No. 8
RAGAD ADVERTENTIE.
Kabar premili: 1 - 30 trmboeng f 1. - Lmgkoeng1pocn. saben IO tembocng oernwi kirang: f 0,50.
Advertentie limrah: f 0.15 sagaris;
(apes: f 1.25).
Moendoct kapatjak langkocng saking sa- pisan, oetawi mocndoet dados lcngganan, tepang rembag roemijin kahjan admini- sirane.
Hoofdredacteur:
B. S 0 EM ARN A
kabantoe
REDACTIE - COMMISSIE.
ISINIPOEN:
Sowan ngabekti ingkang Sinanta - Dagang mawi patokan - Gesang rerajatan Ian djagad social - Aneh - Memelas - Koelon Praga - Pa- repatan R. W. - K. W. Djokja - Congres P.G.H.B. ing Solo ingkang kaping 19-Buiten bezwaar van den Lande-Ontjen sekar gambir melati - Oerap-sari - Correspondentie.
SOWAN NGABEKTI ING.- KANG SINANTA.
Ngleresi dinten riajanipoen ing- kang minoelja St. Franciscus Xave- rius. inggih poenika kala tanggal 3 December 1929. prijantoen
+
112 enem sepoeh sami kalilanan sowan ngabekti lngkang Sinanta, katampi wonten ing gedong consistorie.Menggah prijantoen semanten waoe ingkang 30 Broeders, ingkang 10 Fraters. sanesipoen apangkat imam.
Sedaja sami warganipoen Sarekat Jesoes, kaklempakaken saking boe- wana gegangsal minangka sesoelih- ipoen tanah-tanah saindenging dja- gad, ingkang dipoenambah para warganipoen Sarekat Jesoes. Dene , ingkang kapatah dados sesoelih waoe sedaja sami prija bangsa priboemi ing tanah ingkang dipoensoelihi.
Dados tanah Welandi sesoelihipoen bangsa W elandi, tanah Inggris se- soelihipoen bangsa Inggris, mekaten sapitoeroetipoen.
Ingkc:ing katah oetoesanipoen boe- wana Eropah toewin Amerikah. Sa- king Afrikah namoeng 1. Inggih poe- nika bangsa Mesir. Saking Australiah
amoeng- 1 . Salting k bangsa Arab 1, saking Armeni 1, saking Aziah sisih wetan 5, inggih poenika Indija ngadjeng 2, Tjina l, Djepang 2;
dene sesoelihipoen tanah Djawi na- moeng koela pijambak.
Menggah rakiting gedong namoeng gampilan. Sakiwa tengenipoen si- ngasana dalem dipoentatani leng- gahan teroes oeroet tembok ngantos koepeng ngoebengi bangsal. Wonten ing ngrikoe sasampoenipoen katata linggih Ian ngentosi saoentawis, lng- kang Sinanta rawoeh kadjadjaran pradjoerit tamtama Ian oepsir loehoer toewin oelama loehoer kalih ingkang ngladosi Ngarsa dalem. Menggah keprabon dalem sarwa petak kados nalika ndjenengi pamaosipoen na- wala dalem kawisoedan soebagja.
Para pradjoerit noenten ngadeg djedjer wonten ing sakiwa tengen- ipoen dampar, para sowan djeng- keng, lngkang Sinanta paring ber- kah. noenten mijos ngoebengi larik- anipoen para sowan, kaderekaken oelama kekalih ingkang ngladosi, oepsir loehoer satoenggal, Ian Ra.- ma Djendralipoen Pakempalanipoen Goesti Jesoes.
Rama Djendral ingkang moendjoek lan njaosi priksa dateng Ingkang Sinanta menggah ing nama, asal sarta pangkatipoen satoenggal -toenggal- ipoen para ingkang sowan. Dene ingkang dipoenatoe-raken naman- ipoen, kedah djengkeng soekoe kalih, moendjoek menawi kadangoe, noe- tjoep sesoepe Ian tjaos tabik dateng Ingkang Sinanta Rama. Mekaten saladjengipoen.
Boten let dangoe Ingkang Sinanta sarta Rama Djendral toewin pen- derek sanesipoen rawoeh ing pang.- genan koela. Kaela djengkeng soe- koe kalih, Rama Ojendral matoer tjara ltalie, menggah jen kadjawek- aken mekaten: ,.Poenika Frater Soe- gija, asal saking tanah Djawi, ing- kang saweg sinaoe theologie wonten ing Maastricht, Pradja Walandi."
Kala mireng temboeng Djawi, Ing- kang Sinanta semoe kedjot Ian ngan.- dika: ,.0, tanah Djawa. Apa kowe bisa goeneman tjara ltalie." Kaela kapeksa moendjoek: .,Poenten dalem, noewoen boten saged; nanging me- nawi tjara Latijn, Duitsch oetawi Fransch, adalem noewoen inggih saged ngladosi." Anggen koela moen- djoek waoe tjara Latijn. Nalika poe- nika lngkang Sinanta imbal wetjana kalijan koela mawi basa Duitsch.
Ngendikakaken, bilih Ngarsa dalem rena ing penggalih, margi mentas
21 Februari 1930
-
Taoen 10.
REGINIPOEN LENGGANAN SWARA TAMA
samporn kalijan regining Sorara Katholirk
1 taoen f 7.5
o
~ njocwoen kabajar f 3,75 ~ rocmijin.SERAT KABAR KATHOLIEK
Adresipoen Redactie Ian AdministratieIGNATIUS-COLLEGE
DJOKJAKARTA.
Medal saben dinten Djoemoewah.
mriksani barang sae-sae saking tanah Djawi, lan tampi kabar sae saking Noesa Ojawi, langkoeng-langkoeng ing babagan among siswa Ian pa- moelasara tijang sakit. Mekaten saladjengipoen . lngkang Sinanta ngendikakaken kanti reseping galih bab tanah Djawi, Missie - Djawi.
Temtoe kemawon koela boten poe- roen njelani, kalijan malih koela sam- poen ngertos bilih N garsa dalem menggalih dateng waloejaning para poetra tanah Djawi, ingkang taksih sakedik tjatjahipoen.
Sareng -sampoen noenten parip.g pangestoe dateng koela; koela noe- tjoep sesoepe dalem, lngkang Sinanta ngasta tangan koela kanti asta te- ngen, dene astanipoen kiwa kagem ngepoek-epoek poendak ladjeng sirah koela, kadosdene bapa ingkang men- tas pinanggih anakipoen ingkang taksih alit toer tinresnanan; wasana ng ladjengaken tindakipoen.
Tandoekipoen Ingkang Sinanta dateng koela, poenika boten koela anggep kados mligi pangrengkoeh dalem dateng badan koela pijambak ingkang nama Soegijapranata, na- nging dateng koela wewakilipoen saderek Katolik ing tanah Djawi, ingkang ageng sihipoen dateng lng- kang Sinanta Rama, katitik saking gebjaring pahargjan minangka me.- ngeti 50 taoerian dalem djoemeneng Imam.
Sasampoenipoen moebeng Ngar- sa dalem lenggah ing dampar Ian paring pangandika katah-katah. Mi- nangka toetoeping pamedar sabda, lngkartg Sinanta paring berkah da- teng sedaja ingkang soemiwi sowan
·ng ~ dnlem, poenapa malih sanak -saderek, kadang pawong-mi- tra lan samoekawis ingkang dados kandoetaning manahipoen para ing- kang ander sowan. Mangka nalika koela mangkat saking Maastricht, · estining manah bade soedjarah nga-
I
lap .. berkah, njoewoenaken panges- toenipoen para Katolik ing tanah Djawi, para sanak - saderek Ian ka- dang koela Katolik Djawi sajejasan Ian pakempalanipoen maneka warni.
Mila ndadosna kawoeningan! Temtoe kemawon mangka gong ingkang koela gagas: tata-rahardja toewin koentja- raning tanah Djawi ingkang sedjati.
Bakda sowan, manah koela kraos lega, tjoemeplong. Awit dateng koe- la ing Roem poenika perloenipoen inggih namoeng bade nderek so- wan Ngarsa dalem lngkang Sinanta
Rama. A. S.
PRADJA RAHAJOE.
DAGANG MAWI PATOKAN.
Ing Swara- Tama no. 5 koela ngrembag patokanipoen dagang ageng-agengan, tegesipoen ingkang mawi arta ewon oetawi joetan. Poe- nika toemrap bangsa lndonesiah taksih ngrekaos. Dagang alit-alitan poenika saged, nanging soepados sempoeloer, kedjawi begdja, kedah oegi ngangge patokan.
Dagang alit-alitan poenika warni kalih I e. kangge tijang ingkang sekolahan 2e. kangge tijang doesoen.
