The Justiciability of the Right to Housing in International Human Rights law and the Iranian
Legal System
(Type of Paper: ResearchArticle)
Zhara Moshref Javadi1*, Seyed Ghasem Zamani2, Zahra Ebrahimi3
Abstract
Adequate housing is a basic human need on which the realization of other fundamental rights depends. The right to adequate housing has been recognized in many national, regional and international instruments. However, the mere recognition of a right does not suffice, and enforcement as well as the right of action are necessary. The issue raised is whether the right to housing is justiciable in international and national legal systems. In terms of international human rights law, this matter has been resolved with the adoption of the Optional Protocol to the International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights in 2008. The government of the Islamic Republic of Iran is a member of the said covenant but not its additional protocol. As such, it will establish its own policies on this issue. The present study aims to evaluate the justiciability of the right to housing in international human rights law and Iran's legal system.
Keywords
housing, right to adequate housing, human rights, justiciability.
1.Ph.D. Student in (International Law), Faculty of Law and Political Science, Allame Tabataba’I University, Tehran, Iran (Corresponding Author). Email: [email protected]
2.Prof, Department of Public and International Law, Faculty of Law and Political Science, Allame Tabataba’I University, Tehran, Iran. Email: [email protected]
3.Ph.D. Student in (Public Law), Faculty of Law and Political Science, Allame Tabataba’I University, Tehran, Iran. Email: [email protected]
Received: May 7, 2019 - Accepted: June 24, 2019
This is an Open Access article distributed under the terms of the Creative Commons Attribution 4.0 International, which permits others to download this work, share it with others and Adapt the material for any purpose.
ماظن رد نکسم قح یهاوخداد تیلباق بی
ن لملا ل ناریا قوقح و رشب قوقح ی
یملع :هلاقم عون(
)یشهوژپ _
یداوج فرشم ارهز
1
،*
ینامز مساق دیس ،2
یمیهاربا ارهز
3
هدیکچ
ا قب دوققو ر اقس ققحت هک تسا رشب یساسا یاهزاین هلمج زا بسانم نکسم زا یرادروخرب ن ازا .تسا هتسباو ،یلم دانسا زا یرایسب رد ور
هقطنم ا و ی بی ن للملا ی ه ش ی اسانش نکسم و
و ک زا یرادروخرب فرص هک دریگ رارق هجوت دروم اب رما ن ا اما .تسا هقب
اقهنت تق افک ی
من ی نک .دراد تقیمها مه و آ زا یرادروخرب یارب اوعد ۀماقا و نینچمه و ارجا تنامض و
ن ازا ن ا ور هلئسم و ماظن رد یهاوخداد تیلباق نکسم و ا آ هک تسا حرطم یقوق
بی ن قللملا ی
ماظن رد .تشاد هاوخ ار یلم و بی
ن للملا داق یم هقب یراقیتخا اقکتورر ب وقصت اب رشب دوقو ی
( یگنهرف و یعامتجا ،یداصتقا دوقو 1966
لاس رد ) 2008
و واقخ باوقض ت اعر اب رما ن ا
ارق ا یملاسا یروهمج تلود اما ؛تسا ه ش قحم ۀتیمک ریسافت هقب
اوقنع وق ع هقک یقتلود
م نق ا هجیتن رد .تشاد هاوخ ار دوخ واخ ۀ ور ،تسین ا ب یقاحلا اکتورر و ع و تسا دا ی
ماظن رد نکسم و یهاوخداد و دانتسا ۀ ور و متسیس ات دوب هاوخ آ رب شهوژر قب
ی ن قللملا ی
. نک ایلحت و فیصوت ار واخ دراوم رد ار ا یقوقو ماظن و رشب دوقو
ناگژاودیلک
دوقو ،نکسم رب و .نکسم یهاوخداد تیلباق ،رشب
1 . دوقو( یرتکد یوجشناد بی
ن الملا هقملاع هاگشناد ،یسایس مولع و دوقو ۀ کشناد ،) ارق ا ، ارقهت ،ی اقبطابط
)لوئسم ۀ نس ون(
. Email: [email protected]
2 . ا داتس و یمومع دوقو هورگ ، بی
ن الملا . ار ا ، ارهت ،ی ابطابط هملاع هاگشناد ،یسایس مولع و دوقو ۀ کشناد ، Email: [email protected]
3 . یوجشناد یرتکد ( دوقو یمومع )،
ۀ کشناد دوقو و لع مو
،یسایس هاگشناد هملاع
،ی ابطابط
، ارهت ار ا .
Email: [email protected]
:تفا رد خ رات 17
/ 02 / 1398 - :شر ذر خ رات 03
/ 04 / 1398
همدقم
امه روط هب زورما هب دوخ تایو زاغآ زا رشب م هاش هک نکقسم زا یرادروخرب و هدوب هانررس لابند
،تسا هعماج ک دارفا یارب ن داینب یقو بسانم هکارچ
دوقو ر اس اهنآ
زا یرادروقخرب هقلمج زا
هب .تسا هتسباو ا ب یناسنا تمارک و تشا هب ،تینما بقسانم نکقسم ا نکسم و ایلد نیمه
هن اهنت دانسا رد هکلب ،اهروشک یلخاد نیناوق رد بی
ن للملا نق ازا .تسا هتفا رولبت زین ی ور
تقلود اقه
،واخ ارش رد اب هب
و هژ یعیبط یا لاب زا هک یدارفا یارب رثأتم
ه ش نا دارفا ا سآ ی ب ذقر ر رد
هب ،هعماج نم نکسم درک مهارف روظنم . ننک میقتسم کمک دوخ ا نورهش هب بسا
دوقو
،یداصتقا یعامتجا
و یگنهرف هک هب اونع اسن مود دوقو رشب رد ۀ س مهدزون روقهظ
درک رب و ۀلخا م تلود یکأت رد ار یقوقو و تشاد مرب
ی گ ی در داققوا رد ار یساسا شقن تلود هک
عامتجا ،یداصتقا دوقو ر اس رانک رد ار نکسم و ،دراد آ .درک ی اسانش یگنهرف و ی
هب رما یداب رد رظن
م ی سر ی هیلع آ ربارب رد ناوتن درف و نشاب هبلاطم اباقریغ دوقو ن ا هک
رد . نک اوعد ۀماقا تلود 1993
، تلود اه تکرقش نق و رد رقشب دوققو یناهج سنارفنک رد هک ی
هک ندرک ملاعا عامجا هب ، ندرک
«
،هچراپک ،یناهج رشب دوقو مامت بترم و هتسباو
ا ن ( »
United
Nations conference, 1993: part1
.) تلود اه ۀیهت ری ش ون قس ،یداقصتقا دوققو داق یم یارقب ی
ار یگنهرف و یعامتجا ه قهع رب
لاقس رد داق یم یراقیتخا اقکتورر ماجنارقس . قنتفرگ 2008
هقب
نس . یسر ب وصت روکذم
اب ر ی ش بی ن ی توا ق تیلباق یر ذر
و یهاوخداد و
داق یم رد جر نم دوق
گنهرف و یعامتجا ،یداصتقا دوقو زاربا رط زا
تا اکقش یدرقف و یقهورگ تتوقحت رد یقمهم
قحت و یافیتسا دوقو
،یداصتقا یعامتجا
و یگنهرف داج ا هدرک .تسا
ن ا ،یناهج لوحت ن ا رانک رد هلئسم
هقلمج زا داق یم وق ع یاهروشک هک دراد تیمها زین
اکتورر رد هک ار ا ار نکقسم قو دوقخ یلم نیناوق رد بیترت هچ هب ، نتفاین ت و ع روکذم
رط هچ زا دارفا و ندرک ی اسانش م
ی قنناوت نق ا رد ،هقجیتن رد . قننک هقبلاطم ار قو نق ا
شهوژر نآرب ی م ینک یسررب ات م
ماظن رد بسانم نکسم و نکسم زا روظنم قب
ی ن قللملا یقلخاد و ی
،سپس .تسیچ راکوزاس
اظن ۀ ور و م
بی ن للملا تقیلباق و نکقسم قو ووقصخ رد رشب دوقو ی
ۀبلاطم درط و نکسم و ووصخ رد ار ا یقوقو ماظن آ رانک رد و یسررب ار آ یهاوخداد ؛مینک یبا زرا ار آ ضقن دراوم رد و ن ا ا
هکن ارق ا ی اق ق و یقوققو ماظن رد درف ا آ قم
ی
ناوت هب اهنت قص رد ا نک دانتسا و ن ا هب ی هقلمج زا ن زاوقم ر اقس زا فقللت و ضققن ترو
تخاس زاسو نکسم بسانمان م
ی ناوت دانتقسا زقین داق یم رد جر قنم دوقخ نکسم و ضقن هب
هب . نک ،درقیگ رظن رد عاوق ر اس زا فللت راثآ زا ار دوخ بسانم نکسم و ضقن ،رگ د ترابع
هتخادرر ا ب شهوژر ن ا رد هک تسا ی وابم ءزج م
ی دوش .
