Research Paper

(1)

* Corresponding Author:

Esmaeil Shieh, PhD

Address: Department of Urban Planning, Faculty of Art and Architecture, West Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.

Tel: +98 (912) 3271494 E-mail: [email protected]

Research Paper

Investigating the Mentality of Experts in the Integrative Spatial Quality in Rural Public Spaces

1. Department of Urban Planning, Qazvin Branch, Islamic Azad University, Qazvin, Iran.

2. Department of Urban Planning, Faculty of Art and Architecture, West Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.

3. Department of Urban Planning, Qazvin Branch, Islamic Azad University, Qazvin, Iran.

Nila Pazhouhandeh¹, ^*Esmaeil Shieh², Maryam Moinifar³

Several studies have been conducted on the formation of "spatial quality” in recent decades. But a tan- gible thing so far is the lack of attention to its holistic approach in the field of urban planning. The idea of "spatial quality" in rural areas, has raised a new thematic field. Therefore, despite the importance of spatial quality, in the literature on this issue at the level of public spaces, an efficient framework of factors has not been developed. Therefore, the purpose of this study is to identify criteria affecting it in order to evaluate the spatial quality in rural public spaces. This research has a mixed method (quantitative- qualitative) which is expeditionary in terms of the nature of the study and in terms of data collection is descriptive-survey. The study population is 48 experts who non-randomly filled a questionnaire obtained from the analysis of documentary content and the Delphi survey. The three dominant mental patterns for specialists are physical (aesthetic), functional and semantic, respectively. The highest percentage of variances is related to physical (aesthetic) mental pattern with 12.76%, which indicates the importance of this factor. The extracted factors of Delphi stages were analyzed using SPSS software through Q factor analysis and calculation of weighted mean and standard deviation. The results showed that criteria of spatial quality for experts in order of priority are: criteria of visual proportions (4.36), the highest weighted average and the most effective one is the integrated spatial quality of the public spaces of the village in the views of the experts.

A B S T R A C T

Key words:

Rural Public Spaces, Spatial Quality, Mentality of Specialists, Envi- ronment Quality, Q Factor Analysis

Received: 27 June 2021 Accepted: 06 Mar. 2022

Extended Abstract 1. Introduction

patial quality is a controversial topic in urban design and planning. Based on au- thoritative articles, everyone agrees on

the importance of spatial quality, which is implemented as a research through theories, principles and methods in this field. Therefore, in the study of spatial quality, having the concept of space integrity and diversity of spatial quality dimensions is of great importance. In the current situation, the formation of undesirable spatial quality in rural pub-

S

Citation: Pazhouhandeh, N., Shieh, E., & Moinifar, M. (2022). [Investigating the Mentality of Experts in the Integrative Spatial Quality in Rural Public Spaces (Persian)]. Journal of Rural Research, 13(1), 86-103, http://dx.doi.org/ 10.22059/

jrur.2022.326315.1651

: : http://dx.doi.org/ 10.22059/jrur.2022.326315.1651

Use your device to scan and read the article online

Copyright © 2022, Journal of Rural Research. This is an open-access article distributed under the terms of the Creative Commons Attribution-noncommercial 4.0 International License which permits copy and redistribute the material just in noncommercial usages, provided the original work is properly cited.

(2)

Spring 2022. Vol 13. Num 1

lic spaces in Iran, which is due to the physical erosion of the masses, the prevalence of unprincipled constructions is very evident. From this point of view, it is necessary to identify the factors affecting the design aspects of rural spatial quality in order to improve the physical quality in the unpleasant public spaces of today's villages. In this respect, the necessity of proper integrative spatial quality, especially in rural public spaces, becomes more evident.

2. Methodology

This research has a mixed (quantitative-qualitative) method which is fundamental in terms of goal, exploratory in terms of nature, and a descriptive-survey in terms of data collection. The population under study is the experts in the field of (urban design and planning, architecture and landscape architecture, geography, environment), sta- tistical experts, economists, and sociologists, who were questioned using a questionnaire resulting from docu- ment content analysis and Delphi survey as non-randomly targeted and through Q factor analysis and calculating weight mean and standard deviation, each one of the ex- traction indices of the third round of Delphi was analyzed using the SPSS software. Finally, for exploratory factor analysis, the Varimax rotation method was used, in which 11 criteria were studied as criteria for spatial quality in rural public spaces.

3. Results

Results of Q factor analysis performed on data extracted from the Delphi questionnaire have shown that from a to- tal of 48 individuals, 11 factors have been identified. The cumulative percentage of these 11 factors is 41.65%, and among these factors, the interpretation of the given matrix shows that three mental patterns are obtained. The three dominant mental patterns for professionals in priority are physical (aesthetic), functional and semantic. The sum of the scores and the mean data of the Delphi second-Round Questionnaire have shown that among the mentioned indicators in these 11 factors, three indicators of visual proportions, comfort and memories and social and cultural events with an average weight and standard deviation of 4.36 and 0.51, 3.22 and 0.66, 2.78 and 1.23 by experts on spatial quality in spaces village generals are recognized as important. And in the last row of importance, the three indicators of social integration, flexibility and use of public spaces, respectively, with weight average and standard deviation of 1 and 0.66, 1.02 and 0.77, 1.08 and 0.98 respectively are located. So that the criteria of accessibility and visual proportions have the highest factor load.

4. Discussion

According to what was obtained from the Q Factor Anal- ysis of the experts’ questionnaire, three subjective patterns were respectively specified; among them are physical (aesthetic), functional, semantic, the physical (aesthetic) pattern as the greatest subjective pattern influences spatial quality in rural public space. Experts believe that in the quality of integrated space in rural public space, paying attention to this feature, both naturally and artificially, can have a positive and negative effect on rural attractiveness and be effective in strengthening values such as physical identity; also, public spaces that are easy and pleasant to use, have continuity, the presence of green space, water and vegetation and landscapes that affect the village, and create a desirable spatial quality in public spaces.

5. Conclusion

As mentioned earlier, among the indicators categorized in the identified subjective patterns, the index of Visual proportions has the highest importance coefficient and ef- fectiveness on spatial quality in rural-urban space. There- fore, in rural environments, entrance stairs, building color and building materials and attention to the human scale are important in the physical quality of the aesthetics of buildings and the village environment. These criteria show that experts believe that in the desired spatial quality in the public spaces of the village, the appearance of rural areas that are clear and easily understood is more attractive and desirable than a situation in which there is a kind of disorder.

Acknowledgments

This article is related to the Urban Planning PhD The- sis, Which is being done by first author which is being conducted under the guidance of Dr Ismail Shieh in Fac- ulty of Architecture and Urban Planning, Islamic Azad University, Qazvin Branch, Qazvin.

Conflict of Interest

The authors declared no conflicts of interest

(3)

(4)

1 هرامش .13 هرود . 1401 راهب

:لوئسم ه دنسیون * هعیش لیعامسا رتک د .یزاسرهش هورگ ،یرامعم و رنه ه دکشنا د ،یملاسا دازآ هاگشنا د ،نارهت :یناشن +98 )912( 3271494 :نفلت [email protected] :یکینورتکلا تسپ هجوت م دع ،تسا صخشم هچنآ اما ؛تسا ه دش ماجنا »ییاضف تیفیک« یریگ لکش اب هطبار ر د ی د دعتم یاه شهوژپ ریخا یاه هه د ر د

