Teks Andung Ny. Sidabutar br. Simanjuntak pada Upacara kematian Op. ni Si
Josua Tumanggor
Ama Nova sadiari ho anggia tu hahuburan ni.... nga didapot to ho be na dijolojolo ki...
nga digotap ho pusu-pusu ni omak ni si Nova i
ama Nova dang adong be paturehon angka ulaon tai be anggi ai dang adong be anggi...
nga digotap ho bei hape poang ai disungguli ho do sidanggolanki ai disungguli ho ma ahu amang nga diihuthon ho be ito.... ai tung marlojong ho anggi
ai songon ahu ma i na gotap ulu i...anggi khi da poaaang amang Nova ndang tarbaritahon ahu da amang...
ndang tarbaritahon ahu siadosan mi na dijolojoloki Amang Nova ndang tarbaritahon ahu na siak bagi i... ama Nova oiii....
ndang adong be silean poda i...
ndang adong be silean poda siadosanii aha do sibaen non anggi
nga digotap ho hasian amang Nova oiii
ndang tarjabar na loja i da anggi
ait marjabar dibahenkho i na loja i siadosan amang Nova oiii
ndang tarbaritahon be ahu ito....da amang na siak bagi iii amang nova oiii....heeeei
Artinya
bapak Nova sejak kapannya kau adik ku ke kuburan sudah kau jumpai yang di depan ku itu
sudah kau patahkan hati mamak si Nova itu
bapak Nova tak ada lagi yang mengurus kegiatan kita adik ku tak ada lagi adik ku....
sudah kau patahkan ....
sudah kau ikutkan kau ito
datangnya aku cepat-cepat adikku
sperti aku lah yang putus kepala itu....adikku itu bapak Nova tak bisa terberitakan ku lagi ini bapak tak terberitakan aku lagi ...yang ada didepan ku ini bapak Nova tak terberitakan lagi kesusahan ku ini bapak Nova oiiii
tak ada lagi yang memberi nasehat tak ada lagi yang memberi nasehat apa yang harus kubuat lagi adikku sudah kau putuskan sayangku bapak Nova oiii
tak ada bagian bagi yang lelah ini adikku seandainya dapat bagian yang lelah itu ... bapak Nova oiii
tak terberitakan lagi bapak semua kesusahan ini bapak Nova oiii...heee
Andung ni inang ni na mate i (mate dakdanak (bawa))36
nunnga leleng beho ito na maruma sakiti ndang marlaba be inang mu na pature-ture i
hape to hahuburan do hape ito anak khu sinuan tunas khi amaang ai aha do jambar hu na paturehon i amang
ai aha do jambar inang mun na tu padenggankon i ndang marlaba ahu inaaaaang
ndang marlaba i ahu da anak khu
nga di sungguli ho haporusanki si nuan tunas khi nga di sungguli hamu be i sinuan tunas khi i do na so halupahon ahu i puaaang
nunga marumur be i si nuan tunas khi na di jolojolo khi... Artinya
Sudah lama kau ito yang berumah sakit itu
tidak ada artinya ibu mu ini yang menjaga-jaga kau
36
tapi kekuburannya kau anak ku putra ku sayang apanya jambar (hadiah) bagi yang merawat mu apanya jambar ibu mu ini yang menjaga kau tidak ada artinya aku ibu... tidak ada artinya ibu mu ini
sudah kau terinagti semua kepedihan putraku itu sudah kamu ingatkan aku tentang putra ku itu itu yang tak terlupakan aku
sudah berumur putraku itu yang di depan ku itu...
Andung ni amang tu na mate i (mate punu) istrinya yang meninggal
Inong ... inong siadopan
nunga ditadingkhon ho be ahu na so marindang on inoooong tu dia ma ahu aupon mo da inong siadopaaan ...
tading tadingan mi pena so adong di ahu i naso marindang khon inang si adopaaan aha ma jambar ni si jawadi iii
naso marindang iii inang siadopaaan Artinya
istriku....istriku sayang
sudah kau tinggalkan aku tanpa keturunan istriku kemankah aku harus hanyut istriku...
tidak ada satupun pertinggal yang kau berikan padaku yang tidak punya anak kau istri ku
apanya jambar sijawadi ini yang tidak berketurunan ini...
