STAJ RAPORU

(1)

TEŞEKKÜR

06.09.2002 tarihi itibarı ile stajımı Eczacıbaşı İlaç Sanayi’nde tamamlamış

b

bul

ulun

unma

makt

ktay

ayım

ım. . Ba

Bana

na bu

bu im

imka

kanl

nları

arı sa

sağl

ğlay

ayan

an Ec

Ecza

zacı

cıba

başı

şı Gr

Grub

ubun

una

a ço

çok

k

teşekkür ederim.

Ayrıca stajım esnasında bana her türlü yardımı ve desteği sağlayan Sayın

N

Nus

usre

ret

t A

ALO

LOĞL

ĞLU

U , , Yı

Yılm

lmaz

az K

KAR

ARAM

AMÜ

ÜRS

RSEL

EL , , Em

Emel

el U

UYS

YSA

AL

L , , Üm

Ümiitt

CEYLAN , Tamer ŞENKAN , Ünal BAŞDAĞ , Asım ÖZEL , Özel SEBAT ,

Orhan AK

Orhan AKGÜL , Asla

GÜL , Aslan KORKMA

n KORKMAZ , Vedat Yaman , Okt

Z , Vedat Yaman , Oktay UZEL ,

ay UZEL , Kamil

Kamil

ÜS

ÜST

T , , Fe

Feri

ridu

dun

n AK

AKAY ,

AY , Ha

Hasa

san

n OK

OKUM

UMUŞ ,

UŞ , Sa

Saad

adet

etti

tin

n TU

TURA

RAN

N , , Er

Erol

ol

ENGİN , Nusret KAÇAR , Birol TAŞOĞLU , Birol KARAOĞLU , Ayhan

ERÜSTÜN , Mehmet YAVUZ , Hüseyin SERT , Gürkan GÜLTOP , Andaç

KILIÇLAR , Önder SARAÇ , Yılmaz KARACA , Numan ÖZDEMİR , Reşat

SA

SAK

KAY

AYA

A , , Ya

Yaku

kup

p Ca

Can

n KO

KORU

RUCU

CULA

LAR

R , , Me

Meti

tin

n YE

YEN

NİA

İAD

DA

A , , O

Orh

rhan

an

YAKAR , Seçkin YAKUT , Alp GENÇ , Erdinç BAŞGELEN , Nesrin

TANR

TANRIYAKU

IYAKUL ,

L , Mualla DİNÇE

Mualla DİNÇER ,

R , Banu Arat ERKAN ,

Banu Arat ERKAN , Sinan ÇOKGÖ

Sinan ÇOKGÖR

R ,,

Nebahat ŞENEL , Caner KÜÇÜKTEPE , Şermin SEVAL , Vedat ÜNLÜ ,

E

Errccaan

n Y

YÜ

ÜK

KS

SE

EL

L ,

, E

Errm

maan

n L

LE

ER

RM

Mİ

İ ,

, M

Meehhm

meet

t B

BA

AY

YR

RA

AM

M ,

, S

Saalliihh

PASTIRMACIOĞLU , Can İNEGÖLLÜ, Özcan ÇETİN , Gönül DİNÇER ,

Battal ATLI , Nejdet İBİŞOĞLU , Talat TOLGA , Şaban GÜLER , Murat

SEMİZ ,

(2)

Sayfa

Sayfa No

No

İÇİNDEKİLER

::

1-

Eczacıbaşı

Eczacıbaşı İlaç

İlaç Sanayi’nin

Sanayi’nin Tanıtımı

Tanıtımı

5-

Dünya

Dünya İlaç

İlaç Endüstrisi

Endüstrisi

6-

Türk

Türk İlaç

İlaç Endüstrisi

Endüstrisi

8-

Eczacıbaşı

Eczacıbaşı İlaç

İlaç Sanayi

Sanayi satış

satış raporu

raporu

11-

Hammadde

11-

Hammadde

11-

Eczacıbaşı

Eczacıbaşı Özgün

Özgün Kimya

Kimya

11-

Ambalaj

Ambalaj malzemeleri

malzemeleri

12-

Kalite

Kalite Denetim

Denetim Müdürlüğü

Müdürlüğü

12-

Gaz

Gaz kromatografisi

kromatografisi

14-

İnfrared

İnfrared spektrometresi

spektrometresi

16-

İnce

İnce Tabaka

Tabaka Kromatografisi

Kromatografisi

19-

HPLC

19-

HPLC

20-

Hammaddelerin işlenmesi

Hammaddelerin

işlenmesi

20-

Katı

Katı Üretim

Üretim Bölümü

Bölümü

29-

Katı

Katı üretimde

üretimde kullanılan

kullanılan bazı

bazı önemli

önemli makineler

makineler

33-

Eczacıbaşı

Eczacıbaşı İlaç

İlaç Sanayi

Sanayi Genel

Genel Müdürlük

Müdürlük

36-

Standart

Standart Çalışma

Çalışma Yöntemleri

Yöntemleri

36-

GMP

GMP / / ISO

ISO 9001

9001 / / ISO

ISO 14001

14001

39-

VIP

VIP Değer

Değer Geliştirme

Geliştirme Programı

Programı

40-

Kaynaklar

40-

Kaynaklar

41-

Ek

(3)

Sayfa

Sayfa No

No

İÇİNDEKİLER

::

1-

Eczacıbaşı

Eczacıbaşı İlaç

İlaç Sanayi’nin

Sanayi’nin Tanıtımı

Tanıtımı

5-

Dünya

Dünya İlaç

İlaç Endüstrisi

Endüstrisi

6-

Türk

Türk İlaç

İlaç Endüstrisi

Endüstrisi

8-

Eczacıbaşı

Eczacıbaşı İlaç

İlaç Sanayi

Sanayi satış

satış raporu

raporu

11-

Hammadde

11-

Hammadde

11-

Eczacıbaşı

Eczacıbaşı Özgün

Özgün Kimya

Kimya

11-

Ambalaj

Ambalaj malzemeleri

malzemeleri

12-

Kalite

Kalite Denetim

Denetim Müdürlüğü

Müdürlüğü

12-

Gaz

Gaz kromatografisi

kromatografisi

14-

İnfrared

İnfrared spektrometresi

spektrometresi

16-

İnce

İnce Tabaka

Tabaka Kromatografisi

Kromatografisi

19-

HPLC

19-

HPLC

20-

Hammaddelerin işlenmesi

Hammaddelerin

işlenmesi

20-

Katı

Katı Üretim

Üretim Bölümü

Bölümü

29-

Katı

Katı üretimde

üretimde kullanılan

kullanılan bazı

bazı önemli

önemli makineler

makineler

33-

Eczacıbaşı

Eczacıbaşı İlaç

İlaç Sanayi

Sanayi Genel

Genel Müdürlük

Müdürlük

36-

Standart

Standart Çalışma

Çalışma Yöntemleri

Yöntemleri

36-

GMP

GMP / / ISO

ISO 9001

9001 / / ISO

ISO 14001

14001

39-

VIP

VIP Değer

Değer Geliştirme

Geliştirme Programı

Programı

40-

Kaynaklar

40-

Kaynaklar

41-

Ek

(4)

SUMMARY

I served my internship the date between 29.06.2002-06.08.2002 at Eczacıbaşı İlaç I served my internship the date between 29.06.2002-06.08.2002 at Eczacıbaşı İlaç Sanayi (EİS).

Sanayi (EİS).

First two days , the orientation program was presented. It was morely about factory First two days , the orientation program was presented. It was morely about factory managemen

management , rules which people has to obt , rules which people has to obey them ey them and some quaand some quality standarts which EİSlity standarts which EİS has got them all before and they teached the trainees about ISO9001 , ISO14001 ,GMP , has got them all before and they teached the trainees about ISO9001 , ISO14001 ,GMP , GLP

GLP and SÇY. and SÇY. I told about I told about these terms in these terms in my report so my report so i dont explai dont explain them anymoin them anymore.re. After two days , trainees went to the specific departments where they served their After two days , trainees went to the specific departments where they served their internship. The first three week , i was on Solid Production Department. Acording to my internship. The first three week , i was on Solid Production Department. Acording to my opinion , i chosed the best department in these factory for a chemical engineering student. opinion , i chosed the best department in these factory for a chemical engineering student. Because almost all the production process in the factory exist there. The Production Because almost all the production process in the factory exist there. The Production Deparment is formed by three elements; Solid Production , Liquid Production and Pomad Deparment is formed by three elements; Solid Production , Liquid Production and Pomad production. As a systematicly there are the

production. As a systematicly there are the similar logic are used similar logic are used on these departments. Myon these departments. My point is , i got the basic logic of the Production Department. After some testing , raw point is , i got the basic logic of the Production Department. After some testing , raw materials come to Solid Production Department with their specific formulas. Under cover materials come to Solid Production Department with their specific formulas. Under cover of

of specific specific production production methods methods , f, for all or all products products is pis producted roducted by by production production chiefs chiefs andand work

workers. I wrote some ers. I wrote some produproductioction method exampn method examples in the les in the reporeport. In these examplrt. In these examples , es , ii didn’t use a

didn’t use any row material nameny row material names or any meas or any measurments. Becausurments. Because se these informatiothese informations arens are confidental and it is objectionable to use anywhere. Some important names of instruments confidental and it is objectionable to use anywhere. Some important names of instruments in solid departments are collettes , aeromatics , icos ovens , zanchettas , kılıans, fettes in solid departments are collettes , aeromatics , icos ovens , zanchettas , kılıans, fettes which i told the details of these in

which i told the details of these in my report.my report.

Last three weeks of my internship passed on Quality Control

Last three weeks of my internship passed on Quality Control Department. As a generalDepartment. As a general aim of this department is to investigate all the row materials before they producting and aim of this department is to investigate all the row materials before they producting and after the production. They do quantitative and qualitative analyze to make sure if raw after the production. They do quantitative and qualitative analyze to make sure if raw materials and products are suitable. For every raw materials and products , there are some materials and products are suitable. For every raw materials and products , there are some specific test methods. I gave some examples in

specific test methods. I gave some examples in my report about that my report about that test methods.test methods.