سایقم رب دیکأت و رگن یلک یرظن هاگیاپ کی هباثم هب »ییاضف تیفیک« رکفت انبم نیا رب .تسا یزاسرهش هزوح ر د نآ رگن لک درکیور هب ،ییاتسور یمومع یاهاضف ر د ییاضف تیفیک یبایزرا روظنم هب اذل ؛تسا ه دومن حرطم ار ی دی دج عوضوم هصرع ،اهاتسور ر د یمومع یاضف هک تسا )یفیک - یمک( هتخیمآ شور یارا د شهوژپ نیا .تسا شهوژپ نیا ماجنا ف ده نآ رب رثؤم یاهرایعم و اه صخاش ییاسانش هعلاطم دروم هعماج .تسا یشیامیپ یفیصوت ،اه ه دا د یروآ درگ ثیح زا و یفاشتکا ،شهوژپ تیهام ظاحل هب ،ی داینب ف ده بسح رب نانا د داصتقا ،رامآ ناسانشراک ،)تسیز طیحم و ایفارغج ،رظنم یرامعم ،یرامعم ،یرهش یزیر همانرب و یحارط( هزوح ر د صصختم 48 دروم یا هکبش یف داصتریغ تروص هب یفل د یشیامیپ و ی دانسا یاوتحم لیلحت زا لصاح همان شسرپ قیرط زا هک تسا ناسانش هعماج و هک تسا ییانعم و ی درکلمع ،)یسانش ییابیز( ی دبلاک لماش تیولوا بیترت هب ناصصختم یارب بلاغ شرگن هس .دنتفرگ رارق یرگشسرپ لماع نیا تیحجرا و تیمها زا تیاکح هک ه دوب دصر د 12/76 اب )یسانش ییابیز( ی دبلاک هب طوبرم ه دش نییبت سنایراو دصر د نیرتشیب رایعم فارحنا و ینزو نیگنایم هبساحم ،ویک لماع لیلحت قیرط زا ،^SPSS رازفا مرن زا ه دافتسا اب یفل د لحارم یجارختسا یاه صخاش .درا د تابسانت یاه رایعم لماش تیولوا بیترت هب نیصصختم یارب ییاضف تیفیک رایعم هس ده د یم ناشن جیاتن .دنتفرگ رارق لیلحتو هیزجت دروم هاگ دی د زا ریثأت نیرتشیب و ینزو نیگنایم نیرتشیب ،)2/78( یگنهرف و یعامتجا یاه دا دیور و تارطاخ و )3/22( شیاسآ ،)4/36( یرصب .درا د اتسور یمومع یاهاضف زا هچراپکی ییاضف تیفیک ر د نیصصختم هعماج

:اه هژاو دیلک

،اتسور یمومع یاهاضف شرگن ،ییاضف تیفیک تیفیک ،ناصصختم Q لماع لیلحت ،طیحم

1400 ریت 06 :تفایر د خیرات 1400 دنفسا 15 :شریذپ خیرات

هم دقم و یحارط هنیمز ر د زیگنارب ثحب یعوضوم »ییاضف تیفیک«

،نیصصختم نیب عوضوم نیا .دیآ یم باسح هب یرهش یزیر همانرب هب ¹ربتعم تلااقم هیاپ رب .تسا جیار زین ناققحم و نایهاگشنا د ه دش هراشا ییاضف تیفیک تیمها صوصخ ر د ناگمه رظن قافتا نیا یاه شور و لوصا ،اه یروئت قیرط زا شهوژپ کی ناونع هب هک یصصخت یاه هورگ و فلتخم دارفا ،لاح نیا اب .دوش یم ارجا هتشر ییاضف یحارط ر د صاخ هزاس کی هچنآ دروم ر د یتاقیقحت و یتوافتم رایسب یاه هاگ دی د ،ریخ ای دسر یم رظن هب »تیفیکاب«

ییاضف تیفیک هک تسا لیل د نیا هب فیراعت تیفافش م دع .²دنرا د

1. Lynch 1960;Cullen, 1961;Alexander et al., 1977, etc. Sternberg, 2000;Banerjee, 2001;Madanipour, 2006;Carmona, 2014 2. e.g. Madanipour, 2006;Mehta, 2014.

کر د .دریگ یمرب ر د ار یفلتخم یاه هتشر و هتشا د یا ه درتسگ داعبا و د یارب رصتخم تروص هب زج »ییاضف تیفیک« موهفم زا یمومع نیا .درا دن دوجو یلوصا درکیور رب دیکأت و یراذگ هیامرس ف ده ،تسا وسمه زین ³چنیل »تلا دع« و »ییاراک« رایعم و د اب عوضوم طیحم کی داجیا ناونع هب تسا نکمم اهنت هن نتخاس لاثم ناونع هب ر د زین هافر و یراذگ هیامرس کی ناونع هب هکلب ،بسانم ینوکسم موهفم نتشا د ،ییاضف تیفیک هعلاطم ر د نیاربانب ؛دوش هتفرگ رظن زا .تسا را دروخرب ییلااب تیمها زا داعبا عونت و اضف یگچراپکی تسا مزلا ،نآ هب ن دیسر و ییاضف تیفیک فیرعت یارب رگی د یوس ینیون یا هتشرارف میهافم و میورب رتارف یا هتشر کت فیراعت زا هک دروآ یم مه درگ ار فلتخم یاه هتشر ناصصختم هک مییوجب ار یارب نینچمه ؛دنیامن داجیا دروخرب نیا زا ی دی دج میهافم و

3. Lynch

.ناریا ،نیوزق ،یملاسا دازآ هاگشنا د ،نیوزق دحاو ،یزاسرهش هورگ -1 .ناریا ،نارهت ،برغ دحاو یملاسا دازآ هاگشناد ،یرامعم و رنه ه دکشنا د ،یزاسرهش هورگ -2 .ناریا ،نیوزق ،یملاسا دازآ هاگشنا د ،نیوزق دحاو ،یزاسرهش هورگ -3

ییاتسور یمومع یاهاضف ر د هچراپکی ییاضف تیفیک ر د ناصصختم شرگن یواکاو

3رف‌ینیعم‌میرم‌،²هعیش‌لیعامسا^*‌،¹ه‌دنهوژپ‌لاین

(5)

سایقم ر د عوضوم نیا تسا مزلا هچراپکی ییاضف تیفیک فیرعت هیاپ رب ییاهریغتم اب ییاضف تیفیک .دوش یسررب یمومع یاضف بسانت ،اضف ن دوب یطابترا ،یرصب تیفیک زا معا یب دا تاعلاطم ینونک طیارش ر د نیاربانب ؛دوش یم فیرعت هریغ و اه مکارت ،ییاضف ییاتسور یمومع یاهاضف ر د بولطمان ییاضف تیفیک یریگ لکش یاهزاسو تخاس جاور ،ی دبلاک تفاب یگ دوسرف زا یشان هک ناریا ر د اتسور یعیبط تفاب بیرخت و اه هناخ دور بآ ن دش دس ،یلوصاریغ ییاضف تیفیک یسررب ترورض نیاربانب ؛تسا دوهشم رایسب ،تسا .دوش یم رت دوهشم ،ییاتسور یمومع یاهاضف ر د هژیو هب ،بولطم یمومع یاهاضف ر د ییاضف تیفیک یزاس هچراپکی رگی د یوس زا تیمها هک دوش یم هتفرگ رظن ر د عماج و ایوپ ترورض کی ناونع هب یاه هورگراک اتسار نیا ر د .درا د ییاضف ناربراک یارب ییازسب و یراکمه رب رتشیب دیکأت اب یتکراشم یرهش یحارط یشزومآ یفیک یاه شور باختنا نیا رب هولاع .درا د ییازسب تیمها وگتفگ ر د هتفای ماجنا یاه شلات یشهوژپ هزوح ر د تاعلاطم بلغا ر د یعامتجا یاهراتخاس و یگنهرف عونت مغر یلع ار رگی د یاهروشک تیفیک فیراعت .تسا هتخاس ی دربراکریغ ی دو دح ات نوگانوگ هب یمک دارفا و تسا دو دحم رایسب ماع روط هب هچراپکی ییاضف ییاتسور یمومع یاهاضف هنیمز ر د صوصخ هب ؛دنا ه درک هراشا نآ لیل د نیمه هب .تسا دوهشم اه نآ هب یسرتس د م دع ای عبانم فعض هچراپکی و بولطم ییاضف تیفیک یاه صخاش نتفای ف ده اب و هب ،شهوژپ تایب دا ن دا د ششوپ و ییاتسور یمومع یاهاضف ر د ،دنا هتخا درپ ثحبم نیا هب میقتسمریغ ای میقتسم روط هب هک یعبانم ،ثیح نیا زا .دنا هتفرگ رارق شاکنک دروم یرظن ینابم شخب ر د ییاضف تیفیک هناحارط یاه هبنج رب راذگریثأت لماوع ییاسانش ر د ی دبلاک تیفیک دوبهب رب هک ارچ .تسا یرورض یرما ییاتسور .تسا رثؤم اهاتسور دنیاشوخان و یمومع یاهاضف شهوژپ ماجنا یارب ریز تلااؤس ،ه دشرکذ دراوم هب هجوت اب