Kangge ingkang sekolahan kedah ngertos 1 e. boekhouden 2e. han- delsaardrijkskunde (ngelmoe boemi ba b padagangan), soepados ngertos pamedaling tanah- tanah dados sa- ged bestel lsp. 3e. warenkennis (ngertos kawontenaning barang da- gang), ngertos kanggenipoen, pa- njimpenipoen lsp. 4e. handelsreke- nen (etangan bab padagangan), dados ngertos lampah -lampahing wissel, effekt lsp. 5e. handelsrecht sakedik (angizer-angger bab dagang), dados ngertos barang poenapa ing- kang kenging rnlebet lan medal saking tanah ngriki 6e. handelscor- respondentie (serat2an kalijan tijang ingkang bestel lsp.) 7e. saged ngetik 8e. ngertos basa Mladjeng. 9e. sa- ged dame! advertentie. Mesti kema- won sadaja-sadaja ingkang kaseboet ing nginggil poenika jen sampoerna Ian taksih dipoenwewahi kadosta ngertos basa Walandi, Inggris lsp.
tansaja prajogi.
Ladjeng patokan ingkang roemijin
sampoen koela terangaken kados- dene bab ngertos dateng memadahi, mbeboenteli lsp. ing ngriki kangge oegi.
Wasana ingkang perloe sanget poenika temen.
Toemrapipoen tijang doesoen ingkang dagang, patokanipoen le.
temen 2e. ngertos poendi ingkang kedah dipoendasari 3e. ngertos da- teng kawontenaning barang dagang- an (warenkennis).
Margi boten temen, katah bakoel ingkang nginten bade bati katah, nanging woesananipoen bobrok, kadosta sarana malsoe (bregedel kentang margi laris ladjeng kapalsoe mawi ketela pendem), sarana boten ngedakaken regi, doemeh ingkang toembas boten ngertos, mangka poendi-poendi sampoen medak lsp.
Ngertos poendi ingkang kedah
I
dipoendasari, poenika perloe, moerih pepadjengan katah.
Warenkennis poenika kados-poen- di oepaminipoen? Oepami: ngertos . panjimpenipoen tigan, wonten ing dedak, lintjipipoen mangandap, da- dos boten dipoenler oetawa ngantos kabenteran, awit ladjeng enggal bos . Di poenoesar-oesari apoe oegi s
e.
wohan kadosdene pelem k i p a mawi gantilan, poenika Ian awet. Tjina poenika ke-iroe, doekoe dipoensoekani apoe, ila ngantos kenging kakin- toenaken dateng poendi-poendi.
Woesana niroe Tjina, bati katam- bahaken pawitan, soepados saja ageng, mila Tjina toekang sade katjang lami-lami ladjeng saged bikak toko, sareng tijang Djawi, sade sate, sadjegipoen gesaug taksih sate ke- mawon boten mindak-mindak.
Sarehne samangke goeroe-goeroe wonten ingkang sami eksamen klein- handel, mila saking pamoedji koela, padagangan Djawi saja madjeng, nanging mawi patokan, boten nge- moengaken aben begdja kemawon, awit begdja poenika inggih sae, nanging boten kenging kadjagekaken, sareng patokan kenging kadjagek- aken toer kangge ing salaminipoen Ian kenging dipoensinaoe.
"JEN KOBER."
Drukkerij •. Cani.sius" Djokja.
bekah-bekoeh. Wonten malih ing- gih temtoe saged, mlarat dereng kang anggenipoen toemandang ma- kinoer!! (masih toenggoe!) Oetawi nawi tijang sepoeh sadjak djeng- nglodjokipoen malih-mlarat inggil- kel anggenipoen ngetag. inggilipoen pasinaon wonten seko- Ing nginggil koela sampoen matoer, lahan doesoen - soegih andap-an- bilih koermat lan tresna poenika dapipoen pasinaon wonten sek.
kangge sadjeg gesang; dene pami- doesoen.
toehoe poenika wonten watesipoen.
E,
!ah, doemeh mlarat kosok-ba- Dados anak samangsa sampoen di- line soegih bae! Tjilaka kowe rat, wasa, sampoen mentas (loewar) sa- mlaratl!!king gegebenganipoen tijang sepoeh, Mangka manoet djamanipoen - sampoen boten kawadjiban mba- inggih djaman dereng dojan seko- ngoen-mitoeroet. Anak ingkang sam- lahan . . . Eh, anakkoe taklebok- poen diwasa, nanging taksih toemoet ake sekolah, oraa doewe kae tjikben tijang sepoeh toenggil grija, poenika doewe kapinteran. Oetawi: Le (nok), taksih nama wonten ing weweng- sekolah - sekoleh apa preloene, sa- konipoen tijang sepoeh dados ing- wahkoe wis amba! Lo, poenika go- gih kedah mitoehoe ing samoeka- tekipoen djaman taksih njingkoer wis ingkang gegajoetan kalijan tek- sekolahan kados samangke. Lah, kliwering grija. manawi makaten-poen mlarat bade Manawi wonten !are bade dados sekolah boten katampi, soegih di- Imam oetawi tijang mratapa kedah poentampi-boten bade sekolalz.
neda rembag tijang sepoeh; ana- Poenapa onderwijs sampoen ke- nging samangsa tijang sepoeh njoe-1 madjengen, bade dipoenoendoer???
lajani, anak boten oesah mbangoen- Poenapa kepandjangen - bade di- mitoeroet. Prakawis emah-ernah ke- poenoengkret?? Poenapa kagoengat;t dah dipoensoekani wewenang de- nijat bade njaekaken econornienipoen ning tijang sepud1; pram ila peksan Indonesia, amargi menggalih mekaten:
poenika boten kenging, oepami na- ,, Wong Djawa sing mlarat akeh moeng karembag sepoeh sami se- banget! Ajake ben bodo bae pisan.
poeh kemawon, anak s~uni boten Dadi kareben bodo toer mlarat di- ngertos poenapa-poenapa. Tjara ma- sik. Mengko rak ndjoer metoe ati- katen poenika kedah boten toemin- ne - nelangsa - kepengin soegih - dak. O mesakaken sanget kangge- ngetog karosan - lah ketoeroetan nipoen anak ingkang kapeksa ma- dadi soegih kabeh! - ndjoer pinter katen. Ewadene ing ngriki kerep kabeh! Kok mokal?!? Poenapa ma- kemawon kelampahan ; samangsa katen; ingkang mlarat toer kasinoc- tijang sepoeh sampoen sami roe- ngan agebleg-kadjengipoen ngenes djoekipoen anak kantoen nrimah, (kemloeroesen) - enggal pedjah - nglampahi poe11apa kadjengipoen kantoen ingkang soegih-soegih.
tijang sepoeh. Lan kados -poendi Lo, kok njleneh?!?
kedadosanipoen? Kerep boten da- Kewedan anggen koela ndoemoek.
dos, sinten ingkang ngraosaken Aaah, nggih mangsi boronga, ka-
ri bedipoen? woela sadremi nglampahi.
Lare ingkang ngadjeni, tresna lan Anamoeng moegi enggala wonten mitoehoe dateng tijang sepoeh, won- pepadang, soepados anggen koela ten ing ngriki bade binarkahan ing- ndoemoek boten moek-moekan sa- kang Maha - koewasa Jan ing ben- sar-soesoer!!
djingipoen kaparingan gandjaran II. Economie. Pandjenenganipoen langgeng ing Swarga. Kosok-wang- ingkang Opziener paring pangandika soel: I are moersal bade sepen ber- tjekak - le bet - mentes prakawis kahing Goesti Allah, ladjeng boten economie. Wosipoen: Bangsa Djawi saged manggih rahardja. (Indonesia) economie-nipoen pedjah!
A. Kita orang ( goeroe ) kawadjiban ndandosi.
Srananipoen.
A. Ng/ebetaken piw. economie da- teng !are (moerid),
WARA ... WARA.
Oepami ngrembag tijang gadah dame! (mantoe), wiloedjengan, sade tinoembas, njenjelengi enz.
Lengganan ingkang taksih kagoengan toenggakan taoen 1929, kasoewoen kanti sanget kersaa enggal ngloenasi sareng Ian arta lengganan kwartaal 1 taoen 1930; dene ingkang boten kagoengan toenggakan inggih kasoewoen kersaa maringi arta lengganan kwartaal 1 taoen 1930, awit bade wonten ewah- ewahan:
mriksanana katja kalih: .,
=LARASATI.= ONDERWIJS.
ANEHI
Pramaos sinoeba saged ngoeloer pijambak, andjogipoen dateng kaeco- nomen. Boten makan sapisan - ing- gih kaping kalih enz. dangoe -da- ngoe-bendjing-bendjing rak makan.
(Tjoendoek sanget kalijan kersani- poen rama P. D. ing Sw. Tm. ing- kang sampoen-sampoen. P. C.).
B. Toelada. Goeroe kedah paring toelada. (remen njelengi - panga- geman bares- boten kloewoek-kloe- woek?). Sa king pangi nten koela ( P. C.
Waar) manawi prijantocn sepoeh (ra- tjak-ratjak) boten sepen ing toelada, djer sarnpoen ragi toemek anggeni- poen njlirani kesripahan economie.- GESANG RERAJATAN LAN
DJ AGAD SOCIAL.
Saoedara koela moeda ingkang tak- jaarvergadering para goeroe ress. sih tjetil ing toelada. (Rosokan pre- Moentilan 19 fan. l930. ban sampoen moenggoeh - milih da- Wadjibipoen anak dateng tijang
sepoeh.