It is obvious that Production Department and Quality Control Department work It is obvious that Production Department and Quality Control Department work together. Some de

together. Some definite grades , sample is finite grades , sample is bought for analybought for analysis and sis and according to the resultaccording to the result of these analysis , produc

of these analysis , production continue or not. If there is a problem , then tion continue or not. If there is a problem , then production chiefsproduction chiefs investigate the reason of the problem.

investigate the reason of the problem. EIS is

EIS is very big very big and compand complex factorylex factory. There a. There are lots of re lots of departments wdepartments working in orking in somesome definite areas. But I think I was present on actual departments and it helped me to definite areas. But I think I was present on actual departments and it helped me to understand better the process of the factory.

(5)

ECZACIBAŞI İLAÇ SANAYİ’NİN TANITIMI

Eczacıbaşı Topluluğu bir holding şirketidir. Eczacıbaşı Topluluğu’nu meydana getiren Eczacıbaşı Topluluğu bir holding şirketidir. Eczacıbaşı Topluluğu’nu meydana getiren 37 kuruluş üç ana grupta

37 kuruluş üç ana grupta toplanır. Topluluğun en büyük grubu ilaç grubudur.toplanır. Topluluğun en büyük grubu ilaç grubudur.

İLAÇ GRUBU

•• EczacıbaşEczacıbaşı İlaç ı İlaç Sanayi ve Ticaret A.Ş.Sanayi ve Ticaret A.Ş. •• EczacıbaşEczacıbaşı ı İlaç Pazarlama A.Ş.İlaç Pazarlama A.Ş.

•• EczacıbaşEczacıbaşı-Baxter Hastane Ürünleri Sanayi ve ı-Baxter Hastane Ürünleri Sanayi ve Ticaret A.Ş.Ticaret A.Ş. •• EczacıbaşEczacıbaşı Özgün Kimyasal Ürünler ı Özgün Kimyasal Ürünler Sanayi A.Ş.Sanayi A.Ş.

•• EczacıbaşEczacıbaşı-Rhone Poulenc İlaç ı-Rhone Poulenc İlaç Pazarlama A.Ş.Pazarlama A.Ş. •• EczacıbaşEczacıbaşı Health ı Health Care Products Joint Stock Co.Care Products Joint Stock Co.

•• EczacıbaşEczacıbaşı-Warner Lambert İlaç Sanayi ve ı-Warner Lambert İlaç Sanayi ve Ticaret A.Ş.Ticaret A.Ş.

Lider olan ürün grupları

::

Beşeri İlaçlar Beşeri İlaçlar Serumlar Serumlar

Türkiye’deki üretim tesisleri

::

L

Lüülleebbuurrggaazz iillaaçç A

Ayyaazzaağğaa SSeerruumm Ç

Çeerrkkeezzkkööyy İİllaaç ç HHaammmmaaddddeelleerrii

YAPI GRUBU

•• EczacıbaşEczacıbaşı Yapı ı Yapı Gereçleri Sanayi ve Ticaret A.Ş.Gereçleri Sanayi ve Ticaret A.Ş. •• EczacıbaşEczacıbaşı Karo ı Karo Seramik Sanayi ve Ticaret A.Ş.Seramik Sanayi ve Ticaret A.Ş.

•• İNTEMA İnşaat ve Tesisat Malzemeleri Yatırım İNTEMA İnşaat ve Tesisat Malzemeleri Yatırım ve Pazarlama A.Ş.ve Pazarlama A.Ş. •• EczacıbaşEczacıbaşı Endüstriyel Hammaddeleri Sanayi ve ı Endüstriyel Hammaddeleri Sanayi ve Ticaret A.Ş.Ticaret A.Ş.

•• EczacıbaşEczacıbaşı Mutfak ve ı Mutfak ve Banyo Gereçleri Sanayi ve Ticaret A.Ş.Banyo Gereçleri Sanayi ve Ticaret A.Ş.

•• EczacıbaşEczacıbaşı Banyo Küvetleri ı Banyo Küvetleri Sanayi ve Ticaret A.Ş.Sanayi ve Ticaret A.Ş.

•• DOĞA Madencilik Sanayi ve Ticaret A.Ş.DOĞA Madencilik Sanayi ve Ticaret A.Ş. •• EKOM Sanitaermarketing GmbH.EKOM Sanitaermarketing GmbH.

•• VİTRA U.K. Ltd. – VİTRA USA Inc. – VİTRA U.K. Ltd. – VİTRA USA Inc. – VİTRA Tiles (Ireland) Ltd.VİTRA Tiles (Ireland) Ltd. •• EczacıbaşEczacıbaşı ı Building Materials J.S.C.Building Materials J.S.C.

•• EczacıbaşEczacıbaşı Koramic ı Koramic Yapı Kimyasalları Sanayi ve Ticaret A.Ş.Yapı Kimyasalları Sanayi ve Ticaret A.Ş.

Lider olan ürün grupları

Seramik sağlık gereçleri (Vitra) Seramik sağlık gereçleri (Vitra) Seramik hammaddeleri

Seramik hammaddeleri

Tek kumandalı armatürler (Artema) Akrilik banyo küvetleri (Vitra, İdeal Standart) Tek kumandalı armatürler (Artema) Akrilik banyo küvetleri (Vitra, İdeal Standart) Anahtar teslim mutfak, banyo tasarım ve

Anahtar teslim mutfak, banyo tasarım ve uygulama hizmetleri.uygulama hizmetleri.

Türkiye’deki üretim tesisleri

Kartal Kartal Bozüyük Bozüyük Milas, Tuzla Milas, Tuzla

TÜKETİM ÜRÜNLERİ GRUBU

(6)

•• İPEK KAĞIT Sanayi ve Ticaret A.Ş.İPEK KAĞIT Sanayi ve Ticaret A.Ş.

•• EczacıbaşEczacıbaşı Beiersdorf Kozmetik ürünleri ı Beiersdorf Kozmetik ürünleri Sanayi ve Ticaret A.Ş.Sanayi ve Ticaret A.Ş. •• EczacıbaşEczacıbaşı Avon Kozmetik ı Avon Kozmetik Ürünleri Sanayi ve Ticaret A.Ş.Ürünleri Sanayi ve Ticaret A.Ş. •• EczacıbaşEczacıbaşı-Schwarzkopf Kuaför ürünleri ı-Schwarzkopf Kuaför ürünleri Pazarlama A.Ş.Pazarlama A.Ş.

Lider olan ürün grupları

Temizlik kağıtları (Selpak, Solo, Silen,

Temizlik kağıtları (Selpak, Solo, Silen, Servis, Maraton)Servis, Maraton) Güneş Yağı, Cilt temizleyiciler (Nivea)

Güneş Yağı, Cilt temizleyiciler (Nivea)

WC temizleyicileri (Harpic) WC temizleyicileri (Harpic) Saç Boyaları (İgora Royal) Saç Boyaları (İgora Royal)

Türkiye’deki üretim tesisleri

Karamürsel Karamürsel Lüleburgaz Lüleburgaz

DİĞER KURULUŞLAR

•• EczacıbaşEczacıbaşı Yatırım ı Yatırım Holding Ortaklığı A.Ş.Holding Ortaklığı A.Ş. •• EczacıbaşEczacıbaşı ı Menkul Değerler A.Ş.Menkul Değerler A.Ş.

•• Kaynak Tekniği Sanayi ve Ticaret A.Ş.Kaynak Tekniği Sanayi ve Ticaret A.Ş. •• EczacıbaşEczacıbaşı Bilgi İı Bilgi İletim A.Ş.letim A.Ş.

•• EczacıbaşEczacıbaşı Sigorta ı Sigorta Acentalığı A.Ş.Acentalığı A.Ş. •• EKOM Eczacıbaşı Dış Ticaret A.Ş.EKOM Eczacıbaşı Dış Ticaret A.Ş. •• EczacıbaşEczacıbaşı İnşaat ve ı İnşaat ve Ticaret A.Ş.Ticaret A.Ş.

•• FİNSAN Sınai ve Ticari Yatırımlar A.Ş.FİNSAN Sınai ve Ticari Yatırımlar A.Ş. •• YAPI-İŞ Emlak ve İnşaat A.Ş.YAPI-İŞ Emlak ve İnşaat A.Ş.

Eczacıbaşı İlaç Sanayi’nin Kuruluşu:

Eczacıbaşı topluluğunu Dr. Nejat F. Eczacıbaşı, Almanya ve A.B.D.’de kimya yüksek Eczacıbaşı topluluğunu Dr. Nejat F. Eczacıbaşı, Almanya ve A.B.D.’de kimya yüksek öğr

öğrenieniminmini i bitbitirdirdiktikten en sonsonra ra iş iş yaşyaşamıamına na atıatıldıldığı ğı İstİstanbanbul’ul’da da 1941942 2 yılyılındında a kurkurdu. du. İlk İlk çalı

çalışmalaşmalarına rına LaleLaleli’de li’de mütemütevazı vazı bir bir apaapartman rtman dairedairesindsinde e başlbaşladı. adı. Dr. Dr. EczEczacıbacıbaşı’aşı’nınnın ürettiği ilk ilaç, bir

ürettiği ilk ilaç, bir vitamin müstahzarıydı.vitamin müstahzarıydı.

1944 yılında Galata Mumhane Caddesinde altı odalı bir

1944 yılında Galata Mumhane Caddesinde altı odalı bir laboratuara taşındığında 15 işçilaboratuara taşındığında 15 işçi çalıştırıyor ve 4 ürün üretiliyordu.