:د درگ یم حرطم تیفیک زا رثأتم یاهرایعم زا کی ره ،ناصصختم رظن زا .1 تیمها زئاح ییاتسور ییاضف بولطم تیفیک ر د نازیم هچ ییاضف

؟تسا یمومع یاهاضف ر د ییاضف تیفیک ر د ناصصختم شرگن .2

؟تسیچ ییاتسور عوضوم تایب دا رب یرورم و نازا درپ هیرظن یاه هاگ دی د ،یرظن ینابم دنور هب هجوت اب یبایزرا ،ییاضف تیفیک زا ناگ دنراگن روظنم نابیتشپ یاه هیرظن )یمرف و ی دبلاک یاه یگژیو( اضف کی ر د ینیع یاهرایعم جیاتن نایم ن دز لپ و )ییانعم( ینهذ یاهرایعم اب طابترا ر د .تسا ،دوش یم کار دا نانکاس یوس زا تیاهن ر د هچنآ اب اه نآ یاضف .ینهذ هبنج مه و درا د ینیع هبنج مه ییاضف تیفیک یعیبط یاه یگژیو و دوش یم هتخاس ناسنا طسوت هک ی دبلاک نینچمه ؛تسا ینیع تیعقاو درا د دوجو طیحم کی ر د هک

ه دننک ه دهاشم درف تایبرجت هطساو هب ی دبلاک یاضف یاه یگژیو یاه ل دم ر د ناوت یم ار چنیل هیرظن .د دنب یم شقن وا نهذ ر د »ی درکلمع داعبا« هچرگا ؛درب راک هب ییاتسور و یرهش فلتخم یارب یصاخ لح هار اما ،دنرا د اضف اب یمیقتسم طابترا وا چنیل .تسا »انعم« ،داعبا نیا زا یکی .دنک یمن لیمحت یحارط دشاب شخب ماهلا دناوت یم اضف کی ارچ دمهفب ات دنک یم شلات اب .دننک فیصوت ار حارط هفیظو دناوت یم داعبا نیا ایآ هکنیا و یاه ه دیا تسکش هب خساپ ر د ییاه نایرج یریگ لکش هب یهاگن هه د ر د ار »ییاضف تیفیک« یرکف طوطخ ناوت یم ،مسینر دم ر د یتکراشم - یطابترا یاه درکیور .دومن لابن د ی دلایم 1960 یاه هیضرف رب متسیب ه دس لیاوا ر د .دش موسرم دی دج ه دس زاغآ ر د ؛دوب یکتم یرامعم و یس دنهم یاه شبنج هیاپ رب یراکتبا ایناتیرب روشک ر د اه شبنج نیا ی دلایم 1960 و 1950 یاه هه د ر د .تفرگ رارق هجوت دروم اکیرمآ ه دحتم تلایا ر د ریخأت یک دنا اب ،هتیسولیماک( یرهش یحارط لوصا هب طوبرم یاه هیرظن هعومجم یارب هک یفا دها )چنیل نیوک ،ر دناسکلا رفوتسیرک ،نلاک نو دروگ یارب داهنشیپ رظن زا اهنت هن ،دنوش لابن د دیاب بوخ تسیز طیحم یحارط یارب هکلب هریغ و یسرتس د ،یمومع یاهاضف یحارط .دنوش یم نایب یرهش بوخ ییاضف تیفیک رکفت یاه هیاپ ناوت یم هک دسر یم رظن هب نینچ رب دراو تا داقتنا )1 :دومن لابن د یلک شرگن و د ریثأت تحت ار ،ی دلایم 1980 و 1970 یاه هه د ر د هژیو هب نر دم یحارط یوگلا تلاکشم زورب و یعامتجا ،یگنهرف یاه هبنج هب یهجوت یب لابن د هب ،یطابترا یزیر همانرب ن دش حرطم )2 .یطیحم تسیز زا یخرب لاح نیع ر د .ی داقتنا یاه یروئت و تروفکنارف بتکم تیلباق ،یهاگتنوکس کرتشم یاه تلصخ لیل د هب اه شهوژپ نیا اه هفلؤم .(Viskovicnika, 2017) دنرا د ییاتسور یاه طیحم هب میمعت روط هب ،ییاتسور یاه هاگتنوکس ی دبلاک هعسوت یلصا یاه ه دنزاس و یعامتجا و ی داصتقا ،یطیحم لماوع زا میقتسمریغ و میقتسم هب هجوت اب اهاتسور یخرب .(Viskovicnika, 2017) دریگ یم ریثأت تایصوصخ نیا ؛دنرا د یرتشیب یاه هبذاج ،دوخ یتاذ تایصوصخ تیعقوم ،بسانم یاوهو بآ ،یرصب و یطیحم تیفیک لماش یتاذ قطانم هب یسرتس د ،ی دبلاک تفاب ن دوب صخاش ،هژیو یناکم یگ دنز با دآ و یگنهرف رصانع ،یعیبط عتارم و اهرازتشک ،یرهش روظنم هب ⁴نلآ .(Carmona, 2014: 3) تسا هقطنم کی صاخ ناونع هب »هنیمز هب ء یش زا« هجوت رییغت اب ،اضف ن درک لاعف فیرعت ه دیچیپ یلحم تاطابترا قیرط زا هک لااب هب نییاپ یا ه دی دپ هب هجوت اب وا یاه ه دیا .(Allen, 1997) دنک یم تبحص دوش یم رگی د زا .تسا تاریثأت و طباور نایب نینچمه و لاکشا نایم مرف و ⁵ترلاوم هک تسا یبوچراهچ هطبار نیا ر د رثؤم یاه بوچراهچ .(Moulart et al., 2013) دن دا د هئارا ییاضف تیفیک یارب ناراکمه

4. Allen 5. Moulart

(6)

ییاتسور یاه شه وژپ همانلصف

ماجنا 2013 لاس ر د ناراکمه و ⁶کورب ک د نو هک یقیقحت ر د و دنتخا درپ یطابترا یژتارتسا ییارگ داهن هاگ دی د یسررب هب ،دن دا د اضف و یزیر همانرب یطابترا هاگ دی د هب درکیور نیا هک دن دومن ناعذا یاه هبنج یزاس موهفم یاه شور اب هاگ دی د نیا .دنک یم کمک ییارگ داهن هاگ دی د رب دیکأت اب نینچمه ؛دش یسررب اضف فلتخم هرهاق ر د ناک دوک یگنهرف کراپ یفرعم و ⁷یطابترا یژتارتسا یزا درپ موهفم ،يطابترا یزا درپ موهفم هب یتاعلاطم هنومن ناونع هب ر د ه دنسیون .دنتخا درپ يیاضف ياه يژتارتسا و یرهش یاضف داعبا دنویپ هک دا د ناشن هرهاق ر د ناک دوک یگنهرف کراپ لیلحت لماعت یگنوگچ و اه نامزاس داضت و لماعت ،ییاضف و یعامتجا

(Van den تسا ه دومن مهارف ار »یگنهرف« یاضف لوحت ،اه نآ هس تسا دقتعم )1977( ⁸رتناک .Broeck et al., 2013:321-322)

