CAC YEU TO ANH Hl/dNG DEN DINH HUOiNG NGHE NGHIEP CUA HOC SINH TRUNG HOC PHO THONG
(Qua cac nghien cxiu trong nh&ng nam gan day)
TRUONG THUY HANG <*'
Tim tat: Bai viit dugc tbUc hiin nhim phin tieh cic yiii td'anh hudng din dinh hudng nghi ngbiep cua bgc sinh trung hgc pho thong trong nhdng nam gan day. Ddng trddc quyit dinh se Ida chgn nghi ngbiep nao trong tUdng lai, hgc sinh thudng chiu tic ddng bdi nhieu yiu to', trong do cd cac yiu ti lien quan tdi ci nhin, gia dinh, nha trUdng, ban be, thiy cd giao vi ca truyin thong. Vdi phiidng phap phin tich tai liiu-chu yiu la cic cdng trinh nghien edu cua cac tie gii trong nudc trong nhdng nam 2010 trd lai day cdng mgt so'edng trinh nghiin cdu cua eac tac gia ngoii nu6e td nhdng nam 1995, 2004, 2017 gdp phan luan giai them eic yiu td'anh hudng din dinb hUdng ngbi ngbiep eua hge sinh trung hgc phi thdng.
Tifkboa: Cic yeu td'anh hudng; dinh budng nghi nghiep; lUa chgn nghi nghiep; hgc sinh trung hgc phi thdng.
Abstract: This article analyzed factors influencing career orientation of high school students in recent years. Facing the decision of a future career, students are often influenced hy many factors, including factors related to individuals, famiUes, schools, friends, teachers and even the media. This paper used literature review of research by Vietnamese authors since 2010 as well as research by foreign authors in 1995, 2004 and 2017 to point out factors predictmg career orientation of high school students.
Keywords: Predictor; career orientation; career choice; high school student.
Ngiy nhin bii: 05/01/2020; Ngay sda bai: 15/01/2020; Ngay duyit dang bii 15/02/2020.
1. Dat v a n de Tuyen truyen eua cac phfldng tien thdng Sau khi ket thuc bac hpe trung hpc phd tin dai ehung; 6) Y kie'n ban be; 7) Sfl ndi thdng (THPT), hpc sinh dflng trflde quyd't tid'ng eua trfldng dao tao<^>. Ngoai ra, tac dinh se lfla chpn nghe nghiep nao se lam gia Dang Thanh Nban<^* cdn eho rdng, vide trong tfldng lai. Quyet dinh nay it nbilu Ma chpn nghe ngMep eua thanh nien edn deu bi anh hfldng bdi nhflng ye'u to' khdc chiu sfl tae ddng eua ddi bdi thflc td thj nhau. Phdn tieh cac ye'u to' anh hfldng trfldng lao dpng, phfldng tien truyin thdng de'n dinh hfldng nghd nghidp dflde nhiiu dai ehung, mflc sd'ng hd gia dinh.
nghidn cflu chfl trpng vdi nhiiu kd't qua Qua phan tich eac nghien cflu, tac gia da dang.
Mdt sd ngMen cflu tira hiiu eac ye'u td " NCS. Hoc vign Pbu nfi Viet Nam.
• , ^,,, , , . , / , . , <" Xem: Tnfdng Thi Hoa (2011), "Thiic trang dinh a n h hfldng d e n lfla chpn n g a n h n g h e c u a ^^^^^ ^^^^ ^^j^^p ^^^ ^^^ ^-^ ^^„g ^^, ph6' thong hpc s i n h d a n r a cae yd'u t d a n h h u d n g nhU tinh H6a Binh", Tap chi IQioa hoc giao due, s6' 66, sau: 1) K h a n a n g e u a b a n t h a n ; 2) Sd thang 3/2011.
t M c h e u a b a n t h a n ; 3) D i n h hfldng e u a gia (finh; 4) D j n h hfldng c u a t h d y cd giao; 5)
Xem: Dang Thanb Nhan (2010), "Dinh haSng nghi nghiep cho con cai" Tap chl Nghien cdu Gia dinb va Gidi, so 5/2010.
SO 2-2020 NHAN LUC KHOA HOC XAHOI [ ^
nhan thay, nhflng nhdm yeu to' chinh anh hfldng de'n dinh hfldng nghe nghiep cua hpc sinh dflde d l cap de'n nhfl sau:
1) Ban thdn hpc sinh nhfl sd thfch, nguydn vpng, kha nang, sfl b i l u bie't ve nghe; 2) Gia dinh. Cu thd hdn, eae khia canh lien quan de'n gia dinh cdn dflde phdn tieh ro b: Trinh dp hge va'n, n g h i nghiep eua cha me, hoan canh sd'ng (mflc sd'ng, dia vj gia dinh), khu vfle sinh sd'ng cua gia dinh, mong mud'n nganh nghe cho eon eua cha me; Truyen thd'ng gia dinh; 3) Ban be, thdy cd giao;
4) Hoat ddng hfldng nghiep eua nha trfldng; 5) Truyin thdng dai chung.
Bai vie't tap trung pban tfch eac yd'u to' tdc ddng den dinh hfldng nghe nghiep cua hgc sinh THPT qua eac ngMen cflu trong nhflng nam gdn ddy. Kd't qua gdp phdn eung cd'p thdng tin, ly giai da chieu ve nhiing ly do lfla chgn nghe nghiep cua hgc sinh trong nhiing nam qua.
2. Cac yeu to a n h hfldng ddn dinh hfldng n g h i nghi§p cua hoc sinh t r u n g hoc pho thong
2.1. Ye'u td'ca nhan
Ye'u td' lien quan den ca nhdn la mdt trong nhiing ye'u to' quan trgng raa hau he't eac ngMen eflu deu nhde dd'n. Nd thd hien b cac kMa eanh nhfl sd thich, nguydn vgng, kha nang, sfl hieu bid't ve ngbl. Ndu hpc sinh Meu vk nam bdt td't yd'u to ca nban, dd se la mpt ldi the' trong qua trinh dinh hfldng lfla chpn nghe nghiep.