çalıştırıyor ve 4 ürün üretiliyordu. Ecz

Eczacacıbaıbaşı şı ilailaç ç SanSanayiayi’n’nin in İstİstanbanbul ul LevLeventent’te ’te 1951951 1 sonsonlarlarındında a temtemelielini ni attattığı ığı ilk ilk modern Türk İlaç Fabrikası, 23

modern Türk İlaç Fabrikası, 23 Kasım 1952’de açıldıKasım 1952’de açıldı

1959 yılında Eczacıbaşı İlaç Sanayi’nde özellikle tıp, kimya ve eczacılık dallarında 1959 yılında Eczacıbaşı İlaç Sanayi’nde özellikle tıp, kimya ve eczacılık dallarında Türkiye’de her yıl yapılan bilimsel

Türkiye’de her yıl yapılan bilimsel araştırma ve ödül fonu kuruldu.araştırma ve ödül fonu kuruldu.

2966 yılında gençliğin daha iyi çalışarak ve spor yaparak üstün başarılar elde etmesi 2966 yılında gençliğin daha iyi çalışarak ve spor yaparak üstün başarılar elde etmesi gayesiyle Eczacıbaşı Spor Kulübü kuruldu.

gayesiyle Eczacıbaşı Spor Kulübü kuruldu.

1977’de sanat, kültür, bilimsel araştırma, toplum kalkınması ve eğitim alanlarında 1977’de sanat, kültür, bilimsel araştırma, toplum kalkınması ve eğitim alanlarında katkıda bulunmak üzere Dr. Nejat F.

katkıda bulunmak üzere Dr. Nejat F. EczacıbaşEczacıbaşı Vakfı kuruldu.ı Vakfı kuruldu.

1982 yılında Eczacıbaşı İlaç Sanayi’nin içinde olan ve en gelişmiş teknolojide kurulan 1982 yılında Eczacıbaşı İlaç Sanayi’nin içinde olan ve en gelişmiş teknolojide kurulan Eczacıbaş

Eczacıbaşı Serum ı Serum ve İlaç hammaddeleri tesisleri, İstanbul Ayazağa’da üretime başladı.ve İlaç hammaddeleri tesisleri, İstanbul Ayazağa’da üretime başladı. 1983 yılında sağlık ve Tıp alanında ülkeye en büyük katkıda bulunanları her beş yılda 1983 yılında sağlık ve Tıp alanında ülkeye en büyük katkıda bulunanları her beş yılda b

bir ir kakamumuoyoyununa a tatanınıtatan n EcEczazacıcıbabaşı şı CuCumhmhururiyiyet et DöDönenemi mi TıTıp p ÖdÖdülülleleriri, , TüTürkrkiyiyee Cumhuriyetinin 50. yıldönümünden itibaren verilmeye başlandı.

Cumhuriyetinin 50. yıldönümünden itibaren verilmeye başlandı. 1990 yılında Eczacıbaşı ilaç halka açıldı. Eczacıbaşı İlaç

1990 yılında Eczacıbaşı ilaç halka açıldı. Eczacıbaşı İlaç Sanayi;Sanayi; 1.

(7)

2. Eczacıbaşı İlaç Pazarlama A.Ş.

3. Eczacıbaşı Özgün Kimyasal Ürünler Sanayi A.Ş. 4. Eczacıbaşı-Rhone Poulenc İlaç Pazarlama A.Ş.

5 5. Eczacıbaşı Hastane ürünleri Sanayi A.Ş.

6. Eczacıbaşı Tüketim Ürünleri Pazarlama A.Ş. olarak bölündü.

1992’de Lüleburgaz’daki modern ilaç kompleksi, Eczacıbaşı Topluluğunun 50. yıldönümünde, sağlık hizmetine girdi.

Yine aynı yıl ağız ve diş sağlığı alanındaki bilimsel çalışmaları desteklemek amacıyla, Eczacıbaşı-Procter & Gamble Ağız ve Diş sağlığı Bilimsel Araştırma ve Ödül Fonu kuruldu.

1993 yılında EBC Eczacıbaşı Beiersdorf Kozmetik ürünler Sanayi ve Ticaret A.Ş. kurularak İlaçtan ayrıldı.

1997 yılında EWL Eczacıbaşı Warner Lambert İlaç Sanayi ve Ticaret A.Ş. kurlarak İlaçtan ayrıldı

Lüleburgaz’da 960 bin metrekarelik alan üstünde 60 bin metrekare kapalı alanda kurulan Eczacıbaşı İlaç Sanayi, Genel müdürlük ve Lüleburgaz tesislerindeki 792 çalışanıyla ülkenin en büyük ilaç üreticisi olarak öncülüğünü sürdürmektedir. Tesiste yaklaşık 350 çeşit ürün üretilmekte, üretim kapasitesi yılda 150 milyon birim olarak gerçekleşmektedir. Üretilen ürünlerin büyük kısmı iç pazara sunulmaktadır.

GENEL ÇALIŞMA DÜZENİNE İLİŞKİN TEMEL BİLGİLER

İlaç, insan yaşamıyla doğrudan ilgili bir üründür. İlaç endüstrisi, araştırma ve geliştirmeye yapılan yatırımlar açısından da dünyada uzay ve elektronik sanayilerinden sonra üçüncü sırada gelir.

İnsanlara en çağdaş ve sağlıklı ürünler vermeyi görev edinen ilaç endüstrisinde, kalite denetim ve güvenliği sağlamak çok önemlidir. Dünya Sağlık Örgütü’nün (WHO) ve T.C. Sağlık Bakanlığının ilaç üretiminde uluslararası standartları sağlamak için öngördüğü

İyi Üretim Uygulamaları (GMP) ve İyi Laboratuar Uygulamaları’na (GLP) uyulması bu açıdan yapısal bir önem taşır.

İnsan yaşamının güvenceye alınmasında, “hekim, eczacı ve ilaç endüstrisi” , birbirlerini bütünleyen bir sağlık üçgeni niteliğini taşır. İlaç Sanayi’nde çalışanlar da, tüm toplumun esenliğinden sorumlu birer sağlık görevlisidir. Sağlık hizmetine katkıda bulunmak, çalışanlar açısından da mutlu bir olaydır. İlaç endüstrisinin diğer endüstri dallarında farklı yönü de hijyenin çok önemli oluşudur. Bu nedenle tüm çalışanların temizlik kurallarına uyması gerekir.

Dünya standartlarına ulaşmak ve rekabet ortamında daha iyi bir yer edinmek amacıyla 1996 yılında ISO 9001 Kalite Belgesi, Eczacıbaşı İlaç’ın çevreye verdiği önemi ve bu konuda duyduğu hassasiyeti belgelemek amacıyla da 08.02.1999 tarihinde ISO 140001 Çevre Yönetimi Sistem Belgesi alınmıştır.

Uzun yıllara dayanan bir endüstri kültürü ve iş deneyimi bulunan kuruluşumuzda çalışan herkes, sağlık görevini yerine getirirken, ortak kuralları benimser. İş yaşamında başarı,

Teknik bilgi ve beceriler kadar, çeşitli sosyal uyum ve yükümlülükleri de gerektirir. Modern bir işletme, yaptıkları görevleri içtenlikle benimseyen ve birbirlerini seven, sayan, destekleyen ve takım çalışmasına yatkın kitlelerle varolur.

Eczacıbaşı İlaç Sanayi, çalışanlarına her alanda güvenli koşullar sağlarken, çalışanlarından da kuruluşlarına çok daha ileri götürecek özenli, titiz bir çalışma düzeni bekler.

(8)

İŞBİRLİĞİ YAPILAN ULUSLARARASI KURULUŞLAR

AVRUPA

ASTRA – ZENECA BEIERSDORF AG BIOCHEMIE GMBH

BOEHRINGER ILGELHEIM CO. CHEMO IBERICA S.A.

GIST BROCADES N.V.

HANS SCHWARZKOPF GMBH JANSSEN PHARMACEUTICA RHONE POULENC RORER SOLVAY PHARMACEUTICALS HELM AG

ABD

MARION LABORATORIES INC. PHARMACIA & UPJOHN

SCHERING PLOUGH CO.

THE PROCTER & GAMBLE COMPANY

JAPONYA

DAINIPPON PHARMACEUTICAL CO. LTD. FUJISAWA PHARMACEUTICALS CO. LTD. SUMITOMO PHARMACEUTICALS CO. LTD. TAKEDA CHEMICAL INDUSTRIES LTD. ALANLAR

TOPLAM ALAN : 960 000 metrekare

YEŞİL ALAN : 85 000 metrekare

AĞAÇLANDIRILMIŞ ALAN

(1250 adet ağaç) : 200 000 metrekare

KAPALI ALAN : 61 812 metrekare

BAŞARILAR

• Eczacıbaşı İlaç Sanayi, 1996 yılı başında uluslararası kalite onay kurumu Bureau

Veritas Quality Internationel’dan ISO 9001 kalite belgesi aldı

• Eczacıbaşı ilaç sanayi, 1997 yılında İstanbul sanayi odası tarafından verilen çevre

teşvik ödülünün sahibi oldu.

• Eczacıbaşı ilaç sanayi, Ocak 1999’da Türk standartları enstitüsü uzmanları

tarafından yapılan denetlemeler sonunda ISO 14001 Çevre Yönetim Sistem Standardı belgesini aldı.

• Eczacıbaşı ilaç sanayi, ürünlerini batı pazarında satma stratejileri doğrultusunda

İngiliz Sağlık Bakanlığı’nın denetim organı olan MCA’ dan 22 Kasım 1999 tarihinde onay aldı.

• Eczacıbaşı ilaç sanayi, tüm katı form ürünleri için Alman Sağlık Bakanlığı’nın

(9)

• Eczacıbaşı İlaç Sanayi, Steril Enjektabi toz ürünleri için Güney Afrika

Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı’nın denetim organı olan MCC’ den 2000 Ekim ayında onay aldı.

DÜNYA İLAÇ EKONOMİSİ

Yirmibirinci yüzyıla büyük umutlarla giren insanoğlu açısından 2001, birbirini izleyen ekonomik , politik ve askeri olayların dünya yaşamını derinden etkilediği bir yıla dönüşmüştür.

