« هب مان دخ ا
»
شقن
یسایس تلاوحت رد ناجیابرذآ ،
یعامتجا و
یداصتقا ناریا
( بلاقنا ود نایم ناجیابرذآ )
یمیهاربا یضترم*
* یراهما نلاسرا ریما*
ا
هدیکچ
ناجیابرذآ هقطنم رد ریخا هدس رد
هدوب ماگشیپ هشیمه ناریا رد یبلاقنا و یرکفنشور یاه هشیدنا نیوکت
تسا میناوتیم هک یروط هب ناریا یخیرات تیعضو یسررب رد
یملاسا بلاقنا ات وکابنت شبنج نامز زا
و اه شبنج زورب رد ماوقا ریثات نیرتشیب داد صاصتخا ناجیابرذآ مدرم هب ار اه بلاقنا
بلاقنا رد .
رقم هکنیا لیلد هب ناجیابرذآ هطورشم راجاق دهعیلو یلصا
روشک یداصتقا یاه بطق زا و دوب
رایسب
و تشاد تیمها آ ات هک دوب یا هقطنم اهنت
نیرخ و داتسیا هاش یلع دمحم دادبتسا ربارب رد هظحل نیمه هب
دش لاغشا هیسور طسوت مه ببس زا ار دوخ ناج یگنسرگ و یطحق رطاخ هب هقطنم نیا زا یرایسب مدرم و
.دنداد تسد یارب یدیدهت ناونع هب ناجیابرذآ زین هاش اضر نامز رد
دنچره دش یم بوسحم ناریا هیزجت
للاقتسا لابند هب ناجیابرذآ مدرم ریغ ماوقا دض هک هاش اضر یاهتسایس یلو دندوبن
صوصخ هب یسراف
ناجیابرذآ تارکومد بزح و داد قوس تمس نیا هب هاش اضر یرانکرب زا دعب ار ناجیابرذآ مدرم دوب یرذآ یرو هشیپ رفعج دیس یربهر هب وط رد و دش سیسات
رد یا هنابلط هعسوت تامادقا دوخ هلاس کی للاقتسا ل
هب تبسن ناجیابرذآ اب یلو داد ماجنا هاش اضر تموکح
میلست بزح نیا ناجیابرذآ هب یزکرم شترا هلمح
بیترت نیدب و دش مدرم زین یملاسا بلاقنا نارود رد .دیسر نایاپ هب ناجیابرذآ یراتخمدوخ نارود
و تارهاظت ماگشیپ ناجیابرذآ هیلع اه ضارتعا
و دندوب دوجوم عضو و تموکح اب یعون هب
یتارهاظت هک
رد 29 نمهب 1356 .دندرک هدامآ بلاقنا عوقو و رگید یاه رهش تارهاظت یارب ار هنیمز دنداد ماجنا
هژاو دیلک :اه
،ناجیابرذآ ناریا ،یعامتجا ،یسایس ،تلاوحت
_________________________________________________________
_
* وضع تئیه یملع یلیبدرا ققحم هاگشناد یسایس مولع
*
*
یسانشراک یوجشناد
یلیبدرا ققحم هاگشناد یسایس مولع
همدقم
ات هرابرد هب ار ناریا خیرات کی ره و دراد دوجو نارگشهوژپ نایم یفلتخم تارظن ناریا رصاعم خیر
دنا هدرک یسررب یا هنوگ یکیروئت( ای یرظن هبنج زا اهنا زا یخرب
هبنج زا زین رگید یخرب و )1
یتدیقع ( یژولوئدیا
² دنا هتخادرپ عوضوم هب ) .
رد هک تسا هدش نیا ثعاب عوضوم نیا هک زا عطقم نیا هراب
ناریا خیرات میشاب دهاش ار یدایز داضتم یاه لیلحت
زا یهورگ ار هطورشم بلاقنا لاثم یارب
نارگشهوژپ یرکفنشور هبنج زا
هبنج زا رگید نارگشهوژپ زا یخرب و دنا هتسناد مهم و هدرک یسررب
و رامعتسا اب یلم هزرابم .دنا هتخادرپ نآ هب دادبتسا
هک نازیم نامه هب ارا ددعتم راثآ هطورشم بلاقنا نوچمه ناریا تلاوحت خیرات تایلک هرابرد
دش هئ .تسا ه
بور یدایز عونت اب یسراف نابز هب مک تسد ،موب و زرم نیا عیاقو یخیرات تایئزج هرابرد ر
ن و یتسی اب .م
هجاوم زاس تشونرس ،هلاسدص یخیرات هرود نیا هدنزاس یازجا هرابرد یشهوژپ دیدج راثآ دوبمک یتسه
.م
هیواز ره زا ریخا لاس دص عیاقو ینابیتشپ ،یسایس یزاس نایرج رد اه یرذآ شقن دنوش لیلحت هک یا
زا
هشیدنا تیصخش و اه تباقر و اه شنت تسکش ای یزوریپ و یسایس یاه
یمن ار یسایس یاه هدیدان ناوت
یسررب .دوش هتفرگ
« ریخا لاس دص تلاوحت رد ناجیابرذآ هقطنم شقن »
یشهوژپ هلئسم هب هک تسا
یرذآ هدش یسررب رتمک یایاوز زا یکی ناونع هب اه بلاقنا رد ماوقا شقن .تسا هتخادرپ نارود نیا ی
هچ و بلاقنا دنور رب اهنآ تبثم تاریثات ینعی یباجیا تهج زا هچ یملاسا بلاقنا و هطورشم ا
تهج ز
یاه بلاقنا نایرج رد یموق یاه شنت دننام یفنم شقن ینعی یبلس .تسا رضاح هلاقم رظن دروم
پ شسر
هک تسا نآ شهوژپ یلصا
« یرذآ دنا هتشاد ناریا ریخا لاس دص نارود رد یشقن هچ اه
» یلصا ضرف ؟
یم نایب شهوژپ دراد
« یاه هشیدنا یزوریپ و نیوکت رد یجراخ و یلخاد رظن زا ناجیابرذآ هقطنم
تسا هتشاد نیداینب شقن ریخا لاس دص رد یرکفنشور .»