Cd ngMen cflu cho rang thanh nidn hfldng tdi nMeu hdn eac gia tri mang y ngMa thanh dat ea nhan, hp rat eoi trpng nang lflc, sfl linh hoat, tinh trach nhidm, trf thfle, sfl ham hieu bid't, thanh dat trong nghe ngMep va cupc sd'ng, sd'ng ed van hda, tfl chu. Cac gid tri mang y ngMa sat
nhap, Hdn ke't (dac trflng cua xu hfldng tap thi, nhdm xa hdi) dflde thanh nien danh gia tha'p bdn^^'.
Cac tac gia Tran Dinh Chien''*', Ngd Minh Duy'^' cM ra cac ye'u td anh hfldng, tac ddng den vide Ma chpn ngbl ngMep cua hgc sinh Idp 12 hen quan den ca nhan gdm: hflng thfl va sfl hieu biet eua ban than ddi vdi nghe dinb chpn. NgMen cflu phan tfch ro: Ly do ehpn ngbl cua hpc smh Idp 12 trflde hd't la do hiing thfl, nang lflc sd trfldng, nhu cdu eua cd nhan. Yd'u td thfldng anh hfldng ddn quyd't dinh ehpn ngbl cua hgc sinh do Id: sfl Mlu bid't vl ngbl. Cu thd la: Nghe nay cd trien vpng/tidm nang trong tfldng lai; Thu nhdp cao de dflde gidu ed; cdng viec de tim vide lam; Gd didu kidn tid'p tue hge; Dfldc di nMeu ndi, giao tidp rdng rai; Dfldc nang cao trinh do va thdng tid'n trong nghe.
Tfldng tfl, tac gia Trfldng Tbj Hoa'^' cimg nhan tha'y, ban than cae em la yd'u to' anh hfldng cMnh - ldn nhd't, la ngfldi anh hfldng ldn nhd't dd'n quye't dinh chpn nghe cua minh. Dpng ed ea nhan se phfl hdp vdi sd thfch va nguyen vpng cua ban than xd'p thfl hang eao nha't; phfl hdp v6i kha nang
[ j Q NHAN LUC KHOA HOC XA HOI
<^* Xem: Nguyin Ba Ngoc (2007), "Th&t nghiSp thanb nien va van de dinh hddng n g h i nghiep", Tgp chi Nghien cdu kinh ti, sd 345, t h a n g 2/2007.
<*' Xem: T r a n Dinh Chien, 2008), "Xu hudng li^a chon n g h i nghi&p cua hoc sinh 16p 12 trUdng t r u n g hoc ph6 thong dddi a n h hu5ng cua n i n kinh t l tbi trUcrng"
(Khao sat tai t i n h Phii Thp), Luan van thac si Giio due hpc, Dai hoc Thai Nguy§n.
'^' Xem: NgB M m h Duy (2011) 'T)ong co chon n g h i cua hoc sinh lap 12 tai mgt so trUdng d TH. H i Chi Minh", Luan van thac si Tam ly hgc, Trubng D H S P Tp. H i Chi Minh.
«' Xem: TrUdng Thi Hoa (2011), "Thuc t r a n g dinh bu6ng nghe nghigp cua hoc s m h trung hoc pho thong t i n h Hoa Binh", Tap chi Kboa hgc giao due, s6 66, t h a n g 3/2011.
sd 2-2020
TRUONG THUY HANG xe'p thfl hang thfl hai. Dai da sd cac em
thfla nhan minh ehpn ngbl la can cfl vao sd thfch va nguyen vpng eua ca nhdn. Day eiing la nguyen nhan eMnh thflc ddy phdn ldn hpc sinh chpn nghe. Hgc sinh da tfl cbu hdn trong quydt dinh chpn nghe cua minh ehfl khdng cdn bj tac ddng nMeu eua nhiing yeu td khach quan. Tuy nMen, nhdm dpng cd cd nhan (sd thich, nguyen vpng, kha nang eua ban thdn) ddng vai tro quyet djnh trong qua trinh chpn nghe. Cac em da bie't dfla vao kha nang cua ban than de xac dinh hfldng di cho eMnh minh.
Nghidn ciiu cua Eonald McQuaid va cpng sfl''' cung cM ra kdt qua tfldng tfl. Ket qua ngMdn eflu ehd tha'y bpc sinh bien minh eho sfl lfla chpn ngbl nghidp phfl bdp vdi minh vdi ly do cMnh la sd thieh va nang khie'u eua hp. Cd tbd thay, sfl lfla chgn nghi eua cae em xud't phat tfl nhieu If do khac nhau, trong dd If do chu quan chie'm flu the' (hflng thu ca nhan, lflc hpc cua ban than xep thfl 1,2)'^'.
Nhfl vdy, cac nghidn cflu trdn cho tha'y rang, sd thich, nguydn vgng, kha nang, sfl hieu bie't v l nghi eua hpe sinh anh hfldng ddn qua trinh dinh hfldng va lfla chgn ngbl nghidp eua cac em. Qua do the hidn rd tfnh tfch cflc va tfl chu cua hgc sinh THPT.
2.2. Yeu to gia dinh
Mpt so ngMen cflu eho rdng, ye'u td' gia (finh khdng mang tinh chat quyet dinh, nhflng sfl djnh hfldng cua gia dinh, cha me cd tdc dpng den dinb hfldng nghe ngMep eua hpe smh*^*''^"*- Gia dinh vdi chflc nang giao due anh hfldng den vide hpe tap eua con cai ndi chung va giao due dai hgc cho thanh nien ndi rieng. Cdc bac cha me b Viet Nam thfldng ky vgng eon cai hp dat dflpc nhflng bang ca'p nhdt dinh, t h i hien
502-2020
b viec hg khuye'n kMch con em minh hge ldn dai hge, mac dfl vdn cdn hien tfldng nMeu bae phu huynh chua thfle su quan tam den nganh nghe, chat Ifldng va hieu qua hpc tap b dai hgc. Cha me thfldng dau tfl vao vide hge tap eho con em dfldi nMeu hinh thflc, bai k l tmh trar^ Mnh te xa hgi eua gia dinh, vdi mong mudn thu dupc thdnh qua la eon cai hg ed trinh dp chuyen mdn, md ra ed hpi viee lam vdi thu nlidp cao. Cac tac gia Phflng Thj Kim Anh'^^*, Hoang Danh^^^' cM ra anh hfldng cua gia dinh khdng nhflng Hen quan trfle tiep den tinh Mnh di hgc cua thanh men ma cdn lien quan de'n ke't qua hpc tap eung nhfl dinh hfldng ve nganh hoc, ngbl hge.