رعت نکسم فی
یداصتقا عب زا ار نکسم م
ی اوت ک
« تاک » رقظن زا ، ناوخ هقعماج
قسانش کق ی
« داقهن
» زا و ،
رظنم اسنا سانش ی
« گنهرف » ، اراکمه و اکل ا( یمان 1394
: 166 مسا ،اعفم زو رب نکسم .)
یبرع ۀش ر زا اکم
« نکس » یناکم هب حلاطصا رد و تسا وکس و شمارآ یانعم هب قم
ی وگ قن
ک یگ نز آ رد اسنا ه م
ی نک نیما(
، اراکمه و رور 1394
: 48 رد .) تغل قمان یاقنعم ا قلهد ۀ
یاج وچ نکسم یوغل تقسا ه قش اقنعم مارآ یاقج ،ماقم و تنوکس ،تیب و لزنم ،هناخ و شاب
( ما ی ن رور و اکمه
، ار 1394 : 49 .)
یزاسرهش و نکسم ،هار تاقیقحت زکرم
« ینوکسم واو »
رک ف رعت نینچ ار :تسا هد
« مامت
)تقلاوت کق اقا قو( س ورقس و داقتا ک اماش اقا و هک تسا امتخاس ک زا یتمسق ا غ ا میقتسم یدورو یاراد و هدوب اقتسم ی
قتسمر ی م ، آ فراقعتم اکقش . قشاب یموقمع ربعم زا
ناخ ۀ نامترارآ واو و یلومعم ی
یم هتخاس راوناخ ک تنوکس یارب هک تسا دوش
1.»
ف راعت بلاق رد هئارا
ه ش یم و دراد یداقم ۀبنج مه هک تفرگ رظن رد یناکم ار نکسم اوت
،تسا راذگرثا درف یگ نز یشزرا و یوور داعبا رد مه هقکارچ
رقظن رد وکقس و شقمارآ اقحم
هتفرگ ه ش .تسا ۀرامش یمومع ۀ رظن ساسارب 4
ووقصخ رد یقگنهرف و یعاقمتجا ،یداصتقا دوقو ۀتیمک
« بسانم نکسم »
وچراچ رد ۀدام ب
11 یقگنهرف و یعاقمتجا ،یداقصتقا دوققو داق یم 1966
ا فقس اب هانررس ک اهنت بسانم نکسم هتیمک رظن زا هک تسا ه ش ایب نینچ
ًارصحنم کق
و شمارآ ،تینما اب هارمه ی اج رد درک یگ نز و یانعم هب بسانم نکسم هکلب ؛تسین تاک ( تسا تمارک
CESCR, 1991: No.4, para.7
رد .) تقیقو
« بقسانم نکقسم »
زا رقتارف یناقکم
.تسا فقس ک و یراو دراهچ ار آ اوتب ات شاب هتشاد دوجو اب هانررس ک یارب یفلتلم ارش
« بسانم نکسم »
رد
ن ازا .تفرگ رظن یارب ور
هکنآ رادروقخرب اق ل یاقهرایعم زا اقا قو اب ، شاب بسانم ینکسم
وب سرتسد رد ،فرصت رد تینما : شاب یارقب یلاقم اوقت ،تام خ د
هرقهب قنم ر اقس زا قش
( یگنهرف بسانت و تیعقوم ،یسرتسد ،ینکس تیلباق ،دوقو
OHCHR, 2009: No.21: 3-4
.)
رما ن ب رتشیب بسانم نکسم رب و ف رعت رد همادا رد م
ی زادرقر م نکقسم رقب قو هقک
یدراوم هچ اماش م
ی دوش قوقو هچ زا ووصخ ن ا رد دارفا ا درف و . نتسه رادروخرب ی
1 هژاو فراعت :ک.ر رتشیب ۀظولام یارب . :اهدرا ناتسا و اه
https://www.bhrc.ac.ir/
نکسم رب قح
نق ازا و تقسا هدوقب خ رات لوط رد اسنا یساسا یاهزاین هلمج زا نکسم و هانررقس نتقشاد ور
هب ر ت ج هقب ن داینب و هیلوا دوقو هلمج زا بسانم نکسم یقم رامقش
حوطقس رد رقشب هقک ق آ
هب فلتلم ن ازا .تسا و هدوب آ لابند
قلم دانسا رد خ رات لوط رد ور و ی
قب ی ن قللملا هقب هاقش ی
آ فلتلم داعبا و نکسم و نتخانش تیمسر هدوب
ا م .
1 . ناریا یقوقح ماظن رد نکسم قح
ساسارب اصا 31 ساسا وناق ی
روهمج ی ملاسا ار ا ی
« رقه و ،زاین اب بسانتم نکسم نتشاد
داوناخ و درف ۀ
ا نار ی .تسا ]...[
.»
اصا نینچمه 33
ایب یساسا وناق م
ی راد د هک
« ه ی چ سک ار
من ی اوت دروم احم رد تماقا زا ا دومن یعبت دوخ تماقا احم زا هقلاع
شا تقماقا هب ا عونمم
ررقم وناق هک یدراوم رد رگم تخاس روبجم یلحم رد م
ی دراد .»
ۀدام 1 قضرع و یلوت زا ت امو و یه ناماس وناق ۀ
نکقسم بوقصم 1387 فقظوم ار تقلود
م ی ک ن هک
« هب روظنم مأت ی ن نکسم ن قاف یسرتسد تلوهس و نکسم هب
و هژ هورگ اه مک ی قمآرد
رط زا]...[ ،روشک ی یلوت نکسم یمک و یفیک یاقترا ،بسانم ۀناخ هب امو
ق ت اقه ما ققا مزت ی
امن
1.»
ۀدام رد 73 هامرلآ خروم ی نورهش دوقو روشنم 1395
و هرهب نم نقم ا نکقسم زا ی
ا نورهش زاین اب بسانتم و و
هداوناخ اش ۀدام .تسا ه ش ی اسانش 74
یم ایب زین تقلود هک نک
ۀنیمز مأت ی ن اب بسانتم نکسم تیعضو دوبهب و و
گژ ی اه و یموقب ی شزرا
اقه یارقجا ،یقگنهرف ی
و امتخاس یلم تاررقم حرط
اه ی هب ی هن زاس فرصم ی ژرنا
مهارف ار ی م
ی .دزاس 2
ینچمه ار ا ،یلم تاررقم و نیناوق رانک رد رد ن
4 ا روآ 1968 ب دا یم ی ن قللملا ی دوققو
ار یگنهرف و یعامتجا یداصتقا و درک ا ما
رد 17 تشهب درا 1354
ناسر ب وصت هب ربارب و
اب
ۀدام 9 ین م وناق مزت و وناق مکو رد دا یم تاررقم
.تسارجتا
ار ا نیناوق رد هب
و هژ سم زا یرادروخرب و ،تسا حرطم هچنآ یساسا وناق و تسا نک
هب عوقن ی
دوقخ نیناوقق و تاما ققا اب ات تسا ه ش فلکم تلود دراوم ۀمه رد .تسا ه ش نکسم زا عسوم ریبعت .دزاس مهارف ار نکسم ن ا زا یرادروخرب ۀنیمز امه
روط ۀدام رد هک 59
ۀمانرب وناق جنر
لاقس مقشش ۀ
،یگنهرف و یعامتجا ،یداصتقا ۀعسوت هنالتازو
اه و یزاسرهش و هار ی و روشک
رادرهش ی اه هقب فقلکم
یزاسرهش یزاسهب ه ش
نا تلایهست و یلام عبانم تسا ه ش فظوم زین تلود و ازرا
ق ی تم نیقمز و
همانرب وناق یارجا لوط رد یتاونس ۀجدوب بلاق رد ار زاین دروم مأت
ی ن
3. نک
1 . اق ون ه ناماس ی و امو ت زا لوت ی و ضرع ۀ نکسم بوصم 1387 .
