شرتسگ ناکما و لادُم یاه تّیدوجوم ِدومن رب نآ ریثأت و هاگتسد ِلادُم ِماظتنا )روهام ِکروباشین و هاگ هس ِفلاخم -میدق ِناهفصا ِتایب یدروم هعلاطم( ناگراک
*یعیانص انیس .ناريا ،نارهت ،نارهت هاگشناد ،ابيز یاهرنه ناگدکشناد ،یقیسوم و یشيامن یاهرنه هدکشناد ،یقیسوم هورگ ،یسانش یقیسوم دشرا سانشراك )1401/06 /14 :یياهن شريذپ خيرات ،1401/02/18 :هلاقم تفايرد خيرات(
هدیکچ نيا اه ماظتنا نيا رد تیّمها زئاحهتکن .تسا هدوب رتريز یحطس هب مب یياريز حطس كي زا لادُم كيهدنرادربرد هراومه هاگتسد ِقطنم نکمم هجیتن رد .دنوش یم رهاظ توافتم مه یهاگ و ناسکي یماسا اب فلتخم یاه هاگتسد رد لادُم یاه تّيدوجوم زا یخرب هك تسا كي دسر یم رظن هب .دوش رهاظ یتوافتم یياريز ِحوطس رد هطوبرم یاه هاگتسد یانبم یياريز ِحطس هب تبسن اتکي تّيدوجوم كي تسا و یلیلحت ،یفیصوت یاه شور زا هدافتسا اب رضاح شهوژپ .دوش یم راچد تاقابطنا یعون هب ،توافتم یاه هاگتسد رد لادُم تّيدوجوم ِدومن رب نآ ریثأت و هاگتسد ِلادُم ماظتناهعلاطم هب »روهام ِکروباشین« و »ناهفصا ِتایب - هاگ هس فلاخم« یتاعلاطمهنومن ود و یقیبطت یياريز حوطس و هاگتسد لادُم دهد یم ناشن شهوژپ نيا .تسا هتخادرپ ماظن نيا رد ناگراك شرتسگ ناکما و لادُم یاه تّيدوجوم هب تبسن دُم كي هاگياج .2 ؛»دمآرد« هب تبسن دُم كي هاگياج .1 :تسا تیّمها یاراد و راذگریثأت هجو هس رد نآ رد دوجوم ِیبسن ناهفصا ِتایب و فلاخم یراتخاسزير یاه توافت نینچمه .بّترم تبون كي ناونع هب هاگتسدهچراپکي تیّلك .۳ ؛نیسپ و نیشیپ یاهدُم هك تسا یفيارظ ِدوجو زا یكاح رضاح شهوژپ جياتن یلكروط هب .تسا هاگتسد ِقطنم زا جراخ اي نورد تاقابطنا نیمه زا یشان ميدق .دش دهاوخ فلتخم حوطس رد ناگراك شرتسگ هب جتنم اه نآ زا كي ره رد رییغت یدیلک یاه هژاو .یناريا كیسلاك یقیسوم ،کروباشین ،ناهفصا تایب ،هاگ هس فلاخم ،فيدر ،هاگتسد
.E-mail: [email protected]،021-41425555 :ربامن ،09129۳770۳۳ :نفلت *
خيرات رذگ رد ،تّنس نلاك كي ناونع هب یناريا كیسلاك یقیسوم یهافش تّنس نيا رد .تسا هدش لقتنم هنیس هب هنیس اي یهافش تروص هب زاس ِکوك و یياقیسوم لصاوف ور نيازا .تسا هدوب اه تبسن رب هیکت هراومه نیمه .تسا هدش هدیجنس دحاو عجرم كي اب هسياقم رد و یبسن تروص هب و رّیغتم زورما ات ار رات هس و رات نوچ یياهزاس یدنب ناتسد زین عوضوم هاگتسد ِقطنم .)27-20 ،1۳72 ،یيلاط .كن( تسا هتشاد هاگن رییغت لباق نيدب .تسا راوتسا تّیبسن نیمه رب ،لادُم ینعي ،دوخ ِنلاك حطس رد زین اي یتوص یاه یگژيو و دمآرد لادُم تّيدوجوم ،قطنم نيا رد هك بیترت یمامت و هتفرگ رارق هاگتسد رد اه شجنس یلصا عجرم نآ هب صتخم ِکوك رد ،دنوش یم هدافتسا »یدُمدنچ هخرچ« نيا رد هك یلادُم یاه تّيدوجوم یبسن هاگياج نيا .دنریگ یم یاج دمآرد هب تبسن یصوصخ هب یياريز حطس توافتم فلتخم یاه هاگتسد رد ،اتکي ِلادُم تّيدوجوم كي یارب دناوت یم .دیسر دهاوخ بطاخم ِشوگ هب یتوافتم یياريز حوطس رد نياربانب ؛دشاب لادُم تّيدوجوم هب »دورف« موهفم طسوت هراومه هاگتسد لادُم ماظتنا ندوب یا هخرچ موهفم ات ددرگ یمزاب هاگتسد یانبم یياريز ِحطس رد دمآرد هك تسا نيا لادُم یاه ماظتنا نيا رد تیّمها زئاح هتکن .دباي تّینیع هاگتسد یهاگ و ناسکي یماسا اب فلتخم یاه هاگتسد رد لادُم یاه تّيدوجوم یخرب تبسن اتکي تّيدوجوم كي تسا نکمم هجیتن رد .دنوش یم رهاظ توافتم مه رهاظ یتوافتم یياريز ِحوطس رد هطوبرم یاه هاگتسد یانبم یياريز ِحطس هب و دُم كي نیسپ و نیشیپ یاه تّيدوجوم یتوص تّیهام یفرط زا .دوش ِدومن رب )یزاوآ هن و یزاس تاياور رد هتبلا( هاگتسد یانبم ِکوك نینچمه
نيا رد لادُم یاه تيدوجوم نيا یيامناج هتبلا .تسا رّثؤم دُم نآ یتوص هلودلا تصرف .كن( تسا هدش راذگاو نآ یوار عبط و تراهم هب هراومه تّنس یاراد لادُم یاه تّيدوجوم زا یخرب نيا رب هولاع .)۳9-۳8 ،1۳75 ،یزاریش رهاظ هاگتسد ِقطنم نتم رد هشوگ كي ناونع هب مه هك دنتسه تّیلباق نيا هنیمز نيا رد یلاثم یارب .دوش ارجا ًلاقتسم »زاوآ« كي تروص هب مه و هدش لادُم رد هك تشاد هراشا کروباشین ِناونع تحت یتّيدوجوم هب ناوت یم یفلتخم یياريز حوطس رد ،فيدر زا فلتخم تاياور رد »روهام« ِهاگتسد یاه روضح رد لادُم تّيدوجوم نيا دور یم راظتنا نياربانب ؛دوش یم ارجا تاقابطنا یعون هب دوخ ینوریب یاه هيلا رد ،روهام هاگتسد نورد فلتخم یقیسوم رد زاوآ یزورما موهفم هب هجوت اب نيا رب هولاع .دوش راچد ینحل روضح نودب و هاگتسد زا جراخ دُم كي لقتسم یارجا ،ناريا ِكیسلاك توافتم یدومن »دورف ِموهفم نینچمه و نیسپ و نیشیپ یاه تّيدوجوم نيا عوضوم تایبدا رد رضاح یاه شسرپ زا یکي اتسار نيا رد .تشاد دهاوخ ناگراك نيا رد »ميدق ِناهفصا ِتایب« و »هاگ هس ِفلاخم« توافت هك تسا نيوانع اب ،یرثكادح یاه تهابش مغر یلع تّيدوجوم ود نيا ارچ اي ؟تسیچ قیقد یسررب اب تسا ددص رد رضاح راتشون ؟دنوش یم باطخ یفلتخم اه شسرپ لیبق نيازا یارب یخساپ ،درُخ ات نلاك زا ناگراك فلتخم حوطس .دزاس نایع ار یهاگتسد ماظن رد ناهن تاناکما یخرب و هتفاي
شهوژپ شور
ماجنا یقیبطت و یلیلحت ،یفیصوت یاه شور زا هدافتسا اب رضاح شهوژپ یتاعلاطم دروم ود ،همّدقم رد هدش حرطم تاعوضوم یاتسار رد .تسا هدش روهام کروباشین و ميدق ناهفصا تایب -هاگ هس فلاخم یاه جوز لماش رگيدکي اب طابترا رد و لقتسم تروص هب دراوم نيا زا كي ره .دنا هدش باختنا ازریم تياور لماش یناريا كیسلاك یقیسوم ناگراك زا ربتعم تياور راهچ رد ات درُخ حطس زا ،یميرك دومحم و یماود للهادبع ،یلقنیسح ازریم ،للهادبع یتاعلاطم هنومن .دنا هتفرگ رارق یسررب دروم »ریِس« موهفم ساسا رب ،نلاك تسا هدش باختنا یلادُم یاه تّيدوجوم زا یا هدنيامن ناونع هب کروباشین یياريز حوطس و هاگياج رد ،فلتخم تاياور زا روهام هاگتسد لادُم رد هك ميدق ِناهفصا ِتایب و هاگ هس ِفلاخم یاه هنومن .تسا هدش ارجا یتوافتم یارجا ناکما هك دنا هدش باختنا یياه تّيدوجوم زا یناگدنيامن ناونع هب زین هاگتسد كي نتم رد »هشوگ« ناونع هب نینچمه و زاوآ كي ناونع هب لقتسم شکلد و قارع ،کار نوچ یرتشیب یاه هنومن ناوت یم دنچره .دنتسه اراد ار روظنم هب رضاح راتشون رد اما ،ديزگرب یتاعلاطم یاه هنومن ناونع هب زین ار هدش هدنسب روكذم یاه هنومن یسررب هب ،ثحب ندش ینلاوط زا یریگولج .تسا
