مه یجنس لاس
یبای یبسن روئولف ( نژورتین و ،مویناروا ، ) FUN
اب لاس یبای قلطم
دار وی نبرک رد حم طی یاه هنومن هعلاطم ساسا رب یکمن ناوختسا
اه ی یکمن نادرم
اجنز دابآرهچ ندعم ن
یریثک هدازرقاب دوعسم
*
رایشناد ناتساب هورگ یجنس
زیربت یملاسا رنه هاگشناد هدازیلع نوتسیب
دشرا یسانشراک هتخومآ شناد ناتساب
یجنس رنه هاگشناد یملاسا
زیربت
:تفایرد خیرات 16
/ 5 / 1396 :شریذپ خیرات ؛ 30
/ 3 / 1397
هدیکچ لاس یبای هتفای رخأت و مدقت یسررب ناکما ناوختسا دننامه ییاه ای
مه نامز ی هنوگ یناسنا فلتخم یاه هدش فشک
لحم کی رد
یم مهارف ار صخشم .دنک
شهوژپ نیا رد زین
ناوختسا هنومن ییایموم جنپ و هس ،ود هرامش داسجا یاه
ندعم یکمن نادرم یاه
شور اب ًلابق هک ناجنز دابآرهچ دار
وی نبرک خیرات هدش قلطم یراذگ ساسا رب دندوب
لاس یبای یبسن روئولف نژورتین و ،مویناروا ،
( )،FUN رات خی یراذگ .دندش یانبم یبایلاس شور نیا نیا رب
لصا رتشیب ار مویناروا و روئولف رصانع ناوختسا هچره هک تسا راوتسا
یمیدق نس دنک بذج .تشاد دهاوخ یرتمک نس ناوختسا دشاب رتشیب نآ نژورتین نازیم هچ ره و هتشاد یرت
جیاتن هب تسد هدمآ
هرامش دسج ادتبا هک دنداد ناشن جنپ
هرامش دسج سپس ، هس
، هرامش دسج زین اهتنا رد و ود
هدش نفد نیا هک تسا بیترت
ینامز
نیفدت طسوت هزادنا گ یری یاه یلبق لاس یبای نبرک 14 ئات دی م ی دنوش . رد هلحرم ی ،دعب هداد عیزوت ندوب لامرن اه
اب زا هدافتسا
مرن رازفا یرامآ یسرربSPSS
هدش
، و ساسا رب
ُل رادومن ،یطخ نویسرگر سنایراو زیلانآ و یت نومزآ ،کیتسج
( ANOVA ) دروم
زجت هی لیلحتو .دنتفرگ رارق نومزآ یلااب تقد و تحص شهوژپ نیا جیاتن
لاس یبای هطوحم ردFUN
یناوخمه و یناتساب یاه
شور اب نآ بسانم لاس
یبای دار وی نبرک رد ،ار حم طی ییاه هک هنومن اه هب بوخ ی تظفاحم هدش دنا یم ناشن .دهد
ژاو ه یاه یدیلک : ناوختسا ییایموم کمن ندعم ، دابآرهچ
، لاس یبای ،یبسن لاس یبای ناوختسا ، رات خی یراذگ FUN
نایار *
لوئسم هدنسیون همان :
tabriziau.ac.ir
m.kasiri@
42 / یجنسمه لاس بای یبسن ی روئولف ( نژورتین و ،مویناروا ، )
اب لاس یبای قلطم ر دا وی نبرک رد حم طی یاه یکمن
1 . همدقم
ودب ن دیدرت یکی زا هغدغد اه ی ناتساب ناسانش سپ زا فشک ءایشا رد لد کاخ نییعت تمدق
، اای هاب یرایبعت
لاس یبای نآ تساه . یتلاوحت هک
زا زاغآ نرق متسیب نونکاات رد عامج روآ ی و شزادراپ هداد
ااه و شهوژاپ ااه
ی
ناتساب سانش ی هب دوجو هدامآ تاسا هاب نتفاای شور ااه ی دایدج زجت های لایلحتو هداد
ااه هاب و هژای شور ااه ی
