• Gido due - Ddo tgo
DAOTAO, BOI DUDNG CAN Bp, CONG CHLTC:
V! TR[, VAI TRO VA YEU CAU HIEN NAY
PGS,TS DO D l / C MINH'*>
ThS. BUI THI THU HANG<">
Tdm tit: Sudt chgng du&ng cdch mgng Viet Nam, cdng tdc ddo tgo, boi duang cdn bd, cdng chiic dgt nhieu thdnh tuu to l&n, tgo duac vi thi vd niem tin cua Bdng, Nhd nu&c vd nhdn ddn; ddng th&i, de lgi nhimg bdi hgc kinh nghiim quy cdn duac giu gin vd phdt huy. Trong dd.
dgc biet Id bdi hgc ve: nhdn thiic diing dan vd qudn triet day dii vi tri, yeu cdu cua cdng tdc ddo tgo, boi duong cdn bg, cdng chiec trong su nghiip ddu tranh gidi phong ddn tgc, xdy dyeng vd bdo vi Td qudc; ludn quan tdm chdm lo kip th&i vd ngang tdm ddi hdi cua su nghiep cdch mgng cua ddt nu&c trong timg th&i ki lich sir.
Tir khoa: ddo tgo, bdi duang; cdn bg, cong chiic; thyec trgng, yiu cdu
C
dch ragng Thdng Tdm (nam 1945) thanh cdng dan din sy ra ddi ciia nudc Viet Nam Ddn chu Cdng hda (nay la nudc Cdng hda XHCN Viet Nara).Day cung Id thdi diem ddnh dau budc ngoat trong cong tdc dao tao, bdi dudng can bg, edng chiic (CBCC) eua Dang vd Nhd nude Vigt Nam, tir hoat dgng bi mat sang hoat ddng edng khai vd thye sy ttd thdnh bd phan quan ttpng, gan bd hiiu co, khdng thi tach rdi ciia su nghiSp each mang Viet Nam.
'"' Dai hipc Quic gia Ha Noi
<">Uy ban ki6m tra Trung uang Doan TNCS Ho Chi Minh
1. Dao t^o, boi dvdng can bd, cdng chirc tru-c tiip gdp p h i n xay dyng, phat triin nguon nhan lyc lanh dao, quan Ii
D6 bdo dam thyc hien nhigm vy quan li tren eac ITnh vye, Nha nudc can xdy dyng bg may quan li hogt dOng hieu qua tir trung uang den ea sd, trong do, y i u td ndng edt mang tinh quyit djnh Id dpi ngu CBCC.
Day la dpi ngu nhdn sy ed vai ttd rudng cgt trong tham muu hogch dinh ehinh sach;
tryc tiep tham gia vdo qud trinh xdy dyng vd thyc thi phap lulit, quan li mpi mat ciia ddi sdng kinh te - xa hdi. Ddng thai, CBCC la nhung ngudi thyc thi cdng vu, cung iing cdc dich vy cdng vd thyc hien, thanh tra, kiim tta vige thyc thi dudng ldi cua Dang, chinh sdch,
• Gido due - Ddo tao
phap lugt cua Nhd nudc. Ld nhiing ngudi ed vai trd h8t sire quan frgng frong viee thyc hign va dua chu truang, dudng ldi cua Ddng va chinh saeh, phdp lugt eiia Nha nude di vdo cude sdng, hogt dgng eua CBCC gop phin cham lo ddi sdng eho nhdn dan, g i n ddn, nam bat tam tu nguygn vgng de ed nhiing kien nghi gidi phap kip thdi dap limg nguydn vgng ciia nhdn ddn, nham duy tri on dinh ve an ninh, ehinh tri - xa hdi cua ddt nude.
Neu Nhd nude la try cot eiia hg thdng chinh tti, thi dpi ngu CBCC la lue lupng quan frgng van hanh ed mdy hdnh chinh nha nudc, giiip gudng may hanh ehinh boat dpng thdng sudt tu Trung uang den dia phuang.
