N g h i e n ciiu G i a d i n h v a G i 6 i
So 4 - 2 0 1 1
Thai flo cua thanh thieu nien Viet Nam ve lion nlian va gia tfinli
Nguyen HOru Minh, Iran Thj Hong
Vien Gia dinh va Gidi
T o m t a t : Dula tren so'lieu Dieu tra Thanh nien va vi thanh nien Viet Nam Ian thii hai (SAVY, 2009) va so heu Dieu tra Gia dinh Viet Nam 2006, bai viet phan tich thai do va st( bien doi thai do ciia t h a n h thieu nien Viet Nam ve mot so' van de hon nhan va gia dinh. Ket qua phan tich cho thay tinh trang nam nuf chung song khong ket hon difcic mot bo phan thanh thieu nien chap n h a n va ty le chap nhan c6 xu hU6ng tang len sau 3 nam. Nhom thanh thieu nien la nam gidi, sinh song 6 thanh thi, c6 sii dung Internet c6 ty le chap nhan hien tUdng xa hoi nay cao hdn nhom ni3 gi6i, nhom song 6 nong thon va nhom khong sii dung Internet. Ty le chap nhan viec "phu nii khong chong ma c6 con"
cung gia tang dang ke sau 3 nam. Mot bo phan thanh thieu nien CO xu hifdng chap nhan song doc than nhvf la mot 16'i song. Va v l n con mot so' lUcJng dang ke thanh thieu nien coi trong viec phai CO con trai. Bai viet da neu len mot so' gcri y ve chinh sach n h i m dinh hiidng thai do tich ciic ciia thanh thieu nien ve quan he hon n h a n va gia dinh.
Tii k h o a : Thanh nien; Hon nhan va gia dinh; Chung song khong ket hon; Doc than; Phu nU khong chong c6 con.
Hon nhan, gia dinh la nhirng van de ca ban trong ddi song cua thanh thieu nien hien nay. Viec tim hieu thai do ciia thanh thieu nien doi vori mot so van de hon nhan va gia dinh trong boi canh bien doi xa hoi c6 y nghia
4 Nghien cufu Gia dinh va Gidi. Quyen 21, so 4, tr.3-14
quan trong trong viec dinh hudng hanh dong cua thanh thieu nien trong tuong lai, giup ho sSn sang birdc vao dcri song hon nhan, gia dinh v6i nhieu bien doi.
Thai do la xu hurdrng phan ling (tich cue hay tieu cue; ddng tinh, ung ho hay khong dong tinh, phan doi) cua ca nhan doi vdi cac doi tuong va tinh huong ma ngu5i do gap phai thong qua nhan thiic, tinh cam va each ung xir cua minh. Thai do duoc hinh thanh trong qua trinh ca nhan gia nhap vao cac quan he xa hoi va mang tinh lich sur. Thai do ciia thanh thieu nien v6 mot so gia tri lien quan den hon nhan va gia dinh duoc tim hieu qua thai do cha'p nhan ciia ho doi vdi 4 noi dung: l)Nam nu song chung ma khong dang ky ket hon/ khong cudri xin; 2) Phu niJ khong lay chong nhung sinh con; 3) Song doc than (khong bao gid ket hon); 4) Ngay nay khong nhat thiet phai sinh con trai. Cac phuong an tra 15i la: chap nhan, tiiy theo hoan canh, hoac khong cha'p nhan.
Bai viet sir dung so lieu Dieu tra Thanh nien va vi thanh nien Viet Nam Ian thii hai nam 2009 (SAVY2) va Dieu tra Gia dinh Viet Nam 2006 de phan tich su bien d6i thai do cua thanh thieu nien giua hai cuoc khao sat.
Cac ket qua nghien cuii duoc trinh bay dudi 3 hinh thiic: phan tich mo ta, phan tich nhi bien va phan tich da bien. Ph^n mo ta duoc trinh bay thong qua cac bang tan xua't, cung ca'p thong tin ve quan niem, thai do ciia thanh thieu nien vdfi cac va'n de dat ra. Phan tich nhi bien xem xet moi quan he giiia timg dac trung nhan khau xa hoi cua thanh thieu nien: gidi tinh, do tuoi, trinh do hoc va'n, miic song va cac yeu to khac v6i thai do ciia ho.
Cudi Cling, cac dac trung nhan khau xa hoi sii dung trong phan tich nhi bien dugfc dua vao mo hinh phan tich da bien de kiem nghiem anh hudng thuc su ciia m6i yeu to den thai do ciia thanh thieu nien trong mdi quan he vdi cac yeu to khac.