رات خی یراذگ رجنم هدش تسا . ناتساب ناسانش و ناصصختم مولع
یناتساب یعس اب دنراد یبایتسد هاب
شور ااه ی
حیحص رات خی یراذگ پ تفرشی یاه یگنهرف و
نف روآ ی رد یناکم صخشم و
زاین نیایعت هدوداحم ی
یناامز نایا
پ تفرشی اه
، هب یسررب دنیآرف ذوفن و ثأت ری پ تفرشی یاه یملع و یگنهرف عماوج
طبترم ااب رگیداکی رد
قطاانم
فلتخم و تخانش یگنوگچ تلاوحت
نامزمه رد نیا عماوج دنزادرپب . هب نیمه روظنم رد مالع ناتاساب اسانش ی
م نونف یفلتخ هب روط لقتسم
، ای رد طابترا اب رگیدکی
، یارب نییعت خیرات کی ءیاش و اای کای راثا و رد هاجیتن
،
رات خی یراذگ کی هعقاو ای هرود هب دوجو هدمآ دنا (
Renfrew and Bahn, 2008
).
و ناسانش هنیرید ناسنا ،ناسانش تسیز تسیژولوتاپ
هتفای یور اه اه
ی یسررب یناوختسا هابناج همه یاه
یا
یم ماجنا یسررب نیا ماجنا رد مدق نیلوا .دنهد
هتفای تمدق نییعت اه .تاسا ااه
لااس یباای هاتفای داننامه ییااه
رخأت و مدقت یسررب ناکما ناوختسا ای
مه نامز ی هنوگ یناسنا فلتخم یاه هدش فشک
ار صخاشم لاحم کی رد
مهارف یم .دنک تمدق نییعت یارب ناوختسا
شور شور نیا دراد دوجو یفلتخم یاه یم ار اه
هوراگ ود هاب ناوات
یلصا لاس یبای میقتسم ریغ و میقتسم هتسد
دنب ی شور باختنا .درک لاس
یبای یناامز هدودحم ،هنومن نازیم هب
لباق لاس یبای تازیهجت ،زاین دروم تقد ،رظن دم شور اب لاس
یبای تسد رد سر
، هدش هتفرگ رظن رد هنیزه زین و
شیامزآ یارب یاه
لاس یبای یگتسب دراد
( دابآ جرز یمشاه ،
1383 ).
هب ناونع لاثم هنومن یارب نازیم هک رامش تشگنا و صخاش یاه
هنومن ی سرتسد رد
، هانوگ نایا تاسا ماک
تاعلاطم زیلانآ یارب ار هنومن لقادح هک دنراد یهاگتسد و شور هب زاین
مزلا هتشاد و ، هتکن مهم رت هاک تسا نآ
ات نکمم یاج شور اب هنومن
ش زیلانآ برخم ریغ یاه و هد
داهد قاقحم هب ار هداد و هجیتن نیرتشیب .
یاراب ااما
هک یراثآ هنومن نآ رادقم
و تسا دایز زیلانآ
ًافرص شرازگ ندرک لیمکت یارب یاه
ناتساب سانش ی یم ماجنا واش
د
تسین راک رد یدایز تیساسح .
ب ه ناونع لاثم نودتلیپ همجمج رد راماش تاشگنا و صخااش رااثآ زا یاکی هک*
یمن تسا ناهج ناوت
د یهاگتسد و شور اب هک دریگ رارق هعلاطم دروم
هانومن یدایز نازیم هب جاایتحا
رد .داشاب
لاس یبای هتفای میقتسم ریغ اه
، اب لاس یبای هیلا هدنریگرب رد یناتحت و یناقوف یاه ناوختاسا ی
ااب ااه شور یااه
یم هدز نیمخت هنومن تمدق ،فلتخم .دوش
هب ناونع لاثم م ، ی ب ناوت ه لاس یبای هتفای رگید لااغز و لافس دننام اه
ناکما هک لاس
یبای نآ قیقد و میقتسم دراد دوجو اه
دومن هراشا یارب .