Andung ni amang na matopas tataring (istrinya meninggal )
oh inooong... inong siadopan nga marindangk ho nian na tolu simarundungii
nga ditadingk hon be ahu dohot rindang siubean tai si adopaaan
oh inooong... tu ise ma alu alu honnon khu da inong rindang siubean ta i na tolu simarundungi
ai holan ahu mai nai tu dolok tu toruan ni
pature-ture i rindang siubeaon na tolu si marundungi oh inooong tangihon ahu na joujou on
bolokon non mu na maiiii si rindang si ubean tai ndang adong be paturehon ni si adopaaan
mula na i hansit namai ditadingkhon eiii..eii...eiii.... Artinya
oh istriku....istri ku sudah punya anaknya kau yang tiga orang itu
ke mananya itu aku bawa putri mu itu
sudah ditinggalkan aku dengan putri-putri ku ini istriku... istriku...ke mana tempat pengaduanku istriku anak-anak kita ini yang tiga orang ini
hanya cuma aku yang ke bukit dan ke bawah yang menjaga anak-anak kita yang tiga orang itu
oh istriku dengarkanlah aku yang memanggil-manggil mu kau buang anak kita ini
tidak ada lagi yang merawat istriku
awalnya penderitaan sejak kau tinggalkan eiii...eiii...eiii
Andung Inang na matipul Ulu (suaminya meninggal)
among...among raja namiii
ise bei amang dongan khu pature hon i tu dolok to toruan i among...among raja nami ii
among da pargogoi ahu da among rajanami
da asa boi hupature i rindang ni siubean ta na lima simarundungi i asa boi hupature i among rajanami
dongan na hansit doi rindang ni siubean tai
da songon ahu mai na ditading manetek among na tadingkon kho rindang si ubean na lima simarundungiii
among da pargogoi ahu rajanami
as boi hupature i rindang siubean mu na lima simarundungi i amaaang
Artinya
bapak....bapak raja kami
lima anak kita yang masih kecil-kecil
yang mengelepar-gelar seperti anak ayam itu bapa....
siapa lagi teman ku untuk merawatnya baik ke bukit maupun kebawah bapak...bapak raja kami
kuatkanlah aku bapak raja kami
biar bisa ku jaga anak-anak kita yang lima itu biar bisa ku rawat itu bapa raja kami
teman sakitnya anak anak kita itu
yang seperti aku yang kau tinggalkan aku dengan anak-anak yang lima masih kecil –kecil bapa kuatkanlah aku raja kami
biar bisa ku jaga anak kita yang lima masih kecil-kecil itu...
Adung ni Inang tu anakna na mate ( andung seorang ibu terhadap anaknya yang meninggal dan meninggalkan istrinya yang lagi hamil)
Oh Frangky nga digotap po be ahu inang mon da ito tu dia na mai bolongkon non mu parmaean khi itooo nunga mangora be i di angka pamuroi
ait jolo dibereng kho maiiii rindang siubean ni amaaang hape hatop doho maninggalhon khon hami amaang manadingkhon parmaen khi da amaaang
aha do laba jambar ni na loja da Frangkiii
nga ditadingkon kho beda parmaen khi da anak hu tu dia ma i mangalalu ahu da itooo
nga mulak songon ni da parmean khi da amaaang lau tu panogasan hi sinuan tunas i amaaang ait marlaba mai parmaen khi
Artinya
oh Frangky sudah kau bunuhnya ibu mu ini ito kemana lah kau buang menantu ku itu
yang sedang hamil itu
maunya kau lihat lah dulu anak mu itu sayang tapi cepatnya kau meninggalkan kami sayang meninggalkan menantu ku itu
apanya hadiah bagi orang yang telah lelah Frangkiii sudah kau tinggalkan menantu ku itu
kemana nya aku harus mengadu ito
pulang seperti inikah menantu ku itu sayang... maunya bermanfaat lah menantu ku itu tidak berayah lah anak ku itu ya anak ku...