Japonya'da dört yıldır süregelen iktisadi durgunluğun ardından , 2001 Mart'ında Birleşik Amerika ekonomisi de resesyon sürecine girmiştir. Dünya ekonomisini dinamosu işlevini 1990'larda büyük ölçüde üstlenmiş bulunan ABD'de beliren ekonomik duraklama giderek etkilerini Almanya başta olmak üzere Avrupa Birliği ülkelerinde de göstermiştir. 11 Eylül 2001 günü New York'ta Dünya Ticaret Merkezinin ikiz kuleleri ve Washington'da Savunma Bakanlığı Pentagon'un bir bölümünde düzenlenen uçak saldırıları ve bunları izleyen olaylar , uluslararası ortanı çok daha karmaşık şoklar ve sorunlarla karşı karşıya bırakmıştır. 2002 yılı başlarken, yeryüzüde ekonomik büyüme hızı önemli ölçüde

yavaşlamış , sanayide üretim ve yatırımlar genellikle azalırken , uluslararası ticaret ve dış kaynak akışlarında darboğazlar yaşanmıştır.

İnsan sağlığı için yaşamsal nitelikte ilaçlar sunan dünya ilaç endüstrisi , yeryüzündeki gelişmelerden etkilenmesine karşın , büyümesini yinede sürdürmüştür. Dünyada ilaç kullanımı ilk kez 2001 yılında 400 milyar ABD Doları'na yaklaşmıştır.

DÜNYA İLAÇ SATIŞLARI YÜZDE 11 BÜYÜDÜ

Kişi başına yüksek gelir düzeyleri bulunan Birleşik Amerika , Kanada , Japonya , Almanya İngiltere , Fransa , İtalya , İspanya , Avustralya , Yeni Zellanda , Meksika , Brezilya ve Arjantinden oluşan en geniş ilaç pazarına sahip 13 ülkede perekande ilaç satışları , 2001 yılında % 11 oranında artışla , 254 milyar ABD Doları düzeyini geçmiştir. Yeryüzünde toplam ilaç tüketiminin üçte ikisi , bu 13 ülkede yapılmaktadır.

Kuzey Amerika'da , Birleşik Amerika ve Kanda'nın yıllık ilaç satışları 2000'de yüzde 13 artmışken , 2001'de yüzde 17 gibi olağanüstü bir büyüme göstermiştir. Kuzey Amerika'daki toplam yıllık ilaç satışları , özellikle 11 Eylül saldırılarının yol açtığı olağanüstü ilaç gereksinimlerinin etkisiyle , 140 milyar dolara ulaşmıştır. İlaç kullanımının yaklaşık 130 milyar doları Birleşik Amerika'da gerçekleşmiştir.

Avrupa Birliğinin en çok ilaç tüketen beş ülkesi olan Almanya , Fransa , İngiltere , İtalya ve İspanyada toplam yıllık ilaç satışları 53 milyar ABD dolarına yaklaşmıştır. Beş ülkenin yıllık toplam ilaç satışlarındaki büyümesi yüzde 3 dolayında olmuştur.

ABD'den sonra tek başına en çok ilaç kullanan ikinci ülke olma niteliğini sürdüren Japonya'da , özellikle sosyal güvenlik kurumlarının alım fiyatlarında uyguladıkları indirimler sonucunda , ilaç satış değeri bir önceki yıla oranla yüzde 7 düzeyine gerileyerek 48 milyar ABD dolarına inmiştir.

Latin Amerika'da Arjantin ve Brezilya'da birbirini izleyen yoğun ekonomik bunalımlar , yıllık ilaç satışlarında da düşüşlere yol açmıştır. Meksika'nın yüzde 13 gibi hızlı bir büyüme sağlamasının olumlu etkisiyle , latin Amerika'nın en büyük 3 ülkesindeki toplam

(10)

İLAÇ ENDÜSTRİSİ YENİ DÖNÜM NOKTALARINDA

Ekonomik , politik ve giderek askeri açılardan 2001 yılının yeryüzünde yol açtığı köklü değişiklikler , dünya ilaç endüstrisini yepyeni dönüm noktaların getirmiştir.

Özellikle İnsan Genomu Projesi'nin başarıyla gerçekleştirilmesi ve kök hücreleri konusunda yeni buluşların ortaya koyduğu umutlar , tıp , tedavi ve ilaç açısından endüstrinin önünde geniş ufuklar açarken , 11 eylül 2001 saldırılarının eşiğinde büyüyen biyolojik terör olasılıkları ise o alanlarda da yeni çözüm arayışlarını zorunlu kılmıştır.

Batı'nın önde gelen devletleri , radyoaktif saldırı ve korku veren salgın hastalıklara karşı yurttaşlarını korumak amacıyla , belirli ilaçlar ve aşıları büyük ölçeklerde satın almaya yönelmişlerdir. Bunların sonucunda , dünya ilaç endüstrisinin yıllık cirosunun , yüzde 9-11'i bulan bir gelişmeyle , 2002 yılında 430 milyar ABD dolarını aşabileceği şimdiden öne sürülmektedir.

Ne var ki , ilaç endüstrisi bakımından , 2001 beklenmedik sorunların da gündeme geldiği bir yıl olmuştur. 2005 yılına kadar patent koruması sona ermesi beklenen ilaçların toplam

yıllık satış düzeyleri 40 milyar ABD dolarını bulmaktadır. Patentleri biten ilaçların yerini alan ucuz fiyatlı jenerik ürünler , patent sahibi kuruluşların gelirlerinde en az 6 milyar dolar gerilemeye yol açmıştır. Jenerik ürünlerin rekabetinin 2002'de doğuracağı gelir kayıplarının ise 11 milyar doları aşacağı sanılmaktadır.

Yeryüzünün en çok kullanılan kolestrol düşürücü ilacı (Zocor) , 2001'tek başına 6.7 milyar dolarlık gelir sağlamıştır. Dünya ilaç endüstrisinin en büyük özlemi, patent süresi dolacak ilaçların yerine , biran önce yeni moleküllerden oluşan ilaçları yaratabilmektir. Oysa 1996'da dünyada yeni keşfedilen molekül sayısı 53 ürüne ulaşırken 2000'de yepyeni nitelikte ancak 27 ilaç bulunabilmiştir.

İLAÇTA DEV ARAŞTIRMALAR VE BİYOTEKNOLOJİ İŞBİRLİKLERİ

2001 yılı , klinik denemeler aşamasındaki yeni ilaçlarla ilgili beklentileri karşılayamadığı gibi , yakın dönemlerde ruhsat verilen ve herbir yılda bir milyar doların üstünde gelir sağlaması beklenen bazı ilaçlar için de sorunlarla geçmiştir. Hatalarda ciddi yan etkiler yarattığı görülen önemli birkaç ilaç kullanımı durdurulmuş yada kısıtlanmış , bazı ilaç ya ürünlerin sağlık hizmetlerinden geri çekilmesiyle sonuçlanmıştır.

Yeni ilaçlarda karşılaşılan darboğazlar , Birleşik Amerika'nın titizliyle tanınan Besin ve İlaç Kurumu(FDA) açısından kaygı verici boyutlara ulaşmıştır. FDA , 2001'de onaylayacağı umulan bazı ilaçlar için daha daha geniş klinik araştırmalar uygulanmasını istemiş ve onay vermeyi yeni yıla bırakmıştır. Dünya ülkelerinde klinik inceleme aşamasındaki ürün sayısı ise; 1995'te 1.455 iken , 2001 yılında2.042'ye çıkmıştır.

Araştırma ve Geliştirme yatırımları 2001'de en önde gelen ilk ikisinde 4-5 milyar dolar düzeyine kadar ulaşan dev ilaç kuruluşları , kendi laboraturlarında istedikleri ölçüde elde edemedikleri yeni ürünlere kavuşabilmek amacıyla , küçük ölçekli ama yaratıcı biyoteknoloji kuruluşlarıyla işbirliklerini gittikçe arttırmışlardır. Araştırmalarda büyük

umutlar yaratan yeni buluşlarla ilgili karşılıklı işbirliği anlaşmaları , yüz milyonlar hatta bazen milyarlarca dolarlık büyük bağlantılarla sonuçlanmıştır.

TÜRK İLAÇ ENDÜSTRİSİ

Uluslarası standartlardaki en ileri üretim yöntemleri ve ürünleriyle ilaç sektöründe dünyanın en gelişmiş 35 ülkesi arasında yer alan Türkiye bakımından 2001 yılı, birbirini

(11)

izleyen devaluasyonların , olağanüstü maliyet artışları ve yüksek enflasyonların yaşandığı bir dönem olmuştur.

Yurtdışından sağlanan kimyasal hammaddelerle ilaç etkin maddelerin maliye giderleri arasında yüzde 50'yi aşan bir pay aldığı Türk ilaç endüstrisi , Şubat 2001'deki ekonomik kriz nedeniyle , üretim maliyetlerinde beliren büyük artışların satış fiyatlarına yeterli ölçüde yansıtılamaması sonucunda özellikle yılın ilk yarısında yüzde 25'i bulan zararlarla karşılaşmıştır. Bütün olumsuz koşullara rağmen ' toplu ilaçsız bırakmama' ilkesini benimseyen sanayi, birim kutu olarak ilaç üretimini geçen yılın düzeyinin daha altında

gerçekleştirebilmiştir.

Toplum sağlığını güvenceye almak amacıyla Cumhuriyet'in erken dönemlerinden itibaren ilaç fiyatlarının devlet denetimi altında tutulduğu Türkiye'de , 1984'te çıkarılan ilaç kararnamesinin üretim maliyetleri ile uyumlu bir fiyatlama düzenini öngörmesine karşın , 2001'in maliyet artışları aylar boyunca satış fiyatlarına gerçekçi biçimde yansıtılmamaştır. Karşılaştığı olağanüstü maliyet yüklerini bir türlü gideremeyen ilaç sanayisi böylece 2001 yılını ağır darboğazlar arkasında bırakmıştır.Ülke çapında ilaç darlığı yaşanmasına yol açmamak kaygısıyla endüstri her şeye karşın üretimini yinede eskisi gibi sürdürmeye çabalamıştır.