2 . ی نورهش دوقو روشنم هامرلآ
1395 .
3 . مانرب وناق ۀ جنر لاس ۀ عسوت مشش ۀ بوصم ، ار ا یملاسا یروهمج یگنهرف و یعامتجا ،یداصتقا 14
نفسا هام 1395 .
2 نکسم رب قح .
« بسانم » ماظن رد بی
ن للملا رشب قوقح ی
شب دوقو یناهج ۀیملاعا ۀدام رد ر
25 رکذتم م ی دوش هک
« یگ قنز دطقس دراد قو سقک رقه
و دوخ هافر ،یتملاس یارب هک ار بسانم هداوناخ
شا ،کاقشور ،کاروقخ خقیو زا ،تقسا بسانم
،نکسم تبقارم اه مزت یعامتجا تام خ و یکشزر ی مأت
ی ن نک .»
رشب دوقو یناهج ۀیملاعا هب
اونع ماظن رد ردام نس بی
ن للملا ب دوقو ی رش
هب روط و یلک
ار نکسم زا یرادروخرب یارب درف ره هب
اونع رقظن رد یگ قنز درا ناتسا قم
ی گ قی در ، آ زا سقر .
( یگنهرف و یعامتجا ،یداصتقا دوقو دا یم 1966
ۀداقم رد ) 11
نکقسم نتقشاد رقب قو هقب
بسانم م ی دزادرر اقباق بقسانم نکقسم رب و ، آ هب طوبرم یمومع رظن و هدام نتم ساسارب .
ر اقس اق یقهورگ یگتقسباو یداقصتقا تیعقضو ،نقس زا غراف اب دارفا .تسا همه یارب لامعا گتسباو ی اه و عضو ی ت اه ن ازا . نوش و ن ا ۀ نراد ور
هرهب نم ۀداقم اقب باقطم و ن ا زا ی 2
دریگ رارق ی یعبت عون چیه عوضوم ابن دا یم (
CESCR, 1991: No.4, para.6
.)
هک تشاد هجوت اب بسانم نکسم رب و
دازآ ی اه زین ار ی قمرب رد
ی گ قی در نق ا . دازآ ی اقه
:تسا ا ل دراوم اماش - ؛درف ۀناخ ۀنارسدوخ ب رلت و )هرداصم( یرابجا علخ ربارب رد ت امو
- و ؛درف ۀداوناخ و یصوصخ م رو ،هناخ هب هنارسدوخ دورو م ع رب و
- آ و یگ نز احم نییعت و تماقا احم بالتنا رب و یداز
تفر مآو .
بسانم نکسم رب و گربرد
ی نر :هلمج زا ،تسا زین یقوقو ۀ
- ؛فرصت رد تینما
- ؛کلم و نیمز ،نکسم ینادرگزاب
- ؛بسانم نکسم هب ضیعبت و ب و ربارب یسرتسد
- رد تکراشم مصت
ی م گ ی ر عاقمتجا و یقلم حوطس رد نکسم هب طوبرم ائاسم هب طوبرم ی
(
OHCHR, 2009: No.21: 3
.)
رد دانسا ر اس ،روکذم دانسا رانک بی
ن للملا بقسانم نکقسم رب و هب فلتلم درط هب زین ی
هراشا هتشاد نا . هب روط ویسناونک لا م بی
ن للملا ( یداژقن ضیعبت لاکشا هنوگ ره عفر ی 1955
،)
ۀدام رد 5 هرهب نم زا غراقف ار بسانم نکسم هلمج زا یگنهرف و یعامتجا ،یداصتقا دوقو زا ی
عون ره تلود تا هعت ءزج و دارفا یارب ی یعبت مرب
ی درامش نب . 3 ۀدام 27 دوققو ویسناونک
( کدوک 1989 ) تلود اه فظوم ار م
ی ک ن دارقفا ر اقس اق ن لاو هب کمک یارب مزت تاما قا ات
هلمج زا ، نهد ماجنا ار کدوک لوئسم همانرب
اه .نکسم ننام یت امو ی ۀدام رد
21 ویسناونک
هب طوبرم اگ نهانر عضو
( 1951 هک تسا ه ش ایب )
« رد رقب رقما ن ا هک اجنآ ات نکسم دروم
تحت ا ه درگ میظنت تاررقم و نیناوق بط تبقسن قهاعتم لود تقسا یتلود تاماقم تراظن
هب راتفر اگ نهانر ی
هک تشاد نهاوخ لومعم زا لاقو رقه رد و هدوقب عاسم اکما و رس ات
اوم نینچ رد هک یراتفر هب تبسن در
هب اگناگیب لک روط
ی یم لومعم نراد
شابن رت عاسمان .»
دوقو و ار ا یقوقو ماظن رد نکسم و هب یلامجا ۀظولام زا سر بی
ن اقلملا ق اب ،رقشب
هقیلع اوقعد ۀقماقا اکما آ رد جر نم یاهرایعم ا و ن ا ضقن تروص رد ا آ هک درک یسررب دطس رد دلاص تاماقم ا تلود بی
ن ا للمل .ریخ ا دراد دوجو یلم و ی
نکسم قح یهاوخداد تیلباق
ماگنه اکش گ ی ر دا یم ی زا یرایسب یگنهرف و یعامتجا ،یداصتقا دوقو
بواص ارظن نق ا رقب
یهاوقخداد اباقریغ نکسم و هلمج زا رشب دوقو مود اسن رد جر نم دوقو هک ندوب ه یقع تتوحت و امز رذگ اب نکیل .تسا هبلاطم و و قحت ۀصرع رد
یارب ی اهراکوزاس ،یرشب یاه
. ش مهارف دوقو ن ا ضقن زا یهاوخداد
1 . ماظن رد نکسم قح یهاوخداد تیلباق بی
ن للملا رشب قوقح
لاس رد 1993 ، تلود اه عاقمجا هب ، ندرک تکرش ن و رد رشب دوقو یناهج سنارفنک رد هک ی
هک ندرک ملاعا
« راپک ،یناهج رشب دوقو مامت بترقم و هتقسباو ،هقچ
ا قن
» (
United Nations
conference, 1993: part.1
ن ازا .) ۀیهت ور ر ی ش ون س و یعاقمتجا ،یداصتقا دوقو دا یم یارب
لاس رد ماجنارس .تفرگ رارق راک روتسد رد یگنهرف 2008
دوققو داق یم هقب یرایتخا اکتورر
ا یهاوقخداد و تقیقو رد هک یگنهرف و یعامتجا ،یداصتقا تیمقسر هقب ار دوققو نق
قم ی
تخانش لاس رد و ب وصت ، 2013
مزت ارجتا
1. ش
نس روکذم اب شیر ینیب توا ق تیلباق یر ذر
و یهاوخداد دوققو داق یم رد جر نم دوقو
گنهرف و یعامتجا ،یداصتقا زاربا رط زا
تا اکش یدرف و یهورگ تتوحت رد یمهم ققحت
و
یافیتسا دوقو
،یداصتقا یعامتجا
و یقگنهرف داقج ا
هدرقک ۀداقم ساقسارب .تقسا 2
اقکتورر
ت اکش ،یرایتخا م
ی ناوت دارفا زا یهورگ ا دارفا بناج زا ا سوت و ع روشک تیولاص تحت
،
ضقن ینابرق یع م هک ک ره
دا یم رد جر نم یگنهرف و یعامتجا ،یداصتقا دوقو زا ، نتقسه
( دوش میلست
2009: Art2 United Nations General Assembly,
2.) یارب یت اکش ره ،ن اربانب
هکنآ رظن زا اکتورر
« یعوضوم تیولاص
3» داق یم ت امو تحت دوقو اب ، شاب راگزاس آ اب
1 . :ک.ر رتشیب تاظولام یارب https://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=IND&mtdsg_no=IV-3 a&chapter=4&clang=_en 2. Communications may be submitted by or on behalf of individuals or groups of individuals, under the
jurisdiction of a State Party, claiming to be victims of a violation of any of the economic, social and cultural rights set forth in the Covenant by that State Party.