Vdi vai trd rat quan trpng trong he t h i n g ehinh fri, la n g u i n tai sdn (nguin vdn) vd cung quy bdu ciia Dang va dan tde, "xuang sdng" eua chinh quyen, nen chdt lugng eua dpi ngti CBCC cd tinh chdt quyit dinh chdt lugng eua nen hanh chinh, hieu qud cdng tac qudn li nhd nudc va sy phdt trien eua qudc gia. Vi vdy, de ndng cao trinh dp chuyen mdn, nang lyc cdng tde va thuc thi cdng vy, ddm bdo chat lugng, hieu qud thyc hien nhiem vy cua CBCC, thi edng tac ddo tgo, bdi duong phai dugc eoi trpng, uu tien vd la nhiera vu thudng xuyen. Day Id mgt trong nhiing nhigm vy vd khdu quan trgng cua edng tac qudn li nhdn sy nham ddp iing nhung nhu cdu ddi mdi trong tuang lai; cd vai trd tryc riep vd quyit dinh trong vige ndng cao chdt lugng ngudn nhan lyc va d^i ngii CBCC, hudng tdi mue tieu thay ddi ve chat trong thyc thi nhiem vy chuyen mdn va qudn li.
Cu t h i la, edng tdc dao tao, bdi dudng cd nhigm vy ndng cao trinh dp chuySn mon, nghiep vy, cap nhat nhiing kien thiic can thiet ve quan li nhd nudc, cai cdch hanh ehinh, kien thiic v i hdi nhgp vd kT nang thyc thi cdng viec de phue vu yeu cau cua cdng dan hay td chirc ngay edng tdt hon. Nhu vdy, cdng tac ddo tao, bdi dudng gdp phdn ndng cao nang lyc thyc hien nhiem vy, quyen han va ttdch nhiem dugc giao, hoan thien cac tieu chuan
cua ngach va eua tirng vi tri chiic danh dang ddm nhiem.
2. Quan diem cua VLLenin, Ho Chi Minh va Ddng ve d^o tao, boi dudng cdn bg, cong chirc
Cdc nhd sdng ldp Chu nghTa Mdc-Lenin ehi ra rang: edn bg, nhdt la can bd lanh dgo, ed vai trd quyet dinh ddi vdi sy thdnh bgi cua cdch ragng. Cdng tac cdn bd ndi chung, cdng tac dao tao, bdi dudng CBCC ndi rieng, ed vai frd rdt quan frpng trong viec hinh thdnh dpi ngy CBCC dap iing yeu cdu nhi^m vy eiia timg giai doan, bao dam eho nhiem vu each mgng dugc thue hi8n. Vi vay, frong qua frinh ehi dao each mang, V.LLenin ludn quan tam den viec xdy dyng, dao tgo ddi ngu can bg lanh dgo. Nam 1900, khi neu ra nhiing nhigm vu cho phong ttdo cdch raang d nude Nga, V.LLenin chi rd: "Trong lich sii, chua h i cd mdt giai cap ndo gidnh dugc quyen thdng tri, neu nd khdng dao tao ra dugc trong hdng ngu cua minh nhiing lanh ty chinh tri, nhung dai bieu tien phong cd du khd nang td chiic vd lanh dao phong frdo... Chimg ta phdi ddo tao nhiing ngudi san sang hien cho each mgng, khdng phai chi nhiing budi tdi roi viec cua hp, md tdt cd cupc ddi cua hg"''*. V.I.Lenin khang dinh, chi co trong phong ttdo cdch mgng, hogt ddng thyc tien, cong tac thyc te, phong frao thi dua tren cac ITnh vyc cua ddi song xa hpi,
"ngudi td chiic cd tdi phdi thyc te ndi bat len vd phdi dugc de bat len nhiing chiic vy cao trong sy nghiep qudn ly nhd nudc"'^'. Trong nhieu bdi viit vd noi, V.I.Lenin da neu ro cdc quan diem ve dao tao cdn bd, dgc bigt la can bd lanh dao ciia Ddng vd Nha nudc.