شهوژپ هنیشیپ
،دشاب طبترم رضاح شهوژپ هب ًامیقتسم هك یل ّصفم و لقتسم شهوژپ ناونع اب )1۳87( یدعسا ناموه هلاقم ناوت یم لاح نيا اب .تسا هدشن ماجنا اب ار »ناهفصا تایب زاوآ راتخاس رد یقیبطت یا هعلاطم :لادم یاه نشور هياس«
»هاگ هس فلاخم -ميدق ناهفصا تایب« یدروم هعلاطم هب طوبرم یاه تمسق و )ینُتورکیم( یراتخاسزير یاه توافت هلاقم نيا رد وا .تسناد اتسار مه
یاه تّيدوجوم توافت ليلاد زا ار لادُم نشور هياس یعون داجيا نآ عبت هب .)56 ،نامه( تسا هدرك ناونع هاگ هس فلاخم و ناهفصا ِتایب نوچ یلادُم
شهوژپ یرظن ینابم
نآ لادُم ماظتنا و هاگتسد -1 هن و نآ ماع موهفم رد ،»هاگتسد« موهفم زا زورما هچنآ یلكروط هب یا هخرچ ماظن كي میسانش یم ،روهام اي روش لثم صاخ یناونع هب صوصخم تسا ینوناك تّيدوجوم كي لوح ،لادُمریغ و لادُم یاه تّيدوجوم زا نّیعتم ،یدعسا .كن( میتسه ینوماریپ یاه تّيدوجوم زا نآ هب دورف دهاش ًابّترم هك ،دهد یم ناشن ناريا یقیسوم فيدر زا فلتخم تاياور یسررب .)46 ،1۳82 فلتخم تاياور نیب هاگتسد ره راتخاس نورد لادُم یاه یلاوت زا یا هعومجم یصوصخ هب بیترت و مظن زا ًادیكا اه یدرگدُم نيا دنچره .تسا کرتشم اب اما ،دنتسه اه نآ یوار قوذ هب هتسباو مه یدودح ات و هدرکن یوریپ .دنريذپرارکت تاياور یمامت رد اه نآ زا یشخب لقادح اي یئزج یياه توافت هاگتسد رد مه و تسا هدمآ نويامه هاگتسد رد مه کار لاثم یارب كي ناونع هب مه و تسا هاگتسد كي ناونع مه »هاگراهچ« ،»هاگجنپ تسار«»باهر« اي ،تسا هدمآ یلقنیسح اقآ تياور زا نويامه هاگتسد نتم رد هشوگ نینچ یدعسا .دوش یم هديد زین روش و اون و هاگ هس یاه هاگتسد رد هك و راب یاراد هاگتسد كي نتم رد هك دمان یم لادُم یاه هشوگ ار یياه هشوگ ،یياقیسوم تلااسر یسررب رد .)51 ،1۳82 ،یدعسا( دنتسه لادُم تيوه ،تسا لمأت لباق یهاگتسد ماظن اب نآ یدنواشيوخ هك یموهفم نيرت یميدق تلااسر نيا رد .تسا اه نآ رابت مه اي یوفص تلااسر رد »ّدش« موهفم
یدُم تيروحم اب ،لادُم یاه تّيدوجوم زا نّیعتم یا هریجنز ناونع هب ّدش«
،فلا1۳99 ،یفامدرك( »كيدولم نّیعت زا یياه هناشن اب ،یهاگ و صوصخ هب مجنپ لصف رد تامغنلا میسقت ،عبانم نيا نایم زا .تسا هدش فيرعت )58 نایم یدرگدُم هوحن »ناشماقم اب هبعش ود ره نداد طبر رد« ناونع تحت Wright, 2019,.كن( تسا هدرك حيرشت ار نآ اب طبترم هبعش ود و ماقم ره ،تسا تیمها زئاح هدش هئارا ِلادُم تاروتسد مامت رد هك یا هتکن .)84-113 ادتبا هك اجنآ زا هك تسا نآ رتهب و ...« :تسا روتسد ره رد یناياپ تارابع موهفم هك یترابع ؛)Ibid., 403-414.كن( »دنزاس ار نامه زین اهتنا دنا هدرك مه یزاریش نيدلا بطق .دزاس یم ردابتم ناهذا رد ار راتخاس ندوب یا هخرچ رد نخس تیقب رد و رگيدکي اب اه هدرپ طلخ رد« ناونع تحت یلصف رد :ديوگ یم نخس یدرگدم ریظن یياهراكوزاس زا تحارص هب »روهشم تاماقم
تابسانم رگيدکي اب ار بعش و عومج نيا یك تسناد ديابب تدايز ببس نآ تبسانم هب یکي ره زا لاقتنا نیحلت رد و دتفا رد كي یك دشاب هاگ تبسانم و ددرگ نحل توارط و قنور هك دشاب هاگ و دنشاب هقبط كي رد ود ره )هضورفم( دوب زكرم لاثم تهج زا ام و ]...[ ود ره دصقم همغن نایم ینعي ود رد و نهذ فطل هب یقاب و مینك تراشا تابسانم نيزا یضعب هب .ملعا ّللها و تسا ضّوفم یلمع نف نايدصتم تحيرق یافص )148 ،1۳87 ،یزاریش نيدلا بطق(
هدش عضو ِلادُم یاه نّیعت هك تسا نآ یايوگ یزاریش یناياپ هلمج شرتسگ و طسب ،رییغت لباق یوار ۀحيرق و قوذ ساسا رب و ريذپ فاطعنا
.دنتسه یراتخاس یاه یگژيو زا یکي اهنت لادُم یاه هخرچ نّیعت نيا زین هزورما ؛تسین یفاك اما ،تسا یهاگتسد یقیسوم مزلا ار یکيدولم فورظم ره هاگتسد لادُم فرظ رد ناوت یمن یقیسوم ناونع هب هجیتن هك تشاد نانیمطا نانچمه و تخير ،یفامدرك( .دش دهاوخ هتفريذپ و یّقلت یناريا یهاگتسد )64 ،فلا1۳99 :میناوخیم تامغنلا میسقت رد اتسار نیمه رد و بعش و تاماقم زا دش هدومن هك تسا نيا دوب لصا هچنآ لصا هك دوب نآ دارم نوچ تسرایسب عورف ار اهزاوآ اما ،اهزاوآ نآ نامگ ار یضعب اما .دش نيرب راصتخا دوش هتسناد اه نيا لصاح رگيد یاج زا هتفاي نّیعت اه هدرپ نيرد هچنآ هك دوشن نیمه كلب دوش یم لصاح زین اه هدرپ نيا عورف زا .دوش یمن اجنآ زا هك دوب دناوت یم دننك بیترت رگيد یروط رگا ار اه هدرپ لصا هك قيرط نآ اما .دوش لصاح یا هزاوآ اي یا هبعش اي یماقم .دش هدومن هلاسر نيرد هك تسا نيا دننارب ناداتسا و تسا
)Wright, 2019: 424(
تاياور رد دوجوم ینینچ نيا ناوارف یاه هنومن زا لاثم دنچ نیمه اب یریگراك هب یارب یقطنم هاگتسد كي هك تفرگ هجیتن ناوت یم ،فلتخم ،ميلام اي عوبطم یشور هب اه نآ نیب طابترا داجيا و لادُم یاه تّيدوجوم فلتخم تاياورهسياقم و یسررب .تسا »تلايوحت« اي یدرگدُم ناونع تحت هك هاگتسد كي زا یصخشم نازیم هك دهد یم ناشن هاگتسد كي زا رد ،تسا هاگتسد نآ هب صوصخم و یلصا لادُم یاه تّيدوجومهدنرادربرد یعون زا یلعف ِدوجوم یاه هاگتسد رگيد یترابع هب .دوش یم رارکت تاياور همه هطبار نيارد زین یزاریش هلودلا تصرف .دنتسه رادروخرب لادُم حطس رد نّیعت :تسا هدروآ نینچ
دنتشاد یم هك یبیترت هب ،دندومن یم عورش هك یهاگتسد امدق مّهوت و دندومن یم دايز هن هدرك مك نآ زا هن .دنروآ یم لمع هب نيا لخاد رگيد هاگتسد زا ”یزاوآ“ ًلاثم هکنيا زا دنتشاد یم رایسب هدومن طلخ ،ديدج ِزرط نيا رد ،نکیلو .دوش هاگتسد نيا اما ،دنهد یم روبع رگيد هاگتسد هب یهاگتسد یاهزاوآ زا هك یياهزاوآ دياب هك روط نيا هب ؛یّرس و دراد یا هدعاق مه تامغن هنیمز ینعي ؛دنشاب ميلام مه اب دنوش یم هدناوخ یلاوت هب زا هناگیب و دنشاب هتشاد یداحتا هوحن كي لبق تامغن اب دعب .تسا هدنناوخ ملع و هقیلس هب هتسب اهنيا و دنشاب هدوبن مه )۳9-۳8 ،1۳75 ،یزاریش هلودلا تصرف(