یارب یبایزرا و شسرپ خساپ هب ندیسر ف
،هیضر
هناخباتک عبانم زا فتسا دراد هراشا یخیرات نارود نیا هب هک یتلااقم و اه شهوژپ ،بتک لماش یا
هدش هدا
.تسا
وکابنت شبنج :
دمآرد شیپ هطورشم بلاقنا یارب ی
لاس رد 12۸6
هب یسمش یرجه هوشر لابند
هتفرگ ناریا یتلود تاماقم هک ییاه تلود علاطا نودب دندوب
تکرش هک دش ررقم یدادرارق قبط و دش هداد توبلات فا.یج درگرس هب وکابنت یراصحنا زایتما ایناتیرب هنلااس توبلات 15٠٠٠
هب گنیلرتسادنوپ .دننک تخادرپ هاش هب ار صلاخ دوس ملهچ کی هولاع
( ،ناروف
25٠:1377 تلود )
دراد هگن یفخم ار دادرارق درک شلات ناریا تکرش هب ار دوخ زایتما توبلات یلو
1.Theoretic
2.Ideological
هزات مان هب ناریا رد تایناخد سیسأت
« یژر » .تخورف (
،ناروف 25٠:1377 )
فوستوب ،هیسور راتخم ریزو
و ناریا هک دندوب دقتعم اه سور .درک ملاعا ناریا تلود هب ًامسر زایتما نیا یاطعا زا ار دوخ یتیاضران رد هک تراجت یدازآ لصا ناتسلگنا هدرک ضقن ار دوب هدمآ یاچنمکرت دادرارق
لاس ناضمر هام رد .دنا
127٠ تفلاخم یسمش یرجه یلع دیس تفرگ لکش زاریش رد زایتما نیا اب یدج یاه
هب یناحور ربکا
نآ رد و دش دیعبت رهشوب لامج اب اج
همان یط یدابآدسا درک رادید یدابآدسا نیدلا نیدلارصان زا یا
هاش
هب یا یاطعا رطاخ یلع دیس درک داقتنا نایئاپورا هب زایتما ن
همان یناحور ربکا یزاریش نسح ازریم هب ار یا
دش ثعاب راک نیا و داتسرف هرماس رد هعیش گرزب دهتجم هک
افیا یساسا شقن وکابنت شبنج رد یزاریش
.دنک ،ناروف(
251:1377 )
هام رد شبنج هدمع هک ناجیابرذآ هب رویرهش و دادرم یاه
طنم نیرت دیلوت هق
و دندرک ینارنخس زایتما یراذگاو هیلع رب زیربت نایناحور دش هدیشک دوب ناریا رد وکابنت و نوتوت نیارد تساوخداد هراب فارگلت و اه
نیما اما تفرگ زایتما وغل هب میمصت هاش دنداتسرف هاش هب ییاه و ناطلسلا
رد هناعطاق دندرک هیصوت یو هب ایناتیرب ترافس رادراک یدنک شرادتقا هب هنرگو دتسیاب تاضارتعا لباقم
یم دراو هشدخ رد .دوش
13 هاش فارگلت تفایرد اب اما دندمآ درگ یدایز تیعمج زیربت رد رگید راب رویرهش
یم وغل ار زایتما هکنیارب ینبم ضارتعا هام رذآ رد .دش مارآ رهش دنک
یمارآان و اه زیربت و نارهت رد اه
و دش هتفرگ رس زا هرابود زور رد
11 هب رذآ رد نایعیش یبهذم ربهر ،یزاریش یازریم یاوتف لابند
قوف میرحت .دش عونمم ناریا رسارس رد وکابنت و نوتوت هرماس یتح و دش عقاو رثؤم و زاسراک هداعلا
.دنک هرکاذم شبنج نارس اب ای دنک هدافتسا روز زا هک دوب ددرم هاش دنتسویپ نآ هب زین نایدوهی و نایحیسم د دوش جراخ رهش زا ای دشکب نایلق ماع لأم رد تساوخ نارهت گرزب دهتجم ،ینایتشآ نسح ازریم زا تلو
هب مدرم اما دوب نارهت کرت هدامآ ینایتشآ دعب زور یاهورین هک دنتشاذگن و دندرک تکرح وا هناخ فرط
.دننک دیعبت نارهت زا ار ینایتشآ هاش یماظن ۴
ر تاداس یربهر هب درم و نز رازه خاک یوس هب یناحو
دندرکن نیکمت مدرم نوچ یلو دنرادرب ییامیپهار زا تسد دش هتساوخ مدرم زا دندرک ییامیپهار یتنطلس نآ یور رب لقادح و دش هدوشگ شتآ اه
7 اهنت دندوب هدرک عمجت هک یمدرم دندش هتشک ارجام نیا رد رفن
تساوخ دوخ ینایتشآ زا یفارگلت یط هاش هک دندش مارآ ینامز وغل ار وکابنت زایتما و دنامب نارهت رد
درک
،ناروف(
253:1377 )
هدعو زور ود هلصاف هب هکیتروصرد و دنوش قرفتم تساوخ مدرم زا ینایتشآ .
زور دننک عمجت هرابود دشن یلمع هاش 1۴
بلاقنا عوقو زا نوچ درک تقفاوم زایتما وغل اب یژر تکرش ید
نمهب مشش زور .تشاد همهاو ناریا رد ر هام
هدش مامت وکابنت میرحت هک دش ملاعا ًامس نیدب تسا
شبنج بیترت
هب شبنج نیا تفای نایاپ وکابنت هدوت تکرح نیتسخن ناونع
مامت یا یم باسح هب ناریا خیرات رد رایع هک دیآ
نیا نآ هرابرد یدج یم هنوگ
تسیلانویسان ،تیناحور رادیاپان و بیجع فلاتئا دسیون و یضاران نارجات ،اه
هش و وکابنت شبنج .دنتساخرب هزرابم هب تلود اب هک یلخاد و یجراخ دنمتردق ناعفن یذ هارمه هب نانیشنر دادبتسا زا یریگولج یارب دنراد فلاتخا رگیدمه اب هک یتاقبط داد ناشن هک تسا تیمها زئاح تهج نآ زا
یم رگیدکی اب یجراخ یاهروشک رامعتسا و یهاش فوم هب و دننک یراکمه دنناوت
یعون هب و دنسرب تیق
همادا یراکمه نیا زین هطورشم بلاقنا رد و دش زاغآ شبنج نیا زا نارکفنشور اب نایناحور یراکمه تفای
،ناروف(
255:1377 )
.
شقن اه حانج و
ماوقا فلتخم بلاقنا رد
هطورشم
و هطورشم بلاقنا یاه هیاپ میکحت رد ناجیابرذآ هقطنم هناگود شقن یخیرات دهاوش یگتسدود زورب سپس
تسا هدوب راذگ ریثات رما نیا رد بلاقنا نایرج هب ماوقا ریاس دورو .دننک یم دییات ار نویبلاقنا نایم ( ینیسح ، 166:13۸5 )
نیتسخن یعامتجا و یسایس ،یموق نمجنا اه هد هطورشم بلاقنا زا سپ هلصافلاب .
ک یراذگ هیاپ ار یعامتجا و یسایس نردم یاه لکشت یاه هفطن اب لباقت رد نردم یداهن راتخاس نیا .دندر
و یتنس یسایس ماظن یرلااس ناوید
یماظن – تشاد رارق راجاق رصع ناریا یتنس زکرمتم یرادا ،لدیور(
33۴:13۸2 )
هس ییارآ فص دنیآرب بلاقنا . دنا کدنا هک دوب زیامتم یلو لکشتم ریغ کلسم
ک هتخانش
زآ .دندش ا
هقلطم تنطلس ناعفادم ,ناهاوخ یقرت و ناشیدناد یهاشنهاش
ره نایم رد نویناحور و نویلادتعا
هطورشم عفادم نیلدتعم نایم رد اما دنتشاد دوجو هتسد هس »
.دنتشاد رارق هعیش نویناحور نیرت گرزب
م هتسد رد ربتعم فارشا و ناگرزب و دنتشاد رارق ناشیدنادازآ هتسد رد رتشیب نارکفنشور رارق نیلدتع
)نابلط تنطلس( نیدبتسم هتسد هس نایم زا .دنتشاد »
لاربیل( ناهاوخیدازآ و )اهور هنایم( نیلدتعم )اه
»
یم لیکشت ار مکی سلجم تیرثکا مود هتسد دنتشاد رارق تیلقا رد مکی هتسد و دنداد
( هاربآ ا نایم
، 112:1377 )
لاربیل . هنایم یاه
لاکیدار و ور موس هتسد نایم رد رتشیب اه
رارق دنتشاد ره
هقبط یرس زا نیلدتعم هک یلاح م
یتنس طسوت یم تیامح
دندش نشور ناجیابرذآ هقطنم نیزرابم و نارکف
وردنت و مزیلاکیدار لقث هطقن هک داد ناشن یدعب یاهدادیور .دنتشاد رارق ناهاوخیدازآ نایم رد رتشیب ی
لاربیل هتسد نیمه و زیربت زا هداز یقت نسح دیس یربهر هب ناهاوخیدازآ .دندوب اه
ییحی زا یردنکسا
هزوح رد نیداینب هدرتسگ تاحلاصا نابیتشپ نارهت رتشیب .دندوب یسایس و یداصتقا ,یعامتجا یاه
21
یسایس یاه نمجنا یاضعا زا حانج نیا هدنیامن -
نوچ یرکفنشور
« یبلاقنا هتیمک
»»
« تیمدآ عمجم »
و
« نونف جنگ »
یخیش هعماج ار دارفا نیا زا یخرب .دندوب هدش لیکشت بلاقنا زا سپ هک دندوب
،زیربت هورگ
یموق - زیئ ار رگید یخرب .دوب هدرک باختنا مکی هرود یارب ءاملع یخرب و ناناگرزاب تیامح دروم ینید
فانصا هدیزگرب نارهت
ب دو و .دن م زا یقبا یوس
دوخ یارب سلجم رپ
یسرک ندرک هدش باختنا سلجم یاه
دوب دن (
،نایماهاربآ 112:1377
) .
