BAO CAO T 6 M TAT ' H O I N G H I KHOA HQC KV N I ^ M 4 0 N A M (1975-2015) T14ANH IAP Vl|N HAN LAM KHOA HQC VA CfiNG NGH^ V 1 ^ NAM'
NGHIEN cCru KHA NANG TAI SINH VA NHAN NHANH CAY T A M THAT GCTNG {Stablianthus thorelli Gagnep)
U V9n HienS Hoang Kim Thanh', NgS X l 4 n Bi^h^ Nguyen Van D u / 'Khoo CNSH<mp, BglhocNSng Ldm TMINguyln (TUAFj
' W n Of Tniyen Nong Nghi^p
'VSn phdng Chinmg trinh b^ng Slim Quoc gia, B^ Khoa hoc va Cdng nghi Author for correspontknce: duynguyenvan_^i978@>yatioo.com.vn
Tinh cfy tUit: Tam that (Panax pseudoffmeng (Busk). RILChen) c6n gpi la nhin sSm tam thit, bao ghm th6 tam ttiit (Oymura segetum Lour. Meir), tam ttit gCmg (Stablianthus thorelli Gagnep), tam flA vu dig) (Panax bipitmaliftdus Seem) ^ T&
L^i, 2004). Tam thdt la m$t cSy duyc li^u qu^ cd tac dvmg bii b6 sijrc khde va chOa b^nh nhu chay mau cam, e4m man, gitip tang cudng sure d^ khang... ^ 5 Tdt Lgi, 2004). Theo Nguyin Minh Duic va cs, 1999 sir dvmg 200 g ci taai tich dak cho thiy tiong thanh phin c h ^ 75 mg saponin A va 341 mg saponin B, m$t ch^ diln hinh cd tac dyng h$n chi s\r phat tiiln khii u (Do Tit Lgi, 2004; Duong Tan Nhut va cs, 2011;
2012). Vi$t Nam cd ngu6n dupe hfu da d^mg cd vl chung lo^ lln cdng dyng ldm mule, tuy nhi&D nguin tai nguySn nay dang ngay mpt c ^ ki$t, nhieu loai dang dthig tnidc nguy co tuy^t chi^g do khai thac qua muc, tiong dd cd tam that (BB Tit L^i, 2004). Hi$n nay, v i ^ phat triln cay tam thit cdn g^p nhilu khd khan do ySu clu vl sinh thai, thS nhudng, iMn gilng. Phucmg phap nhan gilng tam thit ndi chung va tam thit gCmg hi$n nay chA ylu la gi&n horn chli cu, kha naiig nhan 16n va si lupng cay gilng eung elp cho sin xult c6n h ^ chi (P^g Ngge HCing, 2013). N§i dung bai bao xin trinh bay kit qua "Nghien cijru kha nang tai sinh va nhan nhanh cay tam thit gOng (Stablianthus thorelli Gagnep)" la co sd dl nhSn gilng cSy tam that gimg phvic vy san xult
Phtrffttgphdp nghiin ciru
- V$t li^u: Gilng tam thit gikng thu th|p t^ Lye Yen, YSn Bai, Sapa, Lao Cai va Kim Bdi, H6a Blnh dugc tiing luu trii trong nha ludi dl ph\lc v\i thi n g b i ^
- Hda chit: Mdi trudng MS (Muiashige Skoog) da luging, vi lugng (Meik), chat dilu tilt smh trudng BAP, NAA, GA3 Qiang Duchefi) va Kinetin, TDZ (hang Wako).
- Phuong phap: Khd utmg mlu cu: Mlu cu duqic khijt trimg blng cdn 70% tiong 1 phdt, trfng s?ch t ^ g nude cit v6 thing 2-3 lln. Tilp tvic khdtiiaig bang HgCla 0,1%
BAO CAO T 6 M TAT ' H O I N G H I KHOA HQC KV N I ^ M 4 0 N A M (1975-2015) T H A N H l i t V I ( N HAN L A M KHOA HOC VA cfiNG NGHC'VICT N A M '
vdi thdi gian 4, 6, 8,10 va 12 phiit Theo doi tj I| mlu sing khdng nhi&n, tj I? mlu nhilm,tjl|n^uchlt
Tii sinh va nhfin "hanh chli: Mlu cly (thSn ci) dugc bl theo each'/., 'A v4 dl nguyen cu. T4i sinh dili trtn mdi trudng MS bl sung BAP ning d? 0,5; 1,0; 2,0 va 5,0 mg/L Sau 3 - 4 tuin, ehli tai smh chuyin sang mdi troemg cd nIng dd BAP tit d thi nghi$m cam fag chli kit hpp vdi NAA 0,0; 0,5; 1,0; 1,5 va 2,0 mgfl; Kinetin 0,1;
0,3; 0,5; 1,0 va 1,5 mg/1 vh TDZ 0,1; 0,3; 0,5; 1,0 va 1,5 mg/L
T?o cay hoan chinh: Sau 6-8 tuan, tich ehli chuyin sang mdi trudng t?o cSy hoan chinh. Sau 4 - 6 tuIn nhan nhanh, cvnn chli dupe tach va chuyen sang mdi tradng k&daiMSedblsungGA3dcac nIng dp 1,0 mg/1. Khi chli cao khoang 3-4 cm chuyin sang mdi trudng t ^ cfiy hoan chinh.