دنتسه لیخ د ناکم سح قلخ ر د تاروصت و تیلاعف ،دبلاک هفلؤم هئارا 1977 لاس ر د ار دوخ ل دم رتناک هچرگا .(Canter, 1977: 49)

»فلر یاه کار دا« ر د ناکم یاه هفلؤم یو زا لبق یلو ،تسا ه دا د ه دش هئارا 2011 لاس ر د »ینعم و تیلاعف ،دبلاک« هفلؤم هس ر د نارظن بحاص رگی د ات تسا ه دش ثعاب ل دم و د نیا ییاراک .تسا نیتسیرک« .دنیامن هئارا یعونتم یاه هاگ دی د ل دم نیا زا سابتقا اب را دماو ؛»ناکم« اب هطبار ر د دوخ تایرظن نییبت ر د »زتلوش یربرون حرطم ار ناکم حور هژاو »زتلوش« .تسا ه دوب رگ دیاه یاه هشی دنا ءیش طباور ر د هشیر( انعم میهافم ،ناکم حور مهف یارب و دنک یم یا هعومجم یمرف و یلکش یاه یگژیو( راتخاس و )رگی د یایشا اب دنا تیلک کی هوجو انعم و راتخاس یو ه دیقع هب و )طباور زا ییاه ناکم ر د ناکم سح ،یو ه دیقع هب .(Shultez, 2011: 232)

و دنتسه زیامتم و صخشم تیصخش یارا د هک دوش یم تفای یارا د هک ه دش هتخاس سوملم یاهزیچ زا یطیحم تیصخش یگتسجرب و زا دنا مشچ ،عونت ،سایقم ،گنر ،تفاب ،لکش ،حلاصم داجیا ر د مهم لماوع زا ار »یبای تهج« و »کار دا« نینچمه .تسا .(Shultez, 2011: 232) دنا د یم اه ناکم هب تبسن سح یمومع یاهاضف ر د ییاضف تیفیک شجنس یلصا یاهرایعم ییاتسور ییاتسور یاهاضف ی دبلاک تیفیک ه دنه د لیکشت لماوع

:دوش یم هئارا ریز تروص هب زا ه دافتسا هک یمومع ییاهاضف :یسانش ییابیز - ی دبلاک ،دنشاب هتشا د یگتسویپ و موا دت ،دشاب دنیاشوخ و تحار اه نآ اتسور ر د هک ییاهزا دنا مشچ و یهایگ ششوپ و بآ ،زبس یاضف یاهاضف ر د یبولطم ییاضف تیفیک ،دنشاب هتشا د دراذگ یم ریثأت فیصوت ر د ⁹ی دوگ نایارب صوصخ نیا ر د .دروآ یم دوجو هب یمومع ،یگ دنزرس دننام ی دراوم تیمها رب ،یرهش طیحم یاه تیفیک

6. Van den Broeck

7. Strategic relational institutionalist (SRI) 8. Canter

9. Goodey

ناکما و ییاناوخ - یناسنا سایقم ،عونت ،دوجوم رتسب ،یگنهامه ییاتسور یاهرظنم زا یرایسب .درا د دیکأت ه دش لرتنک لوحت ی دراوم .دنک یم بلج دوخ هب ار ناسنا هجوت هک دنرا د ییاه هبذاج ،رظنم ،یموب و یگنهرف ،یخیرات تیوه ،یعیبط یاه یگژیو دننام اتسور یاه هبذاج زا ییاه هنومن اتسور تاغاب و اه هاگارچ ،عتارم .(Salvati & Zitti, 2012) دوش یم بوسحم ر د ییازسب ریثأت اه هناشن و اه دامن ،موسرو با دآ :ییانعم و ناکم زا ناگ دننک ه دافتسا نیب کرتشم یاه یگژیو یریگ لکش »چنیل« .دنرا د یمومع یاهاضف ر د بولطم ییاضف تیفیک یاقترا زا مهم یکر د نآ ه دنرا د هب بوخ یطیحم ریوصت هک دنک یم نایب ًاقیق د چنیل هیرظن توق هطقن .(Shultez, 2011: 35) دشخب یم تینما حوضو هب اضف کی کر د تخانش هک تسا هتفهن تیعقاو نیا ر د دعب »انعم« دنک یم نایب چنیل ،نیا رب هولاع .دوش یم لصفو لح شهوژپ قباطم .تسا اضف زا ی درف یبایزرا یارب یا ه دننک نییعت ریواصت و اه تیلاعف ماظن نیب )2018( بیبح و هیاپ شنا د .درا د دوجو ی دایز یگتسبمه ی دبلاک طیحم زا م درم یتخانش نوچ یرصانع زا م درم کار دا ر د ،طیحم ریوصت ر د یرییغت ره نآ ای دبای یم ساکعنا یرهش تاناکما رگی د و اه کراپ ،اه هاگشورف اب اتسور یاضف .(Lang, 2009: 162) ده د یم رارق ریثأت تحت ار یلوصحم ،ه دش هتخاس ییاضف ناونع هب ،یعامتجا ًاقیمع ییاوتحم طیحم ،با دآ ،راتفر ر د گنهرف هک ارچ .دیآ یم رامش هب یگنهرف .(Kowkabi & Badri, 2020) دبای یم مسجت ءایشا و یکیزیف ناسنا یاه تیلاعف زا یرایسب هک اجنآزا :ی درکلمع - یتیلاعف یاه ی دنمناوت اب دیاب ی دبلاک طیحم ،تسا یلمع یاهراتفر لماش هک نانچ یراتفر یاهوگلا .(Lang, 2009: 136) دشاب راگزاس وا و یبهذم یاه نییآ بلاق ر د ؛تسا دقتعم )1997( یلسوت کار دا اضف هب ،یناور و یگنهرف راب اب ًامومع و ه دش رهاظ یموق و اهزاین نیمأت زا ی دنمتیاضر یعامتجا هعسوت ر د .دنشخب یم .(Rodrigue et al., 2017:2) تسا هتفای انعم ییاکتا دوخ شیازفا مامت یاهزاین هب ییوگخساپ یارب ار یبسانم یاهاضف هک یناکم ار یبولطم ییاضف تیفیک ،دنک مهارف رتریذپ بیسآ یاه هورگ یور ه دایپ یاهریسم هک یرهش یاه ناکم .درک دهاوخ تیوقت ماجنا ناکما و دنشاب هتشا د یفاک ییانشور اب و سرتس د ر د ،نما تیفیک ،دشاب ارا د ار ه دننک مرگرس زین و عونتم یاه تیلاعف ن دا د .دنروآ یم دوجو هب یمومع یاهاضف ر د یرت بولطم ییاضف تیفیک رب رثؤم یاه صخاش و اهرایعم ،2 و 1 هرامش لوا دج ر د هئارا یمومع یاهاضف ر د ییاضف یاه صخاش تاحیضوت و ییاضف

.تسا ه دش

(7)

.یمومع یاهاضف ر د بولطم ییاضف تیفیک ر د رثؤم یاه صخاش و اهرایعم .1 لو دج هفلؤم ی داهنشیپ یاهرایعم اه صخاش

نارظن بحاص

‌ی‌دبلاک)یسانش‌ییابیز(

یرصب‌تابسانت

‌و‌مظن‌،هن‌دب‌ر‌د‌ی‌دنمنوناق‌موا‌دت‌،داضت‌و‌یگ‌دیچیپ‌،اهراتخاس‌ینوگانوگ‌،وگلا‌و‌متیر‌دوجو یناسنا‌سایقم‌،یگنهامه

Applyard & Jacobs, 1982 Alexander et al., 1977

Banerjee, 2001 Carmona, 2014 Cullen, 1961 Chawla, 2002 Jamkasra, 2011 Khana et al., 2014 Kowkabi & Akrami, 2021