Mgt ngMdn cflu khdc khang dinh hfldng ngMep eua hge sinh chiu tac ddng tfl nhieu phfa, tfl gia dinh, nha trfldng, ban be, the che' xk hgi, van hda, tdn giao, cae phfldng tien truyen thdng,... Trong dd, gia
'•'' Xem: Ronald McQuaid va c6ng sU (2004), Gender Stereotyping In Career Choice, Research Project; Sue Bond Employment Research Institute Napier University Edinburgh.
'^' Xem. N g u y i n Thi T h a n h H u y i n , Ho Thi Thuy D u n g (2012), "Anb huSng cua t r u y i n thong gia fflnh d§'n dinh hu3ng nghe nghiep cua hoc sinh 16p 12 t h a n h pho Thai Nguyen", Tap chi Giao due, So 282 (k^
3-3/2012).
*^' Xem: T r l n Dinh Chiln (2008), "Xu hddng Ida ebon nghe ngbiep cua hgc smh Idp 12 trddng trung hgc phi thdng dddi anh hddng cua nen kinb te tbi trddng (Khao sat tai tinh Pbu Thg)", Luan van thac si Giao due hgc, Dai hoc Thai Nguyen.
''"' Xem: Jeofrey Mtemeri (2017), Factors influencing the choice of career pathways among high school students in midlands province, Zimbabwe, Doctor of education a t the university of south Africa.
' " ' Xem: P h u n g Thi Kim Anh (2010), " Anb hu&ig cua gia dinb doi v6i giao due dai hoc cua t h a n h nign Ha Noi", Tap chi Nghien cdu Gia dinh va Gidi, so'5-2010.
"^' Xem: https://tuoitre.vn/hieu-ro-niinh-de-chon-nghe -587745.htm: Hoang D a n h (2016) , "Chon nghe, hoc sinh p h a i hieu dUdc minh", Tudi tre online.
NHAN LUC KHOA HOC XAHOI [ Q
dinh dong vM trd cflc M quan trpng, tac dgng trfle tiep len viec xay dung ke' hoach nghe ngMep hay ndi each khae de'n Mdu qua cua cdng tac hUdng ngMep"^*-'^^'.
Chfnh vi vdy, gia dinh la yeu to' khdng the bd qua kM xem xet cae yeu tdtae dpng de'n djnh hudng nghe i^Mep cua hgc sinh.
Tren thUc te, nMeu bae phu huynh khdng ndm dfldc sd tMch, trinh dp cua eon nhflng ciing da djnh hfldng eho con phai bpc ngdnh nay, nghe Ma... Cd nhiing bae cha me da that vpng vi eon khdng dap flng dflde yeu cdu cua nunh, khdng ft bde phu huynh ciing da tu trdch minh kM eon that bai. Anh hfldng eua gia dinh ed tae dpng kha quyet dinh tdi viee ebon nghe hay xu hfldng nghe ngMep cixa hpc sinh. Mdt ngMen cflu khac cho thSy cdc bac cha me ton trpng va khuyen kMch eon cai tu tm hdn, doe lap hdn vdi ban than minh, tuy nMen eha me van the Men vM trd cua minh trong viee dinh hUdng con chgn nghe, chpn trUdng*^^\
Phan tfch ro hdn yeu to gia (Knh trong eac ngMen cflu, chung tdi cdn nhan tha'y nhflng nhflng kMa canh cu the dfldi day.
2.2.1. Nghe ngMep, trinh dp hgc va'n cua cha me
Mpt trong nhiing anh hfldt^ trfle tiep nhdt cua gia dhih len giao due cua con eai la trinh dp hpe van hay nghe ngMep cua cha me'^^"^^'"^. Nhflng bac phu huynh cd trinh do hgc vd'n cao hdn va kha gia hdn ve Mnh td cd mfle ddu tfl ldn htJn cho viec hgc cua con. Trinh do hgc va'n ciia ngfldi eha hoac ngfldi me cang eao tM ty le thanh mdn theo hge dai hpc cang cao. Nhd cd hgc vSh cao nen eha me cd t h i dinh hfldi^ i^anh ngbl cho con tot hdn. Thanh men ed cha hoac me la can bo vien chflc cd ty le theo hpc cao ding trd len cao hdn cac nhdm cdn
lai. Ben canh do, nMeu hgc sinh chpn nghe theo mong mudn cua cha me hoac nghe truyen thd'ng cua gia (finh*^^*.
Mpt ngMen cflu ciing eM ra, trinh dp hpc van cua cha me anh hfldng rdt ldn den viec (ijnh hfldng hpe tap vk nghi ngMep cua con. Nhiing ngfldi cd hpc vah. cang cao tM ty Id mong mudn con cai minh cd trinh dp cao dang, dai hgc cdng eao. Hg mong mudn con minb lam nhiing ngbl cd tinh ky thudt eao va dfldc xa hdi trgng vpng.
NgUdc lai, nhiing ngUdi cd hpc v ^ thap hdn ciing mong mumi con nunh lam nhflng nghe ed ky thuat cao cMem ty le tha'p hdn, va mong mudn thd cd tay ngbl cMem ty le cao*^°*. Cae tac gia Ronald McQuaid va cpng su'^^' ciing khang dmh
Q ] NHAN LUC KHOA HOC XA Hdl
" ' Xem: Bo Giao due & Dao tao (2015), Hddng din long gb4p gidi trong cdng tac budng ngbiep cbo hgc sinh trung hgc, Nxb. Dai hoc Quoc gia H a Noi.
' " ' Xem: Bui H a PhUdng ( 2 0 1 ^ , "Dinh hu6ng n g h i cua sinh vien ciiuy&n n g a n h thU vien-thong tin ho*^, Tru6ng DH KHXH&NV TP. Ho Chi Mmh, Tap chi Thdng tin & Tdheu, so 4/2015.
" ^ Xem: Biii Thi T h a n h H a (2009), "Tac dong cua cha me trong viec hufing nghiep cho hoc sinh pho thong hien nay". Tap chi Nghien c&u Gia dinh va Gidi, so 1.
*'® Xem: Dang Thanh N h a n (2010), TMnh h u d n g n g h i ngbigp cho con caT, Tap chi Ngbi§n cdu Gia ^nh va Gidi, so 5/2010.