لاس یبای میقتسم و راایتخا رد تروص رد
نتشاد
،هنومن زا یفاک رادقم شور زا
یاه لاس ی یبا دننام قلطم لاس
یبای دار وای نبراک اای لااس یباای سناانوزر
ورتکلا نیپسا
†ن ( )ESR
یم هدافتسا هدنهد باتش یمرج راگن فیط زا هدافتسا .دوش
(†
)AMS
یاراب لااس یباای
دار وی نبرک
، هاگتاسد هایهت هنیزه ندوب لااب لیلد هب .تسا دمآراک رایسب ،زاین دروم هنومن مک نازیم هب هجوت اب -
یارب زاین دروم یاه لاس
یبای وAMS
شور نیا هب ایند رد یرامش تشگنا یتاقیقحت زکارم ،ESR
یاه لاس یبای
* - Piltdown
† - Electron spin resonance
‡ - Accelerated mass spectrometry
رگا .دنتسه زهجم ناکما
لاس یبای قلطم هنومن اه دشابن مهارف یم موزل تروص رد
شور زا ناوت یااه
لااس یباای
تروص نیا رد هک درک هدافتسا یبسن میقتسم
، ت طقف دراوم رتشیب رد هتفای ینامز یلاو
صخاشم لحم کی رد اه
تسد هب یم
دیآ
،یمولعلارحب(
152:1372 ).
رد لاس یبای ،یبسن هنومن دادعت رگا یلیم ریداقم رد( دشاب یفاک سرتسد رد یاه
شور زا هدافتاسا ااب )مرگ -
یاه لاس یبای ییایمیش
، نژوراتین و موایناروا ،روائولف شور داننام (
)FUN
یمسار شور اای نویاساز
دیاسا یاه
هنیمآ یم ،*
هنومن یلاوت ناوت .درک نییعت رگیدکی هب تبسن ار اه
لاس یبای ناوختسا میقتسم یلیاسف دانور رگا اه
شاب هدرک یط ار ندش ن
د رگا .تسین ریذپ ناکما ًلاومعم لاس
یبای هتفای اه هب روط ناکما میقتسم یام دشابن ریذپ
-
شور زا ناوت تمدق نییعت دننام میقتسم ریغ یاه
هیلا هدنریگرب رد اه هتفای ی
درک هدافتسا اه ب
ه یروط هک ره رد
هیلا لحم یمیدق نیریز یاه
هیلا و دنرت ناوج یاه
نآ یور بیترت هب رت اه
هتفرگرارق دنا
:نامه(
155 ).
شور لاس یبای ساسا ربFUN
هزادنا گ یری رصنع هس تظلغ نازیم نژورتین و مویناروا ،روئولف
رد هنومن ی
هعلاطم دروم ناوختسا تروص
م ی دریگ . روئولف ًلاومعم تعیبط رد هب
روط هدمع هب تروص تیرولف
F2
تفایCa
یم هب و ددرگ روفو
بآ رد توافتم ریداقم هب ینیمزریز یاه ی
دراد دوجو (
and Das, 1980 Woittiez
.) سامت رد
بآ اه ی ،ناوختسا اب یندعم نوی
یاه بآ رد دوجوم دیارولف لیسکوردیه هورگ نیزگیاج
دوجوم یسکوردیه رد
تیتاپآ یندعم سیرتام رد دوجوم ناوختسا
و نادند ای یم
دنوش (
Eq. 1
) (
Kottler et al., 2002
).
