HOA NHAP XA HOI: MOT SO QUAN DIEM VA VIEC TRIEN KHAI NGHIEN CQu,
DO LUONG
Nghldn cdu nay duoc tai trg bdi Quy Phat trien Khoa hoc va Cong nghe Quoc gia (NAFOSTED) trong de tai: Cac quan diem l-j thuyet ve htja nhap xa hoi va hoa nhap xa hoi cua nhom lao dgng ngheo nhap or veto cac 66 thi nude ta trong qua trinh cong nghiep hoa, hien dai hoa dat nude. Ma sd 13.1-2012.11; do PGS.TS. Pham Van Quye't lam chij nhiem.
PGS.TS. Pham Van QuySt TS. Tran Van Kham
Trudng Dgi hoc Khoa hgc Xd hdi va Nhdn vdn, Dgi hgc Quoc gia Hd Npi.
TOM TAT
Bdi viet tdm luge nhiing net chu yeu trong quan diim ciia Emile Durkheim vd rpng han Id quan diem ciia cdc nhd chuc ndng ludn ve vdn de hpi nhdp/hoa nhap xd hpi Su quan tdm han hudng den cdc quan diem vd cdc tiep cdn ve hoa nhgp xd hpi trong vdi chuc ndm lgi ddy, khi cdc nghien cieu ndy dugc gdn v&i viec gidi quyet cdc vdn de cita thuc te xd hpi lien quan den cdc nhdm ngodi le, nhdm de bi tdn thuong tgi nhieu quoc gia vd khu vue tren the gidi. Tren ca sd cdc quan diem trong viec trien khai ndi dung hda nhgp xd hpi ciia cdc Id chiec qude te, cita cdc qude gia vd eua nhieu tdc gid, bdi viet de xudt ve cdc chieu canh ea bdn ciia hda nhgp xd hpi de lam ca sd cho viec trien khai cdc nghien cieu vdn de ndy vdi cdc nhdm yeu the tgi Viet Nam Men nay.
Tir khoa: Hda nhgp xd hpi; Hpi nhap xa hpi; Quan diem ve hda nhgp xd hdi.
Ngdy nhdn bdi: 21/9/2015; Ngdy duyet ddng bar 25/9/2015.
1. Bat van dS
Hda nhap xa hdi (social inclusion) thudng dupe hieu mpt each chung nhit la qua trinh ma trong do ca nhan hoac nhdm xa hgi nao dd dugc xa hpi tap cac dilu kien thuan lgi dl tham gia mdt each tich cue vao ddi sdng xa hdi trong sy binh ding vdi cac thanh vien khac cua xa hdi. Tuy cd sy bilu Met ehung nhu vay, nhung trong thuc tl nghien cuu ve sy hda nhap xa hdi da tdn tai kha nhilu quan diim khae nhau vl ban chit va ndi dung cua khai niem nay, dac
TAP CHI TAM Ly HOC, S6 10 (199), 10 - 2015 71
Met dong viec xac dinh ndi dung cac chi bao de nghien cdu, danh gia ve mde dp hda nhap xa hdi cua cae nhdm xa hdi ylu thi. Trong bai viet nay, trSn eg sd cac nghien cim cd lien quan, chung tdi mudn lam rd mdt sd quan diem ve ban chit, ndi dung cua hda nhap xa hdi, cac tieu chi nhani giup viee do ludng, danh gia vl mdc do hda nhap xa hdi cua mgt sd nhdm xa hdi yeu thi Men nay d Viet Nam.
2. Mgt so quan diem ve hoa nhap xa hpi
2.1. Hoa nhgp, hgi nhgp xd hpi vd quan diem cua cdc nhd chuc ndng ludn
Theo myc tieu va ndi dung, khai niem hda nhap xa hdi va hdi nhap xa hdi (Social integration) dong nhieu trudng hgp dugc sd dung vdi sy phiin biet khdng dang ke hoac khdng rd rang. Cook S. (1994) cho rang hda nhap, hpi nhap va sy cd ket (cohesion) dupe su dung cd the thay the cho nhau, nhung eung cd the sd dung vdi su khac nhau dugc nhin manh. Ngay dong nghien cim cua UNRISD (1994) da eho rang hdi nhap xa hdi "Vdi mdt sd ngudi, nd la mue tieu cua sy hda nhap, nghia la quyen va ca hdi binh dang cho tat ca mpi ngudi... Cdn vdi nhdng ngudi khac, nd don gian chi la each de md tii cac khudn man da dugc thiet lap ve mdi quan be cua con ngudi trong mgt xa hgi nhat djnh". Hoae trong tiep can cua Hdi nghi Thugng dinh ve phat dien xa hdi nam 1995 tai Copenhagen, hpi nhSp xa hdi dugc xac dinh vdi mue tieu tao ra mdt xa hdi hda nhap, "mdt xa hdi eho tat ca mpi ngudi", trong dd timg ea nhan vdi cac quyen va nghia vu deu ddng mdt vai trd tich eye (United Nations, 1995). Vi vay, khi ban ve cac quan diem hda nh|p xa hdi chung ta khdng the khong de cap den hdi nhap xa hdi.