"•^ Xem: Phiing Thi Kim A n h (2010), "Anh hu&ig cua gia rfinh d ^ vdi giao due dai hoc cua t h a n b nien Ha Noi'', Tap chl Nghien cdu Gia dmh va Gidi, so 5-2010,
"^' Xem: Hoang D a n b (2016) CJhon nghi, hoc sinh phai hieu duoc nunh, Tuoi tre online.
"^J&m: NgoMnhDuy(2011),'Dongodcbonn^iecuahoc a n h ISp 12 tai mot so trUcaig h TH. Ho Chi Minh", Lu&n van tbacsTamlyhgc T^UdngDHSPTp. Ho Chi Mink '^' Xem: H a Thtic Dung, N g u y i n Ngoc Anh (2012)
•^Hnh hudng hoc tSp va nghe nghiep cho con cai cua cU d a n dong b a i ^ Song C\tu Long", Tap chi Khoa bgc xabdi, 8^7(167).
'-'* Xem: Ronald McQuaid va cpng sU (2004), Gender Stereotyping In Career Choice. Research Project; Sue Bond Employment Research Institute Napier University Edinbiurgh.
SD2-ai20
TRUONG THUY HANG rang sU lua ehpn nghe ngMep trong tfldng
lai cua hpc sinh ed lidn quan den nghe ngMdp eua cha hg nhflng khdng lidn quan den nghi ngMdp cua me ho. Vdi nhflng hpc sinh cd eha lam viee b vi tri quan ly, chuydn gia hoac ngdnh nghd ky thuat tbi hg mudn theo nhflng ngbl raang tinh ehuydn gia nhieu hdn.
2.2.2. Hoan canh gia dinh (mdc sd'ng, dia vi gia dinh)
Mgt so ngMdn cflu cho thay mflc sdng hd gia dinh cd tae dpng nhd't dinh den viec cha me quan tam va hudng ngMep eho con eai. O ca khu vflc thanh thi va ndng thdn, eac gia dinh cd mflc sd'ng cao hdn thi con cai ed xu hfldng nhan dflde sfl quan tam vk hfldng nghiep cua cha me nMdu hdn'^^\
Nghien cflu cua Phung Thi Kim Anh*^^' eung khang dinh mdt trong nhflng ye'u to cd anh hfldng khdng nho den vide di bpc eua eon cai la mfle song gia dinh va kha nang ddu tfl cho giao due eua hd gia dinh.
Gia dinh ed mfle sd'ng cao cd ty le eon cai theo hgc dai hge eao hdn. Dia vj xa bdi cua eha me ed anh hfldng dd'n con cai. Cae ngMen cflu tren ciing khdng dinh, sfl quan tam, (iinh hfldng nghe ngMep, ddu tu ve tai eMnh cua gia (finh la nhiMg nhan td' cd vai trd eMnh yeu ddi vdi nhflng tbanb nien da va dang theo hge bdc dai hpc. Ben canh do, mdt ngMen cflu khae khang dinh, mfle sd'ng cua gia (!inh anh hudng rat ldn dd'n viec dinh hfldng hpc tap va ngbl nghidp cho con. Diiu Men kinh te gia dinh cung anh hfldng khd manh den viec dinh hfldng nghe nghiep eho eon. Nhflng gia (finh cd mflc sd'ng kha gia thfldng mong mud'n eon minb lam nhiing nghe cd ky nang nghi ngMep cao hdn, edn nhflng gia (finh cd ddi sd'ng khd khdn thfldng mong mudn con lam nhflng nghe ft phflc tap.
S0'2-2D20
Nhflng gia dinh kha gia dinh budng nghe ngMep ciia con minh kha rd rdng'^*'.
2.2.3. Khu vdc sinh sdng
Ye'u to' khu vUe eung la mpt ebi bao tae dgng manh dd'n vide hpc thdm hgc sinh ma eae nghidn cflu chi ra. Hge sinh b thdnh phd' cd cd hgi bpc them eao gap 1,3 ldn so vdi vi thanh nien ndng thdn^^^'. Bdn canh do, gifla ndng thdn va dd thi cd sU khac nhau trong vide dinh hudng nghe nghidp & cd mdt sd khac Met ve dgng cd chgn nghe theo vi trf cu trfl cua gia (finh hgc sinh*^^*.
NgMdn cflu ciia Hd Thuc Dung &
Nguyen Nggc Anh eho rdng, ngfldi dan ndng thdn va do thi cd nhiing quan didm tfldng ddi khac nhau trong vide mong mudn nghd nghiep eho con cdi, nha't la doi vdi con trai. Nhflng ngfldi sdng d dd tbi mud'n con trai Idra nhflng nghe nhfl: ky sfl, va bac si. Cdn b ndng thdn raud'n con trai lam nghd bac si va thp cd tay nghe. Ddi vdi dinh hfldng nghe ngMdp eho eon gai hdu nhfl khdng cd sfl kbde biet gifla ndng thdn va dd thj. Phdn ldn cfl dan sd'ng dfla vao ndng ngMdp lai khdng mud'n eon eai minh lam nhflng nghe lien quan de'n ndng
"^' Xem: Dang T h a n h N h a n (2010), 'T)inh hUdng n g h i nghi&p cho con cai", Tap cbi Nghien cdu Gia dinh va Gidi, s6 5/2010.
'^^' Xem- Phung Tbi Kim Anh (2010), "Anh budng cua gia dinh doi vdi giao due dai hoc cua t h a n b nien Ha Noi", Tap chi Nghidn cdu Gia dinh va Gidi, sQ' 5-2010.
'^••1 Xem: Ha Thiic Dung, N g u y i n Ngoc Anh (2012)
"Dinh hUfing hoc tap va n g h i ngbiep cho con cai cua cU dSn dong bang Song Citu Long", Tap chi Khoa hgc xa hgi, so 7 (167)-2012.
'^^' Xem: P h u n g Thi Kim Anh (2010) "Anh hUcfng cua gia dinh dai vdi giao due dai hoc cua t h a n h nien Ha Npi", Tap chi Nghien cdu Gia dinh va Gidi, so 5-2010, '^^' Xem: Ngo Minh Duy (2011), '5)png cd chpn n g h i cua hpc sinh Idp 12 tai mot so trUdng d TH. Ho Chi Minh", Luan vSn thac si Tam ly hgc, Trudng D H S P Tp. H i Chl Minh.