Lynch, 1960 Madanipour, 2006 Mahdi Nejad et al., 2019

Mehta, 2014 Moulaert et al., 2013 Rodrigue et al., 2017

Selman, 2008 Shahabzadeh, 2015

Strenberg, 2000 Viskovicnika, 2017 Oswald & Bacini, 2003

یرصب‌یانغ یحطس‌یاه‌بآ‌،یطیحم‌یگچراپکی‌و‌یعیبط‌شخب‌تیوه‌رصانع‌،یرصب‌یاه‌تیفیک

ی‌دبلاک‌تیفیک ینامتخاس‌بولطم‌مکارت‌و‌ی‌دنب‌هنا‌د‌،انب‌ی‌دبلاک‌یگ‌دوسرف‌م‌دع

ی‌درکلمع

ناکم‌یگ‌دننک‌توعد

‌یارب‌نتشا‌د‌تیباذج‌،اضف‌یریگ‌لکش‌ر‌د‌دارفا‌یگنهرف‌و‌یعامتجا‌یاه‌یگژیو‌هب‌هجوت

‌یارب‌یگ‌دنزرس‌و‌طاشن‌داجیا‌تیلباق‌،نا‌دنورهش‌ر‌د‌یواکجنک‌سح‌نتخیگنارب‌،نا‌دنورهش نا‌دنورهش

شیاسآ یلام‌تینما‌،یرهش‌تلایهست‌و‌ناملبم‌دوجو‌،ینمیا‌و‌تینما

یسرتس‌د‌تیلباق اهریسم‌تیفیک‌،ی‌دبلاک‌یریذپذوفن‌و‌یسرتس‌د

اه‌تیلاعف‌عونت اهراک‌ر‌د‌سفن‌هب‌اکتا‌تنس

یریذپ‌فاطعنا

‌ن‌دوب‌ن‌دوبن‌روآ‌تلاسک‌،یمرگرس‌و‌حیرفت‌تصرف‌ن‌دوب‌مهارف‌،یهورگ‌یاه‌تیلاعف‌ماجنا‌ناکما اتسور‌فارطا‌یزرواشک‌یاه‌نیمز‌و‌عتارم‌،زاب‌یاهاضف

ییانعم

یعامتجا‌مجسنم‌تیوه

‌هراونشج‌و‌رنه‌دننام‌ییاه‌تیلاعف‌قیرط‌زا‌هک‌تسا‌یعامتجا‌مجسنم‌تیوه‌کی‌یارا‌د‌هعماج دوش‌یم‌نایب

‌یاه‌دا‌دیور‌،تارطاخ یعامتجا‌و‌یگنهرف

‌زا‌یا‌ه‌درتسگ‌فیط‌اب‌)...و‌زبس‌یاضف‌،یبهذم‌،یگنهرف‌یاهانب‌،اه‌هرگ(‌یمومع‌یاه‌یربراک

‌هشقن‌و‌درا‌د‌نینکاس‌نهذ‌ر‌د‌ن‌دش‌هناشن‌یارب‌یرتشیب‌لیسناتپ‌،دنرا‌د‌راکورس‌اتسور‌نینکاس درا‌د‌اتسور‌نوگانوگ‌یاه‌لسن‌یکار‌دا

‌یاهرنه‌زا‌ه‌دافتسا یمومع

‌دوخ‌یلحم‌و‌یموب‌یاهرنه‌،د‌دعتم‌یاه‌هفرغ‌و‌اه‌هاگشیامن‌قیرط‌زا‌ار‌دوخ‌گنهرف‌اتسور‌م‌درم دننک‌یم‌راختفا‌دوخ‌طیحم‌هب‌اتسور‌م‌درم‌و‌ه‌دا‌د‌ناشن‌نارگش‌درگ‌هب‌ار

ییاتسور یاه شهوژپ همانلصف 1400 ،شهوژپ تایب دا رب ینتبم ناگ دنراگن :عبنم

.ییاضف تیفیک یاه صخاش تاحیضوت .2 لو دج هطیح رایعم

اه صخاش تاحیضوت

ی‌درکلمع

‌و‌یگ‌دننک‌توعد

‌تیباذج‌سح‌یاقلا ناکم

‌و‌شزرو‌و‌یزاب‌دننام‌د‌دعتم‌یاه‌تیلاعف‌ماجنا‌یارب‌هک‌درا‌د‌دوجو‌یحیرفت‌و‌باذج‌یاه‌ناکم‌:نینکاس‌یارب‌نتشا‌د‌تیباذج

‌دارفا‌و‌درا‌د‌دوجو‌اتسور‌ر‌د‌عونتم‌یراتفر‌یاه‌هاگرارق‌و‌عمجت‌یاه‌ناکم‌:یگ‌دنزرس‌و‌طاشن‌داجیا‌تیلباق‌.تسا‌بسانم‌یمرگرس .دنزا‌درپب‌یصخش‌قیلاع‌یریگیپ‌هب‌و‌یشزرو‌یاه‌یزاب‌،فاشتکا‌هب‌طیحم‌ر‌د‌و‌دننک‌دیرخ‌اه‌هاگشورف‌زا‌دنناوت‌یم

یسرتس‌د‌تیلباق اهریسم‌تیفیک‌،ه‌دایپ‌ه‌دش‌یزیر‌همانرب‌هکبش‌و‌ه‌دایپ‌ریسم‌یحارط‌:ه‌دایپ‌یتکرح‌یاضف‌اب‌ی‌دبلاک‌یریذپذوفن‌و‌یسرتس‌د

اه‌تیلاعف‌عونت .دنزاس‌یم‌یلحم‌یقرتم‌یاه‌تفرشیپ‌و‌لباقتم‌ناسر‌کمک‌یاه‌نامزاس‌قیرط‌زا‌ار‌دوخ‌هعماج‌نانکاس‌:اهراک‌ر‌د‌سفن‌هب‌اکتا‌تنس

شیاسآ

‌و‌دنخرچب‌تحار‌لایخ‌اب‌دوخ‌یلحم‌هقطنم‌ه‌دو‌دحم‌ر‌د‌یفاک‌تینما‌اب‌دنناوت‌یم‌هک‌دننک‌یم‌ساسحا‌دارفا‌:تینما‌و‌ینمیا

‌رجنم‌هک‌دنتسه‌دوخ‌لاوما‌رب‌کلمت‌ینوناق‌قوقح‌یارا‌د‌نینکاس‌:یلام‌و‌یلغش‌تینما‌و‌دوش‌یحارط‌کیفارت‌ینمیا‌اب‌یاه‌نابایخ یگ‌دنراب‌ماگنه‌ر‌د‌رباعم‌بسانم‌شوپ‌فک‌و‌یرهش‌تلایهست‌و‌ناملبم‌دوجو‌،د‌درگ‌یم‌رتهب‌یگ‌دنز‌طیارش‌روظنم‌هب‌یراذگ‌هیامرس‌هب

یریذپ‌فاطعنا

‌یعامتجا‌و‌یناگمه‌یاه‌تیلاعف‌یارب‌یرکف‌شرورپ‌نوناک‌،ارس‌گنهرف‌دننام‌یبوخ‌یاهاضف‌:یهورگ‌یاه‌تیلاعف‌ماجنا‌ناکما

‌نلااس‌و‌نس‌مه‌یارب‌یهورگ‌یاه‌تیلاعف‌تاناکما‌و‌یهورگ‌یاه‌تیلاعف‌و‌یزاب‌یارب‌زبس‌و‌زاب‌یاضف‌یفاک‌هزا‌دنا‌هب‌.درا‌د‌دوجو

‌ن‌دوبن‌روآ‌تلاسک‌:یمرگرس‌و‌حیرفت‌تصرف‌ن‌دوب‌مهارف‌.دنه‌د‌ماجنا‌یمرگرس‌و‌یحیرفت‌یاه‌تیلاعف‌و‌دننک‌وگتفگ‌و‌دنوش‌عمج‌هک اتسور‌فارطا‌یزرواشک‌یاه‌نیمز‌و‌عتارم‌،زاب‌یاهاضف‌و‌کراپ‌طیحم‌ن‌دوب