Trong khoa hge xa hdi, van de hdi nhap xa hdi duge nhieu nha nghien ciiu quan tam va dd thanh van de duge nghien cdu rat phd bien. Ngudi dau tien dat dau an dam net dong nghien cdu ve hdi nhap xa hdi, ddng thdi cung la ngudi dat nIn mdng cho Chu nghTa chdc nang la nha xa hpi hpc ngudi Phap Emile Durkheim (1789 - 1857). Quan diim ve hdi nhap xa hdi cua dng dugc trinh bay dong sy gan ket chat ehe vdi khai niem dodn ket xd hpi (social solidarity). Ong sd dung khai niem doan ket xa hgi de chi cac mdi quan he giua ca nhan va xa hdi, giua cae ca nhan vol nhau, gida ca nhan vdi nhdm xa hgi.
Neu nhu khdng cd su doan ket xa hdi thi eac ca nhan rieng le, biet lap khdng thi tao thanh xa hdi vdi tu each la mpt chinh thi (Le Ngpc Hung, 2002).
Ve hdi nhap xa bpi, Durkheim cho rang, xa hdi dudng nhu da su dung mdt sue manh bat bude ddi vdi mdi ea nhan. Chuin mye, niim tin va cac gia di ma dng ggi la y thdc tap thi duge eoi nhu ca sd dao ddc cua xa hdi. 'V' thdc tap the lien ket eac ca nhan vdi nhau tao ra bdi nhap xa hdi. Y thdc tap thi la chia khda quan dpng cho viec giai thich sy tdn tai eua xa hdi: Nd tao ra va duy
dl xa hdi. Trong khi dd, y thdc tap thi la san phiim cua eac ca nhan thdng qua hanh ddng va tugng tac cua hg. Nhu vay, xa hdi la mdt san phim cd tinh xa hdi dugc tao ra bdi cac hanh ddng cua ea nhan, sau dd tac ddng trd lai bdi mdt sdc manh xa hdi mang tinh bat bude ddi vdi mdi ea nhan. Thdng qua y thdc tap thi cua hp, con ngudi trd nen hiiu biet nhau nhu sinh vat xa hdi, chd khdng phai nhu ddng viit (Kenneth D. Allan, 2005).
Theo each thue hdi nhap xa hdi, Durkheim da ndi vl hai loai xa hdi: Xa hdi don gian va xa hdi Men dai. Trong khi xa hdi don gian dya tren doan kit ca hpc, dugc tao bdi y thdc tap thi, trong dd ca nhan hdi nhap. lien kit vdi ngudi khac thdng qua mdi quan he gin gdi cd tinh truyin thdng, tap tue va quan he gia dinh, thi xa hdi hien dai dya den tinh thin doan kit hdu eg, dong dd ca nhan hdi nhap, dupe kit ndi bdi sy phu thugc vao nhiing ngudi khac dong phan cdiig lao ddng. Trong xa hdi Men dai, dudi sy doan kit hdu co, mgi ngudi nhit thiet phai phy thugc Ian nhau, hgp tac chat ehe dong sy chuyen mdn hda va phan cong lao dgiig. Nhu vay, theo Durkheim doan kit va hdi nhap xa hpi la can thiet cho sy sdng cdn cua cac xa hdi va sdc manh xa hgi bit bude ddi vdi ca nhan se khdng theo cdng kilu nhu dudi doan kit co hgc.
Tu quan diem cua Durkheim, vin de hdi nhap xa hdi tilp tuc dugc nghien cdu va md rgng dong quan diem eua cac nha chdc nang Man. Theo do, hpi nhap xa hdi gan vdi nhiing nguyen tic ma qua dd eac ca nhan hay eac chu the hanh ddng dugc lien ket vdi nhau. Ben eanh do, cac nha chdc nang Man cdn nhiin manh den van de hpi nhap he thdng xa hdi. Nd dugc xem nhu phuong thdc quan he eua nhung yeu td trong he thdng xa hgi, ma vi he thing do chung hanh ddng mdt each tap the de tranh pha vd he thdng, ddng thdi chung ludn hgp tac de thuc day su boat ddng cua he thdng xa hdi nhu mdt chinh the. O gde do ly Man, hdi nhap xa hpi chi ra nhdng nguyen tac ma qua dd eac ca nhan theo vi the xa hdi gan ket vdi nhau dong khdng gian xa hdi va de cap den cac mdi quan he gida eac chu the: Cac chu the chap nhan cac nguyen tac xa hdi nhu the nao. Hdi nhap cua mdt he thdng xa hdi cd nghia la cac tuong tac trao ddi qua lai giua cac thanh td cua mpt cau true xa hdi cu the (Marshall G., 1998).