NHAN LUC KHOA HOC XA HOI [ Q
ngMep. Hp mong mud'n con cai minh Idm nhiing nghe mang tinh ky thuat eao bdn, ft gan vdi ndng ngMep.
2.2.4. Mong muon nganh nghe cho con cua cha me
Mong mud'n ve nganh nghe cua eon cung la rapt trong nhflng ye'u td' anh hfldng den dinh hudng nghe ngMdp eua hpe sinh dfldc cac ngMen eflu cM ra. Gdc bac cha rae thfldng mong mudn eon minh hpc den bac hgc cao dang, dai hpc*^'^-*^^*-*^^*. Cu t h i hdn, phan ldn ngUdi ddn mong mudn con cai lara nhiing nghe dn dinh, mang tinb ky thudt cao nbu ky sU, bac si hay giao vidn.
Day dUde eoi la mot trong nhiing yeu to' ed anh hudng khdng nhd tdi dinh hUdng nghe ngMep cua hpc sinh.
NgUdi ddn nhan thflc dUpc vai trd cua giao due trong vide nang cao nang lflc cho con. Ne'u con cd hpe van cao thi ed bdi tim vide lam dd ddng hdn vd thu nhap ciing cao hdn. Van de dat ra la, ngudi dan xac djnh rdt ro ve hge van eua eon minh, nhUng hg gap khd khan trong viee dinh hudng nghe ngMep cho eon cai minh. Thi trUdng viee lam trong nhflng nam gan day da ed nMeu thay ddi, chua chdc ngUdi cd hpe vdn cao tM cd ed hgi tim Me'm viec lam va cd tbu nhap td't hdn nhdm cdn lai. Dieu dd ed ngMa Id, ngMdn eflu the Men sfl quan tam eua eha me hge va'n de hge hanh va tfldng lai nghe ngMdp cua eon sau nay.
Tuy nMen, eha me lai ehfla thflc sfl du thdng tin dl dihh hfldng cbo con theo dudi hge vd'n va nghe ngMep phu hdp.
NgMen cflu cua Ronald McQuaid va cgng sfl'^°' ciing khdng (iinh tam quan trgng cua cha me trong van de djnh hfldng nghe eua hge smb. Ldi khuydn ve cdng viee, nghe ngMep trong tfldng lai cua cha me anh hfldng tdi sfl lfla chpn nghd ngMep
cua cae em. NgUdi me dflde cho la cd tdm quan trpng hdn vdi ea hpc sinh nam vd hpc sinh nfl, dac biet la dd'i vdi nfl. Ngfldi eha ed tam quan trgng hdn dd'i vdi nam. Doi kM mang Mdi tfl va'n "khdng cMnh thfle"
nay dflde cho la cdn quan trgng hdn mang Ifldi eMnh thfle. Dieu nay dat ra va'n di cdn quan tam dd la tfnh cMnb xdc trong eac ldi khuyen cua cha me. Ben eanh dd, khac vdi cac ngMen ciiu trong nfldc, trong ngMen cflu nay cha me khong the Men mong mud'n con lam nhiing nganh nghe hoac hfldng tdi ket qua cu the nao.
2.2.5. Truyen thd'ng gia dinh Mdt trong nhiing nhan to' quan trgng anh hfldng den djnh hfldng nghe ngMep cua hpc sinh do Id truyen thd'i^ gia (finh.
Vi vay, cd the Mdu anh hfldng cua truyen thdng gia (finh den dinh hfldng nghe cua hge sinh la sfl tae ddng ed ke't qua cua cac ye'u to' c^u thdnh truyen thd'ng gia (finh tdi nhan thflc, va lfla chgn nghe eua hg. Gd sfl khdc biet rdt ldn ve thai dd ddi vdi truyen thdhg gia (finh giiia eac hgc sinh. Vf du, nhiing hgc sinh cd truyin thdng gia (finh la nghe ndng nghidp cd thai do "khdr^ tMch"
vd "khdng mud'n duy tri" nghe truyin thdhg gia (finh, bdi eae em eho rdng cdng vide nha ndng ra!t vat va, ma thu nhap lai
'^•^ Xem: Phung Thi Kim Anh (2010), "Anh huSng cua gia dinh do! vdi giao due dai hoc cua t h a n h nien Hk Noi", Tap chi Ngbien cdu Gia dinh va Gidi, so'5-2010.
'2*" Xem: Dang T h a n h N h a n ( 2010), "Dinh hUdng n g h i ngbiep cho con cai". Tap chi Nghien cdu Gia dinh va Gidi, so'5/2010.
*^** Xem: Ha Thuc Dung, Nguyen Ngpc Anh (2012),
"Dinh huflng hpc t a p va nghe nghi§p cho eon cai cua cu dan dong b l n g Song Cutu Long", Tap chi Kboa hgc xahgi, s6'7 (167).
'^"' Xem: Ronald McQuaid va cpng sU (2004), Gender Stereotyping In Career Choice, Research Project, Sue Bond Employment Research Institute Napier University E d i n b u r g h
g j NHAN LUC KHOA HOC XA HOI SO 2-2020
TRUONG THUY H A N G thap. NgUde Iai, nhiing hpc sinh ma gia
dinh ed truyen thd'ng lam ngbl day hpe, binh ngMdp, thu cdng mi nghe... co xu hfldng ydu thfch va mud'n theo dudi cao hdn*^^\ Nhfl vdy, yd'u to' truyen thdng gia dinh ed the cd anh hudng theo ea hai cMeu thuan va nghieh. Con cai cd the dinh hfldng ngbl nghiep khac ban vdi truyin thd'ng gia dinh, ne'u do dflde eoi la nhflng ngbl vat va, thu nhap tha'p (nghd ndng ngMep). NgUdc lai, nhflng nghi dUde coi la nhan ha hdn, vdi thu nhap va vi the cao hdn thi eon eai cd (finh hfldng mud'n noi tid'p.