1. Thai do chap nhan chung song khong dang ky ket hon (khong cUdi xin) tang len
Phan Idn thanh thieu nien (81,7%) khong cha'p nhan viec nam nu chung song ma khong dang ky ket hon. Chi c6 3,6% thanh thieu nien cha'p nhan gia tri nay va 14,7% thanh thieu nien c6 the cha'p nhan tiiy theo hoan canh nha't dinh. Neu xep nhung ngudi chon phuong an "tuy theo hoan canh" vao nhom "chap nhan" thi cd khoang 1/5 thanh nien chap nhan viec nam nii chung sdng khong ket hdn/ khdng cudi xin (18,3%).
Vi d SAVYl khdng tim hieu ve van de nay nen de danh gia ve xu
Nguyfin Hflu Minh, Tran Thi Hong
Bieu 1. Ty le chap nhan "nam nu chung song khong dang ky ket hon" chia theo do tuoi (so sanh hai cupc dieu tra)
25 20 15 10
21.2
19.6
• S A V Y 2 n£ITGD2006
14-17 18-21 22-25
hudng thay ddi thai do cha'p nhan chung song khdng dang ky ke't hdn, chiing tdi su dung sd lieu Dieu tra Gia dinh Viet Nam 2006 (mSu dai dien cac ho gia dinh toan qud'c) de so sanh'" Cd the tha'y xu hudng gia tang thai do cha'p nhan ddi vdi viec chung song khdng ke't hdn d ca ba nhdm tuoi (luu y la Dieu tra Gia dinh Viet Nam nghien ciiu nhdm vi thanh nien d do tuoi 15-17 trong khi d SAVY2 la 14-17). Sd lieu tCr Bieu 1 cho thay, trong khoang tiT nam 2006 de'n 2009, ty le cha'p nhan hien tuong nam nil chung sdng khdng ke't hdn trong thanh thie'u nien d cac nhdm tuoi khac nhau tang len tir 3 den 5 lln. Chang han, ty le cha'p nhan hien tuong nay ciia thanh nien 22-25 tuoi ciia Dieu tra Gia dinh Viet Nam 2006 la 5,1%, cua dieu tra SAVY2 la 19,6% (cao hon 3,8 Ian).
Ve mat luat phap, nude ta da cd quy dinh chi tiet ve dang ky ket hdn (Nghi dinh ciia Chi'nh phii sd 77/2001/ND-CP ngay 22/10/2001); hudng dan thi hanh mot sd quy dinh chi tiet ve dang ky ket hdn theo Nghi dinh sd 35/2000/QH 10 cua Qud'c hoi (Thdng tu ciia Bo Tu phap sd 72/2001/TT- BTP ngay 28/6/2000); qui dinh ve xu phat hanh chinh trong ITnh vuc hdn nhan va gia dinh (Nghi dinh ciia Chinh phii sd 87/2001/ND-CP ngay 21/11/2001). Theo quy dinh cua phap luat, "nam nu khdng dang ky ket hdn ma chung sdng vdi nhau nhu vo chong thi khdng duoc phap luat cdng nhan la va chong" (Dieu 11, Luat Hdn nhan va Gia dinh nam 2000).
Tuy nhien, tren thuc te, trong nhiing nam gSn day, khdng ft nam nu thanh nien da lua chon each chung sdng ma khdng dang ky ke't hdn, dac biet d nhdm thanh nien cdng nhan, sinh vien. Hinh thiic chung sdng nay thudng khdng ben vung va ngudi chiu thiet thdi thudng la phu nu. Nhung nghien ciJu ve hdn nhan thuc te (tinh trang chung sdng khdng ket hdn)
6 Nghien ciiru Gia dinh va Gidi. Quyen 21, so 4, tr.3-14
cQng chi ra rang khi hdn nhan thuc te'tan vo, quyen Icfi ciia ngudi vd hoac ngudi chong cd nhieu kha nang bi vi pham bdi ho khdng duoc luat phap bao ve. Ke't qua nghien ciiu ve thai do ciia thanh thie'u nien ddi vdi viec dang ky ket hdn cho thay mac dii dang ky ket hdn la quy dinh bat budc ddi vdi thanh nien budc vao ddi sdng hdn nhan, song khi cdn mot bo phan thanh thie'u nien cha'p nhan viec nam nil chung sdng khdng ke't hdn thi trong thuc te' nhieu kha nang quy dinh phap luat nay se bi vi pham.