Khi ban ve tien trinh boa nhap eua nhiing nhdm thieu sd nhat djnh, quan niem hdi nhap khdng chi cd mdi lien he chat ehe den xa hdi hoa, tiep bien, hda ddng ma cdn dugc de cap din qua trinh dd thanh mdt bd phan khdng the tach rdi cua toan bd tien trinh nay, dong dd cd ca kit qua cua tien trinh. Nhu vay, cd thi ndi vdi eac nha chdc nang luan thi cac lap luan khoa hpc d ca gde dp vT md hay vi md deu nhin nhan hdi nhap xa hdi theo each thdc ma cac bd phan/cac ylu td khac nhau eua xa hdi/he thdng xa hpi quan he vdi nhau ra sao.
Cling nhu sy tuong tac, gin kit ca nhan hdi nhap va he thdng xa hpi hdi nhap.
TAPCHl'TAMLyHOC,Sd'10(199), 10-2015 73
2.2. Cdc quan diem vi hoa nhgp xd hpi Men nay
Trong vai chuc nam gan day, hda nhap xa hpi va cae van de v^ hda nhap xa hdi gin vdi eac nghien cdu nham giai quyet cac van de cua thyc^te xa hpi, da ndi len nhu mdt xu hudng xa hpi quan trpng dugc nhilu qude gia quan tarn, vin dl nay dugc bit ngupn td dau nhung nam tam mugi cua the ky trudc, khi loai tru xa hgi (social exclusion) hay nhdm ngoai le gan vdi ddi ngheo va viec lam dugc quan tam giai quyit nhu mdt quan diem chinh tri d nhieu nude chiiu Au va Bic My. Quy Laidlaw, Canada cho ring, van de loai trd xa hdi ndi len d chau Au nhdng nam 1980 chinh la cau tra Idi cho sy gia tang cila phan hda xa hdi, nhu kit qua cua dilu kien thi trudng lao ddng mdi va sy thieu sdt dang tdn tai cua he thdng phuc lgi xa hdi du phdng can dugc thay ddi theo nhu can eua eae thanh phin eu dan khac nhau. Hda nhap xa hdi trong chdng myc nao do dugc xem xet nhu mdt sy hudng dng dap lai van de loai trd xa hdi. Hda nhap xa hdi la ndi vl sy dam bao chic ehan rang tit ca tre em, ngudi Idn deu dugc chu y, duge tdn trgng, cd chd ddng gidng nhau, ddng thdi deu cd kha nang tham gia vao ddi sdng xa hgi ca d mdc dp qude gia va edng ddng (Laidlaw Foundation, 2002).
Thyc tl, nhilu nha nghien citu ve hda nhap xa hdi da hudng den xem xet nd dong mdi quan he vdi loai trd xa hdi. Hg cho rang hai van de nay can dugc phan tich, xem xet vin dl lien quan. Trdn eg sd tiep can nay, chiing ta se cung diem qua mdt sd quan diem ve hda nhap xa hdi hay mdt sd each giai quyet viin de loai trd xa hdi tai cac nude phat trien hien nay.
Quan niem loai trd xa hdi duge xuat phat tu bdi canh nude Phap nhung nam 1970 vdi cac nghien cdu ve cac nhdm ngudi de bi tdn thuang, nam ngoai he thing bao Mem xa hdi nhu: ngudi khuyet tat, ngudi gia don than va ngudi that nghiep. Nham can thiep, giam thieu su loai trd xa hdi ddi vdi hp, nhat la vdi nhdm ngudi bi anh hudng bdi that nghiep, viee tao dieu kien cho hp quay dd lai vdi thi trudng lao ddng hon la dua ra boat ddng trg cap that nghiep thuan diy da dugc dae biet quan tam. Theo each tiep can nay, vao nhdng nam 1980, chinh phu Phap dua ra nhieu chinh sach mdi ve cac ITnh vyc: viec lam, dao tao, nha d, sdc khde, giao due, dieh vu xa hgi, van hda va quyen cdng dan.
Khi hudng den cac boat dgng hd trg cho cac nhdm yeu the, cac chinh saeh mdi nay dat trgng tam vao viee phdng ngua ban la chay theo cac nhu cau cua hp.
Ciing td tiep can dd, viec giai quyet van de loai trd xa hgi dugc Chinh phd dua vao cac chuong trinh ve quyen edng dan va sy doan ket xa hdi hon la hudng vao viec giai quyet cac chieu canh kinh tl hay chinh tri thuin tuy. Theo dd, viec giai quyet nhung van de le hda cudc sdng cung nhu viec phuc hdi lai cac mdi quan he xa hdi va tang cudng sy cd ket xa hdi gan vgi viee de cao vai dd cua Nha nude. Dieu nay cung cho thay xa hdi cd traeh nhiem tao dyng cac boat
ddng trg gidp va phuang thdc sdng cho mpi thanh vien va ngugc lai, cae thanh vien ed dach nhiem ddng gdp lai xa hdi dd (Australian Government, 2008).