،ديوگ یم نخس اه ديابن و اه دياب زا هك لاح نیعرد یزاریش هلودلا تصرف عقاو رد وا .تسا هتفرگ رظن رد یوار ملع و هقیلس ساسا رب زین ار یديدج ِزرط یّتح و بیترت رد فّرصت ناکما نآ رد هك دراد هراشا تیق ّلاخ زا یحطس هب 29 ،ب1۳99 ،یفامدرك .كن( تسا ريذپ فاطعنا یاهدحاو یيارجا راتخاس یاه بیكرت لوصح زا سپ ،یهاگتسد ماظن ِناناد یقیسوم ايوگ اّما .)دعب هب عقاو رد و دنتشادن نانآ رییغت هب یليامت ،لادُم یاه تّيدوجوم زا بولطم ،ریسافت نيا اب .تسا هدش ليدبت بولطم و هدومزآ ِناکما كي هب هاگتسد هك تسا هاگتسد موهفم قّقحت یارب رّوصتم یاه هار زا یکي اهنت ْفيدر ره«
زا .)Nettl, 1987, 2 زا لقن هب 51،فلا1۳99 ،یفامدرك( »هدش دمجنم همین اب لادُم یاه تّيدوجوم یارجا ،یناريا كیسلاك یقیسوم یارجا رد ور نیمه .دریگ یم تروص »یزاون/یناوخ بّكرم« ناونع اب دوهعمریغ یشدرگ و بیترت دُم موهفم رب ینتبم هاگتسد موهفم رد ماظتنا ،دش هراشا هك روط نامه یتوص لشا اي ماگ زا دُم ،)Powers, 1980( زرواپ دلوراه ریبعت هب .تسا تروص هب ار دُم )1۳82( یدعسا ساسا نيارب .تسا رت ماع یدولم زا و رت صاخ یاه لومرف اي اه لدُم یدولم +تامغن شقن اي تاجرد نویسکنوف +یتوص لشا«
هفّلؤم ود ناوت یم هك تسا ركذ هب مزلا هتبلا .دنك یم فيرعت »صاخ كيدولم هزوح رد ریِس موهفم ليذ ار »صاخ كيدولم یاه لومرف« و »تامغن شقن«
ریِس و یتوص لشا ار دُم یلصا یاه هفّلؤم و داد یاج یكرت -یبرع - یناريا یلصا یاه هصخشم )Shiloah, 1981, 38-39( حآولیش نونما .درك ناونع ْلادُم ماگ كي .1 :دنكیم نایب حرش نيا هب راو هصلاخ ار دُم یبرع موهفم رد .2 ؛دریگیم لکش »سنج« مان هب تامغن زا یکچوك یاه هورگ زا یبیكرت ؛تسا یفاك لادُم یاضف داجيا یارب سنج كي اهنت روضح دراوم زا یرایسب ؛تسا مان مه دراد یگنررپ روضح نآ رد هك یماگ اب ًلاومعم سنج كي .۳ یدادعت زا هدافتسا اب یدايز یاه بیكرت یرظن ظاحل هب ،لوا دروم وریپ .4 یعون زین هدشداجيا یاه بیكرت رد .5 ؛تسا ینتفاي تسد سانجا زا دودحم طبترم یياريز ِحطس هب لادُم ماگ زا یشخب .6 ؛تسا رارقرب بتارم هسلس ]لبق دروم وریپ[ .7 ؛دوشیم نییعت دراد یّلك ماگ اب هك یتبسن اب و هدوب تیهام یاراد ،یرگيد یياريز حطس هب لاقتنا تروص رد تن هعومجم كي اب هك یياه هورگ .8 ؛دنك ادیپ یرگيد مان تسا نکمم و هدش دادملق یتوافتم ،دنوش یم دادملق توافتم دنشاب هتشادن یناسمه زاغآ ۀطقن ،ناسمه لصاوف یاراد هك فلتخم یاه هورگ .9 ؛دنشاب هتشاد یناسکي ناياپ هطقن رگا یّتح ،دنشاب هتشاد یناسکي ناياپ و زاغآ هطقن رگا یّتح ،دنتسه ناسمه لصاوف دهاوخ هدننكزيامتم و هدننك نییعت ،دتفا یم قافتا هطقن ود نيا نایم رد هچنآ ریسفت و لحم هب هراومه هتفريذپ یرظن لوصا زا یمهم شخب .10 ؛دوب 9 ات 7 دراوم .تسا هتفاي قابطنا یلحم یاه كبس اب و هدوب هتسباو یصخش
.دنهد یم تسد هب ریِس موهفم اب طابترا رد ار یمهم تاکن قوف دروم هد رد .دنك یم تبحص نآ تيوه رد سنج كي ِیياريز ِحطس ریثأت زا متفه دروم و هدوب لادُم یاهاضف یبتارم هلسلس طابترا تّیمها زا یكاح هك یا هتکن حوطس رد اما ،دنتسه هباشم رظن ره زا هك یلادُم یاهاضف زيامت رد دناوت یم روط هب 9 و 8 دراوم .دشاب اشگ هار ،دنا هدش انب مه هب تبسن یتوافتم یياريز نيا .دش نایب رت شیپ هك دننكیم داي ی»ریِس« موهفم نامه زا صخشم شقن و لصاوف یاراد لادُم یاهراتخاس رد هك تسا نآ زا یكاح دراوم اه نآ تّيوه نییعت رد نآ تاجرد نيب یدولم تكرحهوحن ،ناسکي تامغن .تسا هدننك نییعت ینتبم یياقیسوم ماظن ثحب رد )1۳94( نايرا ّجح نسحمهدیقع هب ماظن رد[ هك یلاحرد ،دنرادن یكرارياه رگيدکي هب تبسن اه ماقم« ،ماقم رب ]نياربانب[ ؛دنتسه یكرارياه یاراد رگيدکي هب تبسن اه هشوگ ]یهاگتسد دروم ظاحل اب هجیتنرد .»تسا توافتم هشوگ اب ماقم یکيدولم ریِس فاشکنا یتّنس نلاك نورد ،دنك یم هئارا دُم یارب حآولیش هك یياه هصخشم زا متفه :میتسه هجاوم بتارم هسلس عون ود اب هاگتسد موهفم رب ینتبم
؛»سنج« اي »عمج« كي رد مه هب تبسن تاجرد بتارم هلسلس .1 .هاگتسد ره نورد مه هب تبسن لادُم یاه تّيدوجوم بتارم هلسلس .2 ،لادُم یاه تّيدوجوم هاگياج یدنب هقبط رد یبسن هاگن یّلكروط هب دراد هاگتسد قطنم زا شیپ یياقیسوم یاه ماظن رد هشير هك تسا یعوضوم رد زین باون نسحم ریم .)61 ،1۳94 ،یفامدرك و ناور بوخ مهف كین .كن(
تمسق تفه هب ار هاگتسد یمبوريز فلتخم تاجرد ،ماقرلاا حوضو هلاسر نيا بیترت مظعا ءزج ]...[« :دنك یم نایب و )49 ،1۳89 ،باون( هدرك میسقت هك دراد ناگدنناوخ شناد و تفرعم هب یگتسب هاگتسد و تاینحل و تاوصا نحل و هدرپ مادك هب و دنيامن دوعص یا هدرپ هچ ات و دننك زاغآ هدرپ مادك زا لّدبم تافینصت هب ]ار دوخ زاوآ[ ات دنيامن لوزن هدرپ مادك زا و دننك ليدبت اب راودلاا عمجم موس ِتبون رد زین تياده یلق یدهم .)61 ،نامه( »دنزاس .كن( دراد هراشا عوضوم نیمه هب هاگتسد ِقطنم رد »تاقبط« ِثحبم حرط .)1۳17،تياده ییاقیسوم ِکاردا رب نآ ِتّیبسن و کاون ریثأت .2 ار نآ اي دهد یم شوگ یقیسوم هب ناسنا هك یليلاد نيرت مهم زا یکي فلتخم تاساسحا یاقلا اي داجيا رد یقیسوم یتاذ تّیلباق ،دنك یم ارجا نيا رد یلصا یاه شسرپ زا یکي .)Juslin & Sloboda, 2010b( تسا نآ لماح یقیسوم هك ار یتاساسحا نامه اهنت ناسنا ايآ هك تسا نيا هنیمز تاساسحا رياس نتخیگنارب بجوم دناوت یم یقیسوم اي دنك یم کرد ،تسا هديا نيا هب یياقیسوم تاقیقحت رد كیسلاك ِزيامت نيا ؟دشاب زین هدنونش رد تاساسحا مه و هدوب تاساسحا لماح دناوت یم مه یقیسوم هك ددرگ یمرب داجيا یهباشم ساسحا یرگيد درف رد هکنآ یب ،دنك اقلا هدنونش رد ار یرگيد ار تاساسحا نيا راتخاس .)Jaquet, Danuser & Gomez, 2014, 51( دنك یدنب هقبط 2»یگتخیگنارب« و 1»نيداینب تیفرظ« یلك هورگ ود رد ناوت یم .)Gabrielsson & Lindström, 2010; Faith & Thayer, 2001 .كن( درك نتخادرپ نودب ،ناسنا طسوت یقیسوم کرد یگنوگچ قیقد یسررب ور نيازا