2.3. Yeu to ban be, thay co giao Ban be, thdy cd giao cung la mot trong nhiing ydu td cd t h i anb hfldng tdi dinh hfldng chpn nghe eua hgc sinh. Bdi do Id nhiing ngfldi cd thd cMa se hoac cung cap nhiing ngudn thdng tin lien quan den ngbl nghiep. Nghien cflu eiia Trfldng Thi Hoa'-^^* eho rdng, mfle dp anh hfldng cua ban be tdi viee lfla chpn nganh nghe va trudng hpc cua hgc sinh la khdng ldn. Tuy nMen, hgc sinh cung the hien thdi do tieh cue trong viec lang nghe ldi khuyen ve nghe nghidp eua giao vien. Ban bd dUde eho la ed It anh hfldng bdn^^^'. Tfldng tfl, trong ngMen cflu eua Jeofrey Mtemeri'^*' ban be va nha trfldng lai dflpc eho la ed tae dgng dang kl.
Cae nghien eflu khac khang dinh rapt trong nhiing ydu to thfldng anh hfldng dd'n quyet djnh chpn ngbl eua hpe sinh do Ik:
thay CO giao; ban be*^^''*^^''*^"^. Ddi khi cae em thfldng chgn nghe theo ban bd va so' ddng^^^*. Ddl vdi viee lfla chpn nghe ngMep eua thanh thid'u nidn thi anh hfldng cua nhdm ban be la mdt ye'u td khdng the bd qua. Mac du vai trd dinh hfldng cua eha me la ra't quan trpng nhflng vdi nhflng gia (finh ma cha me cd hiiu biet ban chd v l
linh vfle nay thi nhdm ban lai ddng vai trd dinh hfldng chfnh'^^\ Didu dd eho tha'y, trong trfldng hdp cha me khdng dfla ra dfldc nhflng ldi khuydn hay thdng tin hflu ich cho viee dinh hudng nghi tbi hgc sinh cd t h i dUa nhieu hdn vao ban be eua minh.
Nhu vdy, kbdng ed anh hudng nhieu den dinh hudng ngbl nghiep cua hpc sinh nhu gia dinh nhUng ban be, thdy cd eung la nhflng yeu to' ed lien quan khdng t h i bd qua. Trong trUdng hpp hge sinh khdng
" " Xem' Nguyen Thi T h a n h H u y i n , H i Thi Thuy Dung (2012), "Anh huSng cua truyen tho'ng gia dinh den dinh hu6ng nghe nghiep cua bpc sinh Idp 12 t h a n h phS'Thai Nguyen", Tap chi Giao due, so'282 (ky 3-3/2012).
'^^> Xem: TrUdng Thi Hoa (2011), 'Thuc t r a n g dinh hudng nghe nghiep cua hpc sinh t r u n g hpc phd thdng t i n h Hoa Binh", Tap ciu Khoa hgc giao due, sd 66, t h a n g 3/2011.
" * Xem: Ronald McQuaid v^ cSng sU (2004), Gender Stereotyping In Career Choice, Research Project, Sue Bond Employment Research Institute Napier University Edinburgh.
'^•^ Xem: Jeofrey Mtemeri (2017), Factors influencing the choice of career pathways among high school students in midlands province, Zimbabwe, Doctor of education a t the university of south Africa.
'^^' Xem: Ngo Minh Duy (2011), "Dong ca chgn nghe cua hgc sinh Idp 12 tai mgt so trddng d TH. Hd Chi Minb", Luan van thac si Tam ly hgc, TrUdng DHSP Tp. Ho Chf Minb.
"^' Xem: Bp Giao due & Dao tao (2015), Hddng dan idng ghdp gidi trong cong tac budng nghiep cho hgc sinh trung hgc, Nxb. Dai hpc Quoc gia Ha Npi.
<"' Xem: Bui Ha PhUOng (2015), ' D i n h hUdng n g h i cua sinh vien chuyen nganh t h u vidn-thong tin hpc", TrUdng DH KHXH&NV TP. Ho Chi Minh, Tap chi Thong tm & Tdlieu, so 4/2015.
""' Xem: T r d n Dinh Chien (2008), "Xu hudng lua chpn nghe nghiep cua hpc sinh 16p 12 trUdng trung hpc pho thong dudi a n h hudng cua n i n kinh t l thi trUcing (Khao sat tai t i n h Phii Thp)", Luan van tbac si Giao due bgc, Dai hoc Thai Nguyfin.
'^^' Xem: Dang T h a n h N h a n ( 2010), 'T)inh budng nghe nghiep cho con cai". Tap chi Ngbien cdu Gia dinh va Gidi, ^ 512010.
SO 2-2020 NHAN LUC KHOA HOC XA Hdl Q
chiu tac ddng nhieu bdi gia (finh thi ban bd, thdy ed lai la mdt trong nhflng ngudn thdng tin cd anh hfldng quan trpng tdi qua trinb lfla chgn nghe.
2.4. Hoat dpng hiicfng nghipp cua nha trtfdng
Tren thflc te cdng tdc hfldng ngbiep tai eac nha trfldng chfla dupe danh gia cao, ddi kM cdn nhieu han che. Nhflng day vdn la mgt trong nhflng ye'u to cd anh hfldng tdi dinh hfldng nghe nghiep cua hgc sinh ma mdt vai nghien eflu da chi ra.
Cae nghien cflu cua Trdn Dinh Chid'n''"", Ngd Minh Duy<^^' cbo rdng boat dpng hfldng nghiep eua nba trflcing la mdt trong nhflng yd'u to' ed anh hfldng tdi lfla chgn nghe nghiep cua bgc sinh THPT khdng the bd qua. Tuy nhien, ye'u td' ndy dfldng nhfl ed vai trd md nhat. Cu the hdn, nhflng yd'u td' ed lien quan de'n vide dinh hfldng nghe nghiep cua nhd trfldng dfldc chl ra dd la cae kenh tfl van tuyen sinh eua cac trudng phd thdng, cam nang tuyen sinh eua cdc trUdng dai hpe, eao ddng...*^^'. Ben canh trinb dp dao tao, dinb hudng dao tao nghe phfl hdp la rapt trong nhflng rdo can ban ehd ed hdi lfla chpn va tim kid'm viec lam eua thanh nien Men nay'^^\
Nhfl vay, hoat ddng hfldng nghiep eua nha trfldng dflde cbo la mdt trong nhflng ye'u to' anh hfldng de'n djnh hfldng lfla chgn nghe nghiep cua hpc sinh, nhflng tren thflc te ye'u to tac ddng nay edn md nhat. Ddy cung la dieu dang quan tam.