Tren eg sd each tilp can d Phap, quan diim diy manh hgi nhap xa hpi da dugc thi hidn trong cae chuong trinh nghj su cua Hpi ddng chau Au vap nhdng nam 1990 va 2000 thdng qua cac chuong trinh chong ddi ngheo, tang eucmg sy ed kit xa hdi nhu Chuong trinh nghj sy Lisbon. Td sau nam 2000, cac qude gia thupc Lien minh chau Au da xay dyng cae chuong trinh hanh dpng qude gia vl hda nhap xa hdi. Ndi dung chinh cua chuong trinh nhim xda bd su loai trd xa hdi va nang cao hda nhap xa hpi. Qua trinh xay dyng cae chuong trinh hanh ddng nay dugc xem nhu la bude ehuyin ddi td each tilp can viec lam sang each tilp can xay dung nha nude phuc lgi (Booth T., 2002;
Boushey H., S. Fremstad, R. Gragg & M. Waller, 2007).
O Canada, dau nhdng nam 2000, hang loat eae nghien cdu vl hda nhap xa bdi dugc thuc hien nhim hudng din xay dyng cac tieu chi danh gia qua trinh hda nhap thanh cdng cua cac ddi tugng yeu the trong xa hgi ciing nhu tao dung cac hoat ddng tang cudng vai trd eua the ehe, ehinh sach xa hdi de nang cao hieu qua cua hda nhap xa hgi. Cac gia trj co ban cua hda nhap xa hdi dugc tiep can d Canada dya tren nhdng khia eanh sau: Thd nhat, gia trj cua su thua nhan, nghTa la hudng den viec thda nhan va tdn trpng ca nhan/nhdm, cac gia tri chung va sy khac biet; Thd hai, sy phat trien ca nhan, de cap den viec nudi duang tai nang, kha nang va sy lua chpn cua tre em va ngudi Idn de sdng cudc sdng ma hg cam thay cd gia trj va tao ra duge nhung ddng gdp cho xa hdi; Thd ba, sy tham gia va gan ket lien quan den vigc ca nhan cd quyen va dupe trg giiip cin thiet de tham gia vao vi6c ra quyit djnh lien quan den ban than hg, din gia dinh va edng ddng va cung gan ket vao cupc sdng cua cdng ddng; Thd tu, gia trj v l sy gin gui, lien quan den viec chia se khdng gian va xa hdi nham tao cac co hgi dl tuong tae va lam giam khoang each gida cac ca nhan; Thd nam, sy thoai mai vl vat chit, nghia la cd dugc cac ngudn luc vat chat cho phep d e em va cac bac cha me tham gia mdt each day du vao cac boat ddng eua cdng ddng (Donnelly P. & J. Coakley, 2002; G. Esping-Andeisen, 2002).
Cac nghien cdu gin day d My ve hda nhap xa hdi cung nhiin manh nhilu din cac vin dl quan he xa hpi. Hp chp rang, van de ngheo ddi la nen tang din din sy ll hda, cdn ylu td hda nhap xa hdi se hudng den tao sy ed ket, doan kit xa hdi. Theo cac nghien cdu nay, cac chi bao de danh gia ve mdc dp hda nhap khdng chi ddng lai d vin dl thu nhSp, ma cdn d cac khia eanh khac lien quan din sdc khde, giao dye, ky nang, sy phat trien va co hdi. Cdng vdi quan diim nay, nhdng nghien cdu hda nhap d linh vyc khuyet tat va cac nhdm ngudi dl bi tdn thuong cung dua ra ba khia canh chinh cua su hda nhap, dd la:
Sy tham gia vao cae boat ddng eua cdng ddng, sy phat trien va duy tri eae mdi
TAP CHi TAM Ly HOC, S6 10 (199), 10-2015 75
quan he xa hdi va cam giac thudc ve nhdm (McConkey R., 2007; Andrew Mitchell and Richard SMUington, 2002).
Nhu vay, thyc tl cho thay da tdn tai nhilu quan diem, tilp can khac nhau, td quan diim thuin tuy ly thuyit mang tinh vi md din cae quan diim nghien edu thyc tl hudng den viec giai quyet van de hda nhap eua cac nhdm xa hdi cu thi. Hda nhap xa hdi ludn la mdt trong nhdng van de trpng tam eiia khoa hgc xa hdi, nhit la trong linh vyc xa hgi hgc va cdng tac xa hgi hien nay.