Theo V.I.Lenin, vige dao tgo can bd lanh dao phai dugc tien hdnh rapt cdch cd he thdng, tudn ty, kien dinh va do Id cdng vige cua toan Dang: ".. .todn Ddng phdi bdi duong cho minh, mgt each cd he thdng, tuan ty va kien dinh, nhiing can bd xiing dang d trung uong; phai lam the ndo de dang nhin thdy rd rang, nhu trong ldng bdn tay, todn bd sy hogt ddng cua mdi mgt uy vien dugc chi dinh cii
• Gido due - Ddo tgo
giii ehirc vy eao l y ; de ddng thdm chi cdn biet dugc nhiing dgc diim ca tinh eua hp, nhung mat manh vd mat y i u cua hp, nhung thang lgi vd "thdt bgi" cua hp"'^'. Khi trd thanh Ddng cdm quyin, lanh dao xdy dyng CNXH va bao ve Td qudc, phdi rdt coi frpng dao tgo bdi dudng can bg de co dugc nhiing cdn bd cd bdn ITnh chinh tri viing vang, cd phdm chat, dao diic, nang lyc cdng tac tdt de giao trgng frach. Ddy la khdu then chit de nghi quyet, ehi thi ciia Ddng dugc thyc hign dat kit qud tdt. V.I.Lenin ciing nhan manh, phai qua phdn cdng cdng tac va qua thu thdch, khdng phdi mdt ldn, md thdm chi hang tram ldn frong cdng tac thuc te d i dao tao cdn bg lanh dao vd phdi quan tdm ddo tgo cdn bd tre de de bat vdo cdc chiic vu lanh dgo.
CJ nudc ta. Dang, Nha nudc vd Hd Chi Minh rdt coi frpng vai trd cua con ngudi, ludn khing dinh quan diem coi eon ngudi (dac biet la doi vdi CBCC) Id trung tdm ciia sy phdt trien, ciia cdng eudc xdy dyng vd bdo vB To qudc. Hd Chi Minh khang dinh: "Can bp Id nhiing ngudi dem chinh sdch cua Ddng, eua Chinh phii gidi thich cho ddn ehung hi8u rd va thi hdnh. Ddng thdi dem tinh hinh ciia ddn chiing bdo cao cho Ddng, cho Chinh phu hieu rd, de dat chinh sach cho diing... Can bd la cai gdc cua rapi cong viec''*', "Muon viec thdnh cdng hoac that bgi, deu do can bg tdt hoac kem"'^'. Dugc xem nhu day ehuyen eiia bd may Ddng - Nhd nudc - doan thi nhdn ddn, CBCC chinh la cdu noi giua co quan hdnh ehinh vdi nhdn ddn; lyc lugng tinh tiiy nhat cua xa hdi, cd vi tri vira tien phong, vira Id trung tdm cua xa hdi vd cd vai frd cue ki quan frpng ciia he thing chinh tri nudc ta. Nhgn thiic rd yeu cdu fren, ttong sudt qua trinh Idnh dgo each mang, Hd Chi Minh luon quan tam, ddnh gia cao vai trd, vi tri cua cdng tdc ddo tgo bdi dudng CBCC; ddng thdi, xac dinh dd la cdng vige, trach nhiem cua Ddng vd Nhd nudc, Id khdu rdt quan trgng (cd quan he mat thiet vdi eac khdu ciia cdng tac can bd) nhim nang cao chdt lupng dpi ngii CBCC, phyc vy
eho nhigm vy chien luge cua Dang vd cdch mang. Theo Ngudi, "huin luyen ddo tao cdn bg can bd Id cdng viec gdc cua Ddng'**, Id cdng vige dac biet quan frpng, edn dugc tien hanh thudng xuyen, biet each lya chgn, sir dung va khdng ngimg bdi dudng can bg de cdi vdn quy dd ngay edng phat ttien theo y6u cau, nhigm vy ciia each mang. Vdi tinh thin dd, trong sudt cupc ddi hogt dpng cdch mgng, Hd Chi Minh ludn chu ttpng den viee dao tao, bdi dudng dpi ngu can bd, xdy dyng dpi ngii cdn bd tan tuy, ki€n cudng, hoan thdnh xudt sic nhiem vy qua cdc giai dogn each mgng.
K i thiia tu tudng cua Ho Chi Minh, tu khi ra ddi d i n nay, Ddng ludn coi edng tac can bp la mdt trong nhung van de cd tdm quan ttgng ehiin luge ddi vdi todn bg sy nghiep cdch mgng. Cdng tdc can bg dugc xdc dinh Id mpt trong nhung cdng tdc quan trpng hang ddu trong xdy dyng Ddng, cd vai frd quyet dinh tdi toan bg edng tdc xdy dung lyc lugng cdch mang''*;
xdy dyng dpi ngu CBCC tdt, ngang tim la diiu kien tien quyit, Id lyc lugng then chot de dua sy nghiep each mang di tdi thang lgi.