3. ratione materiae
( نک ایب ار
Geneva Academy, 2013: 7
داوقم رد جر قنم دوققو ن اربانب .) 6
اقت 15 داق یم
،نکقسم قو هقلمج زا ،یقگنهرف و یعاقمتجا ،یداصتقا دوقو قو
اقه رد یهاوقخداد اقباق ی
. نتسه یرایتخا اکتورر بوچراچ ۀدام 3 یقم ایب ،تسا عامتسا اباق ت اکش ک هک ار یط ارش ،یرایتخا اکتورر رد و قنک
:تسا عامتسا اباقریغ ت اکش ا ل دراوم هب رگم( یلخاد یسرداد عجارم مامت درکن یط )فلا یقسرداد اق رج قش ینتوط ایلد
هب وحن
؛)فراعتمریغ تروص ضقن عوقو )ب
زا شیقر هتفرگ مزت
ارقجتا عوققو )ج ؛اقکتورر قش
ه نورر تاقافتا زا شیر
امز مزت ارجتا ش اکتورر (
(Ratione Temporis
( هقکنآ رقگم ع اققو
رمتسم هتیمک ، نیبن بیسآ ینشور و صلشم ررض زا ت اکش ه نراگن رگا نینچمه .) نشاب م
ی
ناوت هلئسم ( نکن یسررب ار
United Nations General Assembly, 2009: Art4
.)
لاس رد هتیمک ووصخ نیمه رد 2015
نکقسم رقب قو دروم رد یت اکش رد ار دوخ رظن
ۀدام اب باطم 11
.درک ایب دا یم
ت اکقش رد
I.D.G
( ایناپقسا هقیلع
CESCR-Communication, 2015: 1-16
مناقخ )
I.D.G
نکاس ار یکلم ردام اب
سر زا نا و نتفرقگ ماو زا اقما .درقک یرا ق رخ کقناب هقب
ببقس ارقحب
یداصتقا روشک
و ارش دوخ
،درف مناخ
I.D.G
یارب تسناوتن ن نچ
هام ماو ار تخادررزاب نک
و کناب مه رضاو هب هرکاذم ۀسسؤم . شن ماو
ه نهد ار نهترم لام جارو نتشاذگ ارجا هاگداد رد
یارجا زین هاگداد و تخا نا ا رج هب .تفر ذر ار تساوخرد ن ا
رد 6 ، 27 و 28 ربماتپس 2012 و قسرب درف علاطا هب میمصت ن ا ات ش شلات هاگداد یوس زا ،
،لاو ن ا اب .درک لاسرا ماو دادرارق رد جر نم سردآ ساسارب ار هیغلابا هاگداد رومأم
تسناوتن غلابا
مناخ
I.D.G
یارب ما قا ن رخآ . بایب ار علاطا
ناسر زا سر ی رد شلاقت اهراب
4 رقبتکا 2012 ماقجنا
رد .دوب فومان زاب هک تفر ذر 30
هاقگداد تاقنلاعا ولباقت هقب ار هقیغلابا تفرگ میمصت هاگداد ربتکا
رد و نک داصلا 11
ۀ روف 2013 .درک رداص ار نهترم لاوما جارو یارجا روتسد هاگداد ،
رد ت اهن رد 4
ا روآ 2013 مناخ ،
I.D.G
نص رد ار غلابا و تفا دوخ تسر دو
هقب روقظنم
تشگزاب تیعضو هب شیر زا ار د قجم یقسررب هاگداد اما ،درک د جم یسررب تساوخرد ،هیغلابا
رد تقساوخرد زا سقر .درقک هراشا یسرداد نی آ نیناوق هب هصوصخ ن ا رد و تفر ذپن 23
یقم
2013 مناخ ،
I.D.G
وناق هاگداد ،یساسا وناق هاگداد رد رظن جت رب ینبم رد زین یساسا
16
ربتکا 2013 .درک در ار رظن جت تساوخرد
نور ن ا ۀجیتن رد مناخ
I.D.G
ۀداقم اق ل نکقسم زا یرادروقخرب و تلود هک دوب قتعم
11 ( 1 یقسرتسد دوبن هک درک ایب دوخ تساوخرد رد یو .تسا هدرک ضقن ار دا یم ) رثؤقم
هقب
هاگداد اه ارش یو هک ه ش آ زا عنام روشک ی شلاقچ هب ار آ دوس و نهر دادرارق ۀنتداعریغ
رقب و زا دارفا دوقو زا نهر یارجا رب مکاو عاوق نینچمه . شکب اقشنکسم
تق امو قمن ی
نک تساوخ هتیمک زا ن اربانب . هب
روظنم هکنآ تقلود زا ، نک عافد دوخ نکسم و زا ناوتب یو
ار نهر یارجا هب طوبرم ی ا ق میمصت ات هاولب و ع هیغلابا زا شیر هب
نادرگزاب .
هب هتیمک تسلن ماگ رد لئسم
ۀ
« تیولاص » درک ایب هتیمک .تخادرر ووصخ ن ا رد دوخ
رد یساسا وناق هاگداد میمصت هک اجنآ زا 16
ربتکا 2013 نق ازا ،تقسا ه قش لالتا هقتیمک ور
ولاص هتیمک ت اهن رد دراوم ر اس یسررب اب و تفر ذر ار دوخ ینامز تیولاص اقباق و دوقخ تی
.درک زاروا ار ت اکش دوب شر ذر هچنآ یم یبا زرا اب هتیمک نکسم نتشاد یارب درف دوقو ا آ هک دوب ن ا درک
ۀداقم ا ل–
11 فارگارار 1 یگنهرف و یعامتجا ،یداصتقا دوقو دا یم -
و ع تلود سوت هب
اونع ۀقجیتن
زین یو هک نهر یارجا ن ارف هب
روط م آ زا بسانم یارقب یو دوقو لامعا زا عنام و ه شن علط
.ریخ ا تسا ه ش ضقن ،ه ش عافد ن ا یبا زرا رد هلئسم
رد هقک درقک اقیب هقتیمک .تقخادرر نکسم نتشاد رب و هب هتیمک
زقکرم و یقساسا و بسانم نکسم رشب دوقو هرقهب
قنم و یعاقمتجا ،یداقصتقا دوققو زا ی
بترم مه رشب دوقو ر اس هب و تسا یگنهرف ۀقمه یارقب اب نکسم زا یرادروخرب و .تسا
.دوش نیم ت یداصتقا عبانم هب یسرتسد ا مآرد هب هجوت و ب دارفا هقک نقشاب هتقشاد ار فرصت زا تینما زا ی و اب دارفا یمامت ش رکذتم نینچمه هتیمک
قنک نیمق ت ار اه ق هت ر اقس اق رقعت ،یرابجا علخ ربارب رد ینوناق ت امو ب .