3. Tiln tdi triin khai nghiSn cdu, do luong ve hda nhap xa hoi D I CO thi tiln hanh nghien cdu, danh gia mdc dp hda nhap xa hdi cda cac ca nhan, nhdm xa hgi nhat dinh trong ddi sdng xa hdi ciia cdng ddng, ciia xa hdi nao dd, ehung ta cin lam rd ban chit thyc sy va ndi dung cac chieu canh cua hda nhap xa hdi ma trong do the hien duge su tham gia tich eye cua ngudi dan vao ddi sdng xa hdi. Nhu vay, hda nhap xa hgi can dugc xem xet dudi goc dp khai niem lam viec, gin vdi dieu ki6n Ijch sd xa hdi cy the va trong chung mue nhit djnh cin gin vdi hoan canh va dae diem cu the cua nhdm xa hgi dugc nghien cdu. d day chung tdi se trinh bay mgt thao tae cua hda nhap xa hpi vdi cac chi bao chung nhat cho viec nghien cdu, danh gia su hda nhap cua ea nhan, nhdm xa hdi nhat dinh trong ddi sdng cua cgng ddng, cua xa hdi.
Ddi vdi viec xac djnh thao tae khai niem, chung tdi cho rang viec phan tich nhdng kinh nghiem tu eac cdng trinh nghien cdu cua cac tac gia di dude ciing la djnh hudng ca ban, khdng thi thilu dl giup lam rd ban chat va npi dung cua khai niem. Vdi van de hda nhap xa hdi, nhdng nghien cdu ddi vol ngudi nhap cu. ngudi ngheo, ngudi nghien ma tdy sau cai nghien... da dupe kha nhieu tac gia quan tam.
Theo hudng tiep can cua Hdi nghj Thugng dinh ve phat trien xa hdi nam 1995 tai Copenhagen, mue tieu cua hpi nhap xa hdi la tao ra "mdt xa hdi cho tit ca mgi ngudi", dua den nguyen tic khdng ep huge, tdn dpng sy da dang, thuc diy sy binh ding trong tilp can djeh vu cdng. Tu nhan thdc thyc te cua qua trinh toan cau hda, mdt sd khu vyc/nhdm dugc hudng eac lgi ich quy gia, dong khi nhdng khu vyc/nhdm khac thi khdng, sy da dang cua cac nhdm di eu vdi ngdn ngd, tdn giao va ban sac rieng bieL nhdng cam giac ve nhdm ngoai le v.v..., quan diem cua Hgi nghi la can hudng den viec thiet ke cac chinh sach thich hgp nham giam bdt nhung khac biet va tao dieu kien cho phep sy tham gia tich eye cua ngudi dan vao ddi sdng chinh trj, kinh te, xa hpi.
Tiong y nghia nay, hda nhap xa hdi la trai ngugc vdi loai tru xa hdi va mdi quan tam cua Hgi nghj la thuc diy tang cudng su hdi nhap xa hdi, tdn trgng su khac biet, giam bdt kha nang xiiy ra bag lyc va cung cip nen tang cho sy hgp tac (United Nations, 1995).
Phu hgp vdi tiep can tren, sau nay eae tae gia dong bao cao kinh nghiem nhdm tilp xdc cho thuc diy hdi nhap xa hdi nam 2008 (UNDESA, 2008) cung da dua ra each xac djnh vdi nhiing ly giai cu the bon: Hdi nhap xa hdi dugc xac djnh nhu qua trinh thdc diy cac gia trj, mdi quan he va cac thiet ehe ma eho phep tat ca mgi ngudi tham gia vao ddi sdng ehinh trj, kinh t l va xa hdi trSn eg sd binh dang ve quyIn lgi, cdng bang va nhan pham. Dieu nay khdng bao gdm qua trinh hdi nhap xa hdi dya tren sy cudng bdc hoac su cd gang cd tinh ap dat sy ddng nhat len nhdm eu dan bj mien cudng. Tang cudng hdi nhap xa hdi yeu cau ehu y den 3 sy khac biet, nhung cd mdi quan he vdi nhau, ma sy thye Men ehung tao ra pham vi dl mgi ngudi ed thi sdng va lam viec cung nhau tren co sd binh dang. Dd la thiea nhdn sy khae biet cua cae nhdm xa hdi, cae nen van hda va ban sac nham thdc day su tdn dgng, phim gia va sy hgp tac; dgi dien cda tieng ndi chinh tri dl dam bao chic chan ring lgi ich cua cac nhdm khac nhau dupe tinh den trong viec ra quyet djnh va phan bd ngudn lye;
sy phdn phoi lgi cac ngudn lyc kinh te xa hdi eho cac ca nhan va cac nhdm nham ngan ngda sy bat binh dang sau sac gida cac dan tdc, khu vue, gidi tinh.
tudi tac hay cac dac tinh xa hdi khac.
Quy Laidlaw, Canada den co sd nhdng tranh luan ve van de loai trd xa hdi cua nhieu tac gia da dua ra each xae djnh lam viec ve hda nhap xa hdi.