Wadjibipoen anak datang tijang sepoeh, ingkang kaping tiga i. p.
pamitoehoe. Goesti Allah paring wewenang toewin hak - hak dateng tijang sepoeh ing ngatasipoen anak;
d€ne anak kedah ngakeni wewe- nang toewin hak - hak waoe sarana pamitoehoe. Pamitoehoe poenika te- gesipoen manoet sarana nglampahi sadaja parentahipoen tijang sepoeh;
nampi klajan lega rilaning manah sadaja pitoetoer saha pitedahipoen tijang sepoeh. ,,Simpenen ing atimoe kabeh parentahing bapa lan adja pisan ngemohi piwelinging bijoeng''.
Kalepatan nerak pamitoehoe poe- nika manawi lare ( anak) boten mba- ngoen -toero,et babar pisan dateng tijang sepoeh. Kedjawi poenika ing- gih kaewokaken Iepat, bok bilih wonten anak, ingkang anggenipoen mbangoen -mitoeroet ,,gelem ora- ora"; inggih poeroen mbagoen-rni- toeroet, nanging mawi grenengan,
Koeia boten bade merslag-mersleg, namoeng njoeplik sakedik poenapa ingkang mlebet ing koeping koela teroes gemendel wonten weteng:
I. Dawoeh (pangandika) saking Inspectie: (Boten plcg).
Disekolah kl. 11-anak jang dapat membajar - diterima lebih doeloe!
(Djadi jang tidak dapet membajar . . . toenggoe!) Saja (lnspectie;
P. c. Waar) ada ko~rang senang- kalau ada sekolahan (kl. 11) - banjak anaknja njang gratis.
Anak jang tida dapat membajar soedah ada tempatnja sendiri, ja'itoe disekolah desa.
Mangga dipoendoedoet!
Roemijin -roemijin wontenipoen dawoeh namoeng: ,,Sapa ge/em se- kolah angka If mbajara!- jen ora bisa ija adja (kena ora) mbajarl'' Poenika dawoeh ingkang nama maties sanget. Soegih mlarat (boten saged mbajar) saged sekolah angka kalih. Manawi ngengeti dawoeh (pangandika, pamrajogi) tjara mla- djar ingingnggil, ladjeng ateges: Soe-
si djene, bi roe!? ! Oarnparan sam- poen kijat- pados selop djlinggring!?!
Sin ten selak?? ?) . Lawong manoet djamane kok ! Doeroeng wajahe kok ! Lah poenika p. troena djaman sa- poenika !
Sampoen kekatahen pretingsing noen ! Inggih leres - sampoen hoem - boten maiben economienipoen p.
troena poenika pedjah inggih bo- ten, - namoeng dereng gesang (ra- tjakipoen) ! Saja -saja para moeda sakomplot kalijan p. moeda sami dene ngobrak-abrik economic - lah poenika saged mak klengkeng ! Mila atoer pamrajogi.: Koela atoeri pados memitran (komplot) ingkang econo- mie-nipoen gesang saestoe - liri- poen gemi ngati - ati; mangke mbe- nampejan rak kesawaban gesang sa- kedik -sakedik. Lo, botenipoen - sanadjana pedjah - ncmpil-ncmpil gampil.
Mangga clipoentjobi, mangke rak loemajan ! I
Somowikarto I P. C. Waar.
SAKING P A K E M P A L A N.
JAARVERSLAG ROEKTI WOERI.
( 15 Augustus 1928-31 December 1929).
Jaarverslag poeoika verslag - officieel ing- kang sapisanan saking pangreh ROEKTI WOERI. Adegipoen ROEKTI WOERI ka- la tanggal 15 Augutus 1928, lnggih poenika dinten kaleres pandjenenganipoen R. M. A.
Djajasepoetra, ingkang raka R. A. M. Soe- lastri, ingkang paring pawitan dateng ROEK- Tl WOERI kaberkahan dados Imam.
Sarehne adegipoen sampoen woelan Au- gustus Ian loemebcting warga woelan Sep- tember 1928, mila verslag ingkang sapisanan poenika kangge wekdal ingkang dangoeni- poen kirang langkoeog 16 woelan, inggih poenika wiwit ngadeg doemoegi 31 Decem- ber 1929.
Salebeting wekdal poenika ROEKTI WOE- RI sampoen angsal warga 160, dados ratjak ing dalem sawoelan ingkang mlebet dados warga 10. *)
Goenggoenging arta premie ing sawoelan- woelanipoen saking warga samanten waoc wonten ... .
Ing ngandap poenika pangreh ngatoeraken lampiran kalih idji, inggih poenika WINST- en VERLIESREKENlNG mlwah BALANS.
Para maos Ian para warga ladjeng saged pirsa, bilth gesangipoen Roekti Woeri kati- ngal saja mindak ageng, boten mengkrak- mengkrik. Poenapa malih pangreh gadah pe- ngadjeng-adjeng ingkang AGENG SANGET bilih ROEKTI WOERI tansah bade saja mindak SOEBOER Ian LEMA, oeger para saderek sami karsa mbijantoe.
Pramila pangadjeng-adjengipoen pangreh ROEKTI WOERI. moegi para saderek Ka- tholiek ingkang dereng dados warg!l enggal samia loemebet.
Atas Pangreh R. W.
I. KASIMA, Voorzitter L. JAMA, Secretaris No. 1 M.P. SOEMANDAR, Penningmeesteer No. I.
Winst en Verliesrekening.
(15 Augustus 1928 - 31 December: 1929)
De bet Wragad-wragad: AdmfnlatratJe f 257,15 Ngetjapakenalmanak f 71
Porti f 73.04
Zegd·zegcl f 341,55 Wragad narik pre-
mfe E 40.31
Goeaggoeog f 798.05 Uitkeerlogen f 16.24 Prentie-reservc f 6855.81 Mi1Sie-steunfonds f 57.27
Goooggoeog sa-
daja f 7727.37
Credi et Jatra prcmfe iogkaog ka- tampi f -1855,97 Jatra dana f 2360
J a tr a saremao E 203,20 Jatra pepadjengan polis f 308,20
Gocnggoeag sa-- - daja f 7727 .37
BALANS 31 December: 1929.
Activa Jaua mg k:as f 269.88 Ocposito 1pd. iog
Escomto f 140
Oepos;to i.50p.:t.
>ng Escompto f 3350
Ka"iersrckcning ing Escompto f 109120 Zegelwaardco f 10 Dl\·erse dibeteuren f 2052 Goenggoeng f 6913 08
Passfoa Premlereservc f 6855,81 Missic-.teunfonds f 57 27
Goeoggoeng f 6Ql3.08
Pangreh R. W.
•) Salebctlpoen wekdal poenika warga ingkang ttlar won- tco I. inggib poenika sad. F .S. Ojaj~ngoetama ingkang oegi kasoewoenaken korbao Mis Soetji deniog Rodell Woori Dbl~ ingkaog medal 1.
Pangrfh. R. W.
VERSLAG TAOENAN K. W.DJOKJA.
I. Woedjoeding parigreh kangge 1930.
1. sdr. C. Soegiri -pangarsa 2. .. B. .. -panitra 2. .. J. Padmawijata -hartaka
i. .. D. Soetana -djoeroe noepiksa 5. .. Darmadihardja - ..
6. .. !. Siswasoebrata - ..
7. .. A. S. Dwidjasa- raja- ..
II. Tjatjahing par:epatan.
le. parepatan pangreh X 4
2e. warga X 5
3e. .. miroenggan X I III. Jasanipoen K.W.:
1. St. Stanislaus-debatingclub.
Manggen wonten ing Mulo saben Selasa sonten djam 6-7. Moderator Rama J.J.van Rijckevorsel.
2. Spaar:club. Pangreh: sclr. C. Poedjasoe- dira Ian Dwidjaatmadja.
Arta ingkang wonten Bank Ian samboetan wonten f 1548.
3e. Cursus tembang. Manggen ing Mulo
MEMELAS.
Ing bahagia no. 12 dd. 15 Januari 1930. Wooten seratan: ,,Circulair baroe." Ing serat kabar ,,Sipatahoe- nan," ingkang medal tanggal 7 Januari 1930. wonten artikel berke-
pala ,,Circulair toean W.'' Maksoed- ipoen Circulair waoe makaten:
Satoenggaling A. W. (Assistent Wedana.) Ing djadjahan Regentschap Koeningan Tjirebon, ngedalaken ki- rang Jangkoeng mekaten:
a.) Pangkat goeroe-goeroe doe- soen poenika boten wonten bedanipoen kalijan pangkat poelisi doesoen (prabot doe- soen.)
b.) Manawi goeroe bade verlof kedah njoewoen palilah da- teng koewoe(loerah doesoen.) c.) Loerah doesoen dados chef-
ipoen goeroe-goeroe doesoen.
Margi wonten oengeling Circu- lair mekaten, sapoeni ka loerah-loe- rah doesoen asring dateng parnoe- langan narnoeng taken:
1. Mlebetipoen djarn pinten?
2. Medalipoen djam pinten? sa- nesipoen boten.
Saking roemaos koela, sanadyan le res sekolahan doesoen poeni ka gadahanipoen doesoen, nanging goe- roenipoen poenapa inggih ladjeng ka- toet gadahanipoen doesoen; ladjeng kasamekaken kalijan prabot doesoen, poenika rnendet · saking patokan poendi?