Cac cdng thftc thi nghi^m IJp I»i 3 Ian, 50 mau/cdng thdc, nudi cly trdn moi tnidng MS + inositol 100 mg/1 + agar 5,7 g/1 + dudng 30 g/1. pH = 5,6. Chi tilu theo ddi thi nghi^m: Sl mlu niy chli, h? si nhSn chli, htoh thai chli, chilu dai rl. Dilu kisn nudi ely: 25°C, d§ Im 60-70%, anh sing 2000 lux, ehu k^ ehilu sing 12 gid/ngay.
cay con d 02a do^n vudn uom; Cay hoan chinh 5 - 6 cm Aagc dua la khdi binh nudi cly, riia s?eh agar vi tring tr6n cac gia thi bao gim: Dat, Dit;cat (t^ 1? 2:1) vi Dlt*lu hun (t^ I? 3:1). Chi tiSu theo ddi gIm cd t^ 1? sing, chilu cao cfiy, danh gia sinh trudng cik cSy coa
- Phuong phap xd I:^ sl U$u: Kit qua thi nghi$m dm^c xd ly thing kS blng Excell 2003 vamRISTAT 5.0.
Khquivi thio lufn
- Anh hudng ciia thdi gian khd trimg HgCl2 0,1% din kha nang vd trimg mlu cly: Sau 14 ngay theo ddi, kit qua khd t ^ bang HgCt 0,1% lOphdtcdhi^quatlt nhit djt 71,11%. cac cdng thde cd thdi gian khd trCmg 4, 6 va 8 phut cd ty 1$ n&
sing khdng nhilm lln lugrt U 42,22%; 48,89% va 53,33%. Thdi gian khd tring cd anh hudng din sdc song cua mlu, cy the d 4,6, 8 va 10 phiit khdng gay chit n^u, nhung d thdi gian khd tidng 12 phdt xult h i ^ ty I^ mlu chit 6,67%.
- Anh hudng cua phuong phap cat n^u cu den kha nSng tai sinh ehli: Kit qua ciia phuong phap clt 1/2 mlu cu thich hpp cho tai sinh chli va t^o dupe nhilu nguln v$t 11^ ban diu cho nudi cly vdi sl chli tai smh 66 mlu, chli xanh m$p. Cat VA n^u
BAO CAO T<5M TAT - H O I N G H I KHOA HOC Kt N I $ M « N A M J1975-2015) THANH IAP VI|N HAN LAM KHOA HQC VA cdNG NGHI vitr NAM'
cd va dl nguygn cu cd sl chli phat sinh la 48 va 68 chli, phin Idn chli xanh, nhd.
- Anh hudng cua nIng d? BAP din cam dng tao chli: Ket qui tai sinh chli cho thIy h§ sl tai sinh ehli dao ddng td 1,04 din 3,73 chliAnlu, khi nudi cly ti&i mdi trudng bl sung BAP d cac nong dd td 0,0 - 5,0 mg/L h^u cd tai sinh trgn mdi trudng MS cd bl sung BAP 5,0 mg/I thu dupe 108 chli tai sinh sau 14 ngay. Bl sung BAP cho hi|u qua tai smh ehli cao hon so vdi dli chfag (td 1,11 din 3,73 chli so vdi 1,04 chli), h? sl nhan chli cao nhat (3,73 chli) khi bl sung BAP 5,0 mg/1.
- Anh hodng cda sv kit hpp nIng dd BAP, NAA, Kmetin va TDZ din kha nSng nhan nhanh: KM nang nhan nhanh chli trdn mdi tnidng cd bl stmg BAP, NAA, kmetin va TDZ (ffi xie djnh dupe: (i) mdi tiudng bl sung BAP 5,0 mg/1 + NAA 0,5 mg/I cd 194 chli tdi smh, h$ sl nhan chli 4,31 chli; (ii) h$ sl nhan chli tang lan ding kl khi mdi tiudng nudi cay dupe bl sung kmetin 0,3 mg/1 hojc TDZ 0,5mg/l kit hpp vdi BAP 5,0mg/l + NAA 0,5mg/l, h | sl nhSn ehli lin lupt djt 4,71 va 5,11 chli. Phan Idn chli Ihu dupe sau qui trinh nhSn nhanh dIu xanh, m^p.
- Anh hudng cua gia thi din kha nang sinh trudng cua cSy con giai do^n vudn uom: cay con dupe trong trbi gia thi thich hpp dit: ttau hun (3:1) vdi sl cay sing d^t 50/50 (100%), chilu caoeayt&13-15cmvdi5-7 la/cay.
Tit khda: BAP, in vitro, nhan nhanh, tdi sinh, tam that gimg