،ن ارباقن
تلود اه هک ننک نیم ت اب و ع ی ور
ه اه اب بوچراچ ن ا رد ی ور
ه اه وقچمه یت اقمو ی
. ش هاوخ نیم ت ...و تروشم یارب یعقاو تصرف و یقطنم علاطا نب ساسارب هتیمک 1
ۀدام 2 درک ایب دا یم تلود
اه دوققو هقک یدارفا ننک نیم ت اب
اهنآ نکسم زا یرادروخرب یارب یناونع ره تحت بسانم
رثأتم م ی دوش ی اق ق ارقبج کق هقب ،
رثؤم . نراد یسرتسد بسانم و اماش هوورطم ۀی ق ووصخ رد یت امو درط ن ا زا یک ه عاق
ا ی م ی دوش ق اب تلود هک
والشا یارب ار یبسانم و لوقعم ۀیعلاطا رثأتم
رد یت اقمو نیقنچ هقتیمک رظن زا . نک لاسرا
نور رد هباشم ارش هک نهر یارجا
هب روط ار نکسم زا یرادروخرب و ی ج رثأقتم
قم ی قنک
.تسا لامعا اباق زین هجیتن ن ا هب دوجوم اقو یبا زرا اب هتیمک م
ی سر یارقب دوجوم رازبا یمامت زا هاگداد هک
علاطا ناسر .تقسا هدرکن هدافتسا درف ک دزن ۀ اسمه ا امتخاس را ارس هب داد علاطا ننام ی
ن ا هب رجنم بسانمان غلابا هک تفرگ هجیتن هتیمک ،ت اهن رد هلئسم
زا ناوتن درف هک تسا ه ش
هقتیمک هقنیمز نیقمه رد .تقسا ه قش ضققن درقف نکسم و و نک عافد دوخ ۀطوبرم دوقو ار دوخ یاهرظن هب
تروص و ت اکش ۀرابرد واخ هب
روقط نیمق ت هقلمج زا :درقک اقیب یموقمع
نینچمه و یکاش دوقو نینچ رارکت م ع
ضقن اه .ه ن آ رد ی
ر اس و هوورطم ۀ نورر هب یهاگن اب ه نورر
اه نق ا ،تقسا هدرقک یقسررب ار آ هقتیمک هک ی
هلئسم دا یم رد جر نم دوقو هک تسا ه ش نشور هب
روط ریسفت عسوم م
ی نوقش زا یرایقسب و
عاوق و لامعا تلود
اه رد هقتیمک .تقشاد قنهاوخ طاقبترا دوقو ن ا اب تا قهعت یباق زرا نق ا
تلود اه ۀدام ا ل ار 2
یقتو هقک تقسا هداد اقشن هتیمک .تفرگ رظن رد هدرتسگ رایسب دا یم
دا یم رد جر نم دوقو ضقن عنام زین یلخاد نیناوق تسرد یارجا من
ی دوش رد هتیمک و زرا
با ی
اه یسررب ار دوجوم اقو اهنت دوخ ی م
ی نک قب و اقهداهن اقهرظن نور ن ا رد و زا زقین ارگ زا
.تسا رادروخرب ی ازسب تیمها هچنآ
زا رقتارف یرقما ،تقسا هتفرگ رارق هجوت دروم هتیمک رظن زا
،تسا و ک هکارچ
رد .تقسا هقتفرگ رارقق هجوت دروم مه و ن ا زا یرادروخرب نی آ و رازبا
هوورطم ۀ نورر لئسم
درقف درقک عقلطم یارقب یقسرداد نیق آ باوض ت افک م ع ن داینب ۀ زا
هب .دوش ضقن یو نکسم و تسا ه ش ببس دوخ تیعضو زا اکشتم نکسم و ،رگ د ترابع
هلسلس دوققو هقجوتم ضققن ن ا راثآ ،دوش ضقن ک ره رگا هک تسا تا هعت و عاوق زا یبتارم
درف ن داینب م
ی دوش .
ماظن درک ه هاشم اب عب ماگ رد هرهب
نم ارق ا رد آ زا یهاوخداد و نکسم و زا ی هقب
قحت بیترت هچ م
ی با .
2 . ناریا یقوقح ماظن رد نکسم قح یهاوخداد تیلباق
یا تبا زا اکش
گ ی ر لاقس رد هقک ی و ات تسا هدوب ت ولوا رد نکسم ،یملاسا یروهمج ماظن ی
1372 یملاسا یاروش سلجم
« دارفا یارب نکسم ۀیهت وناق مک
مآرد » نق ا رد .درک ب وصت ار
ک تسا ه مآ وناق کناب تایلام لومشم مآرد زا صرد مین ه
نکقسم ۀقیهت فرقص روقشک یاقه
دارفا ب ی تعا ب م ی دوش رد و هتقشاذگ هحقص ت ولوا ن ا رب زین یرادا تلا ع او د . أر
تأقیه ی
خ رات هب یمومع 16
هامدادرخ 1396
یرقست ووقصخ رد یزکرم کناب ۀمانشلب هب ارتعا رد
کناب هب وناق ن ا ا ه مآ یصوصخ یاه
:تس اهزوجم ی کناب ی و هزرابم اب وشلور ی رادا ۀ تاعلاطم
و تاررقم کناب ی کناب زکرم ی روهمج ی ملاسا ی ا ار هک کقناب اقه ی قصوصخ ی ار ن قی ز لومقشم
مکو ررقم رد وناق هت ۀی نکسم ارب ی دارفا مک مآرد رارق هداد تسا اقب وناقق اقغم تر درا قن و
اباق لاطبا لشت ی ص هداد شن و د یمومع تأیه(
،یرادا تلا ع ا 1396
ۀمانداد ۀرامش : 214
.)
اصا ساسارب 34
،زین ار ا یملاسا یروهمج یساسا وناق
« درقف رقه ملسم و یهاوخداد
سک ره و تسا م
ی ناوت هب روظنم امن عوجر دلاص هاگداد هب یهاوخداد .»
،ن اربانب هب روط یقلک
درف ره م ی ناوت دوقو ووصخ رد دلاص هاگداد رد ت
یی ع ش اوقعد ۀماقا نکسم هلمج زا دوخ ۀ
.درک یسررب ار آ ۀوحن و بیترت اب اما ، نک اقکتورر وق ع اقما یقگنهرف و یعاقمتجا ،یداقصتقا دوقو دا یم رد ار ا ت و ع دوجواب
نق ازا و تسین ا ب یقاحلا داق یم تقحت دارقفا ور
قمن ی قنناوت دوققو ۀقتیمک رد تقلود هقیلع
یگنهرف و یعامتجا ،یداصتقا ، ننک ت اکش حرط
اربانب ن یهاوقخداد قو اقهنآ
ریقسم نق ا زا
نچره .تسا نکممریغ هب
روط تلود تشاد هجوت اب یلک هب
اونع تقسا قهعتم داق یم و ع
نق ا راقنک رد اقما . قنکن یقطلت آ دافم و دا یم ف ه و عوضوم زا و نک اف ا ار دوخ تا هعت هلئسم و ماظن رد یهاوخداد و هک اجنآ زا ، اقب باقطم اق آ ،تقسا ه قش هتخانقش ارق ا یقوقق
تا هعت نینچمه و یلخاد تاررقم بی
ن للملا درف ،تلود یرشب دوقو ی م
ی ناوت ی اق ق ماظن رد
؟ نک ت اکش ، شاب هتشاد اب بسانم نکسم هک یتامازلا ا دوخ نکسم و ووصخ رد روشک هب هب یدرف ۀناخ رگا ،رگ د ترابع باوض درکن ت اعر ایلد
تخاس زاسو قو یو ، نیبب بیسآ
عجارم زا ت اکش ننکرداص
رد درقف کقلم رقگا نیقنچمه ؟دراد ار دلاقص عجارم ر اس ا زوجم ۀ
،دوقشن رگا و دوش لامعا یو یارب اب یط ارش هچ ، نکن اف ا ار دوخ تا هعت و شاب کناب نهر درف م ی ناوت دوخ نکسم و هب وناق رد جر نم دراوم ر اس رانک رد و یقساسا وناقق اب باطم
. نک دانتسا یگنهرف و یعامتجا ،یداصتقا دوقو دا یم همادا رد هب روط تا هعت و ار ا نیناوق بلاق رد ار عوضوم ود واخ بی
ن للملا درف و و آ ی
رارق هجوت دروم هزوو ن ا رد م
ی هد ی م هولاع و تا هعت ،یلم عاوق و باوض یسررب رب بی
ن للملا ی
هک ار ا رارق هجوت دروم ، نتسه زین وناق مکو رد م
ی گ ی در ود ن ا رب هاگن اب و هلئقسم
اقیلحت
رظندروم هئارا م ی وش د .