Quan diem, ehii trucmg cua Ddng ve cdng tae xdy dyng dgi ngu CBCC ludn nhdt qudn, coi frpng nhdn td hang ddu co y nghia quyet dinh la nhdn td eon ngudi, ngudn lyc con ngudi, ddng thdi cd sy phdt trien qua timg giai dogn cdch mang. Trong tien trinh thye hien dudng ldi ddi mdi, Dang ludn xac dinh xdy dyng dpi ngu CBCC Id khdu then chdt cua sy nghiep xdy dyng vd phdt trien dat nudc.
Cu the, Nghi quyet Trung ucmg 3 (khda VII) chi rd, cdn bd cd vai frd quan frpng, hoae thiic ddy hogc kim hdm tiin frinh ddi mdi. Nghi quyet Trung ucmg 3 (khda VIII) ve Chien luge cdn bO thdi ki day manh CNH, HDH ddt nude khang dinh: "Can bd Id nhdn td quyet dinh sy thanh bai cua each mang, gdn lien vdi van menh cua Ddng, cua ddt nude va che dp, la khdu then chdt trong cdng tac xdy dyng Dang"'®'. Tai Dgi hdi ldn thii XI, Dang xdc dinh: "Phat trien, ndng cao chit lugng ngudn nhan lyc, nhat la ngudn nhan lye chit lugng
' Gido due - Bdo tao
cao Id mdt trong nhiing y i u td quyit dinh den su phdt trien nhanh, b i n vimg dit nude"''*.
3. Dko tao, boi dirdng can bg, cdng chirc thdi gian qua va nhirng yen can dat ra
Ddo tao, bdi dudng Id tap tnmg frang bi nhung kien thiie, kT nang, thai dp thyc hien edng viee eho CBCC. Cy t h i Id, cung edp nhiing kien thiic, li ludn co bdn, trang hi ki nang, cdch thiic hoat ddng thyc thi edng viec, giao due thai dp thyc hign cdng viec t h i hign sy nhiet tinh, tinh than frdch nhigm eua ngudi CBCC. Ld nhigm vy thudng xuyen va ed y nghTa quan trpng, ddo tao bdi dudng CBCC hudng tdi myc tiSu tgo ra sy thay ddi ve chat trong thyc thi nhi^m vu chuyen mdn, gdp phdn tich cyc trong viec nang cao trinh dp chuyen mdn, nang lyc cdng tde, chat lugng vd hieu qud ldm vi^c eua CBCC. Do vdy, cdng tae ddo tao, bdi dudng dugc xdc dinh Id mdt trong nhung cdng tdc quan frpng hdng diu, la khdu then chdt trong edng tae can bg, cd vai trd quyet dinh tdi todn bd edng tdc xdy dyng lyc lugng each mang trong sy nghiep each mang eua Ddng vd nhdn ddn. Thye tien each mang Viet Nam dudi sy lanh dgo cua Ddng (1930-2017) da khing dinh vai ttd, vi tri ciia cdng tae dao tgo bdi dudng CBCC: Ddng, Nhd nudc ta ludn quan tdm den dao tao b i i dudng CBCC, tiing budc xdy dyng dugc dgi ngii CBCC ed du sire thue hien eac nhiem vu ca bdn cua tung giai doan cdch mang; phdt huy vai trd tich cyc, chu ddng frong thue hien nhiem vu chinh tri cua minh.
Nhung nam qua, cdng tac ddo tao, bdi dudng CBCC da nhdn dugc sy quan tdra ldn ciia cdc cdp Idnh dao, cdc nganh, dia phuong va dat dugc nhung ket qua quan trgng, gdp phin xay dyng ddi ngd CBCC phdt trien cd ve sd lugng, chdt lugng, co eau va hoan thanh thang lgi cdc muc tieu ehien luge, ke hogch nhiem vu ma Dang, Nhd nudc de ra.