یریگ لکش رد ناجیابرذآ شقن ماود و
هطورشم بلاقنا
)فلا لیکشت زیربت نمجنا
ربماتپس رد زیربت نمجنا 19٠6
رویرهش ربارب(
12۸5 ش.ه نمجنا نیا یلصا هفیظو هچرگا .دش سیسأت )
نتخاس دزمان و ندیزگرب هقطنم یناملراپ تروص هب ًاسأر یدوز هب اما دوب سلجم یارب لاکو
یا
خیرات زا یخرب.دمآرد هتفر شیپ اجنآ ات ناراگن
اب ار نآ هک دنا ییاهاروش
بلاقنا یط هک 19٠5
هیسور
هدرک هسیاقم دوب هدش لیکشت و دنا
دندرک یم روصت بلاقنا هک
19٠5 هتشاذگ ریثأت نمجنا نیا رب هیسور
تسا ( تا
،یکبا 3۸:1376 )
همانزور دوخ زا نمجنا نیا.
هب یا رد نآ ٌهرامش نیتسخن هک تشاد یلم ٌهدیرج مان
ربتکا هام 9
( رذآ 12۸5 ش.ه زا سپ .تفای رشن ) هکنیا
هتفه ود ره نآ ٌةرامش تفه و یس کی
راب دش پاچ
هب نآ مان نمجنا
یسراف نابز هب شدیدج و میدق مان اب همانزور نیا هک تسا یروآدای هب مزلا .تفای رییغت
یم هتشون تروص و نمجنا هب طوبرم رابخا جرد رب هولاع و دش
نآ فلتخم تاسلج پاچ مه یلم رابخا
یم هب و درک هرامش یضعب رد .ار سلجم هب طوبرم رابخا صوصخ
اه ، هلاقم رس ینلاوط ٌةدنزومآ یاه
رد
هطورشم یساسا لوصا دروم دننام ینیوانع اب یبلط
« یدازآ یعقاو ینعم
، یردارب و یربارب »
جرد
یم دش ( ،یکباتا ۴1:1376
) نیتسخن رد . اهزور
هطورشم ینارنخس رد یزیربت نابلط
دوخ تاراشتنا و اه
ار نمجنا سلجم
یم یلم عقاو رد .دندناوخ
هرامش نیتسخن رد یلم هدیرج
هلاقمرس تسا یا
لماک روط هب هک
سیسأت زا
« یلم سلجم »
دنچ ینت .دش ینارگن زاربا ناونع نیا لامعتسا رس رب ًاروف نارهت رد.دراد وگتفگ
یزیربت نارهت رد سلجم یلاکو زا و دوخ فیاظو دودح زا زواجت هب ار اه
ر ّوصت یاروشلاراد تلزنم
نارهت رد رضاح یناجیابرذآ یلاکو .دندرک مهتم یتلایا نمجنا یارب یزکرم
، هکنیا راکنا اب هلصافلاب
هتشاد یدصاقم نینچ نمجنا یاضعا دنا
، للاخ نیمه رد .دنداد ناشن شنکاو ،
نا ٌةمانزور ٌهرامش رد نمج
1
هیروف مهن خروم 19٠7
( 2٠ نمهب 12۸5 ش.ه )
، کو هکار هچنآ دندوب هتفگ سلجم رد یناجیابرذآ یلا
، دییأت
سپ نآ زا .یلم سلجم کی هن و تسا یتلایا نمجنا کی زیربت نمجنا هک دندوب هدیزرو رارصا لاکو .درک
،
هطورشم ناونع ود زا یکی ندرب راک هب رد یزیربت ناهاوخ
« زیربت نمجنا »
ای
« ناجیابرذآ یتلایا نمجنا »
تقد هتشذگ زا رتشیب نمجنا یارب دنداد جرخ هب
زاو مان نمجنا دندرکن هدافتسا یلم ا(
،یکبات ۴۴:1376
) .
« ناجیابرذآ نمجنا »
هنومن یموق یاه نمجنا زا یا -
هقطنم یموق نمجنا یس رانک رد هک دوب یا ،
ینید
،
لاعف هک نمجنا نیا .دوب هدش لیکشت هطورشم رادفرط یسایس و یفنص گرزب و نیرت
هس دوب هورگ نیرت
هاش سیسات یلغومع ناخ ردیح مان هب یناوج قرب سدنهم و یزیربت ناناگرزاب طسوت و تشاد وضع رازه لکشت ود ره هک )یس هقریف تارکومید( تارکمد هقرف و ناجیابرذآ نمجنا یاضعا .دوب اه
تیرثکا اب یی
شقن نیا .دندرک یزاب مهم یشقن هطورشم یدعب یاهدادیور رد دندوب زیربت و وکاب تیزکرم اب و یرذآ تباقر ندناشک و یبلاقنا مزیلاکیدار نایرج رد رتشیب مهم یسایس تنوشخ یوس و تمس هب یسایس یاه
یم تیاده هنوگب ؛دش
قرف سیئر یلغواومع ردیح زا یسایس نوتم رد هک یا زا یکی ناونع هب تارکمد ه
لتق ناماگشیپ نیتسخن هریجنز یسایس یاه
نیا یاضعا و ناربهر دنویپ .تسا هدش دای یا هتسد
نویبلاقنا اب اه
و تنوشخ تمس هب یناجیابرذآ یاهلکشت شیارگ للع زا یکی یتسیسکرام یبلاقنا هشیدنا و هیسور تسا اهنآ ندش هزیلاکیدار (
یکباتا
، 55:1376 )
رت نیدب . زاغآ مکی سلجم لیکشت و هطورشم بلاقنا بیت
یدنب هتسد لکشت و بازحا زا یدادعت یارب یهاگیاپ هب زیربت و دوب یسایس فلتخم یاه
لیدبت رت مهم یاه
یم اضتقا یعامتجا تایضتقم و یخیرات ریدقت .دش نآ یزوریپ و بلاقنا دنور همادا رد زیربت هک درک
ار هدننک نییعت و مهم یشقن نانچمه زا هاش یلع دمحم هکنآ زا سپ .دنک یزاب
حیجوت زابرس یساسا نوناق
دز
، دودح .دش هجاوم روشک فلتخم یاهرهش رد یمومع تاضارتعا اب 2٠
نامیپ زیربت مدرم زا رفن رازه
هک دندرک دیدهت یتح و دنهد همادا باصتعا هب هک دندوب هتسب ،
دوشن بیوصت هلصافلاب یساسا نوناق رگا
ر ناجیابرذآ درک دنهاوخ ادج ناریا زا ا
، فارگلت یخرب زیمآدیدهت ناونع اب زین زیربت زا هدش هرباخم یاه
« ناجیابرذآ تلم »
دوب هدش اضما
،یکباتا(
59:1376 )
نمجنا نارهت رد . هاگشاب و اه
نمجنا کی فلتخم یاه
رازه هس و دندرک اپ رب یمومع باصتعا یتلود تارادا و رازاب رد و دنداد لیکشت یزکرم حلسم بلطواد
یناجیابرذآ نمجنا زا ارثکا هک ار یزیربت فارص کی نینچمه .دندرک جیسب سلجم زا عافد یارب دندوب اه
ناطلسلا نیما تشاد طابترا ناخ ردیح تارکمد لایسوس هورگ اب ًلاامتحا هک
، دروم دبتسم مظعا ردص
اش درک یشکدوخ سلجم یور هب ور هلصافلاب و درک رورت ار هاش تیامح نیما ندش هتشک هجیتن رد هک ه
یمن و دوب هدش ناساره هدرتسگ تارهاظت و ناطلسلا تسناوت
یدیما شلوپ یب و هدنکارپ یماظن یورین هب
هتشاد دشاب درک ینیشن بقع (
ناروف
، 262:1377 )
.