İLAÇ DIŞALIM VE DIŞSATIMINDAKİ EĞİLİMLER

Döviz kurlarının kısa aralarla büyük artışlar göstermesi , kredili ithalat yoluyla dışalımlarda bulunan Türk ilaç endüstrisinde çok boyutlu sıkıntılar doğurmuştur. Üstlendiği ağır finansman yüklerine karşın , ilaç sektörünün 2001'deki toplam dışalımları , 1 milyar 500 milyon ABD doları yakınlarında gerçekleşmiştir.

Türkiye'nin ilaç endüstrisi , ürettiği ilaçların kalitesi , etkinliği ve güvenilirliğiyle uluslarası pazarda rekabet edebilecek düzeye gelmiştir. Geçmiş yıllarda olduğu gibi, aralarında Avrupa Birliği ülkeleri , Birleşik Amerika , Japonya ve Orta Asya Türk Cumhuriyetleri'nin de bulunduğu 50'den fazla ülkeye ilaç dış satışları sürdürülmüştür. Endüstrinin 2001 yılında gerçekleştirdiği dış satımlar , 150 milyonABD doları düzeyini korumuştur.

ECZACIBAŞI İLAÇ GRUBU

Türkiye'yi dünyayı sarsan büyük ekonomik , siyasal ve askeri şok dalgalarına rağmen, Türk ulusal ilaç endüstrisinin önderi Eczacıbaşı İlaç Sanayi ,2001 boyunca ilaç üretimini aksatmadan sürdürerek , yurtiçinde kendisine düşen görevleri tümüyle yerine getirirken , yurt dışında da gittikçe daha çok girmeyi hedeflediği Avrupa Birliği pazarlarından , Meksika yada Vietnam gibi yeryüzünün dört bir yanındaki ülkelere kadar uzanarak , dışsatım olanaklarını geliştirmeye çalışmıştır. Çağdaş kurumların ancak uluslararası platforma yükseldikleri ölçüde etkin ve kalıcı olabileceklerine inanan Eczacıbaşı , dış pazar fırsatlarını en iyi biçimde değerlendirmek için uğraş vererek , önümüzdeki yıllar çok daha ileri boyutlara taşıyacağı dışsatımların altyapısını olgunlaştırmıştır.

Eczacıbaşı İlaç Sanayi , yoğun çabaların sonucu olarak , iç ve dış pazarlardaki toplam ilaç satışlarını , bir önceki yıla göre yüzde 44 artışla , 180 trilyon TL düzeyine çıkarmıştır. Süren krizlere karşın , Eczacıbaşı 12 yeni ürünü daha sağlık hizmetine sunmuştur.

Birleşik Amerika'nın önde gelen sağlık ürünleri kuruluşu Procter&Gamble tarafından , Lüleburgaz'daki modern ilaç kompleksinde 2001 yılında yapılan titiz denetlemelerden sonra , Eczacıbaşı İlaç Sanayi tesislerinin 'Yüzde 100 Kalite Güvence Yöntemi' belgesiyle ödüllendirilmesi , teknoloji ve üretim yöntemleriyle Eczacıbaşı'nın eriştiği uluslararası standartların da yeni bir göstergesi olmuştur.

(12)

Eczacıbaşı tesislerinin uluslararası standartlarıyla , Avrupa Birliğinde öngörülen Güncel İyi Üretim Kosulları' na tümüyle uygun olduğunu onaylayan belgelere , 2001yılında yenileri eklenmiştir. Eczacıbaşı İlaç Sanayi'nin enjaktabl sefalasporin üretim birimini Türkiye'de inceleyerek onaylayan belgelere, 2001yılında yenileri eklenmiştir. Eczacıbaşı İlaç Sanayi'nin enjaktabl sefalosporin üretim birimini Türkiye'de inceleyerek onaylayan Alman Sağlık Bakanlığı'nın ilaç denetim kuruluşu BfArM , bu kez steril ampul ve flakon dolumlarının yapıldığı steril sıvı üretim birimleri üstündeki denetimleri de bitirerek , yeni güncel uygunluk belgelerini vermiştir.

ECZACIBAŞI'NIN DÜNYA PAZARINA YENİ AÇILIŞLARI

Türkiye'nin Avrupa Birliği'nde tam üye olarak yer alma girişimlerinin ivme kazandığı 2000'lerde Almanya , İngiltere , İspanya gibi avrupa ülkelerinin sistematik biçimde ilaç satımlarına yönelen Eczacıbaşı , yeni girdiği batı pazarları arasına Fransa , Danimarka, Avusturya ve Hollanda'yı eklemiştir. Orta Avrupa'da ise , Slovakya' ya ilaç satışları hızlanmıştır.

Son on yıl boyunca Eczacıbaşı İlaç Sanayi'nin , Rusya Federasyonu , Orta Asya Türk Cumhuriyetleri , Doğu Avrupa ve Ortadoğu pazarındaki yoğun etkinlikleri , devalüasyonlar sonrasında yeni boyutlar elde etmiştir.

Rusya Federasyonu'nda ülkenin sürüklendiği ağır ekonomik kriz nedeniyle giderek duraklayan ilişkiler , 2001'de Eczacıbaşı ilaç Sanayi'nin geniş tanıtım girişimleriyle yeniden canlandırılmıştır. Petrol dış gelirlerinin de olumlu katkısıyla ekonomik büyümesi hızlanan Rusya'nın ilaç üretim ve dağıtım kurumları ile Eczacıbaşı arasında karşılıklı yeni işbirlikleri gerçekleştirilmiştir. Aynı doğrultudaki yakın ilişkiler , Bağımsız Devletler Topluluğu üyeleri Özbekistan ve Kazakistan'da da başarıyla sürdürülmüştür.

Ortadoğu ticaret ambargosu nedeniyle ilaçlara en çok gereksinim duyan ülke olarak nitelenen Irak'a ,dışsatımlar ancak Birleşmiş Milletler' in gözetiminde yürütülen 'Petrol Karşılığı Besin ve İlaç ' programı çerçevesinde yapılabilmektedir. Eczacıbaşı , BM kurallarına uygun biçiminde , Bağdat 'a öngörülen ölçülerde ilaç sattığı gibi , Irak'ın önemli ilaç fuarlarına da katılmıştır.

İlk kez yöneldiği pazarlara her yıl bir başka ülkeyi ekleyen Eczacıbaşı İlaç Sanayi , yakın dönemde Afrika kıtasında Güney Afrika Cumhuriyeti'ne , Asya kıtasında Vietnam'a Okyanusya'da ise Yeni Zellanda' ya girmiş bulunmaktadır. Orta Amerika Ülkelerinden Meksika yeni hedef pazar olarak seçilmiş olup Eczacıbaşı'nın ürettiği bazı ilaçlar için Meksika'nın sağlık otoritelerinden gerekli ilk ruhsatlar alınmış ve ülkedeki pazarlama planları da ayrıntılarıyla belirlenmiştir.

ECZACIBAŞI İLAÇ SANAYİ SATIŞ RAPORU

A-) YATIRIMLAR

1992 yılının ekim ayında başlanan ve halen devam eden Atrium projesi için 31.12.2001 tarihi itibariyle 2 trilyon 930,1 milyar TL harcama yapılmıştır. 1999 yılının Ocak ayında başlanan ve 2002 yılının temmuz ayında tamamlanması planlanan Cephalasporin ünitesi modernizasyon yatırımı için ise 31.12.2001 tarihi itibariyle 118,2 milyar TL harcama yapılmıştır.

(13)

B-) MAL VE HİZMET ÜRETİMİNE İLİŞKİN GELİŞMELER

1- Eczacıbaşı İlaç Sanayi'nin her yıl ürettiği Ürün çeşitleri ve üretim birimlerindeki kapasite kullanımı , yurtiçi gereksinimlerin yanı sıra , dış pazarlardan alınan isteklerin de niteliğine bağlı olarak düzenlenmektedir. Üretim birimlerinin yıl içindeki üretimleri ve kapasite kullanımları tablolarda gösterilmiştir.

2000-2001 Üretiminin Karşılaştırılması

türü 2000 2001 Değişim % ampul (bin adet) 53,865 34,985 (35) flakon (bin adet) 23,714 20,221 (15) tablet (milyon adet) 1,011 910 (10) draje (milyon adet) 601 551 (8) kapsül (milyon adet) 71 51 (28) pomat (ton) 2,280 639 (72) toz ve granül(ton) 203 213 (5) sıvı ilaç (bin adet) 2,078 1,719 (17) kolonya(ton) 545 386 (29) aerosol (bin adet) 2,617 2,459 (6)

Kapasite Kullanımları

Üretim Birimleri

Kapasite Kullanımı (%)

ampul 54 flakon 67 tablet 80 draje 98 kapsül 51 pomad 16 tozve granül 7 sıvı ilaç 57 kolonya 84

(14)

2- Eczacıbaşı ilaç Sanayi 2001'de 180 trilyon 39;5 mi,lyar TL düzeyinde satış gerçekleşmiştir. İç pazara 168 trilyon milyar TL tutarında satış yapılırken , dış pazara yönelik satışlar da 11 trilyon 516,2 milyar TL olmuştur.

3- Eczacıbaşı İlaç Sanayi'nin satışları bir önceki yıl satışlarıyla karşılaştırıldığında , yurtiçi satışlarda , ilaçta yüzde 44 , tüketim ürünlerinde yüzde 91 , fason üretim gelirlerinde yüzde 24 oranında artış gerçekleştirilmiştir.