ب و راگید لوکلوم ره اب روئولف دیدش شنکاو هب هجوت ا شناکاو
فیعاع رایاسب ف نیاب
روئول و و تایتاپآ نوای
،یسکوردیه ف
روئول و تیتاپآ نوی یمن لدب و در ار یرگید یفاعا یاه دنک
. ناامز رد نآ تاظلغ نازایم نیارباانب
داح رد ندش هتشابنا نامه ای عمجت 8
/ 3
% زا ناوختاسا تافاب .دواب داهاوخ
رد روائولف نداش هتاشابنا نازایم
،ییاوه و بآ طیارش هب ناوختسا بآ تیععو ،تبوطر رادقم ،لحم ییایمیش بیکرت
بآ و یانیمزریز یاه یااه
دراد یگتسب لحم متسیسوکا و لحم یراج (
Kottler et al., 2002
رد یامیلقا تاراییغت لیلد هب .) ناامز
ااه ی
یم هک هتشذگ وئولف تظلغ رییغت بجوم هتسناوت
بآ رد ر یامیلقا یزااسزاب هک عوعوم نیا هب هجوت اب و دوش اه
ناکما هراومه هتشذگ تسین ریذپ
هب اج ی هنومن رد روئولف تظلغ هسیاقم اه
اب ،دهاش هنومن نییعت
تباسن روائولف
رفسف دیسکا اتنپ هب (
O5
P2
) ب هنومن یار یم هتفرگ رظن رد اه
دوش هک دومن هجوت یتسیاب. هزات ناوختسا
لاک رد
یواح 42 دصرد
O5
P2
تسا
،یمولعلارحب(
:1372 152 ).
ج اب روئولف لماک ینیزگیا هب
اج ی ،تیتاپآروئولف لیکشت و لیسکوردیه هورگ
F2
)6
(PO4
Ca10
روائولف تظلغ ،
دودح هب ناوختسا رد 8
/ 3
% یم ( دسر هبF
اج ی )تسا هدش نیزگیاجOH
لوداج(
1 ) ااب دهااش رادوامن ماسر .
تبسن هبساحم
(%𝑃2𝑂5%𝐹 × 100)
ومن هن یم ماجنا صخشم تمدق اب یاه ش
دو .
* - Amino acid racemization
44 / یجنسمه لاس بای یبسن ی روئولف ( نژورتین و ،مویناروا ، )
اب لاس یبای قلطم ر دا وی نبرک رد حم طی یاه یکمن
لودج 1 . هرود رد روئولف بذج نازیم نیمز فلتخم یاه
یسانش )%(
رصاعم نارود
<0 /3
( نسوتسِیلپ نارود
یسانش نیمز مراهچ )
5 / 1
( یرایشرت نیمز موس نارود یسانش
3 ) / 2
نسوزِم 4
/ 3
کیلوزوئلاپ 7
/ 3
هب تروص رد روئولف تظلغ هک تسا هدش صخشم یبرجت هزاب
اه ی ینامز فلتخم هب روط لباق هجوت ی تواافتم
تسا هب روط ی هک شلاات هاب هجوت اب ناهج رسارس رد نویساربیلاک ینحنم کی هیهت هداش مااجنا یااه
نونکاات
قفوم تی زیمآ ینااسک ناامه نیرولف یاراد تسا نکمم هلاسرازه دنچ هنومن ًلاثم .تسا هدوبن هاک دناشاب
دانچ
لبق لاس نویلیم م
ی هتسیز دنا (
Goksu et al., 1991
).
بآ رد دوجوم مویناروا ینیمزریز یاه
زین نامز یط و یگتسهآ هب ناوختاسا رد بذاج اب ینلاوط ًاتبسن یاه
،
نیزگیاج یم تیتاپآ یسکوردیه رد میسلک
اب هبااشم یدانور ااش و نادند ،ناوختسا رد مویناروا بذج .دوش ه
بذج هنومن نیا رد روئولف اد اه
هتش و شور .تسا مویناروا بذج تعرس رد ،یلصا توافت لاس
یبای زاین موایناروا
یارب طقف ،یطیحم طیارش ریثأت لیلد هب لاس
یبای رارق هدافتسا دروم یبسن یم
دریگ
،یمولعلارحب(
152:1372 ).