Cdng tac xdy dyng dpi ngii CBCC dap iing yeu cdu xdy dyng Nhd nudc phdp quyen XHCN, ddi mdi he thdng chinh tri cd nhimg chuyin biin rd net. Dang vd Nha nudc da
dao tgo, bdi duong hdng chyc vgn can bd cd ve li luan chinh tri, quan su, ve quan diem, dudng ldi cua Ddng, v i qudn li hdnh chinh, qudn li kinh te, khoa hpc, ludt phdp, van hda, nghe thudt. Ddi ngii CBCC cd ddng gdp quan ttpng trong thanh tyu phdt trien kinh t i - xa hgi, dua nudc ta gia nhap cac nudc dang phat trien, bao dam viing chac an ninh, qude phdng. Can bg lanh dao chu ehdt tir Trung uong d6n eo sd (dae biet la cdp chien luge) cd ban ITnh chinh fri viing vdng, cd trinh dp chuySn mdn, nghiep vy, ndng ddng vd sdng tao; kien dinh mye tieu, con dudng ma Dang, Hd Chi Minh va nhdn dan ta lya chgn, tich cyc thyc hign dudng ldi, chii truong, chinh sdch ciia Dang va Nhd nudc. Trinh do, kiin thiic vd nang lyc hoat ddng thyc tien ciia dpi ngii CBCC ngdy cdng dugc ndng cao, thich nghi vdi nen kinh te thi trudng dinh hudng XHCN va hdi nhap qudc ti. Qua ddo tgo, bdi dudng eua he thdng nha trudng, nhieu the hg CBCC (hat nhdn co bdn ciia nen cdng vy) da trudng thdnh ve nhgn thiic va kien thiie.
"Cdng tde dao tao, bdi dudng, ludn ehuyen, bd fri, sir dung can bd ve co ban dd thyc hi^n theo quy hoach... Quy dinh va thyc hign che do bdi dudng, cap nh^t kien thiie mdi d6i vdi can bd lanh dgo, qudn ly eac d p vd dao tao, bdi dudng can bd theo chiic danh cd tac dyng tdt"""'. "Nhieu cdn bd lanh dao, qudn ly cac cap da chii frpng ndng cao tinh than traeh nhiera, nang lyc lanh dao, chi dao thyc tien, ddi mdi phong each va le ldi lam vige;
nghiem khac vdi minh hem, giii gin dgo diic, ldi song; budc dau ty sira chua khuyit diem, ty dieu chinh hdnh vi vd cae hogt dpng frong cdng tac va frong eudc sdng cua minh, cua gia dinh vd ngudi than... Budc dau kiem che, ngan chdn tinh trang tham nhiing, lang phi.
Nhieu vu viee, vy an tham nhiing dgc bigt nghiSm trgng, phiic tgp da dugc phat hign vd tap trung chi dao dieu tra, xet xir nghiSm minh theo diing quy dinh ciia phdp lugt, dugc can bd, dang vien vd nhdn dan ddng tinh, ung hd"'"'. Do dugc ren luyen, thir thach trong
' Gido diic - Bdo tgo
thue tiin each mang, nen ddi ngii CBCC da phdt huy tdi ndng, siie luc cho su nghiep dau tranh gidnh ddc lap dan tpc, thdng nhdt dat nudc va xay dyng CNXH, tien hdnh cdng cugc ddi mdi toan dien dat nudc, gdp phdn dang ke vao tien ttinh cdi each hanh chinh theo muc tieu xdy dung nen hanh ehinh hien dgi. Ddi ngii CBCC la ngudn lyc quan trpng CO tinh chdt quyit dinh cho qua trinh CNH, HDH ddt nudc, nguin tdi san (von) vd cung quy bau eiia Dang va ddn tdc.