Theo dd, hda nhap xa hdi la ndi ve sy dam bao ehac chan rang tat ca tre em va ngudi l<5m deu cd kha nang tham gia nhu nhdng thanh vien cd dach nhiem, duge tdn trpng va cd pham gia cua xa hdi. Sy thda nhan ve tinh quan trpng cua sy khae biet va sy da dang la trung tam eua sy hieu biet khai niem ca d mdc cdng ddng va quoc gia. Mdt bude di xa hon, hda nhap xa hdi theo each xac dinh nay la hudng din sy phe chuin va thda nhan tinh da dang cung nhu tinh edng ddng cda eae kinh nghiem sdng, nhiing khat vpng dugc chia se trong cu dan, sy hiin nhien ca biet trong gia dinh vdi tre em. Ngoai ra, hda nhap xa hdi ggi cho thiy sy xda bd din khoang each vl kinh tl, xa hdi va thi chat cua eae cu dan rieng re hon la chi ndi ve viec loai bd ranh gidi gida chiing ta va hg.
Nhu vay, ca d ndi dung mdt sd quan diim hda nhap xa hdi dang phd biln tai eac nude phat triin da trinh bay va mdt sd kinh nghiem cua cac nghien eiiu thue t l vl vin dl hda nhap xa hdi eho thiy hda nhap xa hdi la hudng den sy cd kit, doan kit va sy se chia; hda nhap xa hdi nghta la sy dam bao ehac chin ring mdi thanh vien cua xa hdi hda nhap vao xa hdi hon la bj Ipai trd.
Mat khac, vdi sy thda nbSn tinh da dang, sy khae biet cua xa hdi thi viec nghien ciru ve hda nhap xa hdi eua mdt nhdm xa hdi nao dd can dya tren khudn mlu xa hdi ddi vdi nhdm dd va nhung cai thien nham khic phuc nhung can trd xa hdi ddi vdi sy tham gia cua nhdm va cac thanh vien vao ddi sdng xa hdi.
Dilu dd cung cd nghia nhdng gia trj, chuin myc cua xa hgi cung vdi eac chinh
TAP CHI TAM Ly HOC, Sd 10 (199), 10 - 2015 77
sach xa hdi ddi vdi nhdm la co sd quan trgng de Mnh thanh cae dieu kien thuan lgi dl nhdm va cac thanh vien cua nhdm chu dgng tham gia vao cac linh vue khac nhau cua ddi sdng xa hdi. Vin dl la cac dieu kien do xa hdi tao ra cung su chu ddng tham gia cua nhdm va cac thanh vien hudng vao ITnh vyc nao cua ddi sdng xa hdi cdn hoan toan tuy thugc vao djnh hudng, each tiep can ciia xa hpi vdi nhdm va cae dac trung, ban sic cua tdng nhdm xa hdi ey the.
Thda nhan each tilp can da chilu, trong vai chuc nam gan day, hau het cac tac gia khi nghien cdu vl hda nhap xa hgi diu hudng tdi xac djnh dieu kien dugc tao ra dl dam bao sy tham gia tich eye cua ngudi dan vao cac ITnh vyc co ban nhit cua ddi sdng xa hdi. Dd la sy hda nhap vl ddi sdng kinh te, van hda, chinh trj va xa hdi (vi du: Cappo, 2002; Ferrie, 2008; Ferguson, 2008 va nhieu tac gia khac). Nghien cdu sy hda nhap theo cac chieu canh tren ciing la nhiing CO sd quan trgng dl ndi ve viec khac phue nhdng rao can co ban cua loai trd xa hdi.
Hudng tilp can da chieu cung dugc the hien diy du trong Bao cao phat triin thi gidi nam 2000/2001 cua World Bank khi nhin manh quan diem hien nay vl ddi ngheo can mang tinh toan dien. khdng chi la thu nhap va tieu diing thip ma cdn la mdc thap cua giao due, sdc khde, dinh dudng va nhieu khia canh khac trong phat trien con ngudi (World Bank, 2001).
Cac chieu eanh chung nhat trong tiep can da chieu dugc xae djnh ddi vdi nghien cuu ve hda nhap xa hgi se dugc the hien qua cac ehi bao cu the phii hpp vdi dac diem va nhu cau eua eae nhdm thieu sd ma cae nghien cdu quan tam. Tuy nhien de xay dung he thing chi bao nay cung can xuiit phat td ehinh mue tieu cua tdng nghien cdu cu thi. Chung ta se phan tich mdt sd vi du cu the td eae nghien cdu d cae nude.
Trong nghien cdu ve van de hda nhap xa hgi hay loai trd xa hdi cua ngudi ngheo d Canada, Andrew Mitchell va Richard SMUington (2002) tren co sd phan tich ngi dung eac chieu eanh eua hda nhap va loai tru bao gdm: 1) Chieu canh ve ha tang; 2) Chieu eanh kinh te; 3) Vdn con ngudi; 4) Vdn xa hpi va 5) Chieu canh chinh ttj.