رن شیازفا داننام یاطیحم لاماوع و امد هب رصنع نیا تظلغ یزااب شاقن هاک ییااهروزیلاتاک وpH
اافیا
م ی دننک دراد یگتسب .
رد مویناروا بذج کشخ طیحم
هب تخاس ی یام مااجنا دریذاپ
لااحرد ی هاک بذاج نآ رد
طیحم اب ییاه گنس هیلا و اه عایزوت ندواب نگمهاان لایلد هاب .تاسا ییاوتاسا قطاانم زا رتهب یناشفشتآ یاه
هنومنرد مویناروا
تفاکش در تادهاشم ساسارب(
هتسه ا ی
دیاب،)
هنومن رادرب ی دواش مااجنا هاطقن دنچ زا
،ناامه(
155 ).
هب لکروط ی هب مویناروا تظلغ روط
لباق هجوت ی اب حم طی تسیز تسا توافتم یسانش نیمز هاب
رواط ی هاک گناس
گنس و ردام یتینارگ لیامت یناشفشتآ یاه
دنراد بآ رد ینیمزریز یاه ایناروا زا ییلاااب ریداقم
و م دایلوت داننک
لاحرد ی هک هب ًلاومعم تابوسر روط
لباق هجوت ی ریدااقم یوااح نییااپ
یرات موایناروا زا ( دنتاسه
Hedges and
Millard, 1995
).
نژورتین زین نادند و ناوختسا رد و ،
رد هورگ اه ی نیمآ ی یاهدیسا نیمآ
ه رد دوجوم راتخااس
نژلااک ، دواجو
دراد . هزات ناوختسا هب
لومعمروط لماش
4 یلا 5 رتشیب ناوج دارفا رد نژورتین نازیم هتبلا تسا نژورتین دصرد
دارفا زا م نس تسا . هک یتاعلاطم سیوراج
لاس رد 1997 صخشم داد ماجنا هک درک
دارفا نهک لاس هاتفر هاتفر
ناوختسا رد یرتمک نژورتین دوخ
درک دنهاوخ هریخذ لاحرد
ی هک ناواج دارفا نژورتین نازیم رتاشیب رات
تاسا
( لکاش 1
هتکن نیا هب یصاخ هجوت یتسیاب نیاربانب .)
هتشگ فوطعم هزادانا زا لبق و
نژوراتین یرایگ
، ناس دایاب
درک نییعت ار دسج یبیرقت همادا رد و ه
کن نیا هب هجوت اب ،
،تا جیاتن ریسفت ار دومن
(
Jarvis, 1997
).
لکش 1 . یطخ نویسرگر وتحم
ا رد نژورتین ی 100
تبسن ناوختسا مرگ گرم نامز هب
( Jarvis, 1997 )
ناوختسا نیئتورپ بیرخت تعرس هب
تدش یطیحم طیارش هب
، تبوطر و امد دننام هتاسباو
تاسا . نیانچمه
مسیناگراورکیم نژوراتین هیزجت دنور رب رثؤم لماوع .دنراد یمهم شقن ناوختسا نیئتورپ ندرب نیب زا رد زین اه
لماش ارح هجرد ر
لاحم یاکیزیف راتخاس و ییایمیش بیکرت ،طیحم ت گرارق
یرای نژیاسکا راداقم ،ناوختاسا
طیحم
)رتدنک هیزجت ،رتمک نژیسکا(
، یامرس یرامیب یخرب ،کمن یلااب تظلغ ای دیدش موماس ،ااه
( اای ندراک دانک
یرتکاب تیلاعف ندرک فقوتم اه
...و)
م ی دنشاب (
Reiche et al., 2003
.) اما هب لکروط ی زا سپ 250 ات رازه 300 رازه
ترارااح هااجرد رد ،لاااس ًااابیرقت و زیچااان رایااسب ناوختااسا رد دوااجوم نژورااتین نازاایم ،نوگااانوگ یاااه
غ لباقری هزادنا یریگ .دوب دهاوخ