2000 -2001 SATIŞLARININ KARŞILAŞTIRILMASI

yurtiçi satışlar 2000(milyon TL) 2001(milyon TL) artış-azalış(milyon TL) değişim(&)

ilaç 104,944,061 151,080,436 46,136,375 43,96 tüketim ürünleri 812,690 1,554,978 742,288 91,34 veteriner ürünleri 3,496,851 3,108,318 (388,533) 11,11 fason üretim 8,181,980 10,121,609 1,939,629 23,71 diğer gelirler 938,193 2,657,901 1,719,708 183,30 toplam 118,373,775 168,523,242 50,149,467 42,37

yurtdışı satışlar 2000 (milyon TL) 2001(milyon TL) artış-azalış(milyon TL) değişim(&)

ilaç 6,453,579 11,516,250 5,062,671 78,45 genel toplam 124,827,354 180,039,492 55,212,138 44,23

(15)

HAMMADDE

Eczacıbaşı İlaç Sanayi’ nde hammadde üretimi yapılmayıp hammade doğrudan yurtiçi ve yurtdışından temin edilmektedir. İkibinin üzerinde hammadde çeşidinin kullanıldığı Eczacıbaşı İlaç Sanayi’ nin hammadde gereksiminin kısmen temini yine Eczacıbaşı Grubu’nun bir kolu olan Eczacıbaşı Özgün Kimya tarafından karşılanmaktadır.

ECZACIBAŞI ÖZGÜN KİMYA

Eczacıbaşı Özgün Kimya, Eczacıbaşı İlaç Grubu için aktif maddeler üretmek üzere kuruldu. Üretimini yaptığı ilaç hammaddelerini Eczacıbaşı İlaç Grubu dışında yerli ve yabancı pazarlara da sunan Kuruluş, Pharmacia SA'nın hormon ve steroid ürünlerinin Türkiye'de pazarlamasını da gerçekleştiriyor.

Üçlü sorumluluk ve Bütünsel Kalite Yönetimi çalışmalarını yoğun olarak sürdüren Kuruluş, 1994 yılında Bureau Veritas Quality International tarafından verilen ISO 9001 sertifikasını Mayıs 2001'de yeniledi. Ocak 1999'da mevcut ürünlerin ve Ar-Ge Birimi'nde geliştirilen yeni sentez ürünlerinin üretimi için Çerkezköy'de fermentasyon ve kimyasal üretim üniteleri bulunan bir tesis satın alan Kuruluş, 2001'de bu tesiste üretime başladı.

AMBALAJ MALZEMELERİ

EİS' te üretilen tüm ürünlerde kullanılacak olan ambalajların (plastik ve karton kutu , şişe kapak , prospektüs , vb) kontrolü Kalite Denetim Müdürlüğü , Kalite Denetim Kimya şefliği , Ambalaj Malzemeleri Bölümünün sorumluluğundadır.

Fabrikaya giren tüm ambalajlar için hammaddede olduğu gibi depo sorumlu personeli tarafından DGF(depo giriş fişi) düzenlenir.Bu fişlerde ambalaj malzemesine ait yıl , ay ve giriş no' su yer almaktadır. Örneğin :

A9912001

olarak düzenlenen bir depo giriş fişinde A;ambalaj malzemesi olduğunu , 99; ambalaj malzemesinin depoya giriş yılını , 12;giriş ayını , 001 rakamı ise ambalaj malzemesini depoya giriş no' sunu belirtir.

Gelen partini parti miktarına bağlı olarak ambalaj malzemelerine numunelendirme yapılır.

Gelen ambalaj malzemeleri -primer malzemeler

-sekonder malzemeler

olarak iki kısma ayrılır. Primer ambalaj malzemeleri ;ürünle doğrudan temas halinde bulunan ve ürünü dış etkenlerden koruyan malzemelerdir. Bunlar flakonlar , ampuller, iç tapalar , alüminyum folyo vb. yapı malzemeleridir. Sekonder ambalaj malzemeleri ise ürün ile doğrudan temas halinde olmayan malzemelerdir.Bunlara kutular , etiketler , prospektüsler örnek verilebilir.

Ambalaj malzemelerinin kontrolünde en önemli kontrol kritik kusurların aranmasıdır.Ürünün kalitesini doğrudan etkileyen bu kusurlara rastlandığında ambalaj ambalaj malzemesi tamamen "RED" olunur. Bu kusurlar kırıklar, çatlaklar, yırtılmalar, prospektüste yazım yanlışları vb. kusurlardır.

Bununla beraber kontroller sırasında küçük kusurlara da rastlanabilir. Bu kusurlar ürünü doğrudan etkilemez. Bunlar hafif renk kusurları , hafif çapaklanmalar , katlanmalar vb.

(16)

kusurlardır. Bu kusurlar Kalite Denetim Kimya Şefi tarafından değerlendirilerek kabul veya red olunur.

Bununla beraber sekonder malzemelerle ilgili olarak hatalı baskı , hatalı ürün adı , hatalı yazılan ruhsat bilgileri kritik kusur olarak kabul edilirler ve red olunurlar.

Ambalaj malzemelerine ait gelen kutularda barkot ve farmakod doğruluğu oldukça önemlidir. Ayrıca prospektüsler de orjinal film üzerine birebir tutularak karşılaştırılır. Barkot okumak için datalog 5'e barkot ve farmakod okumak için ise ergichech sc 800 cihazları kullanılır.

Primer malzemeler ve üretimde yıkanmayan malzemeler primer oda' ya alınarak numunelendirme işlemine gidilir. Gelen ambalaj malzemeleri AS 400 yardımıyla sistemden kontrol edilirler. Daha sonra ambalaj malzemelerinin kontroller için 'checklist' formatları oluşur.

Ayrıca bazı malzemeler ile ilgili üretim bölümlerine deneme amacıyla gönderilirler. Bununla beraber bazı ambalaj malzemeleri düzeltici-önleyici önlemler için bakteriyoloji laboratuarına gönderilir.

Kalite Denetim Müdürlüğü

Kalite Denetim Laboratuarları Başlangıç Maddeleri Şefliği, Ürün Şefliği ve Bakteriyoloji Şefliği olmak üzere 3 bölümden oluşur.Bu laboratuarlarda su,hammadde,yarı mamul ve ürünlerde kalitatif ve kantitatif analizler yapılmaktadır.

Kalite Denetim Laboratuarı

Kalite Denetim Laboratuarlarında yapılan analizlerin temelini kromatografik analizler oluşturur. EİS ‘de kullanılan cihazlar , GC , IR , HPLC , AAS ve TLC ‘dir .

Gaz Kromatografisi (GC)

Amaç: Gaz kromatografisi tekniği kullanılarak ara ürün , ürün ve hammadde numunelerinde tanıma , miktar ve safsızlık analiizlerinin yapılmasıdır .

Yöntem : Gaz kromatografisi , fiziksel ve kimyasal özelliklerinde ki farklardan yaralanılarak bir karışımı oluşturan bileşiklerin birbirinden ayrılması temeline dayanır . Bu yüzeyi geniş , katı bir destek üzerinde hareketsiz duran faz ile bu faz üzerinde hareket eden faz arasında , ayrılması istenen bileşiklerin göç etme hızlarının farklı olmasından yararlanılarak yapılır . Hareketsiz fazı üzerinde taşıyan katıya destek katısı , hareketsiz faza durucu faz ve hareketli faza taşıyıcı faz denir . Gaz kromatografisinde taşıyıcı faz N2 , He ,

H2 gibi gazlar olup en çok N2 kullanılır . Gaz kromatografisine konan numune içindeki

maddeler taşıyıcı fazla sabit faz içinden sürüklenirler . Bu arada numune içindeki gazlar sabit fazla aralarındaki ilgiye göre az veya çok tutulurlar. Gazların sabit fazla hareketli faz arasında dağılmalarında çözünürlük , bağlanma , adsorplama , moleküler süzülebilme gibi olaylar etkin olabilir .

Gaz kromatografisi 4 ana bölümden oluşmaktadır :

1 . Enjektör 2 . Dedektör

(17)

3 . Kolon 4 . Kaydedici

Enjektör : Numuneyi GC sistemine vermek için kullanılır . Sıcaklığı kolon sıcakllığından yüksek olup , verilecek örneğin çözücüsünü buharlaştıracak kadar olmalıdır . Üst kısmında değiştirilebilen septumun altında numune gaz haline geçer .

Dedektör : Kolon içindeki ayrılmış bileşenlerin miktarını ve çıkış süresini saptamak için gerekli kısımdır . Değişik amaçlarla kullanılan farklı çalışma prensipleri olan dedektörler mevcuttur . Bunlar :

• Alev İyonizasyon Dedektörü (FID )

• Isı İletkenlik Dedektörü ( TCD ) • Alkali Alev Dedektörü

• Elektron Yakalama Dedektörü

Kolonlar : Ayırma işlemi burada gerçekleştirildiğinden , ayırma büyük ölçüde uygun kolon seçimine bağlıdır . Kolonlar 1/8 , 1/4 ,cam veya paslanmaz çalik ve kapiler kolonlar ( 1/16 ) , megabore kolonlar diye birkaç çeşide ayrılrlar .

Kaydediciler : Dedektörlerde elde edilen sinyal büyüklüğünün , dedektöre ulaşan madde miktarıyla doğru orantılı olduğu düşünülürse , pik alanları veya pik yüksekliklerinden miktar hesabına geçilebileceği anlaşılır . Kaydedici olarak integratör ve bilgisayarlar kullanılmaktadır .

GC’nin Şematik Gösterimi

Yapılan Deneyler :

Methanol , Benzen ve Uçucu Safsızlıkların Tayini:

Örnek enjeksiyonu

Taşıyıcı Gaz Kaynağı

Dedektör Data Sistem

Printer Kaydedici Kromatogram Kapiler Kolon Sıkıştırılmış Kolon Taşıyıcı Gaz

(18)

Enjektör Sıcaklığı: 200 °C

Dedektör Sıcaklığı : 300 °C , FID

Taşıyıcı gaz : Azot

Sıcaklık Programı : 60°C ( 7 dak .) 170 °C ( 5 dak . ) Numune hazırlığı : Direk enjeksiyon yapılır .

Stok Standart Hazırlığı : 5 µ l benzen reaktifi 25 ml ‘lik balonjojeye konularak depo

alkolu ile hacme seyreltilir .

Standart Hazırlığı : 20 µ l etil matil keton 50 µ l methanol ve 1 ml stok standart çözeltisi

alınarak 100 ml ‘lik balonjojede depo alkolü ile hacme seyreltilir .