Nguyen nhan cd the la do su thieu hieu bie't ve Luat Hdn nhan va Gia dinh, thie'u nhan thiic ve nhimg hau qua ma viec chung sdng khdng ket hdn gay ra, nhiJng anh hudng cua Id'i sdng tu do phuong Tay,... Nhu vay, tang cudng truyen thdng ve Luat Hdn nhan va Gia dinh cung nhu ve nhCJng hau qua ciia chung sdng khdng ket hdn trong chucrng trinh giao due tien hdn nhan cho thanh thieu nien la rSt can thiet.
Nam thanh thieu nien cd ty le cha'p nhan hien tuong "nam nii chung sdng khdng dang ky ke't hdn" cao hon nu (22% so vdi 14,7%). Ty le cha'p nhan hien tuong nay ciia thanh thie'u nien sinh sdng d thanh thi la 25,9%, cao hon 10 diem phan tram so vdi ty le cua sd sdng d ndng thdn. Thanh thieu nien dan toe Kinh/ Hoa cd ty le cha'p nhan viec nam nCr chung sdng khdng dang ky ke't hdn cao hon nhdm dan toe thieu sd (19,1% so vdi 14%). Ve do tuoi, nhdm tuoi thanh nien (18 trd len) cd ty le cha'p nhan hien tuong nay nhieu hon nhdm tuoi vi thanh nien (14-17 tuoi). Ty le cha'p nhan viec nam nO chung sdng khdng ke't hdn ciia nhdm 14-17 tuoi la 16%, d nhdm 18-21 tudi la 21,2%, nhdm 22-25 tuoi la 19,6%.
De lam id hon cac yeu to tac dong den thai do chap nhan hien tuong
"nam nii chung sdng khdng dang ky ke't hdn/ khdng cudi xin", md hinh hoi qui da bie'n logistic vdi cac bien sd doc lap: gidi tinh, dan toe, do tudi, khu vuc sinh sdng, trinh do hoc van, miic do su dung Internet da duoc xay dung. Bie'n so phu thudc la: "Cd cha'p nhan hien tuong "nam nii chung sdng khdng dang ky ke't hdn" (1-cd; 0-khdng). Ke't qua cho tha'y ye'u td dan toe khdng anh hudng dang ke den thai do ciia thanh thieu nien ddi vdi hien tugfng nay. Trong khi dd, cac yeu td: gidi tinh, khu vuc sinh sdng, miic do su dung Internet cd anh hudng manh den thai do chap nhan viec chung sdng khdng dang ky ket hdn cua thanh thieu nien. Cu the, nhdm thanh thie'u nien la nam gidi, sinh sdng d thanh thi, cd sir dung Internet cd miic do cha'p nhan hien tucmg xa hoi nay cao hon nhdm nii gidi, nhdm sdng d ndng thdn va nhdm khdng sir dung Internet. Dp tudi cung cd anh hudng nha't dinh den thai do ciia thanh thie'u nien ve hien tuong nay. Mirc do nhirng ngudi tir 18 tudi trd len cha'p nhan "nam nir chung sdng khdng dang ky ke't hdn" cao hon so vdi nhdm vi thanh nien 14-17 tudi (xem Bang 1).
Nguyin Hflu Minh, Tran Thi Hong Bang 1. Yeu td tac dong den thai dp chap nhan "nam nur chung
sdng ma khdng dang ky ket Hon/ khong cudi xin" (SAVYl) Bie'n so doc lap
Gidi tinh Nam NO Dan toe
Kinh/ Hoa Dan toe TS Khu vuc sinh song
Thanh thi Nong thon Nhom tuoi
14-17 18-21 22-25
Trinh do hoc van dat duoc Tieu hoc tr6 xuong Trung hoc co sd Trung hoc pho thong + Cao dang trd 16n Mure do sir dung internet
KhSng sir dung Thap l=6gi&/tuSn
Cao 7 gid/ tudn Tong
Hoc ngh^
Ty so chenh lech 1,64***
1 1,16
1 1,53***
1 0,80**
1,05 1 0,89 0,54***
0,77**
1 0,64***
0,91 1
Soluong 4831 4785 7876 1740 2173 7443 4686 2795 2135 663 3507 4663 783 3903 3340 2373 9616 Miic y nghIa thong ke: *p<0,05; **p<0.01; ***p<0,001
2. Thai do chap nhan hien tuong phu niir khong lay chong nhung sinh con tang len
Ddi vdi hien tupng "phu nii khdng lay chong nhung sinh con", cd 5,3%
thanh thieu nien trong tdng sd 9737 ngudi chap nhan, 27,9% chap nhan tuy theo hoan canh va 66,8% ngudi khdng cha'p nhan. Neu xep nhimg ngudi chpn phuong an "tiiy theo hoan canh" vao nhdm "cha'p nhan" thi cd
8 Nghien cuTu Gia dinh va Gidi. Quyen 21, so 4, tr.3-14
Bieu 2. Ty le chap nhan "Phu niif khong lay chong nhung sinh con" chia theo dp tuoi (so sanh hai cupc dieu tra)
40 35 30 25 20 15 10 5 0
• S A V Y 2
• D T G D 2006
14-17 18-21 22-25
1/3 thanh thie'u nien trong tdng mSu (9737 ngudi) cha'p nhan viec phu nil khdng la'y chong nhung sinh con.