ب هاش یلع دمحم دادبتسا ربارب رد تمواقم )
یخرب اب هاش یلعدمحم هک دندش هنحص دراو ینامز رگید رابکی هطورشم زا عافد رد یموق یاهورین یم جراخ هاش لرتنک زا ار یماظن یورین هک سلجم تابوصم هعماج .درک تفلاخم .درک
فانصا رد
اصتعا هطورشم زا ینابیتشپ ب
یمومع ی ب
زا شیب و درک اپر 7٠
رازه رفن رازه تفه دودح هلمج زا
اد یناجیابرذآ نمجنا حلسم بلطو .دندش هدامآ یلم یاروش سلجم زا عافد یارب نلایصحتلا غراف نمجنا و اه
زا یلو درک ینیشن بقع هلصافلاب هاش نیرید هویش
اش اه یارب, یناریا ن ققحت
فادها خ دو هرهب تفرگ ،
ینعی هب لابقتسا نانمشد
تفر شنانمشد (
،ناروف 26۴:1377 )
شکمشک یایحا اب هاش یلعدمحم . یموق یاه
هعرشتم و هیخیش نایم هژیو هب رد
زیربت
، یناخمیرک امرک رد هعرشتم و اه
،ن رد نایتشترز و ناناملسم
دزی
، نارهت رد کرت و سراف
، یردیح یتمعن و اه لیبدرا و نیوزق رد اه
و دوخ دادبتسا میکحت رد یعس
اش یلعدمحم .تشاد تلود نافلاخم فیعضت تیامح دیشوک نینچمه ه
ییاهناخ یسایس عفانم هب هطورشم هک
-
هب ار کچوک یاهرهش یاملع یتح و گرزب ینید یاملع هجوت نینچمه و دوب هدز بیسآ اهنآ یداصتقا لضف خیش ینید ههجو زا اهنت هن یو .دروآ تسد الله
یرون
، گرزب یسایس ملاع
، مظاک دیس رابتعا زا هکلب
یدزی
، یم هرهب دوخ یگماکدوخ هاگتسد یارب زین روهشم ینید ملاع درب
(
،ناروف 265:1377 .)
رد لاس 12۸7 یسمش یرجه یماظن تموکح ملاعا قازق یاهورین و هیسور کمک هب هاش یلع دمحم
ناونع اب ناریا خیرات رد هک دش ینارود رگزاغآ و تسب پوت هب ار سلجم و درک
« ریغص دادبتسا »
نآ زا
یم دای هطورشم ناربهر هرود نیا رد .دوش هاوخ
دندش ریگتسد قازق دراگیرب هدنامرف فوخایل گنهرس و
،
دش نارهت یماظن رادنامرف مدرم تساوخرد مغر هب هاش .
ناتسلگنا و سور هب دوخ هدعو ییاشگزاب رب ینبم
درک ملاعا و تفرگ هدیدان ار سلجم یرون الله لضف خیش .تشاد دهاوخن دوجو یتیطورشم رگید
فلاخم هک
.درک تیامح هاش مادقا نیا زا دوب هطورشم زیربت هب نارهت زا هاش هیلع تمواقم و تفلاخم زکرم
.دش لقتنم
ناخ میحر دوب لیابق زا یکی سییر هک
تفلاخم اب یلو دریگب تسد هب ار تردق ات دش زیربت دراو هطورشم
ناهاوخ - و ناناگرزاب ،نارو هشیپ هجاوم مدرم ریاس
یاوق دنتسناوت ماجنارس ناهاوخ هطورشم .دش ار هاش
هاش یاهورین اما دننارب نوریب رهش زا دندرک هرصاحم ار رهش
دعب یکدنا . لرتنک هاوخ هطورشم یاهورین
ناجیابرذآ یاهرهش یمامت نمجنا و دنتفرگ تسد هب ار
هب ار اهنآ هرادا زیربت یلحم لاس رد .تفرگ هدهع
12۸۸ و دش لماک هاش یلع دمحم یاهورین طسوت زیربت هرصاحم یسمش یرجه هب رهش مدرم زا یا هدع
.دنتخاب ناج یگنسرگ زا هرصاحم نیا رطاخ هرصاحم نتسکش رس رب هیسور اب ناتسلگنا قفاوت اب
دراو نایجراخ ریاس و سور عابتا ناج ظفح هناهب هب هیسور یاهورین زیربت
دش دن هرصاحم هاش یاهورین
اهر ار زیربت دندرک
رهش مدرم زیربت
یطحق اب رگید هکنیا مغر یلع یاهورین روضح زا اما دندوبن هجاوم
تیاضر یسور رگلاغشا مغر هب زیربت تمواقم .دنتشادن یشوخ لد و
ییاهن یماکان یارب دش یتصرف
ریاس
هاوخ هطورشم یاهتلایا یاهورین هک
دوخ ار یارب هلباقم ددجم هاش یاهورین اب دننک یهدنامزاس
( ف نارو ،
266:1377 .)
یارب ناجیابرذآ کیژتارتسا تیمها تموکح
ناهاوخ هطورشم و راجاق
ار نآ ییابطابط داوج دیس هک ینارود ناریا خیرات رد
« زیربت بتکم »
سابع تاحلاصا اب تسا هدیمان
رپما اب گنج رد ناریا تسکش زا سپ ازریم ا
یروت زیربت هنطلسلاراد زا مهدزون هدس مکی همین رد رازت
یم زاغآ دوش
. زیربت بتکم .دیسر نایاپ هب متسیب هدس لوا ههد رد یهاوخ هطورشم تضهن یزوریپ اب و
یبلطددجت نوناک
، نوناق تموکح زا یراداوه و یدازآ هشیدنا شرتسگ ,یهاوخ هطورشم .دوب
شنکاو رد
ناریا یاه گنج رد ناریا تسکش هب سور و
، رد ,یهاگآدوخ نارحب زا یهاگآ هفطن
« ههبج مدقم طخ »
رد
رب رد ار لاس دصکی دودح ینارود ناریا خیرات رد یهاگآدوخ و یهاگآ نیمه و دش هتسب زیربت هنطلسلاراد
یم دوب زیربت نآ هاگداز هک دریگ
،ناروف(
263:1377 )
هدس نیا .
، دوب یهاوخ هطورشم و یرگنشور هدس .