2 . 1 . تادهعت ضقن رد حلاص یاهداهن تیلوئسم و نکسم تخاس ۀوحن صوصخ رد طباوض
امه روط درف زاین اب بسانتم نکسم نتشاد ار ا یساسا وناق ، ش ایب تسلن شلب رد هک ار
ه قش هراقشا زاین اب بسانتم و نم ا نکسم هب ی نورهش دوقو روشنم نتم رد و هدرک ی اسانش باوض و موهفم یتسدتاب دانسا رد هک تشاد هجوت اب اما .تسا
« دوب بسانتم »
ه قشن اقیب
ه عاق و تسا هب
تروص ن ازا .تسا یلک یارب ور
ا هکن مه تسا بسانم ینکسم هچ مینک یسررب
ف رعت
« دوب بسانم »
مقه و یقگنهرف و یعاقمتجا ،یداقصتقا دوققو ۀقتیمک یمومع رظن رد
باوض تخاس زاسو یسررب یلخاد ماظن رد م
ی وش د هقب یقلک هاگن رد . رقظن
قم ی قسر تروقص رد
.تشاد هاوخ ار اوعد ۀماقا و درف ، باوض و اهرایعم ن ا زا یطلت وقمع رقظن رد یقگنهرف و یعامتجا ،یداصتقا دوقو ۀتیمک تقسا ه قیقع نق ا رقب دوقخ یم
لاورد ی هک
« بسانت » ،یمیلقا یگنهرف ،یداصتقا ،یعامتجا اماوع زا یشلب رد ز
تس حم ی قط و ی
نییعت اماوع ر اس م
ی دوش ی اسانش اکما ن ا دوجو اب ، هبنج
اه ق اب هقک قو ن ا زا یصاخ ی
( تقسه ،درقیگ رارقق هقجوت دروقم یقصاخ ۀقنیمز ره رد
CESCR, 1991: No.4 ,para.8
.) نق ا
هبنج اه واخ ی امه
روط ، ش هراشا هک هب
صفت ی ا :تسا ا ل دراوم اماش
،ینواقعت نکقسم ،هراقجا هلمج زا دراد یفلتلم لاکشا فرصت :فرصت رد یقوقو تینما )فلا
نقشاب رادروقخرب فرقصت رد تینما زا یحطس زا اب دارفا یمامت .هریغ و هناکلام فرصت علخ ربارب رد یقوقو ت امو هک نیم ت ار اه هت ر اس و رعت ،یرابجا
م ی ک قن .
نیمق ت درقف دوققو ینوناقق علخ رد یتو هک دوش نئمطم تسا مزت دلاص ماقم رب یم درف یارب تراسخ اربج و یقوقو عبانم یمامت و دوش رثأتم
( تسا مهارف
CESCR,
1997: No.7, para.11
.)
.تخاسر ز و تاناکما ،دلاصم ،تام خ یسرتسد )ب یل یمامت
بقسانم نکسم رب و اعفن
تلر یارب یژرنا ،ملاس ین یماشآ بآ ،کرتشم و یعیبط عبانم هب اب و
و ش اقمرگ ،زقر
تسش و یتشا هب تاناکما ،ی انشور و
ا اسو ،وش خل
ی هر زاس ،هقلابز عقفد ،ی اذقغ داوم ی
نشاب هتشاد را ار یسرتسد یرارطضا تام خ و بلایس اب هلباقم یارب احم یشکهز .
یارب یلام اوت )ج هرهب
نم دوقو ر اس زا ش
بسانم نکسم .ینکس تیلباق )د مأت ظاحل زا
ی ن انکاس زا ا ف ی فاک ی اقهنآ زا تقظفاحم و
ربارب رد ،امرس تبوطر د و داب ، اراب ،امرگ ، رگ
هت تا تشا هب ی
، ینامتخاقس تارطالم
ب زورب و ی رام اب ی تنوکس اباق . شاب
.یسرتسد )ه ورگ
ه اه یرامیب ،یمسج یناوتان یاراد دارفا ، اکدوک ، ا نملاس ننام مورحم ی
،یقوور راقمیب ،نمزقم یکقشزر تلاکقشم اقب دارفا ،تب م یو یآ چا یاراد دارفا ،را ار زا ق اب دارقفا ر اقس و هقعجاف عتقسم طانم رد نکاس امدرم ،یعیبط یا لاب اینابرق هجرد ا نکسم ۀزوو رد هجوت ت ولوا زا ی . نبا انیمطا
هقب یقسرتسد هک دریگ رارق ی اج رد اب بسانم نکسم .تیعقوم )و زگ
هقن اقه ،لاغتقشا ی
یعاقمتجا تاناکما ر اس و اکدوک زا یرا هگن زکارم ،هسر م ،یتشا هب تبقارم تام خ . هد هزاجا ار .یگنهرف بسانت )ز رط
هق ا هتخاس نکسم هک ی م
ی دوش و امتخاقس دلاصم ، س
ی تقسا اقه ی
هب اب ت امو ( شاب نکسم عونت و یگنهرف ت وه فرعم یبسانم وحن
CESCR, 1991:
No.4, para.8
.)
یارب درف تسلن ماگ رد هجیتن رد ا
هکن هب یو دوقو ا آ نک یسررب تق اعر یلقا قو وقحن
،تسا ه ش م
ی ناوت هب ار اماوع ن ا . هد رارق دوخ رایعم یلقا و وحن
ک ، باوض ن ا رانک رد تامازلا و تا هعت یرس
هب روط دوقجو نکسم تخاس بلاق رد واخ
هب هک دراد رظن
م ی سر ه ش ضقن جر نم نیناوق مه ،در ذپن ماجنا تسرد رگا یطلت آ زا ا نا
هک تسا درف بسانم نکسم و ت اعر م ع آ رگ د رثا مه و ه ش م
ی قناوت ضققن تیلوئقسم
هن هجوتم مه لاووا و عاضوا هجوت اب آ یقصوصخ والقشا هجوتم مه و یمومع ،یتلود یاهدا
هلمج زا تکرش اه .دوش
ق اب آ م رقو اق رهقش ۀدو قحم رد عقاو کلاما و یضارا اکلام یرادرهش وناق اب باطم
. ننک ذخا هناورر یرادرهش زا یما قا ره زا شیر هولاع انب ک ووصخ رد1
زاین ،تخاس ۀناورر رب
یهاوگ و فلاخ م ع یهاوگ هب زاین هک دراد دوجو زین تخاس ا ار
هب اونع امتخاس ۀمانسانش
ی اسانش م
ی دوش و .تسا آ رو ص هب فلکم یرادرهش ت اعر یگنوگچ2
امتخاس یلم تاررقم
باوض و مانسانش رد اب یزاسرهش ۀ
یق امتخاس یکلم و ینف وش
.د
ۀدام ساسارب 33
امتخاس لرتنک و یس نهم ماظن وناق
« عاوق و لوصا تق اعر هقک یقنف
اهنآ و ارجا ،هبساحم ،یوارط رد هرهب
رادرب یرا هگن و ی امتخاس
اه هب روظنم ،ینم ا زا انیمطا
،تشا هب هرهب
هد تسا یرورض یداصتقا ۀفرص و ش اسآ ،بسانم ی هقب
قسو ی ل و نکقسم ترازو ۀ
ش هاوخ ن و ت یزاسرهش
3» اونع تحت رما ن ا هک
« امتخاس یلم تاررقم »
و ن و ت غلابا
.تسا ه ش تقساهنآ یارجا لرتنک بیترت و ینف عاوق و لوصا هعومجم ، امتخاس یلم تاررقم
وارط رد اب هک ی
،ارجا ،هبساحم ، هرهب
امتخاس یرا هگن و یرادرب تهج رد اه
ا نیمأقت قنم ی ،
هرهب ،تشا هب
،بسانم یهد اسآ
ش فرص ، ۀ داصتقا ی و تقس ز یحم تظافو ، هفرقص
رد ی وقج
رنا فرصم ه امرس ظفو و یژ
ت اعر یلم یاه دوش
4.