Bdi xet b gdc dp vi md, dl ed cd cd'u nghe nghiep can dd'i, tranh thfla thdy thie'u thd, hoac tranh tinh trang nghe thid'u ngbl lai thfla nhan luc thi boat dpng hudng nghiep eua nhd trfldng la yeu to ed y nghia quan trgng.
2.5. Truyin thong dai chiing NgMen cflu eua mdt sd tac gia ngoai nudc ehfl trgng kha nMeu tdi yeu td truyen thdng. Trong mdt ngMen cflu tai My tfl gifla nhiing nam 90 cua thd ky trudc, truyen thdng dai chung, dac biet la internet da dfldc khdng dinh la ngay cang hien dien ro net trong cugc sd'ng eua mdi ngfldi. Trong dinh hfldng nghe ngMdp eua hgc sinh, truyen thdng dai chung cung gdp phdn tae dgng cua minb tdi qua trinh ndy'^^^ NMeu hgc sinh sfl dung internet nhfl la mpt edng eu cung cd'p thdng tin hflu leh*^^'. Tuy nMdn, trong ngMen cflu cua minb Ronald McQuaid va cdng sfl*'*^* lai
*'"" Xem: T r l n Dinh Chien (2008), "Xu bUdng lUa chon n g h i nghidp cua hoc sinh Idp 12 trUcing trung hpc pho thdng dudi a n h hudng cua n e n kinh tl" thi trU&ng (Khao sat tai tinh P h u Thp)", LuAn van tbac si Giao due hgc, DEU hpc Thai Nguyen.
<'"> Xem: T r a n Dinh Chien (2008) "Xu hudng lua chpn n g h i nghifp cua hoc sinh Idp 12 trUdng trung hpc ph6' thong dudi a n h hudng cua n i n kinh t^ thi trUcfng (Khao sat tai tinh P h u Thp)", Luan van tbac si Giao due hoc, Dai hpc Thai NguySn.
'•'^> Xem: Bui Ha PhUdng (2015), "Dinh hUdng nghe cua sinh vien chuyen nganh t h u vien-thong tin hpc", Tru6ng DH KHXH&NV TP. H i Chi Minh, Tap chi Thong tm & Tit lieu, so 4/2015.
'••=' Xem: Nguyin Hiiu Minh, T r l n Thi H o i ^ (2011), "Su thay dii thai d6 v l vifc lam va cupc sdng vkt chat cua thanh nienVietNam", TapchfXaMiiiO(^s6'2(114-2011).
'•••" Xem: Helen S.Farmer (1995), Gender Differences in Adolescent Career Exploration, ERIC Digest EDO- CG-95-20 (ERIC Digests are in the pubhc domain and may be freely reproduced a n d disseminated. This pubhcation was funded by t h e U.S.).
https://pdfs.semanticscholar.org/728b/da07445cd490eb 6fc8039409f7235380bbl7.pdf
'•'^' Xem: Ronald McQuaid va cong sU (2004), Gender Stereotyping In Career Choice, Research Project, Sue Bond Employment Research Institute Napier Umversity E d m b u r g h
'•'^' Xem: Ronald McQuaid va cong su (2004), Gender Stereotyping In Career Choice, Research Project, Sue Bond Employment Research Institute Napier University Edinburgh.
g g NH&N LUC KHOA HOC XA Hfil SO 2-2020
TRUONG THUY HANG khdng xac dinh dude vai trd rdng hdn eua
truyen thdng.
Cac ngMen eflu trong nfldc nhflng nam gdn day cung cho thay anh hfldng cua ydu to' truyin thdng. Mang internet cung dfldc eac em vdn dung de tim kiem thdng tin cho viec lfla chgn ngbl ngMep trong tfldng lai, day dfldc coi la mgt cdng cu hflu hieu va bd ich, la kdnh thdng tin cMnh trong vide dinh hfldng nghe eho eac em khi ma vai trd dinh hfldng ngbl eua nha trfldng va cha me khdng dfldc phat huy*^''. Cdc ngMen eflu khac eung khang dinh phfldng tien truyen thong dai chflng (truyin hinh, sach bao, intermet) ed tac anh hfldng khdng nhd tdi viec lfla chgn nghe cua hge
ginh<^8).(49),(50),(51)_ B g j ^ ^ ^ ^ ^^^ ^ . ^ g ^ ^
ngMdn cflu cM ra rang mflc dp anh hfldng cua cdc phfldng tien thdng tin dai ehung tdi vide lfla chpn nganh ngbl va trfldng hge cua hgc sinh khdng Idn'^^'.
Nhfl vdy, truyen thdng dai ehflng dflde xac dinh la mot trong nhiing yeu td anh hfldng de'n qua trinh lfla chgn nghe ngMep cua hgc smb. Song, mflc do anh hfldng v l cd ban Id khdng ldn hoac cac ngMen cflu ciing ehfla do dflde mfle dp anh hfldng ndy.
Dieu nay cho thdy cdn cd nhiing ngMen cflu do Ifldng sau hdn vao vai trd eua truyen thdng ddi vdi lfla chgn ngbl nghidp cua truyen thdng.
3. Ket l u a n
Nhu vay, cae nghien eflu eho tha'y nhflng yeu td' cd ban cd anh hudng den dinh hudng lfla chpn nghe ngMdp eua hgc smh trong nhflng ndm gdn day dd la: cdc ydu to' lidn quan dd'n ban than hgc smh, cac ye'u to' lien quan ddn gia (finh, cac ye'u td lien quan ddn nha trudng (ban bd, thdy SO 2-2020
CO, cdng tae hfldng nghiep) va truyen thdng dai chflng. Trong do eac ye'u to lien quan ddn ban than hpe sinh va gia dinh dfldc cac nghien eflu nha'n manh cd vai trd quan trpng nha't. Ye'u td' hfldng nghidp cua nha trfldng ehfla cd anh hfldng nbilu dat ra va^n de can chu trgng hdn den cdng tae nay trong boi eanh xa hdi edn cd sfl pban ludng de tranh tinh trang vfla thfla vfla thie'u ddn dd'n lang phi ngudn nhan luc.