Beberapa contoh andung yang pernah diperdengarkan pada acara kematian, seperti dibawah ini37
Andung ni ina, ripe ni na mate i
;
ma sipareonmu da rajanami, sai unang ma malaon matading ahu di pudianmi, among, ai dolok panangkopi situriak ni sinuantunasta punsu ni siubeonta i, ima na so tarsarihon simangkudaphu didadang ari diullus alogo i…
Andung ni parumaen ni na mate i
Ai barani ma ho hape among na umbalos ahu tumadingkon hami na di pudianmon. Boha ma parsimalolongkononku siadosan punsu ni siubeonmi na so martonga ni asean na di pudianmi. Anggo simangarudok nian among, nunga matua bulung di jolojolomi nunga marsinuantunas ahu dua simardung, ima sisumbaon ni damang na di jolo-jolongki marsinuan beu ahu tolu simardung. Ai aut martonga ni asean siadosan detak so bosar do na dangol di bagasan rohangki.
Ia marobur ma damang na umbalos ahu sursar ma na dangol da amonge di bagas pangarohaingki, bosar ma na hansit i. Ai tarduru siadosan sian sain hami siadosan i, so naggo martonga ni asean simangarudokna i. Aha ma simangarudokhu nunga marsinuan beu ahu tolu simardung, marsinuantunas ahu dua simardung i. I ma na dumangol da amonge siadosan punsu ni siubeonmi nanggo tung martonga ni asean i nian di pudianmi asa marobur damang tu situmalin i. I ma da umbahen golap na tiur huparsimalolongkon umbahen urmun na tiur hutailihon…
Andung ni anak ni na mate i
sidangolon dibagas siubeongki, na magodang panaguhan among; jadi na so margogo do ahu da among humatahon na hansit i, na haroburan damang on tian jolojolongki. Damang among na lambok malilung i among; ba didia ma damang palilunganku da among ..!!
Andung ni hela ni na mate i
Amonge among na sumuan au, dia dibahen marsiruntuson damang among tumadingkon hami na dipudianmon. Boha ma pamutihikku among disituriakmu ditangihon sipareonki; mandabu siajaron ho nian among ditangihon sipareokku; banebane so sumugor i; lili so sumungkar i, i ma na so haputihan ahu da among, ai so adong be mambahen siajaron tu ahu lapalapa i. Ai undoton ma hami hape among, ai nunga marobur damang among; songon solu na buruk ma hami hape among siundoton i, i ma umbahen songon aek mabaor da among siulubalang aek tian simalolonghi. Matompas pe silumatahut sian hita among, ndang adong diandung simanghudaphu, holan pinaribot do i diandung simangkudaphu na so marsinuantunas di tonga ni aseanna i, umbahen so adong among donganku marsituriak na haroburan damang di partaonan parsumalin i. Asa tangi ma sipareonmu da among na tumangihon rindangmu rahar di banua on. Ai tarduru amonge rindangmu simangarudokhi songon handang balian i na di duru ni bale dibalian ni parik i, ai malu so dohot ma pinaribot so marsinuantunas di jolojolona i, asa boa ma pangandungku amonge, among na sumuan ahu, na tangis so marrindang di simangarudokki…
Andung ni boru /ni na mate i
LAMPIRAN 2
Tabel 1. Hata Andung38
Hal-hal berhubungan
dengan
Kata Andung Kata Biasa Artinya
Anggota 3. Angguk Badar
4. Songon tandiang nahapuloan
6. Parsoara Igihon 7. Marobur