İşlem : Normal yüzde alan hesabına girilir . Sırasıyla metanol , etanol , etil metil keton ve benzen pikleri elde edilir .

Hesaplamalar : Numuneden elde edilen tüm piklerin toplamı , MEK pikinin iki katından daha büyük olmamalıdır . Etanol ana pikinden başka hiçbir pik tek tek MEK alanından daha büyük olmamalıdır . Metanol ve benzen derişimlerinin hesabı aşağıda verilmiştir . Metanol.,ppm = (Anm x 500) / Asm

Benzen , ppm = (Anb x db x 2) / (Asb x de)

db = Benzen reaktifinin yoğunluğu , g / ml de = Alkol reaktifinin yoğunluğu , g / ml Anm = Numunedeki metanol piki alanı

Asm = Standarttaki metanol piki alanı Anb = Numunedeki benzen piki alanı Asb = standarttaki benzen piki alanı D2=Standart seyrelme hacmi ,ml

İnfrared Spektroskopisi (IR)

Amaç: İnfrared Spektroskopisi ile hammadde ve ürünlerde tanıma ve miktar tayini yapmak.

Yöntem: İnfrared bölgesi elektromanyetik spektrumun görünür bölge ile mikrodalga bölgesi arasında yer alır.Bu bölge yaklaşık olarak 13 000 1/cm dalga sayısından başlıyarak

33 1/cm’e kadar uzanır.İnfrared spektrofotometresi organik bileşiklerin tanınmasında kullanılır.Optik izomerler dışında hiçbir bileşiğin infrared spektrumu birbirinin eşdeğeri değildir.Elektronik geçişler için ultraviyole veya görünür bölge enerjileri gerekli iken kuantlaşmış titreşim enerji düzeyleri arasındaki enerji farkı infrared bölgesine karşı gelir .Frekansları titreşim frekansına uyan ışık kaynakları bu titreşimleri uyarabilir yani ışık kaynağının yaydığı uygun frekanstaki ışın molekül tiyreşim enerji düzeyleri tarafından absorplanabilir.Bir molekülün infrared ışını absorplayabilmesi için,titreşim hareketi sırasında dipol momentinde net bir değişme olmalıdır.

İnfrared spektroskopisi başlıca 3 kısımdan oluşmuştur.

• İnfrared ışın kaynağı • Monokromatör • Alıcı

Hemen hemen tüm infrared spektrofotometreleri çift ışın yolludur.Kaynaktan çıkan ışın ikiye ayrılarak yarısı örnekten öteki yarısı ise referanstan geçer.Bir chapper yardımıyla sırasıyla monokromatörden geçen referans ışını ve örnekten çıkan ışın dalga boylarına ayrılarak aynı dedektör üzerine düşer ve elektrik sinyaline çevrilir.Aletler çalışılan dalga boyu aralığına 2.5 ile 25µ m tarayacak şekilde değişebilen bir veya iki şebeke ile

(19)

İnfrared Işın Kaynağı :İnfrared kaynakları 1500 ile 2000 K arasında elektriksel olarak ısıtıldıklarında infrared bölgesinde ışıma yapan inert kaynaklardır.En çok kullanılan kaynaklar şunlardır:

• Nernst Glower :Zr,Y,Er gibi nadir toprak elementlerinin oksitlerinden yapılmış 1-2

mm çapında ve yaklaşık 20 mm uzunluğunda bir silindirdir.

• Globar:0.5 cm çapında ,5cm uzunluğunda silisyum karbür çubuktur. • Çeşitli seramik maddelerdir.

Monokromatörler: Monokromatörler olarak hem prizma hem de şebekeler kullanılabilir.Cam vekuartz infrared bölgesinde ışığı iyi geçirmediklerinden prizma ve mercekler gibi optik yapımında bu bölgede geçirgen olan bazı kristal tuzlar kullanılır.En çok kullanılan prizma maddesi NaCl ‘dür.Çünkü NaCl 625 1/cm ‘e kadar geçirgendir.

İnfrared bölgesinde monokromatör olarak şebeke kullanımı daha üstündür.Şebekenin genel olarak yüksek frekanslarda ayırma güçleri daha iyidir.NaCl nem çekici olduğundan optik kısımları nemden korunmaları gereklidir.İnfrared bölgede mercek yapımı için uygun az madde bulunduğundan infrared spektrofotometrelerinde mercek yerine iç bükey ayna kullanılır.

İnfrared Alıcıları:İnfrared bölgesinde ışının ısı etkisine dayalı termal dedektörler veya yarı iletken kristallerden yapılan ve foto iletkenliğe dayalı dedektör kullanılır.En çok kullanılan termal dedektörler termokapıllar ,balometreler ve Galay hücrelerdir.Galay dedektörü aslında duyarlı bir gaz termometresidir.Dedektör içine hapsedilmiş gazın üzerine düşen ışınların etkisiyle ısınmasıyla oluşan basınçtaki artma elektrik sinyaline çevrilir.

Numune Hazırlama:

• Potasyum Bromür Disk: 2-3 mg numune 300 mg kadar kuru KBr ile 50-66 cm çapında

bir akik havanda iyice karıştırılır.Bu karışımdan uygun miktar alınır ,pres ve vakum altında disk hazırlanır. Disk yuvasına konur ve numune penceresine yerleştirilir.İnfrared spektrumu çizdirilir.

• Mineral Oil: 3-4 mg numune 50-66 cm çapında bir akik havana aktarılır.Üzerine

plastik bagetle ortalama 2 damla mineral oil damlatılır ve iyice dispers edilir.Spatülle uygun miktar alınır ve NaCl sell üzerine sürülür.2 sell numune orada kalacak şekilde yapıştırılır,tutucuya yerleştirilir ve bu şekilde numune aletin numune penceresine yerleştirilir.İnfrared spektrumu çizdirilir.

• Doğrudan Çalışma: Numune herhangi bir işlem görmeden ince bir spatülle alınır ve

NaCl sell’lerinin arasına sürülerek alete yerleştirilir ve spektrumu alınır.

• İnce Film: Bazı polimerler bu yöntemle çalışılır.Numune herhangi bir organik çözücüde

çözülür,çözücü uçurulur ve numune ince bir film şeklini alır veya numune ısıtılarak film haline getirilir.

• Sıvı Numuneler: Bunlar kapalı hücre şeklinde olup ,numune arasında boşluk olan iki

sell’in arasına enjektörle yerleştirilir.Numuneyi yerleştirdikten sonra her iki tarafı özel tıkaçlarla tıkanır.Alete yerleştirilir ve infrared spektrumu çizdirilir.

Değerlendirme:Elde edilen numune spektrumları aynı şekilde çizilmiş standart spektrumlarıyla karşılaştırılır.Numune ve standart spektrumlarıyla bir fark olmamalıdır.

Miktar tayini için ilgili dalga boyundaki pik alınır ve bu pike Lambert-Beer Yasası uygulanır.Bu yasa numunenin IR ışığının veya geçirgenliği ile derişimi arasında bir bağlantıdır.

(20)

İnce Tabaka Kromatografisi ( TLC )

Amaç:TLC tekniği kullanılarak ,ara ürün ,ürün ve hammadde numunelerinde tanıma ,miktar ve safsızlık analizlerinin yapılmasıdır.

Yöntem:Bu teknikte ,tanımalar belli Rf değerlerde elde edilecek gözlenebilir lekelerle ve standartlara karşı yapılır.Lekeler görsel olarak incelendiğinde ve standartlara karşı kıyaslandığında büyüklüğü ve yoğunluğu kullanarak yarı nicel analizde yapılabilir.Ayrıca densitometre veya floresans yoğunluğunu ölçecek alet kullanıp miktar tayini de yapılabilir ya da spotlar dikkatle kazınarak uygun bir çözücüde çözülür ve spektrofotometrik ölçümle miktar tayinine geçilir.TLC’de kullanılan ekipmanlar şu şekilde sıralanabilir.

1. Cam plaka

2. Cam plakalara adsorban fazı kaplayacak düzenek

3. Adsorbans:5µ m çapı olan maddenin ve suda süspansiyon haline getirilerek cam plaka

üzerine kaplanır.

4. Ayırma Tankı:Üstü kapanabilen ve içi birden fazla tabaka alan cam kaptır.

5. Mesafeleri ve lekeleri işaretlemek için ,genellikle plastik olan kaleme benzeyen araç.

6. Dereceli 10µ m ‘lik pipet.

7. Spreyleme Aleti:Eğer elde edilen lekeler çıplak gözle gözlenemiyorsa ,renkli olacak şekilde reaksiyona sokmak için uygun bir çözeltiyle plaka bu aletle spreylenir.

8. UV Lamba:254-360 nm dalga boyunda UV ışığı altında izlenebilen maddeler için kullanılır.

9. Plakayı tutmak için ,bir tarafı kıvrık düz metal plaka.

İşlemler:Ayırma tankı iç kısmının her iki tarafına 18 cm yüksekliğinde ve uzunluğu kadar geniş filtre kağıdı yerleştirilir.100 ml kadar ayırma solventi dökülür.Bu solventin yüksekliği 5-10 mm arasında olmalıdır.Tankın üstü kapatılır ve buhar fazın doygunluğa ulaşması için 1 saat kadar bekletilir.Numune ve standart çözeltiler yaklaşık 1.5 cm aralıklarla ve tabakanın kenarında 2 cm mesafede olacak şekilde enjekte edilir ve kurumaya bırakılır.Bu işlemler sırasında kaplamanın fiziksel olarak etkilenmemesine dikkat edilmelidir.Tabaka yürütülmek üzere tanka bırakılır.Bu sırada enjeksiyon noktalarının mobil fazı içinde olmamasına dikkat edilir.Tabaka 10-15 cm yürütülür.Bu yaklaşık 15 dak. ile 1 saat arasında olmaktadır.Yürütüldükten sonra tabaka tanktan çıkarılır ve havada kurutulur.Tabaka ilk önce çıplak gözle daha sonra sırası ile 254 ve 360 nm ‘de olacak şekilde gözlenir.Eğer özel spreyle spreylemek gerekirse ,spreylendikten sonra gözlem yapılır. Lekelerin yerleri işaretlenir ve yürütme mesafeleri ölçülür. Buradan Rf değerleri hesaplanır. Gözlem sonucu lekelerin büyüklüğü ve Rf değerlerinden yorum yapılır, tanıma ve miktar konusunda sonuca varılır. Rf, çözeltinin yürüme mesafesinin toplam yürüme mesafesine oranıdır.