ییانعم

‌یعامتجا‌یگچراپکی

‌مجسنم‌تیوه‌و یعامتجا

‌مجسنم‌تیوه‌.دوش‌یم‌ه‌دا‌د‌شزرا‌اه‌نآ‌هب‌و‌دننک‌یم‌قلعت‌ساسحا‌دننک‌یم‌یگ‌دنز‌هک‌یا‌هعماج‌ر‌د‌دارفا‌:یعامتجا‌یگچراپکی .دوش‌یم‌نایب‌هراونشج‌و‌رنه‌دننام‌ییاه‌تیلاعف‌قیرط‌زا‌هک‌تسا‌تبثم‌تیوه‌کی‌یارا‌د‌هعماج‌:یعامتجا

‌یاه‌دا‌دیور‌،تارطاخ یعامتجا‌و‌یگنهرف

‌لیسناتپ‌،دنرا‌د‌راکورس‌اتسور‌نینکاس‌زا‌یا‌ه‌درتسگ‌فیط‌اب‌)...و‌زبس‌یاضف‌،یبهذم‌،یگنهرف‌یاهانب‌،اه‌هرگ(‌یمومع‌یاه‌یربراک .درا‌د‌اتسور‌نوگانوگ‌یاه‌لسن‌یکار‌دا‌هشقن‌و‌درا‌د‌نینکاس‌نهذ‌ر‌د‌ن‌دش‌هناشن‌یارب‌یرتشیب

‌یاهرنه‌زا‌ه‌دافتسا یمومع

‌م‌درم‌و‌ه‌دا‌د‌ناشن‌نارگش‌درگ‌هب‌ار‌دوخ‌یلحم‌و‌یموب‌یاهرنه‌،د‌دعتم‌یاه‌هفرغ‌و‌اه‌هاگشیامن‌قیرط‌زا‌ار‌دوخ‌گنهرف‌اتسور‌م‌درم .دننک‌یم‌راختفا‌دوخ‌طیحم‌هب‌اتسور

(8)

تینهذ و اه صخاش یواکاو عوضوم ر د یقیقحت شور دروخرب یمومع یاهاضف ر د هچراپکی ییاضف تیفیک ر د ناصصختم ییاتسور شور ثیح زا و یفاشتکا ،تیهام ظاحل زا رضاح شهوژپ یارا د لک روط هب و تسا یشیامیپ - یفیصوت ،اه ه دا د یروآ درگ ماگ هس ر د هک تسا )یفیک - یمک( هتخیمآ شهوژپ شور قیرط زا و یا هناخباتک تاعلاطم اب لوا ماگ ر د .تسا ه دش ماجنا ی دنب هقبط و یه دنامزاس هب مرف و لو دج ،شیف دننام ییاهرازبا هچراپکی ییاضف تیفیک رب رثؤم لماوع« نوماریپ دوجوم شنا د هتخا درپ اوتحم لیلحت شور هب »ییاتسور یمومع یاهاضف ر د هزوح ر د یفاکان شهوژپ هنیشیپ و عوضوم یفاشتکا تیهام .دش قیقحت شور زا ،ناریا یعامتجا و یگنهرف رتسب ر د ییاتسور هعسوت شخب ر د شهوژپ حرط نیاربانب ؛تسا ه دش ه دافتسا یفل د یاوتحم ،لیلحت )1 :هلحرم و د ر د اه ه دا د یزاس ه دامآ و رازبا نیا زا لصاح جیاتن .د درگ یم فیرعت یفل د شیامیپ )2 دانسا ینهذ یوگلا شیامیپ یسررب تهج رازبا هعسوت هب هلحرم و د لیلحت شور زا موس ماگ ر د .دماجنا یم موس ماگ ر د نیصصختم ر د ییاضف تیفیک یاه صخاش ات دوش یم ه دافتسا ویک لماع تیفیک هنیمز ر د نیصصختم شرگن و اتسور یمومع یاهاضف لیلحت .د درگ جارختسا ییاتسور یمومع یاهاضف زا م درم یکار دا و اه ینارگن ،اه هقیلس ،اه شزرا کر د تهج اناوت یرازبا ،ویک لماع شور زا شهوژپ نیا ر د هک تسا ی درف یاه هاگ دی د یسانش هنوگ شخب ر د .تسا ه دش ه دافتسا اه ه دا د یروآ عمج یارب یفل د لیلحت و داژن ی دهم شهوژپ قباطم( ویک لماع لیلحت زا اه ه دا د لیلحت و ینزو نیگنایم هبساحم ،تسا ه دش ه دافتسا )2020 ،ناراکمه .تسا ه دش هتفرگ راک هب زین رایعم فارحنا قیقحت یسانش شور ،تلااقم لماش ی دانسا یاوتحم لیلحت شخب ر د یرامآ هعماج .تسا شهوژپ اب طبترم یجراخ و یلخا د یاه شهوژپ و بتک لیلحت ر د .دش جارختسا سرتس د ر د عبانم نایم زا اه هنومن یزیر همانرب و یحارط( هزوح نیصصختم ار یرامآ هعماج یشیامیپ ،)تسیز طیحم ،ایفارغج ،رظنم یرامعم و یرامعم ،یرهش :لماش یرهش ناسانش هعماج ،نانا د داصتقا ،رامآ ناسانشراک

یتشهب دیهش ،تاقیقحت و مولع دازآ هاگشنا د یملع تئیه یاضعا یریگ هنومن ،یا هکبش یف داصت ریغ شور هب اه نآ .دنه د یم لیکشت ر د یفل د شیامیپ شخب ر د یرظن یانغ یانبم رب و یفرب هلولگ مجح .دش هتفرگ رظن ر د رفن 15 - 10 دا دعت نگمه یاه هورگ لیلحت تهج یا همانشسرپ شیامیپ شخب ر د و رفن 22 هنومن هب شهوژپ ماجنا دنور .دنا هتشا د ه دننک تکرش رفن 48 ویک لماع اب طبترم ی دانسا یاوتحم لیلحت شخب ر د هک دوب تروص نیا یاهاضف ر د ییاضف تیفیکاب طبترم یاه صخاش شهوژپ عوضوم یاه صخاش لیمکت روظنم هب مو د ماگ ر د .دش جارختسا یمومع نیصصختم یارآ ساسا رب یفل د شیامیپ زا ییاضف تیفیک رب رثؤم لیلحت یاه صخاش ،یفل د لوا رو د ر د .دش ه دافتسا رو د و د ر د هنوگ نیا و تفرگ رارق صصختم 22 رایتخا ر د ،ی دانسا یاوتحم ینیبزاب دروم اه صخاش هتفایراتخاس و قیمع یا هبحاصم بلاق ر د فلاخم و قفاوم فیط و د اب یا همانشسرپ مو د رو د ر د .تفرگ رارق ییاهن تیبثت و دییأت تهج نیصصختم نامه نیب ر د و دش هیهت .دش عیزوت ییاضف تیفیک رب رثؤم یاه صخاش فیط اب همانشسرپ ر د ییاه هرازگ بلاق ر د یتلااؤس موس ماگ ر د )دایز رایسب ریثأت 5 و رظن دروم هرازگ اب مک رایسب ریثأت 1( 5 ات 1 قیرط زا هنومن مجح .دش عیزوت صصختم 48 نیب ر د و میظنت رارق یسررب دروم رازفا مرن ر د تلتراب تیورک و وا ما یک نومزآ لماع لیلحت( ^Q لماع لیلحت ماگ نیا ر د .دیسر دییأت هب و تفرگ ،هبحاصم زا لصاح یاه صخاش جارختسا و ناصصختم یور اه ه دا د یور رب )2020 ،ناراکمه و داژن ی دهم قیقحت قباطم لماش هک نیصصختم شرگن تروص نی دب ات دریگ یم تروص نآ زا سپ .د درگ راکشآ ،ه دوب ییاضف تیفیک رب رثؤم یاهرایعم تقفاوم نازیم رب ینبم ،شهوژپ مو د خساپ هب یبایتس د روظنم هب تیفیک نازیم رب رایعم نیرتراذگریثأت ییاسانش و ناصصختم تارمن عمج لصاح قیرط زا ،ییاتسور یمومع یاهاضف ر د ییاضف یسررب دروم اه صخاش زا کی ره رایعم فارحنا و نزو ،نیگنایم و عوضوم اب طبترم ی دانسا یاوتحم لیلحت شخب ر د .تفرگ رارق هرامش ریوصت قباطم ییاضف تیفیک اب طبترم یاه صخاش ،هلاقم .دش جارختسا 1