.)Juslin & Sloboda, 2010a, 81( تسا نکممان ۳تاساسحا ثحبم هب اي تاساسحا داجيا رب رّثؤم یياقیسوم یاهرازبا ناوت یم يّلكروط هب یلاگچ( تعرس .1 :درك یدنب هقبط تروص نيا هب ار اه نآ نتخیگنارب .7 ،9لصاوف .6 ،8کاون .5 ،7شویش .4 ،6ادص تدش .۳ ،5دُم .2 ،4)تامغن
.12 ،14یدنب لصفم .11 ،1۳متير .10 ،12هتیلانت .9 ،11ینومراه .8 ،10یدولم نایب .15 و 17یياقیسوم مرف .14 ،16اه توکس .1۳ ،15یتوص هنماد هرتسگ مزلا .)Gabrielsson & Lindström, 2010, 383-392( 18یياقیسوم ساسا رب ،فلتخم یياقیسوم یاه گنهرف رد لماوع نيا هك تسا ركذ هب ليلاد زا رما نیمه ًاساسا .دوب دهاوخ توافتم هطوبرم گنهرف یسانشابيز هب عوضوم نيا اما .تسا فلتخم یياقیسوم یاه گنهرف نایم زيامت یلصا ناونع هب لماوع نيا هکلب ؛تسین لماوع نيا دربراك اي روضح مدع یانعم زا نوگانوگ یاه گنهرف رد ار یتوافتم دومن یياقیسوم یاه لومش ناهج .دننارذگ یم رس یفلتخم لماوع اب یياقیسوم هعطق كي یساسحا تیعضو هصلاخ روط هب یياقیسوم ِرثا كي یياهن ِیجورخ رد هك یلماوع نيرت مهم هك دوش یم نّیعم Schellenberg, M. Krysciak,( تسا متير و کاون ،دوب دهاوخ راذگریثأت یاه هغدغد نيرت مهم زا یکي هراومه کاون .)& Campbell, 2000, 157 هدوب بطاخم شوگ هب نآ ندناسر و دوخ یرنه رثا یارجا یارب نازاس گنهآ زا هعطق یاه یگژيو یمامت لاقتنا اريز .)Dean Keith, 2010, 362( تسا بجوم رگيد یياريز حطس هب هریغ و اه تدش ،تادیكأت ،اه یدنب هلمج لیبق ار زاس گنهآ رظنّدم تاساسحا تسا نکمم و هدش نآ ندش هدینش توافتم ادتبا رد یياقیسوم هعطق كي ،یهجوت بلاج شهوژپ رد .دنکن اقلا اي داجيا رت مب یياريز حوطس رد سپس و هدش لقتنم موسرمریغ لصاوف ماظن كي هب یبوخ هب شهوژپ نيا جياتن .تسا هدش شخپ ینوگانوگ دارفا یارب رتريز و هودنا و یتحاران سح داجيا بجوم رت مب یياريز حوطس هك دهد یم ناشن رتشیب یباداش و یداش سح داجيا بجوم رتريز یياريز حوطس و رتشیب Friedman, W. Trammel, George, & L. Kleinsmith,( تسا هدش یياقیسوم یاه ماظن رد یّتح هك تسا نآ زا یكاح رما نيا .)2018, 522 یياريز حوطس هب یياقیسوم تّيدوجوم كي لاقتنا ،زین یبسن ِکوك رب ینتبم نآ دناوت یم ًاضعب و هدوب راذگریثأت ًًلاماك زغم طسوت نآ کاردا رب ،فلتخم تبسن رتلااب یياريز حوطس یلكروط هب .دنك ليدبت توافتم یتّيدوجوم هب ار یرتشیب یساسحا یگتخیگنارب و شنت شيازفا بجوم یتوص عجرم كي هب حوطس اب هسياقم رد نینچمه .)Ilie & Thompson, 2006.كن( دوش یم یگتخیگنارب و رت مك نيداینب تیفرظ یاراد رت مب حوطس ،رتلااب یياريز
.)Jaquet, Danuser & Gomez, 2014, 63( تسا یرتشیب ،یدعسا .كن( یدُمدنچ یا هخرچ ناونع هب ،هاگتسد قطنم رد رياس اب هجو هس اب لقادح Y ِیضرف ِلادُم تّيدوجوم ،)46-48 ،1۳82 لادُم تّيدوجوم .1 :تسا طابترا رد هاگتسد رد رضاح لادُم یاه تّيدوجوم تّيدوجوم .۳ و ،)Z( دوخ زا سپ لادُم تّيدوجوم .2 ،)X( دوخ زا شیپ .تسا راوتسا نآ رب دورف موهفم هك )A( دمآرد رد هاگتسد یانبم لادُم قطنم نيا رد :داد ناشن ريز تروص هب ناوت یم ار روكذم قطنم بیترت نيا هب یصوصخ هب یياريز حطس رد ،انبم دُم یياريز حطس هب تبسن Y یضرف دُم هب تبسن ،روهام هاگتسد رد قارع مان هب یتّيدوجوم لاثم یارب .دریگ یم رارق اما دریگ یم رارق رت ريز تسرد متشه یياريز حطس رد »روهام دمآرد« دهاش انب رت ريز تسرد مراهچ هلصاف رد دمآرد دهاش هب تبسن ،»یراشفا« زاوآ رد عجرم ناونع هب ،دمآرد هب تبسن روكذم یبسن هلصاف ،بیترت نيا هب .دوش یم تاساسحا نآ عبت هب و دُم نآ یتوص ِدومن رد ،هاگتسد رد دورف موهفم یلصا دهاوخ توافتم دنك یم داجيا هدنونش نهذ رد هك یتاساسحا و تاناجیه و
یجورخ یاراد توافتم دربراك ود رد درف هبرصحنم دُم كي هجیتن رد .دوب زا لقتسم هدافتسا نيا رب هولاع .دوب دهاوخ یزيامتم یياقیسوم ِدومن و و یجورخ هاگتسد قطنم زا جراخ و زاوآ كي ناونع هب تّيدوجوم نیمه عجرم ناونع هب تّيدوجوم ِدوخ اريز ؛تشاد دهاوخ یتوافتم یتوص ِدومن و نیسپ اي نیشیپ یاه تّيدوجوم اب یطابترا رگيد و هدش عقاو دورف یلصا .تشاد دهاوخن )زاوآوزاس اي یزاس ِتاياور رد( هاگتسد یانبم ِکوك نینچمه هب هجوتاب اه هاگتسد فلتخم یاه ماظتنا رد لادُم تّيدوجوم كي بیترت نيا هب رب هولاع .دش دهاوخ یعونتم تاساسحا نتخیگنارب بجوم روكذم هجو هس و اضف ،دوخ ِنلاك حطس رد ،یيارآزاب راب ره رد هاگتسد ره عونتم ماظتنا ،نيا .دز دهاوخ مقر ار یتوافتم تلااوحا اه هنومن لیلحت -۳ رب نامأوت یهاگن اب ،عوضوم قیقدت و ريونت یاتسار رد شخب نيا رد ،»یگمغن ریِس« موهفم و )هاگتسد لادُم ماظتنا( هاگتسد قطنم نلاك حطس و شلاچ( دُم ره رد كيدولمهيلا نيرت یعازتنا و نيرت یيانبريز ناونع هب یراگناوآ رد .تسا هدش هتخادرپ هنومن دنچ یسررب هب ،)90،1۳96 ،یدعسا کرتشم و دحاو یيانبم هب اه هنومن یمامت رتهبهسياقم یارب ریِس یاهرادومن ِتن یانبم رب روهام هاگتسد زا کروباشین اتسار نيا رد .دنا هدش لقتنم ِتن یانبم رب هاگ هس هاگتسد زا »فلاخم« نینچمه .تسا هدش ظاحل ود یاه هنومن جوز ات تسا هدش ظاحل اف ِتن یانبم رب »ناهفصا« و نُرُكلا یاه هنومن یراگناوآ رد .دنریگ رارق کرتشم یيانبم رد »ناهفصا - فلاخم«