Stabilite Çalışma Yöntemleri

Bu çalışmalarla piyasaya verilen ürünlerin ambalajlandıktan sonra raf ömrü kadar özelliklerini koruyup koruyamayacakları hakkında bilgi sahibi olmak ve gerekirse düzeltici önlemleri almak amaçlanır.

Detaylı stabilite çalışmaları piyasaya yeni verilecek ürünün ilk 3 şarjından alınacak numunelerle yapılır.Ayrıca ,herhangi bir ürüne ait yılda en az 1 şarjdan alınacak numunelerle de rutin stabilite çalışmaları yapılır.Sağlık Bakanlığının gerekli gördüğü hallerde 2 şarjdan alınacak numunelerle stabilite çalışmaları yapılır.

Sıvı ,yarı katı ve katı ürünler farklı saklama koşullarında stabiliteye alınırlar.

Sıvı ,yarı katı ürünler;Buzdolabı ( +4° C ) ,Oda( 25 ± 2° C) ,37 ± 2° C’de , Katı Ürünler;Oda (25 ± 2° C) ve % 60 R.N.,40 ± 2° C ve % 75 R.N .

(21)

Uzun ve hızlandırılmış stabilite çalışmaları vardır.

Uzun Süreli Stabilite Çalışmaları:Saklama koşullarında raf ömrü artı 1 yıl stabiliteye alınır,oda ,buzdolabı ,25 ± 2 ° C ve % 60 R.N.

Hızlandırılmış Stabilite Çalışmalar:37° C ± 2 °C ve 40 ± 2° C ve % 75 R.N. şartlarında en az 6 ay süreyle stabiliteye alınır.

3-6-12-18-24-36-48-60. aylarda analiz yapılır.Analiz sonuçları değerlendirilir.Analiz sonuçları limit değerlerinden anormal sapmalar gösteriyorsa nedeni araştırılır ve gerekli uyarılar yapılarak düzeltici önlemler alınır.

HPLC (High Performance Liquid Chromatography)

Yüksek performanslı likit kromatografisi kısaca HPLC olarak adlandırılır. Yüksek performans; yüksek hız ve yüksek rezolusyonlu ayırmaları ifade eder. Yüksek performans

çok küçük çaplı(<20 mikron) kolon dolgu maddeleri kullanılarak band genişlemesi azaltılır, ve daha dar pikler elde edilir.

Küçük çaplı dolgu maddeleri kullanıldığında, kolon boyunca hareketli fazın ilerlemesini sağlamak için yüksek basınç gereklidir.

HPLC ' de Temel Parametreler

Alıkonma Zamanı (Retention Time):

Alıkonma zamanı tr , maddenin kolon içinde kalış süresidir. Alıkonma genellikle kapasite faktörü (k') olarak ifade edilir.

k'

= (

t

r

-

t

o) /

t

o

t

o :Alıkonamayan maddelerin kolonu terk etmeleri için gerekli olan zamandır.

Madde yapısı , hareketli ve sabit faz kapasite faktörünü belirler. Kapasite faktörü maddenin hareketli ile sabit faz arasındaki dağılım katsayısına bağlıdır.

k' = (

K

d*

V

s) /

V

m

Vm=Hareketli fazın kolon içerisindeki hacmi

Vs=Sabit fazın kolon içerisindeki hacmi

Kapasite faktörü hareketli fazın kompozisyonu ile kontrol edilir. Küçük kapasite faktörü veren hareketli ffazın kompozisyonu ile kontrol edilir. Küçük kapassite faktörü veren hareketli faz çözücüleri ise zayıf faz olarak adlandırılır. hareketli fazlar genellikle zayıf ve kuvvetli çözücülerin karışımından oluşmaktadır. kuvvetli çözücü oranı değiştirilerek kapasite faktörü etkinliği yüksek olan kolonlar dar pikler veririler. Bu kolonlarala maddeleri ayırmak daha kolaydır.

Etkinlik; kolon uzunluğunun , partikül boyutunun ve akış hızının bir fonksiyonudur. Buparametrelerin değişimi kolonun basıncını da etkiler Bunun yanında kolon uzunluğu ve akış hızının değişimi kolonun basıncını da etkiler. Bunun yanında kolon uzunluğu ve akış hızının değişimi alıkonma zamanını da değiştirir.

İşlemler:

1. Metoda göre taşıyıcı faz hazırlanır..

2. Taşıyıcı faz pompanın emici kısmına takılır. 3. Metoda göre uygun kolon takılır.

4. Sırasıyla pompa ,dedektör ve entegratör çalıştırılır.Metoda göre ;

(22)

• Dedektör dalga boyu seçilir. • Entegratör parametreleri girilir.

5. Sistem 30 dak. şartlanmaya bırakılır.

6. Sistem şartlandıktan sonra metoda göre hazırlanmış standart en az 5 kez enjekte edilir ve relatif standart sapma hesaplanır.

7. Standart sapma %2’den düşük ise kalibrasyona geçilip numune enjeksiyonu yapılır ve sonuçlar değerlendirilir.

Çalışma bittikten sonra sistem temizleme çözeltisiyle temizlemeye alınır.

Etkinlğin Ölçümü

Etkinliğin ölçümünde terim olarak "Teorik Plaka Sayısı (N)" kullanılır.

N = 16 (tr / W ) W =Baseline band genişliği

Tr =Alıkonma süresi

Seçimlilik

Seçimlilik parametresi & ile gösterilir. Teorik olarak :

& = ( tr2- to ) / (tr1 - to ) =k'2 / k'1

formülü ile ifade edilir ve kapasite faktörlerinin oranı olarak kabul edilir.

Rezolüsyon

Kromatografide amaç karışım içindeki maddeleri ayırmaktır. Rezolüsyon terimi (Rs) bu amacın ne derecede gerçekleştiğinin bir ölçüsüdür.

Rezolüsyon Kontrolü

Rs = ( 1/4)(& - 1)N^1/2 [ K' / 1 + K' ]

Eşitliği rezolüsyonu etkileyen faktorleri göstermektedir.

Bir Kromatografinin Amaçları

Bir kramotografik ayrımın kantitatif analiz kalitatif analiz ve preparatif analiz olmak üzere 3 temel amacı vardır.

Kantitatif Analiz

Kromatografinin en yaygın kullanım alanı kantitatif analizdir. Kromatografik pik altındaki alan mevcut madde miktarına karşılık gelir. Pik alanları genellikle bir elektronik integratör veya bilgisayar data sistemi ile ölçülür.

Kalitatif Analiz

Maddelerin bilinen alıkonma zamanları ile karşılaştırma yapılır. Bununla birlikte sadeceHPLC ile gerçekleştirilen kalitatif analiz maddenin kimlik tayini için tek başına yeterli değildir. Spektroskopik ve diğer yöntemlerle desteklenmesi gerekir.

(23)

Preparatif Ayırma

Numune saflaştırms veya küçük miktarlarda saf maddeler elde etmek için kullanılır.

POMPALAR

Pompa Gereksinimleri

Akış hızı , basınç , kararlılık , basınç değişimi , uyumluluk ve servis kolaylığı olmak üzere 5 grup halinde incelenebilir.

Akış Hızı: Pompa standart analitik kolonlar için 0,1-10 ml /dakika akış hızını sağlayabilecek kapasitede olmalıdır. Mikrobore kolonlar için 0,01-0,2 ml / dakika akış hızı istenir. Preparatif çalışmalar için kullanılan kolonlarda , 50 ml / dk akış hızı gereklidir.

Basıç: Pompa 5000 psi'a kadar basınç altında , istenen akış hızını sağlayacak kapasiteye sahip olmalıdır.

Kararlılık: Doğru ve güvenilir kalitatif ve kantitatif analizler için , akış hızı sabit olmalıdır. RSD < % 0,5

Pulsation: Basınçtaki (akış hızında) ani değişiklikler dedektörde gürültüye ve aynı zamanda kolonun hasar gö rmesine neden olmaktadır.

Uyumluluk: Pompa , tuz, tampon ve düşük kaynama noktalı çözücüler içeren hareketli faz bileşenlerine uyumlu olmalıdır.

DEDEKTÖRLER

Dedektör seçimi örneğin kimyasal yapısına ve metodun gereksinimlerine bağlıdır. Örnek bileşenleri kromofor (UV veya görünür alandaki ışığı absorblayan fonksiyonel gruplar )

gruplar içeriyorsa, UV-visible dedektör ilk tercih olacaktır. Bunula birlikte bir veya daha fazla bileşen UV-visible ışığı absorblamıyorsa alternatif dedektörler düşünülmelidir.

Eser miktardaki analizlerde (<1ppm) flouresans veya elektrokimyasal dedektör kullanılmalıdır. Preparatif çalışmalarda genellikle RI (refractive index) dedektörler tercih edilir. Nedeni; aralığı aşılamadan (overload olmadan) yüksek konsantrasyonların kullanılabilmesidir.

KOLONLAR

Ayırabildikleri maksimum madde miktarına göre kolonlar 3 farklı tipte sınıflandırılır. Bunları aşşağıdaki gibi sınıflandırabiliriz:

kolon tipi çap (mm) uzunluk (cm) örnek miktarı (mg) akış hızı (ml/dk )

mikrobor analitik 1-2 7 - 30 0,01 0,1

standaryt analitik 3-5 7 - 30 0,1 1,0

preparatif 5-20 25-50 10,0 10,0