هنومن یارب دش رکذ هک یتاکن مامت دوجو اب هدش تفای لحم کی رد هک یفلتخم یاه
دنا هب بوخ ی یم زا ناوات
شور یعت یاربFUN
یبسن تمدق نی هنومن
اه ی ناوختسا هدافتسا
درک
،یموالعلارحب(
154:1372
. )
هدافتاسا یانبم
زا هزادنا یریگ یبسن تمدق نییعت رد رصانع نیا تظلغ زین
هاک تاسا راوتاسا نیا رب راصانع ناوختاسا هاچره
یمیدق نس دنک بذج رتشیب ار مویناروا و روئولف اد یرت
هتش نژورتین نازیم هچ ره و نآ
ناوختاسا دشاب رتشیب
یرتمک نس .تشاد دهاوخ
پ یبایزرا تهج یدرکیور رعاح شهوژ ییاراک
لاس شور یبای
طیحم ردFUN
یااه
زا لصاح جیاتن یانبم رب یکمن لاس
یبای قلطم دار وی نبراک تاسه هاب رواط ی هاک هانومن رخأات و مداقت یلاوات
ناوختسا لاس شور اب یکمن نادرم یاه یبسن یبای
نییعتFUN
.دش دهاوخ
2 . هنومن یفرعم هعلاطم دروم یاه
، شور اه و هاگتسد اه ی هدافتسا دروم
نازیم و یگنوگچ و ناوختسا عون باختنا هنومن
رادرب ی شسرپ و زیلانآ هاگتسد عون و راک هویش هب لابق هک ییاه
زیلانآ ماجنا زا دنتسه حرطم
هتسباو تاسه هاب هاجوت ااب . شهوژاپ
هاپارگ یگنواگچ هاب نآ رد هاک تایمها و
هنومن رادرب ی زا ناوختسا اه
ی شاخب زا ماداکره زیلاانآ تهج یملع لیلاد تسا هدش یدایز هجوت یناتساب یااه
تسا هداد هئارا ناوختسا .
شهوژپ رد روکذم
، بسانم ناکم نیرت لاس یارب
یبای یبسن اپ قاس و هدندFUN
رکذ
46 / یجنسمه لاس بای یبسن ی روئولف ( نژورتین و ،مویناروا ، )
اب لاس یبای قلطم ر دا وی نبرک رد حم طی یاه یکمن
تسا هدش (
Grupe, 1988
).
هداد یسررب یم ناشن هدشرشتنم یاه
تااعطق زا یرایاسب هاک دهد یاراب تلکاسا
زجت هی لیلحتو رصانع
، دوجوم یاهرازبا ،بیسآ نازیم ،ناوختسا عون هب هتسب ًلاامتحا د و
یام بااختنا یراداهگن
هدش دنا .
1-2 . هنومن ناوختسا اه
ی یکمن نادرم
کمن نداعم زا
ناکم هلمج ندوب دودحم لیلد هب هک دنتسه ییاه
تیلاعف مسیناگراورکیم بیرخت یاه
،راگ داوام
آ یل هب یبوخ لخاد رد نآ
اه ظفح یم یقاب و هدش .دننام
عقاورد یگژیو ، ظفح
گداننک ی یقااب ملااس لایلد کامن
یایشا هلمج زا ایشا زا یرایسب ندنام هت
هی هدش .تسا یلآ داوم زا هنومن
اه ی زاین شهوژاپ نایا رد هعلاطم دروم
رد کی کمن ندعم
)ناجنز دابآرهچ کمن ندعم(
تفای هدش دنا هک زا نیمز و ییایفارغج رظن هاقطنم کی رد یسانش
عقاو یکمن و یسر تابوسر اب عیسو هیحان کی و یناتسهوک همین .تسا هدش
لکش 2 تلکسا اه ی رد هدش تفای
ندعم نیا کمن
و لحم هنومن رادرب ی یناسنا تلکسا هس زا ناشن ار جنپ و هس ،ود هرامش
م ی دهد .