.ییاضف تیفیک یاه صخاش تاحیضوت .2 لو دج همادا هطیح رایعم

اه صخاش تاحیضوت

ی‌دبلاک

یرصب‌یانغ

‌لیسم‌،یحطس‌یاه‌بآ‌هلمج‌زا‌اتسور‌طیحم‌یعیبط‌یاه‌یگژیو‌،دئاز‌تاقاحلا‌زا‌زیهرپ‌و‌زا‌دنا‌مشچ‌و‌دی‌د‌تیفیک‌،یرصب‌تیفیک

‌یاه‌صخاش‌هب‌هجوت‌و‌دنتسه‌اتسور‌یامیس‌ه‌دنه‌د‌راتخاس‌و‌شخب‌تیوه‌رصانع‌،...‌و‌تاغاب‌و‌یزرواشک‌یاه‌نیمز‌،هناخ‌دور تسا‌یرورض‌ییاتسور‌ی‌داه‌حرط‌ر‌د‌تعیبط‌زا‌تظافح‌و‌یطیحم‌تسیز

یرصب‌تابسانت

‌زئاح‌اتسور‌طیحم‌و‌هینبا‌یسانش‌ییابیز‌ی‌دبلاک‌تیفیک‌ر‌د‌یناسنا‌سایقم‌هب‌هجوت‌و‌ینامتخاس‌حلاصم‌و‌انب‌گنر‌،ی‌دورو‌یاه‌هلپ تسا‌تیمها

ی‌دبلاک‌تیفیک بولطم‌ینامتخاس‌مکارت‌و‌اه‌نامتخاس‌یگ‌دنکارپ‌زا‌یریگولج

ییاتسور یاه شهوژپ همانلصف 1400 ،ناگ دنراگن :عبنم

(9)

اه هتفای رت بسانم یلماع لیلحت شور ر د لیلحت يارب يیاهریغتم دراوم يخرب ر د اما ،دنشاب یا هلصاف شجنس حطس ر د هک دنتسه رکذ هب مزلا .دوش یم ه دافتسا زین يمسا و یا هبتر ياهریغتم زا هلئسم اب طبترم ریغتم دا دعت ره دناوت یم رگشهوژپ هک تسا شور اب اهریغتم هکنآ رب طورشم .دنک دراو لیلحت ر د ار قیقحت دح ر د اهریغتم شجنس رابتعا بیرض و ه دش ه دیجنس يتسر د ر د یلک روط هب زین هنومن مجح هزا دنا دروم ر د .دشاب يلوبق لباق هچره .دوش یم ه درب راک هب اه ه دا د زا يهوبنا یراتخاس تلا داعم رتشیب ل دم لیلحت تق د و تحص ،دوش رت دایز هنومن هزا دنا مجح 5 ای 4 دو دح ر د دیاب هنومن دا دعت يلک ه دعاق کی ناونع هب .تسا ي دو دح ات تبسن نیا .دشاب ه دافتسا دروم ياهریغتم دا دعت ربارب KMO نومزآ قیرط زا یریگ هنومن تیافک .تسا هناراک هظفاحم KMO را دقم هک یتروصر د .تسا ه دش ه دیجنس تلتراب تیورک و دوب دنهاوخن بسانم یلماع لیلحت يارب اه ه دا د ،دشاب 0/5 زا رتمک رتشیب طایتحا اب ناوت یم دشاب 0/69 ات 0/5 نیب نآ را دقم رگا و زا رت گرزب نآ را دقم هک یتروصر د اما ؛تخا درپ یلماع لیلحت هب لیلحت يارب اه ه دا د نیب ر د دوجوم یاه یگتسبمه ،دشاب 0/7 هرامش لو دج ر د نومزآ نیا یجورخ .دوب دهاوخ بسانم یلماع KMO نومزآ هجیتن ،اه ه دا د شخرچ زا سپ .تسا ه دهاشم لباق 3

ناشن هک تسا 0/7 زا رتلااب 0/873 ،3 هرامش لو دج قباطم ضرف تلتراب تیورک نومزآ ر د .تسا یفاک هنومن مجح ده د یم و دحاو سیرتام کی ،یگتسبمه سیرتام هک دنک یم نایب رفص 0/05 زا رت کچوک تلتراب نومزآ یرا د ینعم رگا .تسا ناسمه ل دم( راتخاس ییاسانش یارب یلماع لیلحت )رفص ضرف در( دشاب ،دوش یم ه دهاشم لو دج ر د هک روط نامه .تسا بسانم )یلماع تسا انعم نا دب نیا و تسا 0/05 زا رت کچوک تلتراب نومزآ ^Sig .دومن باسح ار یگتسبمه را دقم ناوت یم هک شور هب يفاشتکا يلماع لیلحت ماجنا تهج ،شهوژپ نیا ر د 48 تارظن هک ه دش ه دافتسا سکامیراو شخرچ شور زا ویک .تفرگ رارق یسررب دروم اه هاگ دی د ی دنب هتس د تهج صصختم هژیو شزرا ن دوب ارا د ،هاگ دی د کی ناونع هب لماع ره باختنا رایعم هکنیا و تسا رتلااب و 0/70 يلماع راب نینچمه ،کی زا رتلااب را دومن ر د .دنشاب هتشا د دوجو لماع ره ر د صصختم 3 لقا دح )^y( ي دومع روحم يور و اه لماع )^x( يقفا روحم يور رب يرکسا را دوــمن قــیرط زا .دریگ یم رارق لماع ره اب رظانتم هژیو رادقم .دومن دروآرب ار يجارختسا یاه لماع دادــعت ناوت یم يرکــسا

1400 ،شهوژپ یاه هتفای :عبنم ،ییاضف تیفیکاب طابترا ر د ی دانسا یاوتحم لیلحت زا ه دش جارختسا یاهرایعم یناوارف.1 ریوصت

ییاتسور یاه شهوژپ همانلصف

.هنومن مجح تیافک یارب تلتراب تیورک و KMO نومزآ .3 لو دج

هرامآ نومزآ

0/873 هنومن‌تیافک‌یریگ‌هزا‌دنا )^KMO(‌نیکلوا‌–‌ریم‌–‌رسیاک

12143/4532 و‌د‌یاک‌بیرقت

تلتراب‌تیورک‌نومزآ

47 ی‌دازآ‌هجر‌د

0/000 یرا‌دانعم

ییاتسور یاه شهوژپ همانلصف 1400 ،شهوژپ یاه هتفای :عبنم

(10)

لماع هس طقف ،)2 هرامش ریوصت( یرکسا را دومن هب هجوت اب لیلحت ،4 هرامش لو دج قباطم .دنرا د ار 1 زا رت گرزب هژیو ری داقم هس ،رفن 48 عومجم زا هک ده د یم ناشن شخرچ زا سپ اه ه دا د 68 لماع هس نیا لک یعمجت دصر د .تسا ه دش ییاسانش لماع دصر د 0/3 شخرچ زا سپ لوا لماع سنایراو را دقم .تسا دصر د سنایراو زا دصر د 0/15 و 0/22 بیترت هب موس و مو د یاه لماع و یا هزا دنا هب ،ه دش نییبت سنایراو را دقم نیا .دننک یم نییبت ار لک هرامش لو دج ر د .تسنا د ریگمشچ ار یلماع راب ناوتب هک تسه یمومع یاهاضف رب ییاضف تیفیک رب رثؤم لماوع نیرت مهم ،5 .تسا هتفرگ رارق نیصصختم رظن زا اهاتسور نامه هک لوا لماع ،یلماع راب لوا دج و قوف دراوم هب هجوت اب زا مو د لماع ،صصختم 22 زا تسا ناگ دنه د خساپ لوا هقبط و مجنپ ،مراهچ لماع ،صصختم 4 زا موس لماع ،صصختم 20 ،نیب نیا زا هک تسا ه دش لیکشت صصختم کی زا ما دک ره مشش فیرعت لباق لماع هس هک ده د یم ناشن ه دش ه دا د سیرتام ریسفت