Cac ngMen cflu ciing gdi ra nhflng hfldng ngMen cflu sau hdn lien quan de'n dinh hfldng nghe ngMep cua hgc sinh THPT trong bd'i canh hidn nay. Trong xa bdi Viet Nam vdn cdn chfla dflng nMeu tfl tfldng phu quyen, dinh Men gidi. Lieu diiu do cd anh hfldng gi den khac biet trong dinh hfldng lfla chgn nghe gifla nam va nfl khdng cung la diiu can quan tam. Trong bdi canh each mang edng nghd 4.0 vd'n de
'"> Xem: D^ng T h a n h N h a n (2010), ' D i n h hUdng nghe nghiep cho con cai", Tap chl Nghien cdu Gia dinh va Gidi, so 512010.
'"^^ Xem: T r l n Dinh C b i 6 i (2008) "Xu hUdng lUa chpn nghe n g h i | p cua hpc sinh Idp 12 trUdng t r u n g hpc pho thong dudi a n h hudng cua n i n kinh te thi trUclng (Khao s a t tai t i n h Phii Thp)", Lu$n van thac sT Giao due hgc, Dai hoc Thai Nguyen.
1*^' Xem: Ngo Minh Duy (2011), 'Dong cci chpn nghe cua hpc sinh Idp 12 tai mot sd'trudng 6 TH. Ho Chi Minh", Luan van thac si Tam If hgc, TrUcing DHSP Tp. Ho Chl Minh.
^^°^ Xem: Bo Giao due & Dao tao (2015), Hddng din iSng ghdp gidi trong cong tac hddng nghiep cbo hgc sinh trung hgc, Nxb. Dai hpc Qudc gia Ha N6i.
' " ' Xem: Bui Ha PhUOng (2015), ' D i n h hudng n g h i cua sinh vien chuyen ng&nh thU vien-thong tin hpc", Trudng DH KHXH&NV TP. Ho Chi Minh, Tap chi Thdng tm & Tdlieu, so 4/2015.
'=^* Xem: TrUdng Thi Hoa (2011), "Thi^ t r a n g dinh hudng nghe nghi§p cua hpc s m h trung hpc pho thong t i n h Hoa Binh", T^p chf Kboa bgc giao due, sd 66, t h a n g 3/2011.
NHAN LUG KHOA HOC XA Hfil Q |
dinh hfldng nghe ngMep ciia hge sinh THPT ndn dat ra nhfl the nao ciing la (iieu dang ban.
TAI LIEU THAM KHAO 1. Phflng Tbi Kim Anb (2010), "Anh hudng eua gia dinh ddi vdi giao due dai hpc cua thanh nidn Ha Npi", Tap eM NgMen cdu Gia dinh va Gidi, so' 5-2010,
2. Bp Gido due & Dao tao (2015), Hudng din long ghep gidi trong cdng tac hddng ngMep cho hgc sinh trung hgc, Nxb.
Dai hpc Qud'c gia Ha Npi.
3. Trdn Dinb Chien (2008), "Xu hudng lUa chgn nghe ngMep cua hge sinh Idp 12 trUdng trung hgc phd thdng dUdi anh hfldng cua nen kinh te' thi trfldng (Khao sdt tai tinh Phfl Thg)", Luin van thac si Giao due hgc, Dai hpe Thai Nguyen.
4. Hoang Danh (2016), "Chpn nghe, hgc sinh phai Meu dfldc minb", Tuoi tre onlme.
5. Ngd Minh Duy (2011), "Ddng cd chgn ngbl cua hgc sinh Idp 12 tai mdt so'trfldng d Tp. Hd CM Minh", Luan van thac si Tam ly hgc, Trudng DHSP Tp. Ho CM MMh.
6. Ha Thuc Dung, Nguyin Ngpc Anh (2012), "Dinb hfldng hge tap va nghe ngMep cbo con cai eua efl dan Ddng bang sdng Cflu Long", Tap cM Khoa hgc xa hpi, sd7(167)-2012.
7. Trfldng Thi Hoa, "Thflc trang dinh hfldng nghe ngMdp eua hge smh trimg hge phd thdng tmh Hda Binh", Tap cM Khoa hgc giao due, Sd66, thang 3/2011.
8. Dang Thanh Nhdn (2010), "Dinh hfldng nghe nghidp cho eon cai", Tap chl Nghien cdu Gia dinh va Gidi, so' 5/2010.
9. Nguydn Thj Thanh Huyen, Ho TM Thfly Dung (2012), Anh hfldng cua truyen thd'ng gia (Mih den dinb hfldi^ nghe ngMdp cua hge sinh idp 12 thanb phd'Thai Nguyen, Tap cM Giao due, Sd282 (ky 3-3/2012).
10. Bm Thj Thanh Ha (2009), 'Tac dgr^
eua eha me trong viec hudng ngMep cbo bpc sinh phd thdng Men nay", Tap cM NgMen cdu Gia dinh va Gidi. So 1.
11. Nguydn Ba Ngpc, "That ngMep thanh men vd van de (finh bUdng nghe ngMep", Tap cM NgMen cvtu Mnh te, so' 345, thang 2/2007.
12. Helen S.Farmer (1995), Gender Differences in Adolescent Career Exploration, ERIC Digest EDO-CG-95-20 (ERIC Digests are in the public domam and may be freely reproduced and (hssemdnated, TMs pubhcation was Mnded by the U.S.).
13. Nguyin Hiiu Minh, Trdn Thj Hdng (2011), "Su thay ddi thai dp v l viec lam va cugc sd'ng vat chat eua thanh men Viet Nam", Tap cMXa hpi hgc, Sd2 (114).
14. Bui Ha Phfldng (2015), "Dinh hfldng nghd eua sinh vien ehuyen nganh thfl vien thdng tin hpe", Trfldng DH KHXH&NV TP. Hd CM Mflih, Tap cM Thdng tm & Tdheu 4/2015.
15. Jeofrey Mtemeri (2017), Factors influencMg the choice of career pathways among Mgh school students m midlands provmce, Zimbabwe, Doctor of education at the umversity of south Africa.
16. Ronald McQuaid vd cgng sfl (2004) Gender Stereotypmg In Career Choice, Research Project; Sue Bond Employment Research Institute Napier Umversity Edinburgh.
[ Q NHAN LUC KHOA HOC X A H O I 0 2-2020