بیترت هب ،مك هب دايز زا تیمها نازیم ساسا رب فلتخم تاجرد ،هدش یسررب و درف هبرصحنم یاه ریسم .دنا هدش هداد شيامن هایس و دیفس ،درگ یاه تن اب زین ریسم ره نورد تارابع .دنا هدش هداد شيامن دادعا اب زین كيدولم یاتکي .دنا هدش كیکفت تامغن ريز ینحنم طوطخ اب کروباشین .1 -۳ دنمورب یلعرون تیاور هب للهادبع ازریم ِیزاس ِفیدر .1 -1 -۳ ريز حرش هب للهادبع ازریم فيدر رد روهام هاگتسد ِیلصا لادُم یاهاضف .5 ،نارواخ .4 ،شکلد .۳ ،داد و زاوآ .2 ،دمآرد .1 :)1۳94 ،یيلاط( تسا رد .کار .10 و ،قارع .9 ،هتسکش .8 ،زيرین .7 ،روهام راصح .6 ،کروباشین راصح« زا شیپ و »نارواخ« زا سپ کروباشین لادُم تّيدوجوم ،ماظتنا نيا حرط رد .دراد رارق روهام دمآرد هب تبسن یناسکي یياريز حطس رد ،»روهام انب 2 و 1 یاه هنیمز رب کروباشین ،)2 ريوصت( روهام هاگتسد نامتخاس یّلك ناشن ریسم كي اب )1( یراگناوآ رد روهام دمآرد یگمغن ریِس راتفر .تسا هدش
ات )ود ِتن( دهاش لوح شدرگ زا سپ یدولم ریسم نيا رد .تسا هدش هداد یدوعص تروص هب نآ زا سپ و هدرك تكرح )لُس ِتن( دروكارتت رت مب بطق زا رتلااب موسهجرد زا یلوزن تكرح اب زین تياهن رد ؛ددرگ یمزاب دهاش هب رد کروباشین یگمغن ریِس راتفر .دباي یم همتاخ دهاش ِتن رب دمآرد ِدهاش و نيزاغآ یوگلا اب ریسم ود ره .تسا شيامن لباق ریسم ود اب تياور نيا و موس تاجرد زا یدولم وگلا نيا رد .دنوش یم زاغآ کروباشین صوصخم مودهجرد رب كيدولم شرپ كي زا سپ و هدش زاغآ دهاش زا رت نیياپ مراهچ كي اب یدولم 1 ریسم یاهتنا رد .دباي یم رارق دهاش یور ،دهاش زا رتلااب همتاخ )2 ريوصت رد 1 هنیمز( ود - لس دروكارتت مب بطق رب یلوزن تكرح و هتشگزاب 1 هنیمز هب ۳ و 2 یاه هنیمز رد شدرگ زا سپ 2 ریسم .دباي یم .دباي یم همتاخ دهاش رب یماود للهادبع تیاور هب یزاوآ ِفیدر .2 -1 -۳ حرش هب یماود للهادبع فيدر رد روهام هاگتسد ِیلصا لادُم یاهاضف .4 ،روهام راصح .۳ ،داد و شياشگ .2 ،دمآرد .1 :)1۳98 ،یيلاط( تسا ريز
.کار .9 و ،قارع .8 ،شکلد .7 ،زيرین .6 ،كیلسوب .5 ،کروباشین شیپ و روهام راصح زا سپ کروباشین لادُم تّيدوجوم ،ماظتنا نيا رد روهام دمآرد هب تبسن رتلااب تسرد مراهچ یياريز حطس رد ،»كیلسوب« زا ،)2 ريوصت( روهام هاگتسد نامتخاس یّلك حرط رد بیترت نيا هب .دراد رارق روهام دمآرد یگمغن راتفر .تسا هدش انب ۳ و 2 یاه هنیمز رب کروباشین تياور نيا رد کروباشین .تسا للهادبع ازریم تياور هباشم زین تياور نيا رد رد اف ِتن .كن( دمآرد دهاش زا رتلااب مراهچهجرد رب روهام راصح دننام رد کروباشین یگمغن ِراتفر .تسا هدش انب )2 ريوصت رد ۳ و 2 یاه هنیمز .تسا کروباشین لادُم تیصخش رگنايامن ،لبق تياور هباشم 2 و 1 یاهریسم رد ،یماود تياور روهام هاگتسد ِلادُم رد تّيدوجوم نيا ِهاگياج هب هجوتاب دهاش زا رتلااب مودهجرد رب هك »داد« تّيدوجوم هب دمآرد هب دورف ریسم دورف دنيارف لیمکت هب هك 4 ریسم .تسا هدش هراشا ،تسا هدش انب دمآرد نآ هب دمآرد زا رتلااب تسرد مراهچهلصاف زا ار لادُم یاضف ،دراد صاصتخا .دنادرگ یم زاب یمیرک دومحم تیاور هب یزاوآ ِفیدر .۳-1 -۳ حرش هب یميرك دومحم فيدر رد روهام هاگتسد ِیلصا لادُم یاهاضف .4 ،روهام راصح .۳ ،داد و شياشگ .2 ،دمآرد .1 :)1۳74 ،یميرك( تسا ريز
.هاگتسد قطنم یّلک حرط -1 ریوصت .للهادبع ازریم فیدر رد روهام دمآرد یگمغن ری ِس رادومن -1 یراگناوآ
.للهادبع ازریم فیدر رد »روهام کروباشین« یگمغن ری ِس رادومن -2 یراگناوآ
.کار .10 و ،قارع .9 ،نارواخ .8 ،زيرین .7 ،کروباشین .6 ،شکلد .5 ،هتسکش زا شیپ و شکلد زا سپ کروباشین لادُم تّيدوجوم ،ماظتنا نيا رد رارق روهام دمآرد هب تبسن رتلااب تسرد متشه یياريز حطس رد ،»زيرین«
ريوصت( 8 و 7 یاه هنیمز رب تياور نيا رد کروباشین ساسا نيارب .دراد تاياور رد دمآرد یگمغن راتفر هباشم دمآرد رد 1 ریسم .دریگ یم رارق )2 صتخم ینحل یاهوگلا نامه اب زین تياور نيا رد کروباشین .تسا نیشیپ هب ینادرگ هيام یتاظحل یارب 1 ریسم یاه هنایم رد .تسا هدش یفّرعم نآ هب یماود تياور اب هباشم یتبسن رما نيا .دوش یم ماجنا لس یانبم زا روهام زا رتلااب تسرد مراهچ هلصاف رد کروباشین ساسا نيارب اريز .دنك یم داجيا رت نیياپ واتكا رب تياور نيا رد روهام دمآ رد هكاجنآزا اما .دوب دهاوخ روهام نیمه رب هاگتسد ِنلاك حطس رد یجنس حطس ،تسا هدش انب کروباشین زا یياريز حطس رد نارواخ« و زيرین رضاح تياور رد .دش دهاوخ ماجنا ساسا
ریسم رد و )79 ،1۳76 ،یميرك.كن( هتفرگ رارق کروباشین هب تبسن رت نیياپ .دنریگ یم یاج دمآرد هب تشگزاب یزانهشربکا یلع تیاور هب یلقنیسح ازریم ِیزاس ِفیدر .4 -1 -۳ حرش هب یلقنیسح ازریم فيدر رد روهام هاگتسد ِیلصا لادُم یاهاضف ،شکلد .4 ،داد .۳ ،شياشگ و زاوآ .2 ،دمآرد .1 :)1۳89 ،یدمحا( تسا ريز رد .قارع .10 و ،کار .9 ،هتسکش .8 ،زيرین .7 ،روهام راصح .6 ،نارواخ .5 .درادن روهام هاگتسد لادُم رد یياج کروباشین تياور نيا میدق ِناهفصا ِتایب - هاگ هس ِفلاخم .2 -۳ دنمورب یلعرون تیاور هب للهادبع ازریم ِیزاس ِفیدر .1 -2 -۳
.یمیرک دومحم فیدر رد »روهام دمآرد« یگمغن ری ِس رادومن .۵ یراگناوآ
.یمیرک دومحم فیدر رد »روهام کروباشین« یگمغن ری ِس رادومن -۶ یراگناوآ .یماود للهادبع فیدر رد »روهام کروباشین« یگمغن ری ِس رادومن -4 یراگناوآ .یماود للهادبع فیدر رد »روهام دمآرد« یگمغن ری ِس رادومن -۳ یراگناوآ
ريز حرش هب للهادبع ازریم فيدر رد هاگ هس هاگتسد ِیلصا لادُم یاهاضف ،بولغم .5 ،فلاخم .4 ،هيوم .۳ ،لباز .2 ،دمآرد .1 :)1۳94 ،یيلاط( تسا
.باهر .7 و ،هيوم .6 رب هاگ هس هاگتسد نامتخاس رد فلاخم لادُم تّيدوجوم ،ماظتنا نيا رد انب )۳ ريوصت( 5 و 4 یاه هنیمز و اف ِتن رب ،دمآرد دهاش زا رتلااب مشش هجرد شيامن لباق اّزجم ریسم هس اب تياور نيا رد فلاخم یگمغن راتفر .تسا هدش بطق هب یلوزن تكرح اب دهاش لوح شدرگ زا سپ 1 ریسم رد یدولم .تسا زا رت نیياپ موس هجرد رب تياهن رد و هدیسر )4 هنیمز( اف -ود دروكارتت مب .تسا 1 ریسم راتفر شرتسگ و طسب زین 2 ریسم .دوش یم فّقوتم دهاش هب دورف طيارش ،4 هنیمز رد شدرگ زا سپ »نيزح« یگمغن راتفر اب ۳ ریسم تياور نيا رد »ناهفصا ِتایب« یگمغن راتفر .دزاس یم مهارف ار هاگ هس دمآرد ،هاگ هس فلاخم دننامه 1 ریسم رد یدولم .تسا شيامن لباق یّلك ریسم ود اب .دوش یم فقوتم اف -ود دروكارتت رت مب بطق رب دهاش لوح شدرگ زا سپ همتاخ دهاش زا رت مب موس هجرد رب فلاخم دهاش ات یدوعص تكرح زا سپ لوح شدرگ زا سپ یدولم »زادگوزوس« هشوگ و زاوآ همتاخ رد .دباي یم