هک دوب تهج نآ زا زیربت تیمها دهعیلو
ناجیابرذآ هب یکدوک نینس رد راجاق هب
ناونع یلاو تلایا نیرت مهم
یم هداتسرف ناریا دوب روهشم ناریا مود تختیاپ هب هک زیربت رد دهعیلو .دش
یرلااس ناوید لیوط و ضیرع
یم داجیا یرادا ک
ر د یسایس لئاسم رب زیربت هنطسلاراد و -
یرادا
، اظن یم
، یعامتجا –
یداصتقا و یگنهرف
یم ذوفن لامعا تکلمم یسایس هرادا قشم ناجیابرذآ دنمتورث و تیمهارپ تلایا هرادا اب راجاق دهعیلو .درک
-
یم ار روشک یداصتقا هب یروشک تامیمصت زا یرایسب و دوب ناریا مود تختیاپ زیربت عقاو رد .تخومآ
هک تشاد یگتسب یماظن و یسایس لاجر رظن هتسجرب .دندوب رقتسم زیربت رد
رد ناجیابرذآ تلایا شقن نیرت
یگراپدنچ و یلخاد گنج زا ار روشک قیرط نیا زا و دوب تنطلس نایعدم و تخت و جات نیفلاخم بوکرس یم تاجن رب نارهت رابرد دننامه هنطلسلاراد یارادا نامزاس .داد
اب هک دوب راوتسا هدرتسگ یرلااسناوید
ناریبد رب هیکت هویش اب و ناریزو و
یاه یتنس یم ناماس تکلمم رومآ هب یناریا اب ناجیابرذآ هقطنم .دنداد
یاهرازبا و فادها هب ناریا طاقن ریاس زا شیب هک داد ناشن هطورشم تضهن زاغآ زا زیربت تیزکرم طابترا هزاورد ,سراپ تکلمم تادحرس یبرغ لامش رد ناجیابرذآ هک ارچ .تسا دنمقلاع یسارکمد ناریا
یداصتقا و یناگرزاب رظن زا و یسایس تهج زا ,یگنهرف رظن زا لیلد نیمه هب و تسا هدوب برغ و تشاد دایز تیمها
،ناروف(
273:1377 )
ینامثع اب طابترا رد هطخ نیا مدرم ,یگنهرف رظن زا . ،
و اپورا
یم رارق ایند زور تلاوحت نایرج رد هیسور ک ینامثع تردق رپ یروتارپما .دنتفرگ
بلق ات نآ تادحرس ه
هنومن دوب هتفر شیپ اپورا راکفا یسایس رظن زا .دوب یبرغ مسینردم اب یملاسا تنس بیکرت زا یا
یم رداص ناریا هب ناجیابرذآ یاهزرم زا هسنارف بلاقنا زا سپ صوصخب هنارگنشور هب اه سور و دش
یب هدس زاغآ زا ییاپورا رگرامعتسا مسینردم ربارب رد یلیدب ناونع هشیدنا متس
عامتجا و روحم تلادع یاه
یم جیورت ار ارگ یوروش سپس و هیسور ناجیابرذآ یروهمج هب ناجیابرذآ یلامش همین هک یلاح رد .دندرک
مه مدرم .دش لیدبت مه و نید
ناینمرا و ناناملسم هب هنارگنشور میهافم لاقتنا هب ناتسنمرا و وکاب نابز
هب قیرط نآ زا و ناریا ناجیابرذآ نتخادرپ روشک لک
د نیتسخن ازریم سابع هک دوب قوف لیلاد رب انب دیاش .
زکرم ناونع هب ناجیابرذآ هقطنم یداصتقا رظن زا داد لیکشت ناجیابرذآ رد ار ناریا نردم و مظنم شترا و اپورا یاهرازاب دصقم هب هک یدنه یاهلااک زا یخرب یارب یتح و یزکرم یایسآ و ناریا رد رتاهت هیسور یم لاسرا تسا هدش رکذ یخیرات بتک یخرب رد زین یتخانشناور لیلد کی .دوب تیمها یاراد دندش
دهاش ناریا تلاوحت خیرات ,ساسا نیمه رب .تسا اه یرذآ ییارگلوصا و لمع تلاصا هیحور نآ و سامت .تسا هدوب اهنآ تماهش و تیعطاق رهش نیا هک برغ ناهج اب زیربت یگنهرف و یناگرزاب یاه
رظن زا
یم وس نادب ییایفارغج درگن
یم میکحت ار هیحور نیا و ناریا یاه گنج .درک
،ینامثع تلود لیکشت
تسا یدهاش زیربت رصح و هطورشم بلاقنا ,لیبدرا رد هیوفص هک
نیا دنک یم تباث ار اعدا .
لوا یناهج گنج رد ناجیابرذآ
خ لاغشا رد ار زیربت تیطورشم بلاقنا نامز زا هک هیسور دودح اب و تشاد دو
1٠٠٠٠ نآ رفن
اج لرتنک ار
گنج عورش زا دعب درکیم لوا یناهج
هب ار دوخ یاهورین درک یفرط یب ملاعا ناریا هکنیا اب هقطنم
درک لیسگ ناجیابرذآ د
ینامثع روشک ر ناپ تاساسحا شرتسگ اب
- ناپ و مسیکرت -
تیاهن رد هک ( مسیناروت
مدرم همه یارب یرتگرزب دحتم نیمزرس هب کرت
یم رجنم )دش
، ینامشع یاهورین هیلع ار یدیدج ههبج اه
گ ناجیابرذآ رد نیقفتم دنتفر
(
،یکباتا 96:1376 )
. هجیتن زا یکی تروص هب ناجیابرذآ هک دوب نیا یروف
نادیم یاه گرزب گنج .دمآرد لوا یناهج
،گنج رد اهسور
، ییایناتیرب ینامشع و اه
اه ، یشخب ناونع هب
یماظن یژتارتسا زا
، تسایس کیرحت
هورگ نیب دوجوم ینمشد دیدشت و نیا رد فلتخم يبهذم و یموق یاه
یم بیقعت ار هقطنم تلود رارقتسا یارب یتح .دندرک
هب لقتسم یاه
،اهدرک یروسآ
،اه ینمرا ناناملسم و اه
هدعو ناجیابرذآ ماوع ریبادت نینچ .دوب هدش هداد ییاه
هب هنابیرف نیرت نینوخ
هنایشحو و یریگرد نیرت
نیب اه
هورگ هطورشم تضهن لوط رد .دش یهتنم یبهذم و یموق یاه »
حلاصا نیب ناجیابرذآ هک دنچره نایوج
هطورشم هدش میسقت راک هظفاحم نابلط تنطلس و بلط
دوب » یناجیابرذآ یارب اما ناکما نیا ناملسم یاه
یحیسم ناینمرا و یجرگ نابلطواد اب هک تشاد دوجو هزیگنا
هک یلاح رد .دننک ادیپ یکرتشم
،کنیا زا
تکرب ، ا ناگناگیب ٍذوفن لامع
، تروص هب ناجیابرذآ
« هدنکارپ ینیمزرس »
دوب هدمآرد یهاگیاج و نآ رد هک
ر و هورگ و تلایا یاس وگ یاه
راعش تحت ملاسا تما داحتا یارب نوگان
« ملاسا داحتا »
ریگرد رگیدکی اب
دندوب
،یکباتا(
99:1376 )
. هدرب یپ هسنارف و ناتسلگنا زا دعب هک دندوب
رد هک یبلاقنا هیسور
داتفا عوقو هب
و ینامثع اب هلباقم ییاناوت هیسور لیلد نیمه هب درادن ناریا رد ار ناملآ
یاه ینمرا زا یشترا ناریا
و
ینامثع دندروآ دوجو هب ار
و نومیشرام قیرط زا یاوشیپ ،
نایروسآ دراو افلج هار زا
دندش هیمورا .