Haan (1998) va Freiler (2001) trong nghien cuu cua minh da de nghi md hinh thao tac hda khai niem hda nhap xa hpi phd hop vdi quan diem cua Quy Laidlaw cd tinh den su hda nhap cua tre em. Md hinh dd bao gdm: 1) Chieu canh kinh te va ha tang (sy thda mai ve vat chaL thu nhap, dja phuong noi sinh sdng, nha d, giao thdng); 2) Tai siin con ngudi (sdc khde, giao due, chat lugng mdi trudng); 3) Tai san xa hdi (cd dae diem ea nhan, co hgi tham gia cac nhdm cd td chdc) va 4) Chieu eanh chinh trj (cd the chi sy hieu biet hda nhap chinh dj trong sy kien nao dd).
Trong nghien ciru ve hda nhap xa hdi ddi vdi ngudi tan tat, Diane Mulligan and Victoria Martin (2007) tren ca sd phan tich dac diim eua ngudi tan tat, nhung van de cua ca nhan va nhiing rao can vdi hp, theo hudng tilp can da chieu da trien khai nghien cuu cac chieu canh chinh cua hda nhap xa hdi theo eac npi dung sau: Sdc khde, giao dye, sinh ke. xa hdi va sy trao quyln.
Doi vdi tdng chilu eanh tren cac tae gia de xuit hang loat chi bao dl cd thi do ludng, danh gia ve mdc do hda nhap xa hdi eua ngudi tan tat tai mgt dia phugng eu thi.
O mdt nghien cdu khac vl trien vpng ehinh sach trong ciu true hda nhap xa hdi eua nhdm nhap cu d Canada, tuy khdng trye tilp dl cap din viec thao tae hda khai niem nay, song cac tac gia Ratna Omidvar va Ted Richmond da tien hanh phan tieh bdi canh xa hdi, dac diim, vi tri va triin vpng cac nhdm mdi nhap cu d Canada, tu dd de xuit eac ggi y cho hoan thien ehinh saeh theo eac ndi dung chinh sau: 1) Tiep can viee lam va nghi nghiep; 2) Quyln tu quan dja phuong va sy djnh eu ngudi nhap cu; 3) Chinh saeh vl sy phan chia ngudn lyc; 4) Viec hpc tap cda de em va thanh nien; 5) Dugc bao ve quyln cua ngudi tj nan; 6) Hd trg tai chinh cho sinh vien va van de ngoai le cda ngudi nhap eu;
7) Chinh saeh djnh cu hdi nhap (Laidlaw Foundation, 2003).
Qua phan tieh cac quan diem ve ban chat va ndi dung cua hda nhap xa hdi td Hdi nghj Thugng dinh vl phat trien xa hdi nam 1995 tai Copenhagen, hoae xem xet nd trong mdi quan he vdi loai tru xa hdi, hay tiep can eua Quy Laidlaw (Canada), UNDP, World Bank vl hda nhap xa hgi cho den viec trien khai nghien ciiu hda nhap xa hdi ciia nhieu tac gia ddi vdi cae nhdm thieu sd cu the nhu nhdm ngudi ngheo, tre em, ngudi nhap eu, ngudi tan tat... cung vdi nhung kinh nghiem nghien ciiu da cd ve cae nhdm yen the tai Viet Nam, chung tdi cho rang trong trien khai nghien cdu ve hda nhap xa hdi can hudng den tao sy binh ding hay giam bdt nhdng khac biet nham dam bao cac dieu kien cho phep sy tham gia tich eye cua ngudi dan vao cac chieu canh chu yeu sau: 1) Chilu canh kinh te (lao ddng, viee lam, thu nhap, ehi phi eho cudc sdng); 2) Chilu canh lien quan din ha tang (djnh cu, nha d, tien nghi sinh hoaL khu vyc sinh song...); 3) Chilu canh vl vdn xa hgi (mang ludi xa hdi/sy tham gia xa hdi, niim tin...); 4) Chilu canh vl vdn con ngudi (sdc khde, giao due, mdi trudng sdng); 5) Chilu canh vl chinh trj (hiiu bill ve chinh trj, tham gia cac sy kien chinh tri).
Tren co sd nhdng chilu canh chu yeu nay diy thudc vao quan diem, each tilp can cua cac tac gia vdi tdng nghien cdu hoa nhap xa bpi hay loai tru xa hdi cua nhdm ylu thi cu thi, se lua chgn cac chieu canh va de xuat cac chi bao phd hgp d mde do cu till va chi tilt hon, phu hgp vdi dac diem va nhu ciu cda nhdm. Tuy nhien, nhdng chilu canh chinh trong ndi dung cua hda nhap xa
TAP CHi TAM Ly HOC, Sd 10 (199), 10-2015 79
hoi ddi voi nguai ngheo, ngirai tan tat hay nguai nhap cu theo chung toi nen huang dSn tiip c$n da chieu va su hoa nhap can dugc xem xet bao triim hau h8t cac ITnh vue ca ban cua doi song xa hpi.