Poenapa sampoen wonten patokan oetawi artikel oetawi Circulair ing- kang njebataken mekaten? Menawi wonten rnakaten inggih sampoen nrimah. Nanging manawi dereng tjeta saestoe, oetawi saweg kabar
saben Slasa djam 7 - 8, katoentoen sdr. C.
Hardjasoedarma Ian C. Poedjasoedira.
4e. St. Crecilia - muziekclub.
Pangreh sdr.: S. Siswapranata, B. Soegija Ian sdr. Boediman. Warganipoen wonten 12.
Se. Cursus lriggris. Ingkang noentoen Mej.
M. Herberman.
6e. Toor1eelclub.
IV. Padamelanipoen K. W.
Mahargja karampoenganing Rom. kwestie.
Mahargja lngkang Soesaota Kangdjeng Paus sampoen 50 taoen djoemeneng imam.
Ngedegaken jeugdorganlsatie afd. Stude- renden ing Mataram.
Propaganda jeugdorganisatie ing Magelang.
Ngadjangi sesorah propaganda van Lith- stichting X 2.
Propaganda K. W. wonten ing parepatan Moeda Katholiek.
Ngedegaken debatingclub Wanita Kath.
Mataram.
Ngembani debatingclub W. K.
Conferentie kalijan toewan Mignot ngrem- bag kawontenanipoen Negresco.
Toemoet njadekaken loterij K.S.B.
Pados dana kangge patjeklik ing Mang- garai Flores.
Njaosi oeroenan dame! altaar Ing Geiten~
kamp (Arnhem Nederland).
Nenggani wijdingsplechtigheid Onder de Bogen.
Pepanggihan pepisahan (afscheidsreceptieJ Ian hr. Smits, voorz. K.S.B.
Afscheids-receptie (Zr. Fischer).
Ngatoeri soegeng tindak rama Schlattmann.
Ngatoeri soegeng Rama Engbers joeswa 70 taoen.
Njoewoen Mis Ian communi sesarengan nalika riaja St. Joesoep.
Ngatoeri soegeng para Broeder tg. 8 Dec.
Kintoen oetoesan adegipoen van Lith- stichtlng ing Moentilan.
Nenggani officleele openingsplechtigheid Onder de Bogen.
Nenggani karamean Moeda Katholiek.
Pakempalan Siswa Katholiek
.. .. W.K.-kinderafdeeling Ngwontenaken .. jaarfuif" (December).
Pamoedji.
Moegi-moegi K.W. Ngajogja sageda teroes saja mindak madjeng, sageda dados wit ngrembaka, ingkang wohipoen angemohi, woesana saged ngajomi wandoe - wandawa Katholiek ing telenging missie Djawi.
Moegi makatena!
Mataram Febr. 1930. Aksamanta Gambit: anom.
KONGGRES P. G. H. B.
INGKANG KAPING 19.
Parepatan oemoem tanggal 18 - 2 - '30 manggen ing kamar bolah Habipraja, kada- tengan tijang ± 1000. W a k i I - w a k i I ingkang dateng: afd. P. G. H. B. 68: pa- kempalan-pakempalan sanes1poen: 19 !Radya Poestaka: M. D.: Java Inst.; N. I. 0. G.; H.
B. P. P. K. D.: I. K. P.: I. s. s.); serat-serat ka- bar: 20 (Sedya Tama, Bintang Mataram, Swara -Tama, Soeara - Kath .. De Koerier, I. s. s.) Kadjawi poenika wonten wakil dalem ingkang Sinoehoen Kangdjeng Soesoehoenan, wakil Departement 0. en E.:
Kaseboet wonten jaarverslag, ing akiring taoen 1929, tjatjahing warga mindak dados 12.000 (waoenipoen 4.500): tjatjahing tja- bang mindak dados 102 (waoenipoen 62.) Prakawis poenika anelakaken kamadjengan- ipoen P. G. H. B. Bab lebeting arta inggih madjeng. Taoen 1928 arta mlebet: f 1087,355 ,
medal: f 3551.945; taoen 1929, arta mlebet:
f 9031.83, arta medal: f 8000, -
Rembag ingkang preloe: prakawis loemin- tiripoen onderwijs dateng locale raden. Ba- bagan poenika, konggres P. G. H. B. angga~
dahi pamanggih kawrat ing motie, soeraosi~
poen: samangke dereng wantjinipoen angli- jeraken onderwijs dateng locale raden. Djer locale raden poenika waoe taksih nem, boten patos gadah koepija toemrap oebeng-ingering onderwijs. Mangka onderwijs sapoenika poe~
nika, dereng gadah ener ingkang goematok (vaste richting). Arta ingkang kangge ngragadi sakolahan ingkang pantjenipoen dados sa- sanggenipoen Nagari, aloewoeng katandjak- aken kangge andjembaraken onderwijs. Kang- getjoben-tjoben, locale raden soepados ngedeg- aken sekolahan pijambak kemawon, Ian ing- gih karagadana pijambak. (A.S.D.)
angin kemawon bok sampoen la- djeng dipoenseqaraken dateng serat kabar, mindak njenjloneh serat ka- bar ingkang boten poenapa-poenapa.
Ingkang poenika koela gadah panjoe- woen dateng saderek koela pamaos Swaratama: manawi nglebetaken ka- bar dateng Swaratama ingkang njata, sanadjan namoeng getok toelar 1ng- gih dateng ingkang sampoen kenging pinitados saestoe, soepados serat kabar kita boten dipoenwastani serat ngaja wara. Poenika koela boten pisan-pisan ateges paken lo saderek, namoeng njoewoen.
Ngladjengaken prakawis nginggil.
Kados - kados bade dados goeroe doesoen (sanadjana pangkat goeroe ingkang andap pijambak) meksa inggih rekaos kok, kadosta:
le. Saweg anggenipoen bade mle- bet Cursus, dipoendadar ka- sagedan i po en. Manawi boten saged inggih boten dados.
2e. Manawi sampoen ketampen kedah nglampahi sinaoe 2 taoen.
3e. Salebetipoen sinaoe manawi boten pinter inggih boten rninggah.
4e. Manawi sampoen bade medal dipoendadar malih.
Manawi boten kempling inggih boten geslag. Kok bade dipoensa- mekaken kalijan prabot doesoen ingkang boten mangertos pa - bing - kong wah kebangeten temen eng- gone madakake koewi ta neh.
Sanadjan bajaripoen goeroe doe- soen kapendetaken paos intilan pi- san rak inggih boten bade sami manawi ngengeti rekaosipoen. Kados rnanawi boten klentoe bajaripoen sadengaha prijantoen ingkang dados
kawoelaning Kangdjeng Ooepermen badea A. W. pisan, saperangan rak inggih mendet saking paos. Mangka ingkang mbajar paos, poenika warni- warni: pak Soeta, pak Naja enz. inggih
bajar paos, poenapa inggih ladjeng kenging prijantoen waoe kasamek- aken kalijan pak Soeta Naja rak inggih boten ta.
BUITEN BEZWAAR VAN DEN LANDE.
Sampoen semanten kemawon:
P.D.M.
KOEROE SETRA.
HALLO KOELON PRAOA!
Saben Swara Tama ngewrat ver- slag-verslag ing Pakempalan, Wates temtoe boten kotjap. Saking Koelon Praga boten nate ketjap. Sinten ta ingkang boten katoewoehan gagasan, jen gotrah Katholiek Koelon Praga poenika kendo, tanpa actiel Sam- poen saleresipoen! Sababipoen ke- mawon poenapa, dene gotrah Kath.
Koelon Praga boten kapireng soe- waranipoen! Saking tjoepeting wa- wasan, roepaking paningal, koela boten kwagang ndoewa nalar-nalar- ipoen ingkang saloegoe. Saderek Katholiek Koelon Praga, soemangga madangna gagasan kaseboet nging- gil. Samia ngadanana pakempalan, noelad gotrah sanesipoen. Sadjak pandjenengan sadaja dereng kagoe- ngan krekat kangge pakempalan K.
W. oetawi P. P. K. D. Samangsa sampoen wonten nijatipoen, kenging poenapa boten ngadegaken K. W.
oetawi P.P.K.D? Sapinten tjatjahing goeroe Katholiek ing Koelon Praga?
Sakedik? Semanten katahipoen,ngan- tos boten njekapi kangge ngwon- tenaken K. W. oetawi P. P. K. D.
kados Medari oetawi sanes-sanes- ipoen? Sanget anggen koela mesak- aken! Semanten djembaripoen Koe- Jon Praga, kok ngoepados saderek Katholiek sadasa (10) kemawon bo- ten wonten! Sarehning koela mireng kabar, bilih ing Wates kemawon sampoen wonten goeroe Katholiek
• •
VAN LITH-STICHTING.
Poenapa pandjeneng
0an
sampoen neken
serat kasagahan?
Pangreh V. L. S.
Bijz. H. I. S. Magelang.