Nhin chung, de nang cao hieu lyc qudn li xa hdi, vdn de mau ehdt phdi nang cao trinh dp quan li eua can bd ede elp, eae ngdnh tir Trung uong d i n dia phucmg. Day Id nhdn td quySt dinh sy thanh bgi eiia each mang, khdu then chdt frong cong tae xdy dyng Dang, chinh quyen nha nudc. Vi vdy, Ddng phdi thudng xuyen cham lo xdy dyng dpi ngii CBCC, ddi mdi cdng tac CBCC gan vdi ddi mdi phuong thiic lanh dgo eua Dang vd ndng cao hi|u qua qudn li eua Nhd nudc. La bg phdn cdng tdc quan trpng trong sy nghiep each mang, cdng tdc ddo tao, bdi duong CCBC phdn dnh nhu cdu ndi tai cua Ddng va Nha nudc ttong qua ttinh phdt frien. Vi vdy, ddo tgo, bdi dudng CBCC phdi dugc xac dinh la nhiem vy thudng xuyen, quan frpng ed y nghia quyet dinh trong viec ndng cao trinh dp chuyen mdn, ndng lyc edng tdc, chat lupng va hieu qud lam viec ciia mdi CBCC. Sinh menh Ddng, tuong lai cua ddn tpc phu thupc vao vige Ddng cd quan tdm diing miie den sy nghiep "trdng ngudi" hay khdng. Viec xdy dung dpi ngu CBCC, frong dd cd CBCC qudn li, vira cd nang luc ehuyen mdn, vua cd pham chdt cdch mang, tucmg xiing vdi sii menh lich sir Id nhiem vu then chdt d i nang cao hieu lyc, hieu qud quan li nhd nudc vd quan li xa hdi. Vige nhdn thiie, quan ttiet diing dan vd sdu sac vi fri, yeu cdu cua cdng tdc ddo tgo, bdi dudng CBCC; eham lo kip thdi va ngang tam doi hdi eiia sy nghiep each mang qua cdc giai doan de khong ngimg ndng cao chat lugng ddo tao, bdi dudng CBCC, gop phdn
xay dyng dpi ngii CBCC cd dii phdm chit, nang lyc ddp iing yeu cau phuc vy nhan dan vd sy phdt trien ciia dat nudc frong tinh hinh mdi Id ddi hdi khdch quan, edn thiit. Ddc bi6t, sy nghiep ddi mdi cua dit nudc frong bdi cdnh nen kinh te tri thiic vd hgi nhdp qudc te ngdy cdng mgnh me thi van d i ngudn lyc con ngudi cang khing dinh vai trd quyit dinh. Tir dd, dpi ngy CBCC dat ra y6u clu ngay cang cao ddi vdi cdng tae dao tao, boi dudng, nhim xdy dyng dugc dpi ngii CBCC cdc edp "hdng tham, ehuyen sau", cd phdm chat dao diie tot, bdn Itnh chinh trj, nang lyc, cd tinh chuyen nghigp cao, tan tuy phyc vu nhan dan. Ddng thdi, dgi ngii CBCC cae elp, nganh tir Trung uong den dia phuong phai khdng ngimg ddi radi, vuan len ndng cao tim tri tue de xiing dang la ngudi lanh dao vd Id cdng bgc ciia nhdn ddnU
*'* V.I.Lenin, Todn tap, 14, Nxb Tien bp, M. 1974, tr.473 P>V.I.Lenin,roartIap,t.35,NxbTienbO,M.1976,tr.246 '^'V.I.Lenin, Todn rap, t.8,Nxb Tien bg,M.1979, tr.l07 (4),(i)v4 (6) jjQ Chi Minh, Todn tgp, t.5, Nxb CTQG, HN.
2011, tr.309, 280 va 309
' ' ' N a m 1925, lanh tu Nguyin Ai Quoc tir Lien Xo den Quang Chau (Trung Quoc) tryc tiSp md ldp truyen ba Chii nghia Mac-Lenin, dirfeg loi va phuang phap each mang cho nhung thanh niSn ySu nirdc Vi^t Nam (Vi?t Nam Thanh nien each m^ng dong chi Hpi).
Sau do, trong dieu kien ho^t dpng bi mat. Dang ta v^ Nguyen Ai Quoc tiip tuc dac bi?t quan tam cong tdc dao tao, boi duong can bo. Nhieu can bo dupe cir di du cac I6p hpc do Q u i c t i Cpng san t i chuc, nhieu lap huan Iuy?n chinh tn va quan su dupe ma va dpi ngu can bp trudng thanh nhanh ch6ng qua thuc tiln phong trao each m^ng. Sau HOi nghi cin bO Tmng u a n g lin t h u 6 (14-18/01/1949), thuc hiOn chii tnrong cua Dang ve cong tac huSn luyen can bg phyc vy s\r nghiep each mang, Trucmg Dang Trung uong Nguyen Ai Quoc chinh thiJfc dupe thinh lap va tra thanh truong huan luyen can bp.
*s> DCSVN, Vdn ki4n HQI nghi ldn thic ba BCH Tlf khda VIII. Nxb CTQG, HN. 1997, tr.66 '*' DCSVN, Vdn kien Dgi hqi dgi biiu todn qudc lan thuXI, Nxb CTQG, HN. 2011, tr.41
(10) vMii) 0 C S V N , Vdn ki^n Bgi hpi dgi bieu todn quoc ldn thuXII, Nxb CTQG, HN. 2016, tr.l83 v^ 188-189