Nii gidi cd ty le chap nhan cao hon so vdi nam gidi (35,5% so vdi 30,9%) ma nguyen nhan cd le la do sir dong cam ciia ngudi ciing gidi. Ty le cha'p nhan hien tupng nay ciia thanh thieu nien sdng d thanh thi la 42,4%, cao hon 12,2 diem phan tram so vdi ty le ciia nhdm sdng d ndng thdn. Thanh thie'u nien dan tdc Kinh/ Hoa cd ty le cha'p nhan viec phu nii khdng la'y chong nhung sinh con la 34,9%. Ty le nay d nhdm dan tdc thieu sd la 23,4%. Ty le chap nhan hien tupng nay cd xu hudng tang len theo nhdm tudi. Cd 29,5% thanh thieu nien dp tudi 14-17 cha'p nhan hien tupng phu nii khdng la'y chong nhung sinh con. Ty le nay d nhdm 18-21 la 35,6%
va nhdm 22-25 la 37,7%.
Thanh thie'u nien thudng xuyen sit dung Internet cd xu hudng chap nhan hien tupng xa hoi nay cao hon nhdm khdng tie'p can vdi Internet. Cd 41,4% thanh thie'u nien sir dung Internet d miic cao (tren 7 gid/ tu^n) cha'p nhan hien tupng "phu nii khdng la'y chong nhung sinh con" Ty le nay d nhdm khdng sir dung Internet chi la 22,8%. Viec sir dung Internet khie'n CO hdi tie'p can vdi nhiing thdng tin ve trudng hpp phu nir khdng ket hdn nhung cd con nhieu hon. Vi the', nhiing ngudi sur dung Internet de dang chap nhan hien tupng xa hdi nay hon.
Sd lieu Dieu tra Gia dinh Viet Nam 2006 ciing cho tha'y xu hudng tuong tu vdi su gia tang ty le chap nhan hien tupng "phu nii khdng lay chdng nhung sinh con"'^' theo nhdm tudi. So sanh sd lieu ciia hai cupc dieu tra, cd the tha'y ty le cha'p nhan hien tupng nay cd su gia tang dang ke ve
N g u y g n Hufu M i n h , T r a n T h i H o n g 9
sd lupng d ca ba nhdm tudi. Cu the, nam 2006, ty le thanh nien 18-21 tudi cha'p nhan viec phu nu khdng lay chdng nhung sinh con la 25,7%.
Nam 2009, ty le nay la 35,6%, cao hon khoang 10 diem phan tram (xem Bieu 2).
Ket qua tren cho thay xu hudng chap nhan hien tupng "Phu nii khdng lay chdng nhung sinh con" ngay cang phd bie'n hon trong thanh thieu nien.
Trudc day ngudi phu nu khdng la'y chdng nhung cd con thudng phai chiu su len an gay gat ciia xa hdi, cdng ddng va gia dinh. Tii khoang nhCmg nam 90 cua the'ky 20 trd lai day, nhlm dam bao quyen dupe lam me cua ngudi phu nii, Nha nude da chu truong de ngudi phu nii ddc than cd co hdi dupe sinh con. Nhd su phat trien ciia khoa hpc ky thuat, Chinh phu Viet Nam da ban hanh Nghi dinh sd 12/2003/ND-CP ngay 12/2/2003 ve viec sinh con theo phuong phap khoa hpc nham giiip phu nii sdng ddc than sinh con bang hd trp ky thuat sinh san (thu tinh nhan tao, thu tinh trong d'ng nghiem). Dieu dd cho thay thai dp cua xa hdi ndi chung ddi vdi hien tupng
"phu nu khdng la'y chdng sinh con" da cd sir thay ddi dang ke'. Tren thuc te, kha nang tu chu ve kinh te cua ngudi phu nir cung khie'n nhieu ngudi phu nir tu tin lua chpn each sdng khdng ket hdn nhung cd con. Khi ma va'n de quyen con ngudi ngay cang dupe coi trpng, thai dd xa hdi ddi vdi viec phu nii khdng la'y chdng nhung sinh con it khat khe hon, rat cd the xu hudng lua chpn Id'i sdng nay se ngay cang gia tang.