• •
pitoe, dereng ing Pengasih, Kali- menoer lsp.; dados pandoegi koela dede saking sakediking tijang Kath., nanging sepining kadjeng ingkang ndelikaken toekoeling pakempalan K. W. oetawi P. P. K. D. Sepening kadjeng waoe djalaran saking poe- napa? Saged oegi margi pandjene- ngan boten ambetahaken pakempal~
an poenika, awit roemaos sampoen seneng gesang pandjenengan, oetawi dereng ngertos menggah pigoena- nipoen. Sawenehing saderek mila
Tegesipoen : prodeo, kangge K.
Goepermen; K.G. boten perloe nge- dalaken wragad. Kangge sinten?
Mangke roemijin ! Saderengipoen koela mangsoel i pita ken poenika koela bade meti k karanganipoen padoeka toewan pastoer Marius, ingkang kamot ing ,, De Koerier"
29 Januari '30.
Menggah tjekaking rembag, i. p.
lelabetipoen para pastoer Kapoe- sijnen ingkang sami njamboet da- me! wonten ing Borneo, djadjahan Welandi. Sapriki sampoen djangkep 25 taoen. Dene gandjaraning rekaos semanten taoen waoe namoeng woedjoed:
1. Tjatjahing tijang Katholiek:6338, 2. Pamoelangan: 33, ingkang moe- ridipoen 1793.
3. Roemah sakit: 6.
4. Grija kangge moepoe !are Iola: 5.
5. Roemah sakit boedoeg (lepro- zerie): 1.
Ingkang makarja wonten ing ngri- koe, pastoer 24, bro.eders, 14, zusters 76.
Dene penoetoeping karangan waoe makaten:
En als Missionarissen, als wij straks emeriti zullen heete en den dag al ras ons oog Juiken zal, dan zal het nog een troost en gerustheid voor ons wezen, dat ons werk in 1905 begonnen, voortgezet wordt door ijverige jonge collega's, mo- gelijk, ja wellicht door gezalfden van inheemschen grand. Ons zal dan niets meer resten dan het plan- ken huis (trebela S.L.), dat iederen stervel'ng wacht, maar behalve dit toch ook nog de diamanten zalen des hemels, waarvoor wij, Missi- onarissen van Borneo ,,buiten bezwaar van de Lande" hebben gewerkt, doch met bezwaar van het eeuwige loon zullen opgenom- en worden daar, waar een gewoon sterveling pas geprezen mag word en."
Ing ngriki tjeta sanget padoeka toewan Pastoor Marius kersanipoen bade ngendika: ,, Senadjan para pas- toor ing Borneo, sing 25 taoen la- wase, ora tampa sadoewit bae seka K. Goepermen, doewe pangarep- arep tampa gandjaran sing loewih moestika." Para maos ngertos pi- jambak, i. p. gandjaran peparing- ipoen Sang Maha Adil!
Pandjenengan sedaja koela tjaosi priksa, bilih anggenipoen njamboet dame! wonten tanah ingkang taksih wanan rekaos sanget. Oepaminipoen bab lampahipoen saking doesoen ngriki dateng doesoen ngrika. Tebih ler tebih kidoel, boten wonten margi ingkang sae kados ing tanah Djawi.
Inggih menawi doesoen - doesoen waoe namoeng oeroet lepen se- toenggal kemawon, radi loemajan.
Mergi - rnergi menawi pinoedfoe mangsa djawah, boten kenging di- poenambah pit (fiets), kenginga inggih namoeng kalih oetawi tigang pal, njengkanipoen 5 pal; senadjan mekaten para toewan pastoer sami boten ngresoela rekaosipoen waoe.
Koela sampoen nate dipoenngan- dikani toewan pastoer Fulgentius, nalika enggal-enggalan wonten ing Borneo. Kala samanten pastoor F.
kedah mriksa dateng doesoen-doe- soen. Anggenipoen ngepit sampoen
1/ 2 dinten majeng-majeng. Djam 2 sijang, kinten-kinten saking dalem-
Ewah .. ewahan.
Wiwit tanggaI 1 Maart ngadjeng poenika S w a r a T a m a Ian S o e a r a K a
t h o I i e k madeg pijambak-pijambak, dadoskalih-kalihipoen kapisah ing sadajanipoen.
Pramiia wiwit wedaI poenika prakawis Iengganan inggih kapisah; sinten kemawon saged dados Iengganan
salah satoeng- galing serat kabar kekalih.Lengganan ingkang sampoen maringi arta lengganan 1 taoen,
1/ 2taoen,
1/ 4taoen inggih taksih tampi Soeara Katho- liek dangoenipoen l taoen,
1/ 2taoen Ian
1/ 4taoen.
Lengganan Sw. Tm. ingkang tanggaI 5 Maart dereng maringi arta, boten bade dipoenkintoeni Soeara Katholiek wiwit woeian Maart.
Reginipoen Sw. Tm. taksih adjeg kados roemijin f 6 sataoen:
adres oegi taksih Iestantoen. Dene adresipoen Soeara Katholiek;
Redactie
~Soeara Katholiek Administratie ~ P. P. K. D. -Kantoor
Koemendaman Djokja.
Poenika dadosa pamirsa.
wonten ingkang boten remen dateng K. W.; gentos ndoewa jen
1<.
W.poenika boten gadah actie. Sanadyan wonten actie-nipoen, nanging inggih . . . Stop, samanten kemawon.
Saoedara ingkang kagoenggan pandoewa mekaten poenika, sana- djan sampoen jakin menggah antjas, enering K. W. (pakempalan sociaal toer ngangge O.A.), tartamtoe re-
R.ed. en Adm. S. K.
R.ed. en Adm. Sw. Tm .
men dateng pakempalan politiek, oetawi bade gesang pijambak. Sa- derek Katholiek Koelon Praga, sampoen mekaten lo! Sampoen ka- soepen: K. W. poenika minangka dados tangsoeling gotrah R.K. Sam- poen adjrih dados warga K. W.;
boten namoeng kabetahan djasmani, nanging oegi rochani ingkang ka- rembag. Soepados pandjenengan
ipoen (pastoeran) sampoen wonten t~?ihipoe.n kados dene Soio-Jogja, p11ambak1poen semapoet dawah saking pit, n;ergi. ~eselip~en. Djam 4 emoet rnahh, n1engklak pit bias kliling malih ... Makaten "tekad:
ipoen. Tjonto-tjonto ingkang Jang- koeng sae malih inggih taksih wonten, nanging mangke mindak kepandjangen.
Dene anggenipoen noenasang ndjempalik kados mekaten wa~e rak inggih namoeng bade adamel soe- dos tetijang Dajak saha Tjina ngga- dahana tata soesila ingkang sae sanget.
Panembahan ing Ngabang (Lan- dak) sampoen nate dipoensoewoeni pr!ks.a toewan Marius, poenapa M1ss1e angsal mbikak sekolahan
~onten ing ngrikoe. Wangsoelan-
1 poen: ,, Hoe eer, hoe Ii ever." Saja enggal, koela saja bingah sanget.
Dados menawi Sang Panembahan waoe kagoengan arta kanaae ngra- gadi, genah ladjeng wont°e~ ke:na- won sekolahanipoen. Awit Sang Panembahan priksa saenina doe- soen-doesoen ingkang samp;en di- poen - goela - wentah para pastoer Kapoesijnen waoe.
. Poenapa K. Goepermen boten p1rsa? Dos-poendi saged mratah- ipoen be.schaving wonten ina Bor- neo, manawi rebeling arta dateng ingkang njamboet dame! namoe'ng grog-grog asem kemawon?
Poenapa kintenipoen K. G. saged mbeschaafaken Priboemi Borneo ingkang taksih wanan, namoeng sarana gezaghebber - gezaghebber?
Kinten koela mokal. Gezagheb- ber - gezaghebber namoeng ndjagi soepados tetijang Borneo sami bo- ten noegeli djangga. Inggih kelam- pahan estoe poenika. Nanging teti- Jang waoe ladjeng sami bojongan dateng panggenan sanes. Gezag- hebber ladjeng: ,, Ta, rak tentrem !"
Nanging tentreming soewoeng.
Sanes kalijan katentreman ing- kang damelanipoen para toewan pastoor Kapoesijnen. Tijangipoen wetah, Ian .... tata tentrem.
Poenika ingkang dados oeneging manah koela.
Mangka sinten ingkang bade bi- ngah rnenawi tentrem? Sinten ing- kang bade metik wohipoen rnenawi tetijang Dajak sampoen sami dados bangsa tata? Sinten kemawon ing- kang bade mesem - mesem?
Boten sanes inggih K. Goepermen ! Poenapa nggenipoen njamboet dame! (sanes vedof) taksih buiten bezwaar van den Lande?
Inggih, menawi wonten lotre, Vi- cariaat Borneo angsal pandoeman.
Nanging poenika rak jatra moergan.
Poendi jatra ingkang mesti mlebet?
Poendi wragading ,,beschavings- werk?"