.دباي یم همتاخ روكذم دروكارتت مب بطق رب یلوزن تكرح اب دهاش یماود للهادبع تیاور هب یزاوآ ِفیدر .2-2 -۳ ريز حرش هب للهادبع ازریم فيدر رد هاگ هس هاگتسد ِیلصا لادُم یاهاضف و ،فلاخم .4 ،هيوم هتسکش .۳ ،لباز .2 ،دمآرد .1 :)1۳98 ،یيلاط( تسا
.راصح .5 هاگ هس هاگتسد نامتخاس رد فلاخم لادُم تّيدوجوم ،ماظتنا نيا رد زا شیپ و »هيوم هتسکش« زا سپ ،دمآرد دهاش زا رتلااب مشش هجرد رب یگمغن راتفر .تسا هدش انب )۳ ريوصت( 5 و 4 یاه هنیمز و اف ِتن رب ،»راصح«
ِتایب ِزاوآ راتفر .تسا للهادبع ازریم تياور هباشم ًًلاماك تياور نيا رد فلاخم .تسا للهادبع ازریم تياور هباشم ریسم هس اب زین ناهفصا یمیرک دومحم تیاور هب یزاوآ ِفیدر .۳ -2 -۳ حرش هب للهادبع ازریم فيدر رد هاگ هس هاگتسد ِیلصا لادُم یاهاضف
.روهام هاگتسد نامتخاس زا هدش یزاس هداس و یّلک حرط -2 ریوصت
.للهادبع ازریم فیدر رد »هاگ هس ِفلاخم« یگمغن ری ِس رادومن -۷ یراگناوآ
.5 ،هيوم هتسکش .4 ،هيوم .۳ ،لباز .2 ،دمآرد .1 :)1۳74 ،یميرك( تسا ريز .بولغم .7 و ،فلاخم .6 ،راصح رب هاگ هس هاگتسد نامتخاس رد فلاخم لادُم تّيدوجوم ،ماظتنا نيا رد ِتن رب ،»بولغم« زا شیپ و راصح زا سپ ،دمآرد دهاش زا رتلااب مشش هجرد رد فلاخم یگمغن ِریس .تسا هدش انب )۳ ريوصت( 5 و 4 یاه هنیمز رد اف شدرگ زا سپ یدولم 1 ریسم رد .تسا شيامن لباق ریسم هس اب تياور نيا كي اب ًاددجم و هدیسر دروكارتت مب بطق هب یلوزن یتكرح اب دهاش لوح یفقوت زا سپ یدولم ریسم یاهتنا رد .ددرگ یمزاب دهاش هب یدوعص ژاساپ .دباي یم همتاخ رت نیياپ مراهچ هجرد رب ،دهاش زا رت نیياپ موس هجرد رب هاتوك هب طوبرم هك ۳ ریسم .تسا 1 ریسم رت هدرشف ِتروص یعون هب زین 2 ریسم ِتایب یگمغن راتفر .دناسر یم ماجنا هب ار دمآرد هب دورف ،تسا بولغم یاهتنا 1ریسم هباشم 1 ریسم راتفر .تسا شيامن لباق اّزجم ریسم ۳ اب زین ناهفصا 2 ریسم رد .دباي یم همتاخ دهاش هجرد رب هك توافت نيا اب تسا فلاخم رد
اب زین ۳ ریسم .دوش یم میکحت دروكارتت بطق ود نایم »یراتخاس هلصاف«
لکش نآ رب همتاخ و تشگزاب و دهاش یلااب یاضف رد یدولم رتشیب شدرگ .دریگ یم یزانهش ربکا یلع تیاور هب یلقنیسح ازریم ِیزاس ِفیدر .4 -2 -۳ ريز حرش هب للهادبع ازریم فيدر رد هاگ هس هاگتسد ِیلصا لادُم یاهاضف .5 ،راصح سپ .4 ،راصح شیپ .۳ ،لباز .2 ،دمآرد .1 :)1۳89 ،یدمحا( تسا
.فلاخم .7 و ،بولغم .6 ،راصحهيوم رب هاگ هس هاگتسد نامتخاس رد فلاخم لادُم تّيدوجوم ،ماظتنا نيا رد و 4 یاه هنیمز رد اف ِتن رب بولغم زا سپ ،دمآرد دهاش زا رتلااب مشش هجرد ریسم ود اب تياور نيا رد فلاخم یگمغن راتفر .تسا هدش انب )۳ ريوصت( 5
.للهادبع ازریم فیدر رد »ناهفصا ِتایب« یگمغن ری ِس رادومن -۸ یراگناوآ
.یماود للهادبع فیدر رد »هاگ هس ِفلاخم« یگمغن ری ِس رادومن -۹ یراگناوآ
.یماود للهادبع فیدر رد »ناهفصا ِتایب« یگمغن ری ِس رادومن -1۰ یراگناوآ
.یمیرک دومحم فیدر رد »هاگ هس ِفلاخم« یگمغن ری ِس رادومن -11 یراگناوآ
.یمیرک دومحم فیدر رد »ناهفصا ِتایب« یگمغن ری ِس رادومن -12 یراگناوآ
.یلقنیسح ازریم فیدر رد »هاگ هس ِفلاخم« یگمغن ری ِس رادومن -1۳ یراگناوآ
.یلقنیسح ازریم فیدر رد »ناهفصا ِتایب« یگمغن ری ِس رادومن -14 یراگناوآ
.هاگ هس هاگتسد نامتخاس زا هدش یزاس هداس و یّلک حرط -۳ ریوصت
دهاش لوح شدرگ زا سپ یدولم 1 ریسم رد .تسا نیشیپ تاياور هباشم رت مب بطق زا یدولم 2 ریسم رد .دوش یم فقوتم زا رت نیياپ موس هجرد رب رت نیياپ موس هجرد رب ًاددجم و هدیسر دهاش هب یدوعص تكرح اب دروكارتت دورف ،دوش یم رهاظ نيزح هشوگ رد هك زین ۳ ریسم .دوش یم فقوتم دهاش زا كي اب زین ناهفصا ِتایب ِزاوآ راتفر .دناسر یم ماجنا هب ار هاگ هس دمآرد هب لوح شدرگ زا سپ یدولم ریسم نيا رد .تسا نیشیپ تاياور هباشم ریسم
دهاش هب یدوعص تكرح كي اب و هدش فقوتم دروكارتت رت مب بطق رب دهاش بطق رب دهاش زا رت نیياپ رت مب موس هجرد رب فقوت زا سپ همادا رد .دسر یم .دباي یم همتاخ دروكارتت مب
:دش دهاوخ کاردا رد زيامت هك یهاگياج هب هجوت اب :دمآرد هب تبسن دُم کی هاگیاج -1 ِدومن و دورف موهفم ،دنك یم ادیپ دمآرد هب تبسن کروباشین لادُم تّيدوجوم زا رذگ اب ار روكذم تّيدوجوم دياب اريز ،تفاي دهاوخ یتوافتم تروص ،نآ دنيارف ،نياربانب ؛دناسرب دمآرد هقطنم هب ،اه نآ هب هراشا ًاضعب و رگيد قطانم .دوب دهاوخ تياور ره رد یزيامتم تادیهمت دنمزاین دورف روط نامه :نیسپ و نیشیپ یاهدُم هب تبسن دُم کی هاگیاج -2 ِقطنم رد لادُم تّيدوجوم ره ،تسا هدش هداد شيامن )1( ريوصت رد هك
روهام هاگتسد رد کروباشین ،رضاح راتشون رد هدش یسررب یاه هنومن رد رد کروباشین للهادبع ازریم تياور رد .تسا فلتخم تیعضو راهچ یاراد مراهچ هلصاف رد یماود للهادبع تياور رد ،دمآرد اب زارت مه یياريز حطس رتلااب متشههلصاف رد یميرك دومحم تياور رد ،دمآرد زا رتلااب تسرد حرطم یّلك هب زین یلقنیسح ازریم تياور رد .تسا هدش انب دمآرد هب تبسن رد هاگتسد یرهوج ِفاطعنا زا یكاح دوخ ِیدوخ هب رما نيا .تسا هدشن نيا تفرگ هجیتن ناوت یم .تسا لادُم یاه تّيدوجوم یریگراك هب و شنیچ داجيا بجوم هجو هس رد هاگتسد ماظتنا رد یياريز ِحطس یبسن فلاتخا