3. Gia tang sir ung ho loi song doc than
Cd 15,5% thanh thie'u nien chap nhan hien tupng sdng ddc than (khdng bao gid ke't hdn), 37,9% chap nhan hien tupng nay tiiy theo trudng hpp va 46,6% khdng cha'p nhan hien tupng nay. Nghien ciiu ve hien tupng sdng ddc than ciia nhdm phu nii tii 40 tudi trd len va nam gidi tir 45 tudi trd len, ke't qua Dieu tra Gia dinh Viet Nam 2006 cho tha'y trong khi d cac nude phuong Tay sdng ddc than la su lua chpn cua nhiing ngudi thuc sir thich cupc sdng tu do thi d Viet Nam tinh trang sdng ddc than chu ye'u la do tac ddng ciia hoan canh sdng. Hai nguyen nhan chinh ciia viec sdng ddc than la khdng tim dupe ngudi phii hpp va do hoan canh gia dinh (bd me gia, neo don, kinh te' khd khan). Tuy nhien, cung cd mot bd phan ngudi sdng ddc than la do ban than hp thich cupc sdng tu do (Bd Van hoa. The thao va Du Hch va cac co quan khac 2008: 51). Trudc day, hdn nhan gan nhu la mot yeu cSu nhat thie't ciia gia dinh va xa hdi ddi vdi nam nir thanh nien khi de'n tudi trudng thanh. Ngay nay khi thanh nien dupe tu do quyet dinh hdn nhan ciia minh, mot bd phan da lira chpn xu hudng sdng ddc than, khdng ke't hdn.
10 Nghien cUu Gia dinh va Gidi. Quyen 2 1 , so 4, tr.3-14
Bieu 3. Ty le chap nhan "song doc than khong bao gicr ke't hon" chia theo dp tudi (so sanh hai cuoc dieu tra)
60 50 40 30 20 10 0 '
bb.7
• • ' ,
•
52.4
I
2947.8
26
LI
I1SAVY2
• 0160 2006
14-17 18-21 22-25
Neu xep nhiing ngudi chpn phuong an "tiiy theo hoan canh" vao nhdm
"cha'p nhan" thi cd mot nufa sd thanh thieu nien (tdng sd 9465 ngudi tra Idi) cha'p nhan Id'i sdng ddc than, khdng ket hdn. Ty le dang ke thanh thieu nien cha'p nhan hien tupng sdng ddc than phan nao khlng dinh su phat trien ciia Id'i sdng nay trong thanh nien. So vdi ke't qua Dieu tra Gia dinh Viet Nam 2 0 0 6 0 ty le cha'p nhan Id'i sdng ddc than ngay cang gia tang trong nhdm thanh thieu nien d ca ba nhdm tudi. Chang han, nam 2006, ty le chap nhan hien tupng sdng ddc than trong nhdm thanh nien 22-25 tudi la 26%. Ty le nay cua nhdm thanh nien 22-25 tudi nam 2009 la 47,8% (xem Bieu 3).
Ngoai yeu to thanh nien ngay cang tu chii hon trong cupc sdng ca nhan, phai chang su gia tang nhiing va'n de xa hdi cua gia dinh nhu bao luc gia dinh, ngoai tinh,.. .la cac ly do khie'n ty le thanh thie'u nien cha'p nhan cupc sdng ddc than, khdng ke't hdn ngay cang nhieu.