Bab poenika poenapa wonten awonipoen manawi para djempoling politiek sami ngrembag? Poenapa poenika mlebet dateng pedamelan sociaal? Mangsa borong. Poenapa poenika namoeng dados sesanggen-
~poen padoeka Missie-afgevaardigde 1.p. padoeka toewan W. Burer ing Bogor? Poenapa ,,Indonesiers Dja- wi '' boten kenging tjawe-tjawe bab prakawis ,,Indonesiers Borneo?"
Bendjaran 15 Febr. '30.
Oscar Sastra lefana.
sadaja boten rangoe-rangoe, koela atoeri moendoet katrangan dateng pangreh K. W. Ngajodja; ingkang sampoen Jami madegipoen, poenapa malih katah wohipoen. Standaard- school Wates, poendi actie Katholiek Koe Ion Praga? Saged oegi menawi Wates sampoen nggadahi actie, ing- kang dereng koela pireng. Sabab actie poenika warni-warni; rak ing- gih ta? Sinten ingkang soemerep, bok bilih saderek R.K. Wates actie- nipoen boten mekaten. Sanes wekdal tamtoenipoen koela angsal pawar- tos. Saderengipoen koela nggagapi djalar-djalaranipoen saderek Wates anggenipoen kendel kemawan da- teng lahiring P. P. K. D. koela njoewoen pangapoenten, dene koe- mawani ngengetaken ingkang sa- manten, ngantos saengga sardjana ingkang witjaksana, moempoeni sa- liring kawirjawan. Sigeg.
Dereng samestinipoen manawi pamawas koela bab kendeling go- trah Katholiek Koelon Praga ing babagan politiek pinanggih tanpa tjatjad. Oetawi malih nijat koela pantjen boten bade djoemeneng djoe- roe pametek, ananging adjak-adjak, ingkang soepados saderek Koelon Praga kersa toemoet anggebjoer ing kalangan politiek, sarana nga- wontenaken oetawi dados warganing pakempalalan kita P. P. K. D. Mila jen wonten keladoeking temboeng, samodra pangaksama ingkang koe- la soewoen. Ing nginggil sampoen matoer mbokmanawi saderek Koelon Praga boten dojan K.W.; poenika kenging dipoenapoenten. Nanging
menawi saderek koela waoe ngemohi dateng P. P. K. D. poenika koela wastani zondel Insja Allah kadosan pandj en en gan. Ka won tenan-kawon- tenan ing djagad samangke, lang- irneng-langkoeng ing Hindija Wetan, meksa koela sami mlebet sinaoe w.onten kalangan politiek. Ombj~king
dJaman kedah dipoenkanti. Eman sanget manawi pandjenengan ladjeng nglokro, kados saderek ingkang wa- wanan sabda kalijan saoedara "jen Kober", kewrat ing Sw. T. nembe poenika. Sampoen namoeng mbo- rongaken! Dojan boten dojan, poen kedapi roemijin. Jen pandjenengan adjrih, poenapa ingkang ngalang- alangi. Oege,r kersa, mangke rak kelampahan. Enggal-enggal kagoeng- an pangandika: ,,Akoe doeroeng ngerti, ora boetoeh, isih riboet ngrem- boeg boetoehe ngomah, wedi jen dad1 abang kaja sianoe Isp., poe- nika kirang, malah boten leres. Me- nawi dereng mangertos, sampoen lingsem sinaoe dateng ingkang ka- wogan oetawi maos koran poenapa dene boekoe - boekoe. Alon waton kelakon! Dede mangsanipoen, jen pandjenengan ngiwakaken pak. po- litiek; saestoe saderek. Ing. wekdal poenika katah kawontenan2 ingkang boten dam el mare ming manah; kados- ta: wontenipoen V. C.; pabenipoen toewan Kiwiet de Jong kalijan Mr.
Fruin wonten ingVolksraad. Poenapa ingg1h koelatsami boten kraos!! Riboet ngrembag riboeting nggrija, poenika kenging kalipoer ngangge rembag- rembag ingkang magepokan kalijan politiek. Ananging menawi pandje- nengan nijat sinaoe, nggebjoer ing djagad politiek, ing15ih ingkang sa- jektos, liripoen boten kenging adjrih rekaos. Wewah - wewah sampoen namoeng toemoet - toemoet, ~ margi lingsem oetawi adjrih, dene sing neng ngarep kok sianoe, tik kampi.
Ingkang mlebet dados warganing pak. djalaran mekaten poenika, noe- woen-noewoen, lo! geen knip voor
den neus waard!*) Ringa-ringa, mas- padaken roemijin ingkang ngantos boten rangoe-rangoe. Ananging sam- poen namoeng doemoenoeng won- ten ing panjawang, haroes menda- pat kemenangan. Afdeeling Koelon Praga poenika langkoeng wijar ti- nimbang Medari. Dereng dangoe ing Medari sampoen wonten pakempalan K.W. P.P.K.D. pakempalan beksa lsp. dados pangaleman sarta toelada;
balik ing Koelon Parga kok taksih ajem; kawon actief! Inggih saestoe njata poenapa? Saoepami mila ke- para njata, menawi saderek Koelon Praga kirang actief menggah dateng adjenging Missie, tamtoenipoen sa- nes dinten wonten salah satoena- galing sederek goeroe ingkang acti~f kapindah mrika, medarekaken Wa- tes apesipoen. Oepami ingkang ma- katen waoe kelampahan, mendah renanipoen kadang koela Koelon Praga, poenapa malih Wates, awit roemaos angsal sawoeng, ingkang bade mbengkas saliring J<aribetan, ing satemah adamel adjenging Mis- sie wonten ing Koelon Praga. En zeer dankbaar zullen zij wel zijn, niet waar heeren? Maar ik geloof dat Wates niet mag vergeleken wor- den met Medari of Kalasan bijvoor- beeld wat betreft het aantal onder- wijsinrichtingen.**) Andadosna ka- woeningan menawi ing kita Wates kemawon sampoen wonten pamoe- Iangan 8, ingkang kangge !are Djawi.
Rak sampoen nama loemajan ta!
Terkadang saderek koela Wates sampoen sami menggalih menggah wontenipoen afd. P. P. K. D. oetawi K.W.; sadjak nglengkara jen botena, awit inggih ngertos jen kedah toe- moet tjawe-tjawe ngoedi dateng a- djenging Missie. Ajo Wates adja keri. Arga Pontjol 16 Februari.
----J"Tar;pa adji. R.ed.
**) Lan inggih sami bade matoer noewoen.
Nanging kinten koela bab tjatjahing sako- Jahan Wates boten kenging katandingkalijan Medari oet. Kalasan. R.ed.
OE RAP-SARI
K A B A R K A TH 0 L I E K.
R. K. A. M. S. ing Weltevreden binerkaha_n.
Kartika Madjeng tiga, martosaken:
Dinten Kemis soerja 6 Februari djam 9 endjing ing Aula enggal sampoen kebak para tamoe - tamoe ingkang sami rawoeh andjenengi anggenipoen mberkahi pamoelangan enggal. Ingkang rawoeh Toewan Bischop A. v. Velsen, Rama Supe- rior, para Pastoer ing Betawi miwah para Franciscanen ing Kramat Ian Mr. Cornelis, burgemeester Mr.
Meyroos, Dr. Fuchter secretaris dep. 0. & E, Mr. Merheyen, pro- cureur generaal, Ir. Berto directeur A. M. S. Goepermen, direct. Strada Mula, inspecteur M. 0. Degens, insp. Mulo van Dijk, warga raad kawoela Monod de Froideville, van Ruyck onderdir. N.i. ~scomto mij;
paia leeraar-leerar, Ams, para moe- rid-moerid, lan para toewan-toewan toewin njonjah-njonjah sedaja kin- ten-kinten 120. Saderengipoen mi- witi mberkahi toewan Fermont a- ngandaraken manawi grija sekolahan poenika saweg kangge voorloopig kemawon. Sadaja ladjeng kairid da- teng kapel. Bakda menjanj i ,, Veni Creator" ladjeng miwiti mberkahi.
Pamentangan ladjeng kagantoeng nginggil toneelzaal. Bakda mberkahi Mgr. ladjeng djoemeneng, 1an ngen- dika tjekak aos. Pandjenenganipoen mahjakaken genging panarimahipoen dateng para toewan-toewan ingkang samja rawoeh. Woesana maringi pitedah sakedik dateng para moerid, makaten: ,, Tijang ingkang namoeng pinter tok, mligi, poenika bodo (on- bevullig). Kasagedan kedah sinare- ngan kalijan boekti (daden), oegi ing babagan Agami.''
Rama Superior gentos ngandikak- aken manawi noentoen siswa poe- nika gawat Ian angel sanget Ian ka- tah tatanggelanipoen. Pramila R. S.
matoer noewoen sanget dateng pan- djenenganipoen Dr.]. Kurris ingkang sampoen kersa maringi koerban sa- manten agengipoen, kersa manga- gengi pamoelangan toewin Internaat- ipoen. R. S. ngendikakaken malih sebab-sebabipoen dene Strada boten kersa mbikak H.B.S. 5. Nitik ver- slagi poen kala 10 taoenipoen Ams Djokja, ing Indonesie ngriki Ams Jangkoeng mapan tinimbang kalijan H.B.S. 5 Pinten-pinten moerid ke- mawon ingkang boten saged na- mataken pasinaonipoen ing H.B.S.