یاه تّيدوجوم اب مه یتبسن ،دنك یم ادیپ دمآرد اب هك یتبسن زا ادج ،هاگتسد لاثم یارب .تفرگ دهاوخ رارق اه نآ ریثأت تحت و هدرك ادیپ دوخ دعب و لبق راصح یاضف میکحت و تیبثت رد یماود للهادبع ِتياور رد کروباشین هنومن رد یعون هب یميرك دومحم ِتياور رد هك یلاحرد .تسا هدش رهاظ روهام یاضف سنج زا یلصاوف هب شکلد هدش هتسکش لصاوف ليدبت و دورف دنيارف .تسا هدش رهاظ دمآرد ِقطنم :بّترم تبون کی ناونع هب هاگتسد هچراپکی تیّلک -۳ )بّترم ِتبون( یقیسوم یارجا تمدخ رد زورما ات شيادیپ نامز زا هاگتسد رد ًاضعب .تسا هدوب یعونتم تاساسحا داجيا ددص رد و »سلجم« كي رد یتوص یاه یگژيو هب هجوتاب اه هاگتسد زا كي ره یارجا زین اه هاگديد یخرب هب هجوتاب .تسا هدش هداد صاصتخا زور هنابش زا یصاخ نامز هب ،یساسحا و تّيدوجوم كي ِلاقتنا ،باصعا مولع و یقیسوم یسانش ناورهزوح یاه شهوژپ دهاوخ یزيامتم کاردا و تاساسحا داجيا بجوم ،هاگتسد ِقطنم رد لادُم فلتخم یاه هاگتسد ِقطنم رد اتکي تّيدوجوم ره یياج هباج نياربانب ؛دش نتخیگنارب بجوم دوخ یدوخ هب هکنيا زا ادج و هدوب رما نيا لومشم زین رارق ریثأت تحت زین ار هاگتسد یّلك یاضف ،دش دهاوخ یتوافتم ساسحا لکش اه تّيدوجوم نیمه نتفرگرارق مه رانك زا هاگتسد هك ارچ ،دهد یم هاگتسد هب تبسن یتوافتم یاضف ب ماظتنا اب فلا هاگتسد هجیتنرد .دریگ یم ،یناريا كیسلاك یقیسوم یلعف ِناگراك رد .تشاد دهاوخ ج ماظتنا اب فلا تّیلباق نيا یاراد لادُم یاه تّيدوجوم یخرب هك میتسه عوضوم نيا دهاش كي ناونع هب مه و هاگتسد كي نتم رد هشوگ كي ناونع هب مه هك دنتسه ِقطنم یرهوج ِفاطعنا زا یكاح زین عوضوم نيا هك دنوش ارجا لقتسم زاوآ یرظن یاه شلاچ زا یکي ،دش هراشا همّدقم رد هك روط نامه .تسا هاگتسد ود یاه توافت و اه تهابش اب طابترا رد یناريا كیسلاك یقیسوم رد دوجوم یسررب .تسا ميدق ِناهفصا ِتایب و هاگ هس ِفلاخم مان هب لادُم تّيدوجوم یگمغن راتفر یرثكاّدح هباشت راتشون نيا رد روكذمهنومن ودهسياقم و ناوت یم ،یگمغن راتفر و لصاوف تهابش هب هجوتاب .دهد یم ناشن ار اه نآ هاگتسد تاقابطنا ریثأت تحت هك درك ظاحل یناسکي یاه تّيدوجوم ار ود نيا رد فلاخم .دنتسه یتوافتم ِدومن یاراد هدش نایب رت شیپ هك یبلاطم و یاه هنیمز .كن( هاگتسد نامتخاس زا رتلااب مشش هجرد رب هاگ هس هاگتسد هاگ هس هاگتسد رد لاثم ناونع هب و نياربانب ؛دوش یم انب )۳ ريوصت رد 5 و 4 ره دروم رد هك لااب دروم هس وریپ .دش دهاوخ انب اف ِتن رب نُرُكلا یانبم زا تبسن زین فلاخم ،تسا میمعت لباق هاگتسد ره ِقطنم رد لادُم تّيدوجوم رد یياريز حطس ظاحل هب هك یهاگياج و دعب و لبق یاه تّيدوجوم ،دمآرد هب فلاخم ،هاگ هس هاگتسد ِقطنم رد .دریگ یم رارق ریثأت تحت دوش یم عقاو نآ ِتحت یقطانم زا رذگ اب ،نآ یتوص ِجوا ناونع هب و هاگتسد یاهتنا رد ًًابيرقت هك دوش یم رهاظ یساسحا ِشنت نيرت شیب اب راصح و هيوم ،لباز ناونع هولاع .تسا رارقهدننكرارقرب و شنت نيا هدنناشنورف دورف دنيارف ،اهتنا رد ،رات هس اي 19رات نوچ یياهزاس اب زاوآوزاس اي یزاس ِیارجا كي رد نيا رب یاضف هك دوب دهاوخ اف -نُرُكلا -لس -ود ،قوف لاثم رد هاگتسد یانبم ِکوك .دهد یم رارق عاعش تحت ار تّيدوجوم نيا یارجا یتوص
،دشاب زاوآ كي ناونع هب فلاخم تّيدوجوم لقتسم یارجا ربانب رگا لاح دمآرد نینچمه و نیسپ و نیشیپ یاه تّيدوجوم هب تبسن نآ یگتسباو ِزاوآ« یارب هك یيانبم ِکوك طيارش نيا رد .دش دهاوخ فذح هاگ هس نُرُكلا یانبم زا هاگ هس هاگتسد رد هك یيانبم نامه( اف یانبم زا »فلاخم نامه ًاقیقد ،کوك نيا .تسا ود -ود -اف -ود ،دش دهاوخ ذاختا )تسا هتشاد ؛دوش یم باختنا اف یانبم زا »ميدق ِناهفصا ِتایب ِزاوآ« یارب هك تسا یكوك فلاخم و هاگ هس هاگتسد رد یاهشوگ ناونع هب فلاخم یتوص ِدومن نياربانب .دریگ یم رارق یدايز ًاتبسن توافت نینچ ریثأت تحت لقتسم یزاوآ ناونع هب ِناهفصا ِتایب و فلاخم تّيدوجوم ود یداعبا و یگمغن تاهباشت هب هّجوتاب دربراك ود رد هك دنتسه یناسکي تّيدوجوم ،ود نيا ،دسر یم رظن هب ميدق ریثأت تحت رگيد یترابع هب اي هدوب توافتم یتوص ِدومن ود یاراد زيامتم ناوتب دياش .تسا اه نآ زا زيامتم کاردا ود یاراد هدنونش ،روكذم طيارش زيامتم تاساسحا یاقلا و توافتم دربراك نیمه زا یشان ار اه نآ ِناونع توافت لادُم تّيدوجوم ود هب ار ود نآ هك تسناد هاگتسد ِقطنم زا جراخ و نورد هك یا ینتورکیم و یراتخاسزير یاه توافت نینچمه .دنك یم ليدبت زيامتم جراخ اي نورد تاقابطنا نیمه زا یشان ،دراد هراشا اه نآ هب )1۳87( یدعسا و یدعسا تايرظن رد »یلاقتنا دُم« موهفم ًاساسا .تسا هاگتسد ِقطنم زا عوضوم نیمه رب »دُم یبرع موهفم« نوماریپ حآولیش تايرظن رد 7 و 6 دراوم یياج هباج ،یكرت -یبرع -یناريا هزوح یياقیسوم تّنس رد هك دراد هراشا و هداد رارق ریثأت تحت ار نآ یتوص تّیهام ،یياريز حطس ظاحل هب دُم كي هك روط نامه .دش دهاوخ نآ ناونع رییغت هب جتنم ،ریثأت نيا نازیم هب هجوتاب یسانش ناور هزوح رد عوضوم نيا ،دش هراشا شهوژپ یرظن ینابم شخب رد ازریم هك ار یعونتم و ناوارف تایئزج .تسا هدش تباث یرما زین یقیسوم یلااب تیّمها زا یكاح ناوت یم ،دهد یم هئارا نيوانع و یماسا رد عیفش اب طابترا رد عوضوم نيا .تسناد هاگتسد قطنم رد رضاح شهوژپ عوضوم كیسلاك یقیسوم یلعف ناگراك رد رضاح لادُم یاه تّيدوجوم زا یرایسب هك شکلد و زانهش ،قارع ،کار نوچ یياه تّيدوجوم .تسا قداص یناريا تّيدوجوم لاثم ناونع هب .دنشاب هناگادج یشهوژپ عوضوم دنناوت یم كي ره رد ،روهام دمآرد زا رتلااب تسرد متشه هلصاف رد ،روهام هاگتسد رد کار هدش انب »نويامه دمآرد« زا رتلااب تسرد مراهچ هلصاف رد نويامه هاگتسد راك هب لقتسم ِدمآرد شیپ كي لادُم یانبريز ناونع هب ناخ شيورد طسوت و یقیسوم ِناگراك رد یتاعوضوم نینچ ِزورب یلكروط هب .تسا هدش هتفرگ اي رییغت هك تسا یرایسب تابسانت و فيارظ ِدوجو زا یكاح یناريا كیسلاك فلتخم حوطس رد ناگراك شرتسگ بجوم دناوت یم كي ره رد یياج هباج دسر یم رظن هب نینچمه .دشاب ون و عونتم یاهاضف قلخ و نلاك ات درُخ زا یاه تّيدوجوم یارب فلتخم نيوانع صاصتخا اب راجاق نانادیقیسوم رب میقتسمریغ روط هب ،دنا هدش هدافتسا یفلتخم یاه هاگياج رد هك یناسکي و تابیكرت داجيا قيرط زا ناگراك شرتسگ ِناکما و هاگتسد قطنم ِفاطعنا .دنا هتشاد هراشا لادُم ِفلتخم یاه تشگ یاج