یم اکیرمآ زا هیریخ روما تباب هک ییاهلوپ و هدومن یتسدمه ناشیا اب مه ییاکیرمآ یاهرنوسیم ار دمآ
یم نایروسآ یارب ییارآ هاپس فرص دندرک
(
،ناروف 299:1377 )
.
دورو ناریا یسایس هنحص هب ناخ اضر
لاس لیاوا رد 1299
یسمش یرجه ومع ناخ ردیح یربهر هب ناریا تسینومک بزح
وا یلغ و اه یلگنج
یارب یفلاتئا ناخ کچوک ازریم یربهر هب ناریا رد یتسیلایسوس ییاروش یروهمج رارقتسا
هداد لیکشت
دندوب متس زا ناریا مدرم تاجن یارب زین نینل زا و یتشاددای یط و دندوب هتساوخ کمک اه یسیلگنا
هب هک
دندوب هداتسرف نارهت (
،ناروف 295:1377 )
دندوب هدرک ملاعا یغلم ار یتنطلس ماظن هک یتافلاتخا دنچ ره
یلغواومع ناخ ردیح و ناخ کچوک ازریم نایم .دیسرن هجیتن هب فلاتئا نیا و دش داجیا
رد رگید فرط زا
دوخ شبنج هب ناوت یم اهنآ نیرتمهم زا هک دوب هتفرگ لکش هاش هیلع یراتخم دوخ یاه شبنج هقطنم دنچ یربهر هب ناجیابرذآ یراتخم و ینابایخ دمحم خیش
نایسپ ناخ یقت دمحم لنلک یربهر هب ناسارخ رد
هک درک هراشا و دوب هدرک لبق زا رت تسس ار راجاق تموکح یاه هیاپ
هاش ار اهنآ اب هلباقم ییاناوت راجاق
تشادن نامز نآ ات هک ناخ اضر طیارش نیا رد دش یم بوسحم ناریا رد یمانمگ یماظن
یاهورین کمک هب
یسیلگنا یماظن تفرگ تسد رد نارهت رد ار تردق
(
،ناروف 3٠1:1377 )
.
تموکح زاغآ یولهپ
نارود نیا رد ناجیابرذآ تیعضو و
ماجنارس ناخ اضر لاس رد
13٠۴ یسمش یرجه لماع هس هب اکتا اب
« اهورین تیرثکا یاه بزح ،حلسم ی
یاه تردق و مجنپ سلجم رد یجراخ گرزب
» زاغآ ار دوخ تنطلس .درک
هاش اضر یرادمامز زاغآ رد
هتسجرب عضو ناجیابرذآ هدمع شخب .تشاد یا
هّلغ ی یم دیلوت ناجیابرذآ رد روشک یفرصم ی رطاخ هب .دش
شراب هزییاپ و هراهب لوصحم ،یفاک هدیمان ناریا یولیس ار ناجیابرذآ هک اج نآ ات دوب لااب رایسب مدنگ ی
.دنا
یم ور هب ور یلاسکشخ اب ناجیابرذآ یتقو هجاوم لکشم اب ناریا یمامت ،دش
یم دندش (
،ناروف 3٠5:1377 )
هقبط نیرتگرزب . .دوب ناجیابرذآ رد دصرد و دادعت رظن زا روشک طسوتم ی
هقبط تعسو نایم میقتسم تبسن شقن ناجیابرذآ هک دوب هدش بجوم مسیلانویسان توق و تردق و طسوتم ی
رد يیازسب شیادیپ
هتشاد ناریا رد مسیلانویسان دشاب
(
،ملاک ابیز 5۸:13۸3
) هلغ زکرم هک ناجیابرذآ . ی
یم هداتسرف نارهت هب ناجیابرذآ مدنگ هک ارچ دش هلغ دوبمک راتفرگ ،دوب ناریا ناتسمز رد و دش
1319
لاس زا زیربت رهش .دوب هقوذآ نودب ناجیابرذآ 13٠۸
دییأت قبط و دش عقاو لیس موجه دروم هبترم ود
روشک ترازو 3٠
صوصخم هار نتخاس یارب یهاشنهاش تلود .دش دراو تراسخ مدرم هب ريال نویلیم
،دوب یحیرفت ًافرص هک لمآ و یلعبآ 5٠٠
یا و درک جرخ ريال نویلیم تدم هک دوب یلاح رد ن
۸ ،مامت لاس
لپ ناتسمز و دندوب بارخ زیربت رهش طسو یاه یم لااب هناخدور بآ هک اه
یم لکشم رورم و روبع ،دمآ دش
یم میسقت شخب ود هب زیربت رهش ًلامع و ،لمآ و رس دهشم کچوک یاهرهش یارب هک دوب یلاح رد نیا .دش
لپ دندوب هدروآ اپورا زا ینهآ قلعم یاه هتسجرب شقن راجاق نارود رد ناجیابرذآ هک دوب یطیارش رد نیا
رد یا دش یم بوسحم ناریا مود تختیاپ یعون هب نارهت زا دعب و تشاد ناریا
،ناروف(
3٠5:1377 )
.
همانرب یگنهرف رظن زا یم لامعا یگنهرف یزاس ناسکی تهج رد هاشاضر تلود یاه
رد لیصحت .دش
.دوب یسراف نابز هب سرادم گنهرف سیئر ینسحم .دننک سیردت یسراف نابز هب هک دندوب فظوم ناملعم
یم ناجیابرذآ :تفگ
« یم فرح یکرت هک سک ره .دیدنبب روخآ هب ار وا و دینزب وا رب غلاا راسفا ،دنز
»
همیرج قودنص ،دش سیئر وا زا دعب هک یقوذ ناتسبد رد ندز فرح یکرت ی
هب شزومآ .دوب هتشاذگ اه
نابز حم یاه دش عونمم یسراف ریغ نابز هب همانزور و باتک راشتنا و یل
. و یداصتقا یاهراشف اب هارمه
هرود رد هک یگنهرف یم دراو ناجیابرذآ رب هاشاضر ی
هب هک دش زاغآ نارهت رد زین رگید تکرح کی ،دش
هزیگنا نطاب رد یلو دوب یملع و یقیقحت یعوضوم رهاظ دوخ سپ رد یتلود و یسایس يلااب یاه
.تشاد
یب تسایس دیدرت یم یشان یرکف رتسب زا هاشاضر یاه
یلعدمحم نوچ یناسک ار یرکف رتسب نیا .دش
یدزی راشفا دومحم رتکد ،یغورف و
یم هدامآ تمکح رغصا یلع هشوگ دارفا نیا زا مادک ره ،دندرک
زا یا
هرازه یرازگرب هب یعمج .دنتفرگ ار راک اریا ناتسگنهرف .دنتخادرپ یسودرف ی
بیترت نیدب .دش سیسأت ن
هلاحتسا دارفا نیا یداهنشیپ هاگتسد رد ،دراد يیایرآ ریغ گنر ناریا لخاد رد هچ ره ات دوب مهارف هنیمز هزییایرآ و هدش رد .دوش
هب .تشاد یصاخ هاگیاج ناجیابرذآ نایم نیا داهنشیپ
نویسیمک یغورف یلعدمحم
.دش سیسأت ناریا ناتسگنهرف هب هتسباو ایفارغج هفیظو
نویسیمک نیا ی
« یناریا نکاما هناگیب یماسا لیدبت
یسراف هب »
نابز یمامت ناتسگنهرف یژولونیمرت رد .دوب هدرمش یبنجا یسراف زج هب روشک للم یاه
هدش هدهع رب داهن نیا تسایر .دنا :هک دوب هدمآ نویسیمک دانسا زا یکی رد .دوب هلودلا قوثو و یغورف ی
« ج یماسا نیا اب رگا مان و قلاوب ،وس ،یاچ دننام یتاملک يیایفارغ
هناگیب یماسا نیا دنشاب نآ هباشم یاه
.دنوش هداد رییغت یسراف هب و صخشم »
مان بیترت نیدب .دش رییغت شوختسد اهرهش یتح و اهاتسور یاه
انچ مه یلو دشن حلطصم مدرم نایم رد زگره دیدج مان هچ رگا و تشادن یقطنم لیلد چیه هک یرییغت رد ن
یم راک هب یمسر دانسا مان هک دوب یلاح رد نیا .دور
.دنتشادن یخیرات لمحم چیه لوعجم یاه رگید مادقا
زا یرایسب دننام هراومه و هدرک لیصحت ناملآ رد هک راشفا رتکد .دوب ناجیابرذآ ورملق میسقت و رییغت یم ار ناملآ لدم ،نامز نآ یناریا نارکفنشور هلجم رد ،دوتس
ی
« نیآ هد
» یتلااقم ،دوب هدرک سیسأت دوخ هک
یم ناملآ شیاتس رد هژیو تیساسح ناجیابرذآ هب تبسن راشفا رتکد .تشاگن
یا رطخ ارنآ و تشاد ی
درز
.دروآ یم باسح هب ناریا یضرا تیمامت و للاقتسا یارب یرانکرب زا دعب هک دش نیا ثعاب تاقافتا نیا
تردق زا هاش اضر دوش حرطم ناجیابرذآ رد یبلط للاقتسا هشیدنا
دیس طسوت ناجیابرذآ تارکومد بزح و
.دریگب لکش رگید راب یرو هشیپ رفعج
مود یناهج گنج رد ناجیابرذآ
یب ملاعا دوجو اب ناریا یفرط
زاغآ زا هناهب اب نیقفتم ،گنج نلاعا
،یناملآ ناسوساج روضح نوچمه ییاه
هلمح ناریا هب ....نیقفتم لاغشا رد ناریا( دندش رو
1371 ص 1 تلود نحللادیدش تشاددای زا یشخب رد .)