Vdi hien tupng "sdng ddc than/ khdng bao gid ke't hdn", nii gidi cd ty le cha'p nhan cao hon so vdi nam gidi. Tuy nhien, su chenh lech khdng Idn (55,4% so vdi 51,4%). Phai chang viec hieu rd su va't va trong vai trd ngudi vp, ngudi me trong gia dinh khie'n nii gidi de cha'p nhan hon cupc sdng ddc than, khdng ke't hdn? Ty le cha'p nhan hien tupng nay cua thanh thie'u nien thanh thi cao hon ndng thdn (62,3% so vdi 50,4%). Nhdm thanh thie'u nien dan tdc Kinh/ Hoa cd ty le cha'p nhan cao hon 10,5 diem phSn tram so vdi nhdm dan tdc thieu sd (54,9% va 44,4%). Ve dp tudi, nhdm 14-17 tu6i cd xu hudng chap nhan viec sdng ddc than, khdng ke't hdn cao hon nhdm thanh nien 18 tuoi trd len (xem Bieu 3).
Ke't qua phan tich da bien tiep tuc khang djnh sir tac ddng manh ciia cac bie'n sd: gidi tinh, khu vuc sinh sdng, dp tudi, trinh dp hpc van, viec
N g u y g n HGu M i n h , T r a n T h i H o n g 11
Bang 2. Ye'u to tac dong de'n thai do chap nhan "song doc than/ khong bao gi& ket hon" (SAVY2)
Bien so doc lap Gidi tinh
Nam Nil Dan toe
Kinh/ Hoa Dan toe TS Khu vuc sinh song
Thanh thi Ndng thdn Nhom tuoi
14-17 18-21 22-25
Trinh do hoc van dat duoc Ti^u hoc trd xuong Trung hoc co s6
Trung hoc phd thong + Hpc nghe Cao dang trd len
Mure dp sii dung internet Khong sir dung Tha'p(l=6gid/tuan)
Cao (7 gid/ tuan) T6ng
Ty so chenh lech 0,85***
1 1,15*
1 1,36***
1 1 42***
1,13*
1 0,36***
0,48***
0,61***
1 0,76***
0.99 1
Solupng 4605 4592 7575 1622 2088 7109 4447 2679 2071 619 3328 4488 762 3682 3212 2303 9197 Miic <j nghIa tho'ng ke: *p<0,05; **p<0,01; ***p<0,001
su dung Internet den thai dp ciia thanh thieu nien chap nhan Id'i sdng ddc than, khdng ket hdn. Theo dd, xu hudng ung hd Id'i sdng ddc than khdng chi the hien d sir gia tang ty le chap nhan hien tupng nay d nhdm thanh thie'u nien nam 2009 so vdi nhdm tudi tuong ling nam 2006, ma cdn the hien d chd, ty le chap nhan hien tupng nay d thanh thieu nien nhdm tudi 14-17 cao hon so vdi nhdm tudi 18-21 va nhdm 22-25. 0 trinh dp hpc va'n cang cao, ty le thanh thieu nien chap nhan :;sdng ddc than khdng ket hdn"
cang Idn. Ddng thdi, viec su dung Internet ciing gdp phan gia tang thai dp cha'p nhan hien tupng xa hdi nay trong thanh thieu nien (xem Bang 2).
1 2 Nghien cUu Gia dinh va Gidi. Quyen 21, so 4, tr.3-14
4. Con mot bo phan khong nho thanh thieu nien quan niem "nhat thiet phai c6 con trai"
Ddi vdi nhan dinh "Ngay nay khdng nha't thie't phai sinh con trai", cd 87,4% thanh thie'u nien (trong tdng so 9786 ngudi) chap nhan, Trong nhiing nam qua, Chinh phu da cd nhieu nd luc nhlm han che' tinh trang phan biet con trai, con gai. Luat Hdn nhan va Gia dinh nam 2000 da quy dinh Nha nude va xa hdi khdng thiia nhan su phan biet ddi xii giiia cac con, giiia con trai va con gai (Muc 5, Dieu 2). Ddng thdi, de han che tinh trang lua chpn gidi tinh thai nhi, Phap lenh Dan sd va Nghi dinh
104/2003/ND-CP quy dinh chi tie't va hudng dan thi hanh mot sd dieu cua Phap lenh Dan sd da nghiem ca'm cac hanh vi thdng bao cho san phu bie't gidi tinh thai nhi qua bat mach, sieu am, loai bd thai nhi vi gidi tinh. Ben canh dd, nhieu boat ddng truyln thdng, giao due cd ndi dung khdng phan biet con trai, con gai da dupe trien khai. Tuy nhien, vSn cdn mot sd lupng khdng nhd thanh thie'u nien (12,6%) coi trpng viec phai cd con trai. Dieu dd cho tha'y can tiep tuc chii trpng cdng tac truyen thdng nang cao nhan thiic, dac biet la nhirng chuong trinh truyen thdng danh cho thanh thie'u nien, nhiing ddi tupng thudng it dupe chii y de'n.