8. Maulibulung 9. Sorimago
10.Padang Silungunan 11.Magodang Panaguan 12.Panduduran
13.Sada Simardung 14.Mauja matega
15.Nalambok malilung soada bada
16.Tarhunta/tarlalo 17.Sisik manampil 18.Na duma bulung 19.Naposo Bulung 20.Na matua bulung
21.Pangarohaion
22.Sambor ni pi/labu ni tondi, bile ni untung
Parhohom duduk yang kurang hormat
Orang tua yang bahagia
Hati pikiran Nasib buruk
Nama Benda 1. Aek silumallan 2. Simanabun
3. Sihumilas,Sigumorgor 4. Situmandok
5. Sidumadang ari 6. Satua gada
7. Borsak ni portibirea 8. Tabur
9. Sirumondang Bulan 10. Singgarsinggar
madabu 11. Sirumondop 12. Siulubalang ari 13. Sinahiton 14. Siruruson 15. Simarunap-unap 16. Silumambe hodong 17. Paiogon
18. Silumangsa ijur
Aek, sungai, laut Dolok
Air, sungai, laut Gunung
19. Simarata
20. Siulangta bulung 21. Siteburon
22. Sayub maulibulunga 23. Saen Sipoholon 24. Sihumisik
25. Parpidoan/Parpiloan
Ingkau rata Napuran Pahean, Ulos Abit na denggan Baju
Hepeng
Podoman, Inganan
Sayur daun ubi Sirih 4. Sinuan Tunas 5. Sinuan beu
12. Amang na umbalos 13. Inang na umbalos 14. Amang na binalos 15. Inang ni binalos 16. Siadopan
17. Sirongkap ni tondi
Amang/among
Suami, istri tercinta
Waktu 1. Siharianan
2. Siharbonginan 3. Partingkian 4. Parsatongkinan 5. Ak ni siharbornginan 6. Sogot-sogot ni ari
Kegiatan 1. Marlindung 2. Marsiriaon 3. Marsijuguhan 4. Marsirumata bulung 5. Marsitipahan
6. Marlangka
simanjojak/Patantan simanjojak
7. Pahae pahulu
8. Pagayung tangan simangambe
9. Marpaiogon
Manghatai Marlas ni roha Hundul
Marnapuran Martonun Mardalan
Tu dolok tu toruan Mangambe
Mangan
Berbicara Bergembira Duduk Makan sirih Bertenun Berjalan
LAMPIRAN 3
DAFTAR INFORMAN
1. Nama : Op. Si Rohani br Gultom Fungsi : Sipenutur andung (pangandung)
Agama : Katolik
Jenis Kelamin : Wanita
Umur : 80 tahun.
Bahasa yang dikuasai : Bahasa Batak Pendidikan : SR
Pekerjaan : Petani
Alamat : Desa Sukean Kec Onan Runggu. P Samosir 2. Nama : Ny. Sidabutar br Simanjuntak
Fungsi : Sipenutur andung (pangandung)
Agama : Katolik
Jenis Kelamin : Wanita
Umur : 54 tahun.
Bahasa yang dikuasai : Bahasa Batak dan Bahasa Indonesia
Pendidikan : SMP
Pekerjaan : Petani
Alamat : Desa Pardomuan (Percut) 3. Nama : St. Ir. Hutagaol (Op. Patricia)
Umur : 63 tahun
Pekerjaan : Pensiuan Dinas Perkebunan
Bahasa yang dikuasai : Bahasa Batak Toba dan Bahasa Indonesia Pendidikan : Sarjana (S1)
Alamat : Kompleks Dinas Perkebunan Helvetia-Medan 4. Nama : Drs. Bactiar Nababan
Umur : 55 Tahun
Pekerjaan : Guru SMP
Agama : Protestan
Bahasa yang dikuasai : Bahasa Batak dan Bahasa Indonesia Pendidikan : Sarjana (S1)
Alamat : Jl. Jati Medan
5. Nama : K. Gultom (Op. Simon)
Umur : 67 tahun
Pekerjaan : Petani
Agama : Katolik
Bahasa yang dikuasai : Bahasa Batak dan Bahasa Indonesia
Pendidikan : SR
Alamat : Desa Sukean- Kec Onan Runggu 6. Nama : St. L Hutagaol (Op.Yohana)
Umur : 69 tahun
Pekerjaan : Petani
Agama : Protestan
Bahasa yang dikuasai : Bahasa Batak & Bahasa Indonesia
Pendidikan : SMA