امتخاس یرجم هنیمز ن ا رد سم
ئ ماجنا تحص تیلو یمامت
رقب ار امتخاقس ی ارجا تایلمع
ه هع ارجا رد و دراد ی
زاسرهش تاررقم و باوض ، امتخاس یلم تاررقم اب تایلمع ن ا ی
، لوصا
ز ائاسم و هاگراک تظافو و ینم ا تس
حم ی ط ار دراوم ر اس و ی . نک ت اعر
رظاقن ،یرجم رانک رد5
دراد رارق ،هناورر یاراد یقوقو ا یقیقو صلش ره ، امتخاس تراظن تایلمع دیحص یارجا رب هک
یم ک ن . فلکم ارظان ثا وا اهنآ تراظن تحت هک ینامتخاس ی ارجا تایلمع رب نا
یم
،دوش تراظن
راک ا ار رد و هدرک ار امتخاس ی ارجا تایلمع تقباطم
کرا م اب یهاوقگ ،دوف
نک قن
6. رقه هاقگ
دروخرب یفللت اب ارجا نیو رد ارظان ننک
رو ص عجرم هب ار دروم اب ناورر
ۀ امزاس و امتخاس
ماظن بسو( آ یگ ن امن رتافد ا و اتسا امتخاس یس نهم ملاعا )دروم
. ننک
هب روط یلک
« یزاسرهش و نکسم ترازو
» هب یلاع رظان اونع رما رد
تخاس زاسو ی اسانش م ی دوش
7.
و امتخاقس یلم تاررقم ت اعر ۀنیمز رد اتسا امتخاس یس نهم ماظن امزاس نینچمه
1 . دام ۀ 100 یقاحلا ،یرادرهش وناق 27
/ 11 / 1345 .
2 . نب یاه 1 و 2 شور حلاصا ر رو ص یاه
ناور ۀ یرادرهش رد امتخاس راک ا ار و فلاخ م ع یهاوگ ، امتخاس
،یرادا یلاع یاروش تابوصم ،اه 13
/ 8 / 1371 .
3 . دام ۀ 33 بوصم ، امتخاس لرتنک و یس نهم ماظن وناق 22
/ 12 / 1374 .
4 . دام ۀ 2 - 4 آ ی ن همان دام ی ارجا ۀ
33 وناق امتخاس لرتنک و یس نهم ماظن یه تابوصم ،
أ ار زو ت ،
22 / 4 / 1383
5 . م ، امه داو 11 و 12 .
6 . م ، امه داو 23 - 21 .
7 . دام ، امه ۀ 30 نینچمه . ر دام :ک.
ۀ 35 بوصم امتخاس لرتنک و یس نهم ماظن وناق 22
/ 12 / 1374 .
دراد یفیلاقکت یس نهم تام خ ماجنا نسو رب تراظن هلمج زا ینامتخاس تایلمع یارجا نسو و رادرهش ی اه ناورر رو ص عجارم ر اس و ۀ
فقللت اقب دروقخرب تروص رد امتخاس رظاقن
ق اب ا
ار دراوم هب روظنم ملاعا اتسا امتخاس یس نهم ماظن امزاس هب ما قا و یسررب نک
ن
1.
دوقخ ف اقظو ماقجنا رد دلاقص یاهداهن و دارفا زا ما ک ره هچنانچ هوورطم باوض ساسارب کلم بواص ، نوش فللت بکترم ا ننک روصق م
ی ناوت . نک اوعد ۀماقا انآ هیلع قب
لاق م یار
رگا یکلم یارب یرادرهش هناورر
ا م رقو رد اق درا قن رارقق بقسانم ارقش رد هقک نک رداص ی
، شاب هناخدور م
ی اوت ا .درک اوعد ۀماقا دلاص عجارم رد آ هیلع هچنانچ
فلاقخ رظان س نهم
ار فللت ا نک یهاوگ عقاو هب
عقوم ۀداقم رد جر قنم ارقش قحت اب ، نکن ملاعا یرادرهش هب
100 وناق سکعنقم ینامتخاقس و یراقمعم ماظن هب ار بتارم تسا فلکم یرادرهش ،یرادرهش
.در ذر تروص مزت تاما قا ات نک ۀدام ساسارب 11
ین م تیلوئسم وناق
« رادرهش و تلود ا نمراک ی
اه هتقسباو تاسسؤم و
ماجنا تبسانم هب هک اهنآ هب جیتن رد ا ًا مع هفیظو
ۀ یقب لقشا هقب یتاراقسخ یطاقیتوا دراو وا
، ننک اربج لوئسم ًاصلش یم هدراو تراسخ
ره یلو نشاب هب نتسم هدراو تاراسخ هاگ
اقمع
هب طوبرم و هدوبن انآ و تارادا ا اسو صقن
ا تروقص نق ا رد قشاب روقبزم تاقسسؤم ارقبج
هرادا ه هع رب تراسخ سسؤم ا
ۀ تسا هطوبرم
2.»
انب ک تخاس رد هجیتن رد م
ی اوت والقشا
یقیقو .تسناد لوئسم باوض ضقن تروص رد ار یقوقو و
ن ازا ،دوقشن ت اعر روکذم باوض ا ضقن هوورطم نیناوق رد جر نم دارفا دوقو هچنانچ ور
ن ا رانک رد .تشاد هاوخ اوعد ۀماقا و درف هلئسم
یاقهرایعم هقب هجوت اب ، اگ نراگن رظن هب ،
ووصخ رد جر نم
« بسانم نکسم »
شب دوقو نیناوق رد رد هقک قنک تقباث درقف هقچنانچ ،یر
،تسا ه ش ضقن یو بسانم نکسم و تاما قا ن ا ۀجیتن قم
ی اوقت نیقنچمه و اقهداهن نق ا
،تسناد ضقن ن ا لوئسم ار تلود هکارچ
امه روط اباق ،نم ا اب بسانم نکسم ، ش ایب هک
ارقیغ ینکسم رد درف هچنانچ و شاب تنوکس اباق و بسانم تیعقوم رد ،سرتسد تنوکقس نم
.تسا هتفرگ ه دان آ بسانم نکسم و هجیتن رد ، شاب هتشاد ب
لا م یار اکم
ق با نکقسم ی
رد رهم اکم اه رارق اهرهش ۀدو حم زا جراخ بلغا هک تسا هتفرگ تروص ی هتفرگ
نا و هقن اقهنت
اکقشم راقچد زین ار ن داینب یاهزاین و تام خ هب یسرتسد هکلب ،تسا هیشاو اماع دوخ قم
ی
ک ن یئامک(
،ی اضر و هداز 1392
: 9 یک دزن رد نتفرگ رارق .) هار
نهآ دوقبن ،داق ز یا ص دوجو و
دلاقصم اب تخاس ا ،بسانم بلاضاف و بآ متسیس قب
ی ک ی ف قی ت هقک تقسا یتلاکقشم هقلمج زا
هجاوم آ اب رهم نکسم انکاس ا
. ن
1 . دام ، امه ۀ 26 .
2 . دام ۀ 11 بوصم ،ین م تیلوئسم وناق 7
/ 2 / 1339 .