Vdi quan niem "Ngay nay khdng nha't thie't phai sinh con trai", nii gidi cd ty le cha'p nhan cao hon nam gidi mac du miic chenh lech giiia hai gidi khdng nhieu (89,4% so vdi 85,5%). Tu tuong trpng con trai ciing phd bie'n d ndng thdn hon thanh thi, d nhdm thanh thie'u nien dan tdc thieu sd hon nhdm dan tdc Kinh/ Hoa. Cu the, ty le chap nhan hien tupng khdng nha't thie't phai sinh con trai d thanh thi la 91,2%, cao hon so vdi d ndng thdn (86,2%). Ty le cha'p nhan hien tupng nay d nhdm dan tdc Kinh/ Hoa la 88,2%, d nhdm dan tdc thieu so la 82,9%. Khdng cd sir khac biet dang ke trong thai dp coi trpng viec sinh con trai giiia cac nhdm tudi. Thanh thie'u nien cd trinh dp hpc va'n cao ft coi trpng viec phai cd con trai trong gia dinh hon so vdi sd cd trinh dp hpc va'n tha'p hon. Ty le cha'p nhan hien tupng "khdng nha't thie't phai sinh con trai" ciia nhdm thanh nien cd trinh dp cao dang trd len la 94,1%, cao hon 14,3 diem phan tram so vdi ty le cua nhdm thanh thie'u nien cd trinh dp tieu hpc trd xud'ng.
5. Ket luan va mot so van de can quan tam ve chinh sach
Nhin chung, thuc te' d Viet Nam hien nay, ung hd hdn nhan cd dang ky vln la xu hudng chung cua da so thanh thie'u nien. Tuy nhien, mot sd ngudi da lira chpn cac hinh thitc khac cho rieng minh nhu khdng ke't hdn nhung sinh con, chung sdng khdng dang ky ket hdn, khdng ket hdn. Va dieu dang ndi la viec chap nhan cac gia tri ve hdn nhan, gia dinh: chung
Nguyfen Hflu Minh, Tran Thi Hong 1 3
sdng khdng ke't hdn, phu nCr khdng la'y chdng nhung sinh con, sdng ddc than, cd xu hudng ngay cang phd bie'n trong thanh thie'u nien, dac biet la trong sd sdng d thanh thi, nhdm dan tdc Kinh/ Hoa. Cac nhdm thanh thie'u nien nay cd thai dp cdi md hon vdi cac gia tri hdn nhan so vdi nhdm sdng 0 ndng thdn, nhdm dan tdc thieu sd. Ben canh dd, trong khi nam gidi cd ty le cha'p nhan viec chung sdng khdng ket hdn cao hon nir gidi thi nii gidi cd ty le cha'p nhan viec phu nii khdng la'y chdng nhung sinh con va viec sdng ddc than cao hon. Thanh nien 18 tudi trd len cd ty le cha'p nhan viec chung sdng khdng ke't hdn, viec phu nii khdng la'y chdng nhung sinh con, cao hon nhdm tudi 14-17. Tuy nhien, nhdm 14-17 tudi cd xu hudng cha'p nhan Id'i sdng ddc than, khdng ket hdn nhieu hon. Ve thai dp ddi vdi viec sinh con trai, mot bd phan dang ke thanh thie'u nien vln cd tu tuong trpng nam, dac biet la nam gidi, nhiing ngudi sdng d ndng thdn, nhiing ngudi thudc nhdm dan tdc thieu sd.