Dr. Fuchter atas namaning Dep.
0 & E ngandarakeri manawi R. K.
Ams sampoen kaparingan besluit, kasamekaken Ams Goepermen.Ta- oen poenika sampoen kapareng ngwontenaken eindexamen. Diploma pangaosipoen precies sami kalijan diploma H.B.S: 5.
Mr. Meyroos angandaraken ma- nawi gectek - gedek sanget sareng
pirsa sakolahan ingkang sae kados makaten. Pandjenenganipoen boten nginten manawi kaprenah wonten wingkingipoen grija Jami wonten sekolahani poen sae. Mr,. Meyroos ladjeng kagoengan panggalih soe- pados grija kabibraha, ladjeng se- kolahan kaadjengna, soepados ke- tingal saking margi ageng.
lr. Barto directeur Ams Goeper- men ngandaraken manawi concu- rentienipoen Ams tetiga ing Betawi (Openbare, ChristelijKe, Ian Katho- lieke) poenika saged andadosaken saening pamoelangan. Dene angge- nipoen sami angrantjang toedjoe satoenggal poenika boten soesah mawi peperangan (mekaar beoor-
lo~en).
Toewan Fisser ngandika atas na- maning K. 0. B. Toewan Wubbe, . voorzitter Strada, matoer noewoen
dateng para tamoe.
Telas - telasan ngandika: Dr. ].
Kurris directeur Ams. Pandjene- nganipoen matoer noewoen dateng Mgr. ingkang kersa mberkahi seko- lahan, matoer noewoen dateng Mr.
Meyroos, matoer noewoen dateng O en E, matoer noewoen dateng toewan Wiegand, administrateur v/h sluizenbedrijf ing Welt. Woesana ngandikani para moerid. Moerid- moerid klas 6 kaparingan extra waarschuwing soepados ti wikramaa ing salebetipoen kalih woelan poe- nika, soepados sageda tamat sina- oeni po en sedaja.
Djam 11 bakda champagne, Ian sroetoe kaoebengaken, para tamoe sami bibarart.
Prasetya soetji ingkang wekasan.
P.P.H. martosaken: Dinten Nga- had 2/2-1930, dados ngleresi dinten ageng wiladahipoen Dewi Marijah, poenika dinten kabingahan Ian soetji toemrap Ambarawa, awit pandjene- nganipoen rama A. de Kuyper, ing- kang dados rama Paramparanipoen K.W. Ian Maria Mediatrise, toewin rama Rietra, sami njaosaken prase- tyani po en ingkang wekasan dateng Goesti Ingkang Maha Soetji. Djam 10-111/2 pahargjan wonten kamar tonil: sekar, Ian sesorah - sesorah saking pangarsa K. W ., pangarsa Maria Mediatrit, lss.
Algemeene Overste.
Pandjenenganipoen Breeder Vic- torianus ( overste Broeder On bevlekte Ontvangenis ing Soerakarta) wini- soeda djoemeneng Algemeene 0- verste (Ngatoeraken kasoegengan Red.)
Ngarsa Dalem Kg. S. Rama kalijan bolsjewisme.
Kaseboet wonten nawala dalem ingkang dateng Vicaris Djendral ing Roem. Kardinal Pompili, ngarsa dalem anggetoeni Ian boten nari- mahaken dateng tandoekipoen Roes- Ian, langkoeng-langkoeng prakawis
riaja Kerstmis; anggenipoen noetoepi Gredja, Ian ngobongi retja-retja.
Sampejan dalem andawoehaken, bendjing tanggal 19 Maart, ngleresi riaja dalem S. joesoep, ngarsa da- lem bade ngoendjoekaken Mis mi- roengf;a wonten Gredja Agoeng St.
Pieter, preloe njoewoen pitoeloengan- ipoen S. joesoep soepados Roeslan kaparingana loewar saking panga- niajanipoen kaoem bolsjewisme.
Kaengetaken oegi bilih wiwit djoemeneng dalem nglenggahi dam- paring Vaticaan sanget anggenipoen ngangkah rampoenging pangoeja- oeja ing Roeslan. Sampejan dalem ngawontenaken komisi katoentoen pandjenenganipoen P. Walsh S. j., Komisi poenika waoe kala samanten saged ngloewari Jare Roeslan 150.000 saking pedjah anggigirisi, ngantos Sovjet ladjeng kepeksa ngedakaken actienipoen.
Oegi kaparingaken priksa bilih Sampejan dalem sapoenika nga- wontenaken komisi miigi kangge manah Roeslan, sarta dipoenpanga- gengi Kardinal Sincere.
Para Biskop, para Katholiek sa- daja ing tanggal 19 Maart waoe
k~dawoehan soepados sami njoe- nJoewoenaken kangge loewaripoen Roeslan.
Grija sakit ing Menado.
Kala tanggal 13 Febr. poenika, grija sakit Katholiek Manado binar- kahan Mgr. Panis. lngkang andje- nengi Resident, Burgermeester, Ian prijantoen - prijantoen sanesipoen.
Rakitaning grija sakit waoe sa-
~!angkoen~ modern, tjekap kangge t11ang sak1t 100 langkoeng; dene waragadipoen telas 21/ 2 ton lang- koeng.
KABAR OEMOEM
INDONESIJAH.
SAKING NGAJOOJAKARTA.
Prof. Dr. Jos. Schmutzer.
Sw. Tm. No. 43 tg. 6 Dec. 1929 sampoen martosaken, bilih padoeka tw. Jos. Schmutzer winisoeda dados maha goeroe bab kawroeh pelikan lss. wonten ing pamoelangan loehoer ing Utrecht.
Nalika dinten Rebo wingi poeni- ka, pandjenenganipoen prof. Dr. Jos.
Schmutzer kapeksa nilar tanah Dja- wi, tindak dateng nagari Weiandi, nitih baita "Prins der Nederlanden", soemedya ngajati pakarjanipoen professor. Pandjenenganipoen poe- nika sinten, tijang lndonesijah sam- poen damang sadaja. Pandjenengan- ipoen poenika prijantoen ingkang dados pangadjeng ing babagan ka- politikan toewin babagan social oegi. Langkoeng-langkoeng pandje- nenganipoen poenika satoenggiling prijantoen ingkang mangsah ing madyaning paprangan kangge ka- perloean Katoelik; pandjenengan- ipoen ingkang dados katjabengga- laning saderek Katoelik sanes ingkang soemedya mitoeloengi Missie. Ing ngriki boten soesa}J kita andaraken malih, sepinten lelabetipoen prof.
Schmutzer toemrap Missie Djawi.
Tjekap manawi kita ngengeti poe- napa ingkang nembe kelampahan ing Gandjoeran nalika tg. 11 Febr.
Margi pakarjanipoen familie Schmut- zer ing doesoen ngrikoe katah je- jasan, ingkang nelakaken katahing lelabetipoen. Kita wani mestekaken, bilih asma "Schmutzer" boten bade gampil itjalipoen saking manahipoen saderek Katoelik Djawi. Saben-sa- ben kita ningali jejasan waoe bade tansah kaengetaken berboedining panggalihipoen prof. Dr. Schmutzer.
Mila sinten tijangipoen ingkangboten kapranan ing manah katilar prija- goeng waoe?
Boten langkoeng kita tijang Katoe- lik Djawi njenjoewoen dateng ing- kang Maha Koewasa moegi tansah an- djangkoeng pandjenenganipoen Prof.
Dr. Schmutzer sagarwa poetra; won- ten ing margi kalis ing sambekala, namoeng rahardja basoeki ingkang pinanggih.
***
Vrije emigratie.
Salebetipoen woelan Djanoewari kapengker poenika, Ngajogjakarta nampi vrije emigranten: 466 tijang djaler kalijan 262 tijang estri Ian 284 lare-lare. Sadaja koeli ingkang kakintoen saking ngrikoe 468, poe- nika boten kapetang kalijan anak semah ingkang toemoet.
Dene kantor kangge ngoepados pakarjan ing Ngajogja salebetipoen Djanoewari '30 njatet tijang pados padamelan: bangsa Eropa 28, tijang Priboemi 307. lngkang saged J?ikan- toek padameian : 13 bangsa Eropa, Ian 64 bangsa Pri boemi.
* * *
Montor maboer kasewakaken.
R. de Bruijn sapoenika njewak- aken montoripoen maboer ,,Havilland Gipsy Moth" kangge ameng-arneng- an wonten sanginggiling kita, dateng pasisir, lss. Sinten ingkang ngersak- aken njobi? Wekdalipoen maboer:
dinten Ngahad Ian dinten - dinten ageng: ing dfriten limrah: djam 6-8 endjing, djam 5 - 6 sonten.
***
ONTJEN SEKAR GAMBIR M ELATI.
ANGRAKETAKEN GEMEENTE KALIJAN KA ..
WOELA TIJANG BOEML
GEMEENTE SEMARANG KALIJAN ONS SCHOOL COURANTJE.
Salebetipoen woelan kapengker, pandjenenganipoen Directeur B. B.
paring nawala ideran dateng para burgemeester Ian pangarsa gemeen- teraad ing tanah Djawi.