ترازو هب یوروش هجراخروما
ناریا خیرات رد رویرهش موس
نیدنچ رد یناملآ لامَع هک تسا هدمآ 132٠
هطقن بنا ناریا هب ؛دنراد رایتخارد تامهم و هحلسا یاهرا
,صوصخ شخب رد
ناریا یلامش فارطا رد ،
تنایخ دصاقم یارب هقرتحم داوم نت هاجنپ زا شیب ،هنایم عمج دوخ هناراک
هدرک یروآ لاغشا رد ناریا(.دنا
..نیقفتم 1
ص ۴9 یم دومناو .)نیقفتم نآ لمع دندرک
ناریا کاخ زا عافد تهج رد ،یمادقا اه اب یلو ؛تسا
رد یدنه و ییاکیرمآ ،یسیلگنا ،یسور زا معادوخ یاهورین زا ،رفن نارازه هنارگزواجت روضح یگرب نامروشک نآ .دندز قرو ار موب و زرم نیا خیرات زا هایس
شیپ زا زواجت ینوگانوگ لیلاد هب هک اه
یزیر همانرب هدش
دوخ هب ار یناهج گنج دانسا هدیزگ( دندرک زاغآ ناریا .ناریا رد مود
13۸1 ص،
19 ،)
هرهب هشیدنا هار زا هدافتسا زین و ناریا تفن زا یرادرب
هب یسرتسد هک ار یطابترا و یدربهار یاه
ههبج یم نکمم ار یوروش یاه یم رس رد تخاس
هار و ریسم زا هدافتسا هتبلا دندنارورپ یرسارس نهآ
مجاهم یاوق یرورض ییاذغ هقوذآ و تامهم لمح یارب ،ناریا یمن
زا تسناوت تسم هدعاق نیا
ث دشاب ان
ناخ(
،یدزی کلم 1363
ص 63 هیملاعا رد گنج داتس .) فارگلت یط رد یا
فلتخم طاقن زا هدیسر یاه
یم ربخ ... و رها ،یوخ ،زیربت ،هنایم ،ناجیابرذآ یاهرهش هب ییاوه هلمح زا روشک نیموس نلادرا .دهد
ترازو هب یفارگلت رد ناجیابرذآ رادناتسا خیرات رد روشک
5 زیربت هب یوروش ییامیپاوه هلمح زا رویرهش
یم ربخ هدمآ فارگلت نیا رد .دهد
تعاس بمب هس ،هک تسا ۸
یرادناتسا ترامع رویرهش موس زور رصع
نآ ,نایفوص رد نیمجاهم لباقم رد تمواقم دوجواب هدرک بیرخت یدایز دودح ات ار هب ریزگان اه
فرط
بقع هغارم و رهشرذآ نیشن
یم ی هدنکفا بمب نم دص هنایم لپ یبارخ یارب .دننک هدشن بارخ یلو ؛دنا
.تسا
سور نوچ .دیدرگن نکمم رهش اب هطساو دندوب هدش )زیربت ینعی( رهش دراو رهظزادعب تعاس مین اه
رکشل هدنامرف .دندوب هدمآ رهش جراخ هب دندوب هدش راتفرگ مه تارادا یاسور زا یضعب 15
هب لیبدرا
ناتسب هب و هدروآ دابآ هب دوخ هدع اب هدش ییوجزاب هنامرحم روط
گنج دانسا هدیزگ( .دمآ دنهاوخ هنایم فرط
،ناریا رد مود یناهج 13۸1
ص ۴3 خیرات رد روشک ترازو هب شرازگ رد نلادرا .) 6
زا رویرهش
یم ینارگن راهظا ناجیابرذآ تیعضو :دنک
« ار زیربت رهش هاگدورف نادیم سور یامیپاوه دنچ نارابمب
هب مدنگ و هدوبن بوخ رهش نان تیعضو هدش دنرم دراو اهسور ،هدرک تمسق .تسین اهرابنا رد تیافک ردق
هب ،هتفر نوریب رهش زا یلاها مظعا یم یراوتم فارطا تاهد و جنمساب فرط
رابوراوخ نتشادن .دندش
( تسا ینارگن بجوم ،نادنورهش هدیزگ
گنج دانسا ،ناریا رد مود یناهج
13۸1 ص
۴6 - ۴۴ یاوق .)