Phai thCra nhan rang xu hudng da dang hoa cac hinh thiic hdn nhan la khdng the tranh khdi trong xa hdi phat trien. Tuy nhien, chung sdng khdng ke't hdn la mot hinh thiic chung sdng dem lai nhieu thiet thdi cho ngudi phu nii va tre em. Ve mat luat phap, nude ta da cd nhieu quy djnh ve viec dang ky ke't hdn, song cdn nhieu ngudi vi pham nhirng quy djnh nay va cho rang khdng nha't thiet phai dang ky ket hdn. De phdng tranh cung nhu giam thieu nhiing hau qua xa hdi khdng mong mudn ddi vdi nhiing hinh thiic chung sdng nay, dieu ma nhieu xa hdi phuong Tay da va dang phai ddi mat, can cd nhiing ndi dung truyen thdng cu the, phu hpp va hieu qua cho thanh nien. Nghi quyet sd 25-NQ/TW da chi rd can day manh cac boat ddng giao due ve vai trd, trach nhiem ciia thanh nien trong nang cao chat lupng dan sd, hdn nhan va xay dung gia dinh hanh phiic, bie't cham lo va nang cao siic khoe ban than; chii trpng giao due tien hdn nhan, kie'n thiic va kinh nghiem sdng cho thanh nien. Tuy nhien tren thuc te, viec trien khai cac hoat ddng giao due nay cdn rat han che. CIn tiep tuc hoan thien ndi dung chuong trinh giao due tien hdn nhan va trien khai cd hieu qua cdng tac truyen thdng chuong trinh giao due nay. Nhiing thdng tin xay dung gia dinh hanh phuc, binh ding, cd dang ky ket hdn can dupe chii y trong cac chuong trinh giao due tien hdn nhan cho thanh thieu nien; dac biet chii y cdng tac truyen thdng cho nhdm thanh thieu nien da thdi hpc sdm, cd trinh dp hpc va'n tha'p.
Ke't qua phan tich cho thay mdi lien he giiia viec sii dung Internet vdi thai dp ciia thanh thieu nien ve hdn nhan gia dinh. Nhiing anh hudng ciia thdng tin tu Internet cd the la tich cue song cung cd the la tieu cue bdi hien nay nhieu thdng tin ve tinh due, tinh yeu tren mang Internet khdng
14 Nghien cuTu Gia dinh va Gidi. Quyen 21, so 4, tr.3-14
dupe kiem soat. Trong khi chd dpi bien phap quan ly thdng tin tren mang Internet cd hieu qua, cSn thiet chi din cho thanh thieu nien each thiic tranh nhiing rui ro khi sir dung Internet va hpc each tim kiem nhiing thdng tin dang tin cay trong vd sd cac ndi dung cd sSn (Ngan hang the' gidi, 2006: 24).
Mot bd phan thanh thieu nien cd xu hudng chap nhan sdng ddc than nhu la mot Id'i sdng. Ngoai ra, thai dp cua thanh thieu nien ddi vdi viec
"phu nii khdng chdng ma cd con" da cd su thay ddi dang ke, theo hudng gia tang ty le chap nhan viec nay. Ke't qua cQng cho tha'y vSn cdn mot sd lupng dang ke thanh thie'u nien coi trpng viec phai cd con trai. Vi vay, can tie'p tuc cd nhiing chuong trinh truyen thdng nang cao nhan thiic ve va'n de nay cho thanh thie'u nien, nha't la ddi vdi so d ndng thdn, dan tdc thieu sd.
Trong nhiing nam qua, cdng tac truyen thdng ke'hoach hda gia dinh da de cap nhieu den viec thay ddi quan niem ve sinh con trai, sinh con gai. Tuy nhien, ddi tupng cdng tac truyen thdng nay thudng nham de'n la nhiing ngudi da lap gia dinh. Can chii y hon den nhdm thanh thieu nien chua ket hdn, dac biet la nhiing ddi tupng cd trinh dp hpc va'n tha'p, da thdi h p c * Chu thich
'" Hien tupng dua ra trong Dieu tra Gia dinh Viet Nam 2006 la "Nam nir chung sdng khong ke't hon"
'-' Hien tuong dua ra trong Di6u tra Gia dinh Viet Nam 2006 la "Phu nu khdng co chong nhung co con"
'" Hien tupng Dieu tra Gia dinh Viet Nam 2006 dua ra la "Nam/ nii sdng doc than (khong mudn la'y vp/ chong)"
Tai lieu tham khao
Bp Van hoa. The thao va Du lich va cac co quan khac. 2008. Ket qua Dieu tra Gia dinh Viet Nam 2006.
Dang Canh Khanh. 2006. Xd hoi hoc thanh nien. Nxb.Chinh tri qudc gia.
Luat Hdn nhan va Gia dinh nam 2000.
Ngan hang the gidi. 2006. Bao cao phat trien the gidi 2007: Phat trien va the he kecqn. Nxb. Van hoa thdng tin.
Nghi dinh 104/2003/ND-CP quy dinh chi tiet va hudng dan thi hanh mot sd dieu cua Phap lenh Dan sd
Nghi quyet sd 25-NQ/rW ngay 25/7/2008 cua Ban cha'p hanh Trung uong ve tang cudng su lanh dao ciia Dang ddi vdi cdng tac thanh nifen thdi ky day manh cdng nghiep hda, hien dai hda
Phap lenh Dan sd nam 2003.