راتخاس ساسارب ضقن ن ا هک تشاد هجوت اب اکش
هتفرگ دوقو ماظن رد قب
ی ن اقلملا رقشب
هن اهنت م ی ناوت هقکلب ،درقیگ تروقص یتیمکاقو یاقهداهن و تلود رط زا قم
ی قناوت ق رط زا
و دریگ اکش زین ،ینامتخاس تکرش نچ ا ک ام عوضوم رد ،یصوصخ والشا
« ثأت ی ر یقفا
1»
ماققظن رد هققوورطم ائاققسم ءزققج رققشب دوقققو ققب
ی ن ققللملا ،تققسا رققشب دوقققو ی هققکارچ
تققحت
یاهدرا ناتسا ب
ی ن للملا دا یم رد جر نم دوقو هب یداصتقا یاهداهن هک دراد دوجو رف ن ا ،ی
( نراذگب مارتوا ،دوش ارجا امع رد ا شاب هتشاد دوجو یلخاد نیناوق رد هچ
CESCR, 2017:
No.24, para.5
ن ا رانک رد .) هلئسم
عوضوم ،
« ثأت ی ر میقتسمریغ یقفا
2» ی اقج ؛تسا حرطم زین
ن بکترم تلود هک ضققن ار رقشب دوقو یتلودریغ رگ زاب ک هک تسا تسرد .تسین هعت ضق
هتخانش لوئسم تلود اما ،تسا هدرک م
ی دوش هب . اب ،رگ د ترابع ارجا
رقب یقنبم تقلود قهعت ی
هقک رقشب دوققو زا یقصاخ یاهدرا ناتسا هب دراد هعت یتلودریغ رگ زاب ،رشب دوقو زا ت امو یلم نیناوق سوت لامعا
ه ش نب ار ، ن ازا . شاب اق نقشاب ه شن عضو تسرد یلم نیناوق رگا ور
، نشاب هتشا ن تراظن تسرد ف اظو ن ا یارجا رب یرجم داهن اهنآ
یرقشب و ن ا ضقن رد زین
( دوب نهاوخ لوئسم
Lane, 2018: 26
، اگ نراگن رظن هب ،هجیتن رد ) تروصرد
ی هک یدارفا ا درف
هب زا هچ نکسم بسانمان تخاس ایلد هب داوم رظن
تقیعقوم و اقکم رظن زا هچ و آ رد هتفرراک
یرشب و ن ا و ، نوش مورحم بسانم نکسم زا آ اهنآ
رد تقشاد قنهاوخ قو ،دوقش ضقن
یاهداهن و یقوقو و یقیقو والشا هیلع ، نشاب آ اهاوخ تسا نکمم هک یدراوم ر اس رانک یرادروخرب هک دوخ یرشب و هب زین یتیمکاو ا یتلود . ننک دانتسا ،تسا بسانم نکسم زا
2 . 2 . نکسم قح هب یهاگن اب ناریا تاررقم و نیناوق رد دی علخ
رد رعت ف :تسا ه مآ علخ
« نقس اق هاقگداد مقکو دانتسا هب لوقنمریغ فرصتم زا فرصت عفر
وناق مکو اب یمسر »
،یدورگنل یرفعج(
1372 : 1281 هقنوهرم لاقم شورف ،لاوما ۀرداصم هک ،) ،
هراجا دروم کلم ۀیللت و یتلود تاماقم سوت کلم فرصت م
ی ناوت . شاب علخ داصم زا
لوصا یانبم رب 33
و 47 یقساسا وناق تقسلن
هقکنآ ار درقف قمن ی اوقت و بقیترت رقه هقب
هتقسناد زاقجم وناقق هک یدراوم رد رگم ،درک جراخ ،تسا نکاس آ رد هک ینکسم زا یرایتخا و شاب تروصرد ی هک رگم ،تسا مرتحم تیکلام ن ا ، شاب دوخ لاوما کلام درف هقکنآ
اق تد هقب
.درک تیکلام بلس یو زا اوتب ینوناق ،هاگتس ز امعلاروتسد رد الم امزاس شرازگ رد تموکو
اه زا هقک قندرک قهعتم ار دوقخ
ینوناق ت امو و هدرک ت امو یرابجا علخ یارب رد مدرم مامت رب رد تراسخ اربج و
ن ا ربا
هقیللت هقک ی اقج و تسا یرشب دوقو تاظولام و رشب دوقو اب ر اغم هک ننک مهارف ار ما قا
1. Horizontal effect
2. Indirect Horizontal Effect
بانتجا ذران ر هار قننک نیمق ت ،دراد اقکما هک ی اج ات ،تسا مهارقف بقسانم ن زگ اقج اقو
م ی وش د (
Report of the United Nations Conference, 1996, para.40
هقک ی اقج ن ارباقنب .)
علخ ،هقجوم اقیلد و قب کلم هب بیسآ ا هراجا موا م تخادرر م ع ننام ،تسا ینوناق رقب
هع تاما قا هک تسا دلاص تاماقم ۀ رظن م
ر اس و دا یم اب باطم هک ینوناق اب ار هنیمز ن ا رد
ببقس ق ابن علخ تقیقو رد . ننک نیم ت ،تسا ینوناق عبانم قب
ی اقمناخ اق دارقفا قش
سآ ی ب ذر ر ش دوققو ۀقتیمک یموقمع رقظن ساقسارب . نوقش رقشب دوققو ضقن ربارب رد اهنآ
دارفا هک ی اج ،یگنهرف و یعامتجا ،یداصتقا رثأتم
هب رداق مأت ی ن دوقخ یارقب بقسانم نکقسم
اقت قنک لاقلتا دوقخ دوجوم عبانم ر کا و ات ار بسانم تاما قا یمامت اب و ع تلود ، نتسین م ن زگ اج نکسم هک نک نیم ت بقسو ،زیللصاو نیمز هب یسرتسد ا د جم اکسا ،بسان
( تسا دوجوم ،دروم
CESCR, 1997: No.7, para.16
.)
ۀدام باطم ، ار ا یقوقو ماظن رد زین نهر ووصخ رد 771
یملاسا یروهمج ین م وناق
ن اد هب هقیثو یارب ار یلام و م آ بجوم هب هک تسا ی قع نهر ، ار ا قم
ی قهد باقطم و
ناق شاب نیعم نیع اب وهرم لام و رد .تسا نکسم ا م لوقنمریغ لاوما دراوم زا یک هک1
ادا ار دوقخ رق ررقم عوم رد رگا هک نک ایکو ار نهترم تسا نکمم نهار ، قع ن ا یاتسار . نک افیتسا ار دوخ بلط آ تمیق ا هنوهرم نیع زا نهترم ،درکن ۀداقم2
34 زقین تقبث وناقق
هدرک ررقم نقهار ،درقکن اقف ا ار دوقخ تا هعت نیعم ت م فرظ نهترم هاگ ره تسا
قم ی قناوت
هب تبث ۀرادا تروص ن ا رد و نک اضاقت تبث ۀرادا زا ار لام شورف لاقتنا
ه نهد راطخا )نهترم(
م ی نک هاگ ره هک فرظ رد
ار هوجو ،راطخا غلابا خ رات زا هام ود دأت
ه هقب هقلماعم دروقم ، قنکن
ذگ ه ازم هدرا
م ی دوش
3.
نهار ین م ماکوا یارجا وناق ساسارب ،ه ور ن ا اباقم رد هب
روظنم یق ارجا تاقیلمع عطق
ۀداقم باقطم .دراد ار دوقخ واخ ینوناق رازبا 24
بوقصم ین قم ماقکوا یارقجا وناقق 1356
،
« یمن ارجا هب عورش زا عب )ارجا رومأم( زروداد ر مکو یارجا ناوت
ا اق فقیقوت اق اقیطعت عقطق
رارق بجوم هب رگم دزا نا ریخأت هب ا امن هک یهاگداد
یهاقگداد ا هداد ار مکو یارجا روتسد
یارجا ریخأت روتسد رو ص تیولاص هک دراد ار مکو
موکحم یسر زاربا اب ا لوقصو هقب رقئاد هل
ا ایطعت رد وا یبتک ت اضر ا هب موکحم ارقجا ریخأت ا عطق ا فیقوت
.»
نق ازا نقهار ور هار ود
ا نک تفا رد ار ی ارجا تایلمع عطق یارب ینبم هاگداد مکو ا ؛تشاد هاوخ ا
هقکن ت اقضر
. نک بلج ار نهترم
1 . دام ۀ 774 بوصم ین م وناق 1306
.
2 . دام ، امه ۀ 777 .
3 . دام ۀ 34 بوصم ،کلاما و دانسا تبث وناق ، 26
/ 12 / 1310 .