اه تشون یپ
1. Valence. 2. Arousal.
3. Emotions. 4. Tempo )Note Density(.
5. Mode. 6. Loudness )Intensity(.
7. Timbre. 8. Pitch.
9. Intervals. 10. Melody.
11. Harmony. 12. Tonality.
13. Rhythm. 14. Articulation.
15. Amplitude Envelope. 16. Pauses/Rests.
17. Musical Forms. 18. Expression.
بلغا ،تسا رات زاس رب ینتبم ًاساسا راجاق یياقیسوم تّنس هکنآ هب هجوت اب .19 زاس نيا تاناکما هب هتسباو زین تّنس نيا رد هدش هدافتسا تاناکما و یرظن تاعوضوم
.تسا هدش همجرت اهزاس رياس یارب نامز رذگ رد و هدوب عبانم تسرهف ،)یلیلحت و یشزومآ یسيون تن( یلقنیسح ازریم فيدر ،)1۳89( یبن ،یدمحا
.دورس :نارهت هاگتسد :ناريا كیسلاك یقیسوم یرظن یاهداینب ،)1۳82( ناموه ،یدعسا
.56-4۳ صص ،22 هرامش ،روهام یقیسوم همانلصف ،یدُم دنچ یا هعومجم ناونع هب زاوآ راتخاسرد یقیبطت یا هعلاطم :لادم یاه نشور هياس ،)1۳87( ناموه ،یدعسا
.57-47 صص ،41 هرامش ،روهام یقیسوم همانلصف ،ناهفصا تایب یقیسوم رد »یگمغن ریس« موهفم ،)1۳96( ناموه ،یدعسا ؛ميرم ،شلاچ -ابيز یاهرنه هيرشن ،)ناهفصا تایب زاوآ دمآرد :یدروم ۀعلاطم( ناريا یهاگتسد
.91-81 صص ،یقیسوم و یشيامن یاهرنه زكرم تياسبو ،ناريا یسانش یقیسوم رد ماقم ،)1۳94( نسحم ،نايراجح
https://www.cgie.org.ir/fa/news/84009 ؛یملاسا گرزب فراعملا هرياد .روهام :نارهت ،یناريا یقیسوم هب ون یشرگن ،)1۳72( شويراد ،یيلاط
.ین رشن :نارهت ،فيدر لیلحت ،)1۳94( شويراد ،یيلاط ،یماود للهادبع فيدر ساسارب یناريا زاوآ یياشگزمر ،)1۳98( شويراد ،یيلاط
.ین رشن :نارهت .یغورف :نارهت ،ناحللااروحب ،)1۳75( یزاریش هلودلا تصرف ،روپ حصان للهارصن حیحصت ،جاّبدلاةرغل جاتلاةرد ،)1۳87( یزاریش نيدلا بطق
.رنه ناتسگنهرف :نارهت ،)لّوا شخب( ؟یضرع اي یرهوج :هاگتسد فاطعنا ،)فلا1۳99( دیعس ،یفامدرك
.87-47 صص ،87 هرامش ،روهام یقیسوم همانلصف ،)مّود شخب( ؟یضرع اي یرهوج :هاگتسد فاطعنا ،)ب1۳99( دیعس ،یفامدرك
.54-27 صص ،88 هرامش ،روهام یقیسوم همانلصف .روهام :نارهت ،ناريا یتنس یقیسوم یزاوآ فيدر ،)1۳74( دومحم ،یميرك دومحم تياور هب ناريا یتّنس یقیسوم یزاوآ فيدر ،)1۳76( دومحم ،یميرك .ناريا یقیسوم نمجنا :نارهت ،هيدوعسم یقتدمحم یسيوناوآ ،یميرك كباب همدقم اب یبتاك یلع همجرت ،ماقرلاا حوضو ،)1۳89( نسحم ریم ،باون
.65-41 صص ،50 هرامش ،روهام یقیسومهمانلصف ،یئارضخ رامثا و راجشا رد یقیسوم ،)1۳94( دیعس ،یفامدرك ؛داجس ،ناور بوخ مهف كین
.86-۳9 صص ،70 هرامش ،روهام یقیسوم همانلصف ،یراخب مجنم ءلاع .انس سلجم ۀناخباتك یطخ ۀخسن ،راودلاا عمجم ،)1۳17( یلق یدهم ،تياده
Faith, M., & Thayer, J. F. )2001(, A Dynamical Systems Inter- pretation of a Dimensional Model of Emotion, Scandinavian Jour- nal of Psychology, 42, pp. 121–133.
Forde Thompson, William, & Balkwill, Laura-Lee )2010(, Cross-cultural Similarities and Differences, In P. N. Juslin, & J. A.
Sloboda )Eds.(, Handbook of music and emotion: Theory, research, applications, pp. 755–788, New York: Oxford University Press.
Friedman, Ronald S.; Neill, W. Trammel, A. Seror III, George, &
L. Kleinsmith, Abigail )2018(, Average Pitch Height and Perceived Emotional Expression Within an Unconventional Tuning System, Music Perception: An Interdisciplinary Journal, 35 )4(, pp. 518- 523.
Gabrielsson, A., & Lindström, E. )2010(. The role of structure in the musical expression of emotion, In P. N. Juslin, & J. A. Sloboda )Eds.(, Handbook of music and emotion: Theory, research, appli- cations, pp. 367–400, New York: Oxford University Press.
Ilie, G., & Thompson, W. F. )2006(, A Comparison of Acoustic Cues in Music and Speech for Three Dimensions of Affect, Music Perception, 23, pp. 319–329.
Jaquet, Lucas, Danuser, Brigitta, & Gomez, Patrick )2014(, Mu- sic and felt emotions: How systematic pitch level variations affect the experience of pleasantness and arousal, Psychology of Music, 42 )1(, pp. 51-70.
Juslin, P. N., & Sloboda, J. A. )2010a(, At The Interface Between The Inner And Outer World; Psychological Perspectives, In P. N.
Juslin, & J. A. Sloboda )Eds.(, Handbook of music and emotion:
Theory, research, applications, pp. 73-97, New York: Oxford Uni- versity Press.
Juslin, P. N., & Sloboda, J. A. )2010b(, Handbook of music and emotion: Theory, research, applications, New York: Oxford Uni- versity Press.
Nettl, Bruno )1987(, The Radif of Persian Music: Studies of Structure and Cultural Context, Champaign. III. )1423 Cambridge Dr. Champaign 61826(: Elephant and Ca.
Powers S., Harold )1958(, “Mode and Raga,” The Musical Quarterly, Volume XLIV, Issue 4: 448–460.
Schellenberg, E. Glenn, M. Krysciak, Ania, & Campbell, Jane )2000(, Perceiving Emotion in Melody: Interactive Effects of Pitch and Rhythm, Music Perception: An Interdisciplinary Journal, 18 )2(, pp. 155-171.
Shiloah, Amnon )1981(, “The Arabic Concept of Mode,” Jour- nal of the American Musicological Society )1981( 34 )1(: 19–42.
Simonton, Dean Keith )2010(, Emotion and Composition In Classical Music, In P. N. Juslin, & J. A. Sloboda )Eds.(, Handbook of music and emotion: Theory, research, applications, 347-366, New York: Oxford University Press.
Wright, Owen )2019(, Music Theory in the Safavid Era, New York: Routledge.
T
he logic of the Dastgāh, from its emersion to the present day, has always included a modal arrangement from a lower pitch to a higher level. This arrangement always returns to the "Darāmad" mode at the lowest pitch of the system represented by the concept of Forūd, a motion to objectify the cyclic pattern of the Dastgāh. The critical point in these modal arrangements is that some modal entities appear in different Dastgāh-hā )s. Dastgāh( with the same or sometimes different names. As a result, a single entity may occur at different pitch levels relative to the fundamental pitch of the corresponding Dastgāh in Darāmad. On the other hand, the acoustic nature of the anterior and posterior modes of a mode and the tuning of the basis of the Dastgāh affect the acoustic appeal of that mode. In this regard, a modal entity in various presentations within the arrangement of different Dastgāh-hā, in its outer layers, undergoes a kind of melodic adaptation. In addition, according to the current concept of Āvāz in Iranian classical music, the independent performance of a mode outside the system and without the presence of previous and subsequent entities, as well as the concept of Forūd will have a different timbre and tonal color. The present study uses descriptive, analytical, and comparative methods and two case studies: Mokhālef-e Segāh – Bayāte- Isfahān-e Qadim and Nayshābūrk-e Māhūr, to study the effect of modal arrangement of the Dastgāh, on the acoustic representation of a modal entity and its mental perception in this system.Each of the four authoritative narrations of Iranian classical music Radif, including the narrations of Mirzā Abdullāh, Mirzā Hosseinqoli, Abdullāh Davāmi and Mahmūd Karimi, from micro to macro level, based on the concept of Seyir has been examined for this research. This study shows that the Dastgāh modal regulation of the device and the relative pitches within each mode are effective and important in three ways: 1. Depending on the position of a mode in the arrangement of the Dastgāh relative to the Darāmad,
The Modal Arrangement of the Dastgāh and its Effect on the Representation of Modal Entities and the Possibility of Expanding the Repertoire; Case Study: Mokhālef-E Segāh – Bayāt-E Isfahān-E Qadim & Nayshābūrk-E Māhūr
Sina Sanayei*
Master of Ethnomusicology, ِDepartment of Ethnomusicology, School of Performing Arts and Music, College of Fine Arts, Univer- sity of Tehran, Tehran, Iran.
)Received: 8 May 2022, Accepted: 5 Sep 2022(
the concept of Forūd will require different adjustments. 2.
Each modal entity within the framework of the Dastgāh, apart from the relation it finds with Darāmad, also sees a connection with its previous and subsequent modes and will be influenced by them. 3. The displacement of each modal entity inside the framework of the Dastgāh will represent distinct feelings and perceptions of the Dastgāh as a Nobat-e Morattab. Considering the similarities in melody and intervals of the two Mokhālef-e Segāh – Bayāt-e Isfahān-e Qadim and Nayshābūrk-e Māhūr, these two seem to be the same entity that has two different acoustic manifestations in two different uses, creating two distinct perceptions for the listener. Also, the microstructural differences between the Mokhālef-e Segāh and the Bayāt-e Isfahān-e Qadim are due to these adaptations within or separate from the system’s framework. In general, the present study results indicate the existence of subtle changes in each of them, which leads to the expansion of repertoire at different levels.
Keywords
Dastgāh, Radif, Iranian classical music, Mokhālef-e Segāh, Bayāt-e Isfahān-e Qadim, Nayshābūrk-e Māhūr.
* Tel: )+98-912( 9377033, Fax: )+98-21( 41425555, E-mail: [email protected]