لکش 2 . و دابآرهچ ندعم یکمن نادرم لحم
هنومن رادرب ی زا داسجا رد هدش تفای جنپ و هس ،ود هرامش نیا
ندعم
جیاتن ساسا رب رات
خی یراذگ دار وی نبرک هنومن اه ی هعلاطم دروم رلاوپ کرام روسفورپ طسوت هک
د هاگشناد رد
دش ماجنا ناتسلگنا دروفسکآ تسا ه
لودج(
2 ) صخشم دیدرگ
ه هک ناینااساس هرود هاب ود یاکمن درم طوابرم
هدوب و تمدق هب جنپ ًلاامتحا و هس یکمن درم 2300
زاب لبق لاس یم
درگ ن د (
Pollard et al., 2008
).
لودج 2 . زا لصاح جیاتن لاس
یبای دار وی نبرک ییایموم نادرم یاه یکمن
Pollard et al., 2008 ( )
Calibrated date BC/AD (95.4%) Delta
15N Delta error 13C C14
age Sample
description Mummy
OXA number
130 AD (95.4%) 410 AD -
-16.4 55
1800 Human bone
SM1 OXA-4814
80 AD (3.4%) 110 AD 14.4
-18.2 27
1504 Human skin
SM2 OXA-16831
410 AD (95.4%) 540 AD 13.7
-20.3 29
2336 Human soft
SM3 OXA-15222
440 AD (7.4%) 490 AD 8.5
-22.6 31
2376 Shoe leather
SM3 OXA-15500
410 BC (79.9%) 350 BC 14.7
-23.1 29
2262 Human soft
SM4 OXA-15028
510 BC (95.4%) 360 BC 15.1
-20.2 28
2286 Human skin
SM5 OXA-16832
2-2 . هدامآ زاس ی هنومن هزادنا یارب روئولف نازیم یریگ
نیا ماجنا یارب هزادنا
گ یری ادتبا رد یتسیاب هتسش راب دنچ رطقم بآ اب ناوختسا هنومن زا مرگ ود دودح هداش
و
کاخ یم دشاب هدولآ رایسب ناوختسا رگا .دوش هتشادرب نآ یحطس یاه کینواسارتلا مامح زا ناوت
زاین هدافتاسا
درک . تدم هب ناوختسا سپس 48
یامد رد تعاس 70°C
د ترارح هدی
و زایمت یکیناکم لیاسو زا هدافتسا اب و
لیدبت ردوپ هب نواه م
ی دوش
،همادا رد . دروم ردوپ زا
ن نزو مرگ کی دودح رظ هدش
هاتخیر زایمت رشب کی رد و
م ی دوش . سپس 12 یلیم رلاوم مین کیرلکرپ دیسا زا رتیل هاتخیر ناوختاسا ردواپ مرگ کی یواح رشب لخاد ار
،
24 یلیم رطقم بآ رتیل نوی نودب
هدوزفا نآ هب ،اهتنا رد و
24 یلیم رتم رفااب بآزایت اب*
نآ ه هفااعا ام ی دواش
(
2007 Worbel,
.) مزلا هک تسا رکذ هب رفاب
بآزیت ریز داوم لماش تسه
: مراگ راهچ
CDTA†
، 57 یالیم راتیل
،کیتسا دیسا و
57 مرگ رد یگمه هک میدس دیرلک 500
یلیم رتیل رطقم بآ هدش لح
و ااب یرفااب نیابpH
5
یلا 5 / 5 دیلوت م ی دنیامن (
Schurr and Gregory, 2002; Chlubek et al., 1996
).