نیرت کر د لباق و نیرت گرزب موس ات لوا )شرگن( لماع .دنتسه مراهچ لماع .تسا ه دمآ 7 و 6 هرامش لوا دج ر د هک ه دوب لماوع هژیو ری داقم ن دوب نییاپ و نیصصختم مک دا دعت تلع هب مشش ات .دنوش یم فذح اه نآ و تسا رفن 22 لوا لماع نیصصختم دا دعت هکنیا هب هجوت اب تفرگ هجیتن ناوت یم ،ه دا د لیکشت ار لک سنایراو زا دصر د 31 لو دج .دنتسه را دروخرب لوا شرگن زا ناگ دنه د خساپ بلغا هک ار سکمیراو شور هب اه شرگن هتفای شخرچ سیرتام 6 هرامش ییاه لماع ییاسانش هب ناوت یم رامآ نیا کمک هب .ده د یم ناشن یلماع راب هک ی درف ره .دیزرو تر دابم دنتسه فیرعت لباق هک لماع نآ هتس د ر د و ه دش یقلت را دانعم ،دشاب هتشا د 0/7 زا رتشیب .دریگ یم رارق

1400،شهوژپ یاه هتفای :عبنم ،یلماع لیلحت یاه لماع نییعت یارب یرکسا را دومن.2 ریوصت

ییاتسور یاه شهوژپ همانلصف

.اه لماع زا کی ره کیکفت هب یلماع لیلحت شخرچ زا سپ اه ه دا د سنایراو .4 لو دج لماع هژیو ری داقم

شخرچ زا لبق شخرچ زا سپ

لک

% سنایراو دصر د

% یعمجت لک

% سنایراو یعمجت دصر د

لک %

% سنایراو یعمجت دصر د

%

1 3/92 0/27

0/27 3/92

0/27 0/27

3/96 0/31

0/31

2 3/04 0/21

0/48 3/04

0/21 0/48

3/08 0/22

0/53

3 1/85 0/12

0/60 1/85

0/12 0/60

1/92 0/15

0/68

4 0/89 0/06

0/66 0/89

0/06 0/66

0/91 0/08

0/76

5 0/86 0/05

0/71 0/86

0/05 0/71

0/88 0/07

0/83

(11)

.لماع ره ر د نیصصختم دا دعت و اه هاگ دی د ییاسانش .5 لو دج ه دش ییاسانش یاه لماع هاگ دی د

هژیو ری داقم نیصصختم دا دعت

شرگن هجیتن

1‌لماع لوا‌هاگ‌دی‌د

3/96 صصختم‌22

)یسانش‌ییابیز(‌ی‌دبلاک لماع‌دییأت

2‌لماع مو‌د‌هاگ‌دی‌د

3/08 صصختم‌20

ی‌درکلمع لماع‌دییأت

3‌لماع موس‌هاگ‌دی‌د

1/92 صصختم‌4

ییانعم لماع‌دییأت

4‌لماع -

0/91 صصختم‌1

- لماع‌فذح

5‌لماع -

0/88 صصختم‌1

- لماع‌فذح

.اه لماع زا کی ره یلماع راب و ه دش ه دا د شخرچ یاه ه دا د سیرتام .6 لو دج

شرگن نیصصختم

لوا شرگن مو د شرگن

موس شرگن

11‌صصختم 0/987

13‌صصختم 0/844

14‌صصختم 0/846

16‌صصختم 0/866

17‌صصختم 0/847

22‌صصختم 0/754

27‌صصختم 0/987

29‌صصختم 0/844

30‌صصختم 0/846

31‌صصختم 0/866

32‌صصختم 0/845

33‌صصختم 0/791

34‌صصختم 0/754

35‌صصختم 0/768

36‌صصختم 0/833

37‌صصختم 0/765

39‌صصختم 0/743

41‌صصختم 0/845

43‌صصختم 0/754

45‌صصختم 0/833

46‌صصختم 0/765

47‌صصختم 0/784

(12)

لماع ره ر د نیصصختم کرتشم یرکف طخ نتفای یارب هک لماع نآ ناصصختم زا کی ره زا 9 ای 0 یاه هرمن اب یاه خساپ دنتسه لماع نآ ه دنزاس دارفا ر د رتشیب ای فصن یاهرارکت یارا د کرتشم روط هب راب دنچ میهافم زا ما دک ره هک د درگ یم باختنا ،7 هرامش لو دج ر د .تسا ه دی درگ ناونع نیصصختم طسوت زا سپ .تسا هتفرگ رارق ییاضف تیفیک رب رثؤم لماوع نیرت مهم روظنم هب ،ناصصختم شرگن ن دش صخشم و تاعلاطا یروآ عمج و تارمن عمج لصاح زا صخاش ره اب ناصصختم تقفاوم نتفای .تسا ه دش ه دافتسا اه نآ نیگنایم بلاغ یاه صخاش زا يتسیل یفل د لوا رو د همانشسرپ ر د ياه شهوژپ زا ییاتسور یمومع یاهاضف ر د ییاضف تیفیک دوخ رظن ناگ دننک تکرش و دی درگ هئارا ناگربخ تارظن و نیشیپ

یاه صخاش و اه هفلؤم ،لماوع زا کی ره ریثأت نازیم هرابر د ار رظن دروم هرازگ اب مک رایسب ریثأت 1( 5 ات 1 فیط بلاق ر د دنیارف جیاتن 8 هرامش لو دج ر د .دن دا د هئارا )دایز رایسب ریثأت 5 و دا دعت دننام ی دراوم لماش هک یفل د لوا رو د همانشسرپ اب طبترم لماع ره رایعم فارحنا ،اه خساپ نیگنایم ،هیوگ ره يارب اه خساپ يگنهامه بیرض .تسا ه دش جر د اه خساپ نیگنایم ساسا رب ه دنه د ناشن هک تسا 0/50 ل داعم ،لوا رو د ياه خساپ لا دنک هما دا یفل د دنیارف دیاب و تسا ناگربخ یاضعا نیب طسوتم قفاوت ،یفل د لوا رو د ر د ناگربخ نیب طسوتم قفاوت هب هجوت اب .دبای رارق ناگربخ رایتخا ر د اهرایعم نامه و تفای هما دا یفل د دنیارف

.اه لماع زا کی ره یلماع راب و ه دش ه دا د شخرچ یاه ه دا د سیرتام .6 لو دج همادا

شرگن نیصصختم

لوا شرگن مو د شرگن

موس شرگن

1‌صصختم 0/786

2‌صصختم 0/744

3‌صصختم 0/843

4‌صصختم 0/856

5‌صصختم 0/867

6‌صصختم 0/811

7‌صصختم 0/755

8‌صصختم 0/956

9‌صصختم 0/866

10‌صصختم 0/786

12‌صصختم 0/843

15‌صصختم 0/893

19‌صصختم 0/801

20‌صصختم 0/755

21‌صصختم 0/706

24‌صصختم 0/798

25‌صصختم 0/893

26‌صصختم 0/704

28‌صصختم 0/733

44‌صصختم 0/713

18‌صصختم 0/888

23‌صصختم 0/987

38‌صصختم 0/893

40‌صصختم 0/987