رویرهش رد ناجیابرذآ لاغشا ماگنه یوروش 132٠
توا(
19۴1 هبور یدج عنام اب ) لاغشا .دشن ور
هب ناجیابرذآ ابیرقت یوروش یاهورین هلیسو
5 هب یوروش زابرس نیرخآ تکرح ات لاس و دوخ روشک یوس
دادرخ رد زرم زا روبع 1325
نیا یط رد .دیماجنا لوط هب 5
اجیابرذآ لاس ینارحب ن
خیرات هرود نیرت
،یکباتا( دنارذگ ار دوخ 1371
ص ۴6 )
ناجیابرذآ تارکومد بزح
زور 21 رذآ 132۴ بزح یربهر هب ناجیابرذآ مدرم بختنم یتلایا سلجم
رد و ناجیابرذآ تارکومد
یرو هشیپ رفعج نآ سار ،
« راتخم دوخ تموکح ناجیابرذآ
» ینعی ،یلحم شیوگ .درک ملاعا زیربت رد ار
یرذآ یکرت ناجیابرذآ مدرم همه قوقح یربارب و دش ملاعا یمسر نابز ،
- و اه ینمرا ،اهدرک ،اه یرذآ
دیکات دروم اه یروسآ تفرگ رارق
(
،ناروف ۴٠9:1377 )
. تارکومد هقرف همانرب رد دوخ و یدازآ رب
تموکح ،یسارکومد زا تیامح .دوب هدش دیکات ناریا یلم ورملق بوچراچ رد ناجیابرذآ یراتخم ،هطورشم اه هسردم رد یرذآ نابز زا هدافتسا ،یلحم یراتخمدوخ
اه هرادا و و اه تیلقا قوقح زا تیامح ،
،نانز روظنم هب یداصتقا یاه مادقا ذاختا یراکیب نداد شهاک
تاحلاصا ، ندرک هنیزه و یضرا
یاهدمآرد زا تلایا دوخ رد یتایلام
.دوب ناجیابرذآ تارکومد هقرف یاه همانرب فلاخرب
ناخروم هتشون
دعب یاه هرود ناونع زا زگره هقرف نیا ،
« ناجیابرذآ تارکومد یروهمج »
هدافتسا
دندرکن (
،ناروف ۴11:1377 )
. هک هیسور گنج نایاپ زا دعب دوب ناریا لامش تفن هب یبایتسد هب قاتشم
زا مه یدودح ات و دوب هدرکن جراخ ناجیابرذآ و ناریا زا ار دوخ یاهورین مود یناهج تارکومد بزح
درک یم تیامح دنک جراخ ناریا زا ار هیسور هکنیا یارب ماوق
یدادرارق دربب نیب زا ار تارکومد بزح و
اضما هیسور اب ار ماوق دادرارق هب هک درک
- هیسور دادرارق نیا قبط تسا فورعم فکیچداس درک تقفاوم
هک دربب نوریب ناریا زا ار دوخ یاهورین ا و
ز تارکومد هقرف دنکن تیامح
رد داد لوق زین ماوق ضوع
ار لامش تفن زایتما سلجم تقفاوم تروص رد
دنک راذگاو هیسور هب .
دندیسر ناجیابرذآ یکیدزن هب یزکرم تلود یاهورین یتقو میلست ناجیابرذآ تارکومد هقرف
رد ای دندش
دمآ دوجو هب هقرفت اهنآ نایم رس زور ود زا دعب تیاهن رد یلو
ا ماجن بیترت نیدب و دندش میلست کی نارود
هلاس تموکح
دیسر دوخ نایاپ هب ناجیابرذآ راتخمدوخ چیر هک روط نامه اما
هک یراک دیوگ یم متاک درا
هاش اضر درک ناجیابرذآ رد لاس کی رد هقرف نیا هلمج زا .دهد ماجنا تسناوتن لاس تسیب لوط رد
هب ناوت یم ناجیابرذآ رد هقرف تامادقا
،اه هناخناون ثادحا ،اه کناب ندرک یلم ،ناگدروخلاس یاه هناخ
،اه ناتسرامیب یاه هاگنب داجیا ،رتآئت یانب
اهرعش یروآ درگ و ،یرذآ نابز هب باتک پاچ یارب رشن و
گنهرف درک هراشا هنایماع
،ناروف(
۴19،1377 )
.
یملاسا بلاقنا عوقو رد ناجیابرذآ شقن
هکنیا زا دعب هب تاعلاطا همانزور رد هاش میژر
،رابت یدنه ار وا و درک نیهوت ینیمخ الله تیآ
« عجترم
ییاطسو نورق
» مسیلایرپما هب هتسباو و ناتسگنا
دندرک هلمح همانزور نامتخاس هب نارهت مدرم درک یفرعم
زور رد نآ زا سپ 19
ید 1356 یاه هسردم و اهرازاب مق رد یسمش یرجه کی مدرم و دش هتسب ینید
یاه تساوخ هتشر دندرک حرطم ار دوخ یسایس
دودح تارهاظت نیا رد 1٠
ات 7٠ لتق هب سیلپ طسوت رفن
یسر یادهش نیتسخن و .دند دندش بلاقنا
ناجیابرذآ صوصخ هب و ناریا مدرم اتسار نیمهرد . تنس ساسا رب
دوخ یبهذم مق یادهش زور نیملهچ تشادگرزب یارب
راعش و دندز تارهاظت هب مادقا
« هاش رب گرم »
ار
اب شترا دنداد رس راب نیتسخن یارب ندروآ
شمارآ تسناوت دعب زور ود نابایخ هب کنات و ناجیابرذآ هب ار
دنادرگرب زیربت اصوصخم .
2٠ لاس نیدرورف 1357
لکش یتارهاظت زیربت رد رگید راب یسمش یرجه
دش هدیشک زین اهرهش ریاس هب و تفرگ یولهپ میژر طوقس و ناریا زا هاش رارف هب ماجنارس و
.دش رجنم
تیمها هرابرد تارهاظت
29 نمهب 1357 یم نینچ نیا یربهر مظعم ماقم
مرف :دنیا
« رگا نمهب هن و تسیب
یزیربت نمهب هن و تسیب تکرح .دراذگب ار رثا نیا دناوتب دوبن مولعم مق ید هدزون ،دوبن نوخ هک دوب اه
درک هدنز ،دناشوج ار مق ید هدزون مولظم یادهش و
همه هب ار نآ مایپ ایند ی
و همه هب .دناسر روشک ی
هجیتن
یپ ثداوح رد هاجنپ و دص یپرد
یناجیابرذآ ،ناریا ریخا لاس دندوب ورشیپ یهاگ اه
و یهاگ زین دوب کت ه
ا هیضق رد .دن خساپ مدرم هک یطاقن نیلوا وزج ،دنداد روتسد هرماس زا یزاریش یازریم هک وکابنت میرحت ی
نداد نادیم هب و د
؛دوب زیربت ،دندمآ دندوب نآ رد ورشیپ ناجیابرذآ و زیربت هک قافتا نیا
امعتسا رمک رد ار ر
هرود کی و
ههرب رد .تسکش یا یارجام
تیطورشم زین
ناجیابرذآ هرود زا دعب
ریغص دادبتسا ی رپ شقن
یگنر درک افیا ار ،
رد ناجیابرذآ 29
نمهب 1356 ار یملاسا بلاقنا و هاش میژر هیلع تفلاخم هقرج زین
دز ناجیابرذآ هقطنم هدس نیا لوط زد . نیا رد هک یلوحت ره و دیآ یم باسح هب روشک هقطنم نیرتمهم
ناونع هب و تسا تشاد نآ رد ار هیلوا ای یلصا شقن ناجیابرذآ هتفرگ لکش خیرات یارب هراومه زاسوگلا
.تسا هدمآ باسح هب وگلا رگید قطانم خساپ نانچ شهوژپ شسرپ هب میداد
ظاحل زا کیژتارتسا یا هقطنم ناجیابرذآ نوچ هک زین و یداصتقا
تسا هدش یم صاخ هجوت زکرم یوس زا هقطنم نیا هب هدوب ینامثع و هیسور یاهروشک اب یگیاسمه و
هعسوت هب قطانم ریاس هب تبسن هقطنم نیا هک دوب هدش نیا ثعاب لماع نیمه یگنهرف و یداصتقا ،یسایس
دسرب قطانم ریاس هب تبسن یرتشیب و
رد خیرات تسا هارمه تیطورشم اب هک روشک یزاس نردم
ربارب رد زین اه تمواقم نیرتشیب و هدومن افیا روشک قطانم نایم رد ار شقن نیرتشیب ناجیابرذآ دادبتسا
.تسا هتفرگ تروص ناجیابرذآ رد هاش یلع دمحم یم نایب هلاقم هیضرف هک تشاد
« خیرات رد یجراخ و یلخاد رظن زا ناجیابرذآ هقطنم ص
ناریا ریخا لاس د
نیداینب شقن تسا هدرک افیا ار
.»
وش اب هیضرف نیا و دها
لااب یاه هتشون
یم تابثا دوش
.