Ing serat waoe kaprateiakaken : kawoela alit ing saiebeting kita kerep kemawon boten anggatosaken, boten ngaosi, pangrembagipoen gemeente.
Ingkang makaten waoe andjalari toewoehing pitakenan kados-poendi rekanipoen ngitjaii kawontenan poe- nika.
Babagan poenika, langkoeng-lang- koeng toemrap kita ageng inggih oegi kabekta saking kiranging lala- jananipoen para pang rehing gemeente
kalijan kawoela alit (dojonging aksara dening Patjar Merah). Ingkang ma- katen waoe andjaiari pranatan-pra- natanipoen gemeente, - inggih sana- dyan saea toer migoenanana toemrap kawoela - , boten patos dipoenma- ngertosi; poenapadene soelaja kalijan pamanggih Ian raosipoen kawoela.
Kaseboet ing nawala ideran waoe wonten reka ~ reka kangge ngitjaii kawontenan ing nginggil, i. p.
1. Ngwontenaken woning re - gist rat i e. Pranatan-pranatan sae toemrap kawoeia bade saged kasem- badan sae, manawi saged njoemerepi kawontenan satoenggal Ian satoeng- galipoen ing pa pan ngrikoe. Seserepan makaten poenika angsalipoen, manawi wonten woningregistratie ingkang ka~
tata sae.Katrangan-katrangan ingkang margi woningregistratie waoe kenging kapigoenakaken kangge pamerang- ing gemeente dados pakampoengan (wijken en onderwijken). Saben pa- kampoengan wonten kantoripoen pi- jambak. Administratiening kantor makaten poenika dipoent'epeng wijk lan onderwijkmeester ingka::ig njam- boet dame! won ten gemeente. Tetijang ingkang gadah perloe kadosdene neda palilah, prakawis paos gemeente lss., saged lapoer wonten kantor waoe, boten oesah dateng kantor gemeente .. 2. Ngwontenaken babadan soeka rembag (advies - commissie). Kapaia distrik ing ngrikoe dados warga Ian pangarsa, kawewahan maiih tijang kaiih sadjawining gemeenteraad be- noemanipoen raad. Ing babadan waoe dipoenbenoemi secretaris saking raad, ingkang damang papatokan gemeente.
Inl. bestuurambtenaar ingkang tak~
sih apangkat andap, inggih saged ka- dadosaken djoeroe Iantaran sasambet- anipoen kawoela alit kaiijan pangreh gemeente. Ingkang makaten poenika saestoe mikantoeki; djer ambtenaar waoe soegih koepija babagan ma- ngreh pradja; toer kawoeia taksih ageng sanget pangandelipoen. Ba~
badan poenika waoe saben woelan ngwontenaken parepatan. Oepami njarengi parepatan onderdistrik, kali- jan loerah-loerah doesoen (kampoeng) wonten ing grijaning pangageng dis- trik. Won ten ngrikoe ladjeng :
a) Nampi, damel palapoeran ring- kesan, poenapadene nindakaken pa- niti priksa kelah -kelahipoen tijang alit toemrap oendang~oendang oetawi pranatanipoen gemeente.
b) anerangaken dateng tetijang bab _pranatan,.pranatan gemeente ingkang
migoenani.
. c) damel palapoeren. ingkang ka~
manah perloe dateng pangreh ge- meente oetawi resident.
3. N gwontenaken raad - raad- ko- misi (raadscommissies), ingkang katah
Prahara ageng. Malem tanggal 12 wiwit sonten Ngajodja djawah deres. Ngadjengaken djam sanga wonten prahara ageng. Katah wit- witan ambroek, grija risak gendeng- ipoen. Lengganan Aniem katah sanget ingkang petengan natas doemoegi endjing. Kantor karesi- denan kebroekan kadjeng trembesi, risak sakedik.
(Mitoeroet Bahagia ing Semarang saiebetipoen kalih dinten kalih da- loe djawah teroes toer katoetan angin; soerja anggenipoen wiwit katingal wonten dinten Djoemoewah kapengker poenika wantji djam sa- welas endjing.
Manoet Sedya Tama ing kaloe- rahan Salamredja sarta Wora-wari bawah Sentolo katah wit-witan roengkat, grija risak. Tijang ingkang kataton ing Salamredja 12, ing Wo- ra-wari 7).
* * *
Baji aneh. Bok Kramadimedja ing doesoen Kasongan (Bantoel) nglahiraken baji djaler aneh. (Kala 10-2-'30). Baji waoe pakoelitan- ipoen wonten .blentong - blentong- ipoen tjemeng; dridji poeter; tangan
warganipoen bangsa Indonesia, a- ngrembag prakawis-prabawis ingkang saestoe kalampahan, Iangkoeng-Iang- koeng ingkang ngengingi kabetahan- ipoen tijang boemi. Raad - komisi o:a~aten poenika, Iampah sae kangge nJaekaken laiajanipoen gemeente ka- lijan tijang aiit. Manawi saja katah
w~rganipoen bangsa Indonesia ittggih saJa katah poenapa-poenapa ingkang kawedal saking warga-warga poenika waoe.
4. Ngwontenaken parepatan ka- lijan tetijang boemi, Tionghoa lss., ingkang bade ngadjengaken betah- ipoen, wonten ing dinten ingkang sampoen mesti, manggen, ing ge- meentesecretarie.
. Dados, .. sampoen tetela, Nging~
g1l angakeni pijambak: Iaiajanipoen pangreh gemeente kaiijan kawoela alit, kirang.
lngkang makaten waoe, tetep nama koekoedoeng sawise kiotjoet !
Pantjen, wiwit djoemenengipoen Ingkang Witjaksana sapoenika poe- nika, ingkang dados sasantinipoen Nagari: moemoelih pijandeling ka- woela; ngraketaken rengganging ka- woela kaiijan bendara . . . .
Gantos ingkang koela atoeraken, bab gemeente Semarang.
Para maos taksih kengetan: ,,0 n s S c h o o I C o u r a n t j e · · ingkang koela tjarijosaken wonten ontjen namer 6?
Pandjenengan pirsa, 0 n s Sch.
C o u r a n t j e mawi waragad ge- meente, kasoedijakaken kangge moe- rid-moerid H. C. S.
Tindak makaten poenika koela wastani b o t e n a d i l.
Lekas makaten poenika, noewoe.h- aken kemeren! Mratjihnani bilih ing- kang dipoenmanah namoeng sako- Iahan H. C. S. Kedjawi ta, manawi ing Semarang poenika namoeng wonten sakolahan H. C. S. ! Oetawi malih poenapa ingkang tjara Walan- dinipoen kirang poenika, namoeng moerid - moerid H. C. S. kemawon? Lan, poenapa ingkang bajar paos inggih namoeng tijang sepoehipoen moerid H. C. S. kemawon? -
Kados ingkang kapratelakaken ing nginggil. Negari ichtijar ngraketaken ngandap kalijan nginggil.
Angengeti karsanipoen Nagari ngraketaken kawoela kalijan Pama- rentah, Iekasipoen gemeente Sema- rang ingkang makaten waoe pantes kaitjalan. Sedya ingkang toemoesi- poen noewoehaken kemeren waoe, prajogi kabatalaken. Mangke mindak kawastanan ngangge poiitiek ambe- dak ~ mbedakaken !
Manawi gemeente Semarang pan- tjen bade ngadjengaken kasagedani- poen moerid -moerid pamoeiangan andap sarana koran aiit~alitan, koran waoe sageda njangkepi kabetahani- poen sakolahan angka kalih, H. I. S.
Ian H.C.S. ing koekoeban gemeente Semarang ngrikoe. Oetawi, manawi H. C. S. kasoedijanan koran, H. LS.
Ian angka kalih (sakoiahan Djawi) ing- gih lcedah boten dipoekoewalokaken.
Manawi boten saged ngwontena- ken koran ~ados makaten, aloewoeng nrimah kendel kemawon.
Makaten pamanggih koela ! Kumuningsasele 17 Feb. '30.
Taklim:
Patjar Merah.
tjeko; soekoe pentong: sirah wonten wewahanipoen koelit tjerneng; kee- ping peroeng: tjangkem wijar;
lambe ngandap nginggil kandel, abrit; mripat mandelo; iroeng madep minggah . . . . baji kabekta dateng grija sakit.
* * *
K eucheniusschool.
Eindexamen Keucheniusschool (Norm. gadahanipoen lending):
kandidat 17 ingkang katarimah 16.
Ingkang Witjaksana tedakan.
Ing wiwitaning woelan April, Ingkang Witjaksana Goepernoer Djendral iedak angrawoehi tanah Djawi Tengah Jan Wetan.
Saking Betawi pandjenenganipoen nitih montor maboer doemoegi Se- marang. Rawoehipoen ing Semarang waoe kinten-kinten tanggaI 6 April, teroes andjoemenengi conferentie- nipoen para Boepati ing Djawi Tengah ingkang bokmanawi kema- won manggen ing Wanasaba.
CORRESPONDENTIE.
Hr. B. te Poerw. niets ontvangen. Tjantrik Kebonsaren min11goe ngadjeng.