4. Ket lu^n
Tu quan diem doan ket xa hpi ciia Durkheim, cac nha chuc nang luan da phat triin, ma rong vin de hpi nhap xa hpi, trong do luon de cap den nhung nguyen tac ma theo do cac chu the theo vi the xa hpi gan k^t vai nhau trong khong gian xa hpi. Ngoai ra, su tuang tac trao doi qua lai gifta cac thanh to cua mpt cau triic trong he thdng xa hpi cu the cung duac nhan manh. Nhin chung, cac nha chiic nang luan nhin nhan hpi nhap xa hpi theo each thiic thuc hien cac quan he giua cac ca nhan, cac bp phan khac nhau ciia xa hoi, ciing nhu su tuang tac, gan ket ca nhan, cac bp phan hpi nhap de tranh pha v& he thong, ddng thdi thiic d^y sir hoat dpng ciia he thong xa hpi nhu mpt chinh thi. Hpi nhap xa hpi la can thiet cho su sdng con cua cac xa hpi.
Tu nhirng nam 80 ciia the ky truac, van de ve hoa nhap xa hdi gan vai cac nghien ciiu nham giai quyet cac van de cua thuc te xa hpi, da noi len nhir mpt xu hudng xa hpi quan trpng dupe nhi^u qude gia quan tam. Hoa nhap xa hoi la noi ve sir dam bao ehac chan rang tat ca mpi ngudi deu dupe chii y, dupe tdn trpng, co cho diing giong nhau, dong thd! deu co kha nang tham gia vac ddi sdng xa hdi. Khi tien hanh nghien ciiu do ludng ve hoa nhap xa hpi, nhat la hoa nhap xa hpi ciia cac nhdm yeu the, da co nhieu quan diem khac nhau ve npi dung ciia khai niem nay.
Tir phan tich cac quan diem tren, ciing nhGng kinh nghiem nghien ciiu cua ban than ddi vdi cac nhom yeu the d Viet Nam hien nay, chiing tdi di xuat viec triin khai nghien ciiu hda nhap xa hpi theo hudng giam bdt nhung khac biet, tao dieu kien cho phep sir tham gia tich cue cua ngudi dan vao cac linh v^c chii yeu sau: LTnh vue kinh te, ITnh vue lien quan den ha tang, ITnh virc ve vdn xa hdi, ITnh vue ve vdn con ngudi va ITnh virc ve chinh tri.
Tai lieu tham khao
1. Cook S., Management of Social Transformations Programme 10th Session of the Intergovernmental Council, UNRISD, http://www.unesco.org/new/fileadmin/MUL TIMEDIAmQ/SHS/pdf/mostigc2011_Cook.pdf,1994.
2. Diane Mulligan and Victoria Martin, Siglitsavers, Disability and Social Inclusion:
Questions and Answers, Registered charity numbers 207544 & SC038110, http://www.sightsavers.org, 2007.
3. De Haan, Arjan, Social exclusion in policy and research: Operationalizing the concept. In Social exclusion: An ILO perspective, edited by Jose B. Figueiredo, and
Arjan de Haan. Geneva: International Labor Organization, 1998.
4. Esping-Andersen G., Why We Need a New Welfare State, Oxford University Press, Oxford, 2002.
5. Le Ngoc Hung, Lich su vd ly thuyet xd hoi hoc, NXB Dai hoc Qu6c gia Ha Noi, 2002.
6. Kenneth D. Allan, Explorations in Classical Sociological Theory Seeing the Social World, SAGE Publications, Inc; 1 edition, 2005.
7. Laidlaw Foundation, The Laidlaw Foundation's Perspective on Social Inclusion, National Library of Canada Cataloguing in Publication, 2002.
8. Marshall G., Social integration and system integration, A dictionary of Sociology, NXB Oxford, New York, http://www.encyclopedia.com/doc/1088-socialntgrtnndsys- tmntgrtn.html, 1998.
9. Mitchell A. and R. Shillington, Poverty, Inequ ality and Social Inclusion, The Laidlaw Foundation, Working paper Series, December, 2002.
10. World Bank, World Development Report 2000/2001: Attacking Poverty, New York: Oxford University Press, 2001.
11. UNDP, Human Development Report, New York, Oxford University Press, 1990.
12. UNRISD, Social Integration: Approaches and Issues, UNRISD Briefing Paper No.l, World Summit for Social Development, 1994.
13. United Nations, Report of the World Summit for Social Development, Copenhagen, 6-12 March, Sales No. E. 96.IV.8. Also available from http://www.
un.org/esa/socdev/wssd/index.htm, 1*995.
TAP CHI TAM Lt HOC, So 10 (199), 10 - 2015