نیا زا دعب دش هدامآ رظن دروم لولحم هک
نآ روئولف نازیم اب
زا هدافتسا رتموتفورتکپسا هاگتسد
یاروام/یئرم
شفنب لدم
Spectronic Helios Alpha
تخاس روشک ناتسلگنا ،
نویساربیلاک ینحنم و هزادنا
نایا .داش یریگ
زیلانآ راب دنچ ات دش رارکت خ نازیم
اط ی هزادنا گ یری .دبای شهاک لقادح هب
3-2 . هدامآ زاس ی هزادنا یارب هنومن نازیم یریگ
مویناروا
یارب هزادنا میناروا نازیم یریگ هاگتسد زا
یامسلاپ تفج
هدش ییاقلا - یمرج جنس فیط (†
MS -
) ICP
لدم
Varian Radial 735
تخاس تکرش
Agilent
اکیرمآ هدافتسا .دش
فیط یجنس یامسلاپ تفج
هدش
ییاقلا هلمجزا شور یاه فیط یجنس یمتا تسا هک رد نآ متا هزی ندش رصانع هب کمک طیحم مرگ امسلاپ
تروص یم دریذپ . نیا شور رد هسیاقم اب شور یاه
،رگید یشور ساسح
،رت اب دح صیخشت رتهب
و ذپرارکت یری
لااب رت تسا (
Tomassettil et al., 2014
.) زا قیفلت نیا شور اب فیط جنس یمرج یم ناوت یارب شیازفا
* - TISAB
† - Cyclohexylenedinitrilotetraacetate
‡ - Inductively coupled plasma-mass spectrometry
48 / یجنسمه لاس بای یبسن ی روئولف ( نژورتین و ،مویناروا ، )
اب لاس یبای قلطم ر دا وی نبرک رد حم طی یاه یکمن
ق تیلبا یاه نیا شور هدافتسا درک . هزادنا مویناروا تظلغ یریگ هب
تروص ( مویناروا دیسکا دصرد
O8
U3
) تسه
هک رادقم نآ هنومن رد دصرد مدص ود هزات یاه
،هدوب لاحرد ی هک رد هنومن اه ی تمدق اب ی 1
نویلیم لاس رادقم
هب نآ 600ppm
م ی دسر (
Turner-Walker, 2007
).
هب لکروط مویناروا تظلغ ی هب
روط لباق هجوت ی اب حم طی تسیز امز نی لایم .تاسا تواافتم یاسانش یابیکرت
لوط رد ناوختسا و تسا هدش هتخانش ناوختسا اب مویناروا تدم
بذج مویناروا ،نفد م
ی دنک . یدنیآرف رد هاک
هب تروص هاگشیامزآ کی رد یعونصم بش
هی یزاس هدش دوب هک دش صخشم هنومن
اه ی ناتساب باسانم یراگزاس ی ی
بذج رد ( لیناروا نوی
𝑈22+
دوجوم ) رد
بآ اه ی ز یط ،ینیمزری مسیناکم
دانراد ینوای لداابت (
Goksu et al.,
).1991 4-2 . هدامآ زاس ی هزادنا یارب هنومن نازیم یریگ
نژورتین
یارب هدامآ زاس ی نژورتین تظلغ نییعت و هنومن رد دوجوم
نآ اه زین ادتبا هنومن اه زا هدافتاسا ااب و راطقم بآ اب
ت کینوسارتلا مامح یم زیم
بایسآ اب سپس و دنوش هب
تروص ردوپ امرد ی دانیآ . نژوراتین تاظلغ نیایعت یاراب
یم شور زا ناوت نژلاک ییایمیش جارختسا شور رد .درک هدافتسا یفلتخم یاه
، 10 یلیم دیاسا رد هانومن مراگ
ات ظیلغ کیروفلوس 70°C
یم هداد ترارح دوش
لاحرد ی هک لولحم رس نیح رد دیاسکوردیه ندوزفا اب ندش د
یثنخ میدس م
ی .دوش رد شهوژپ نیا
، ود اب ناوختسا رد دوجوم نژورتین نازیم شور
شور وCHNS
لادلجک
*
هزادنا دش یریگ .
هاگتسد زیلانآ هتفرشیپ زا یکیCHNS
هاگتسد نیرت نیایعت تاهج یهاگتاسد زیلاانآ رد هدافتاسا دروم یاه
رصانع قیقد نازیم نبراک و نژوردایه ،نژوراتین ،روفلواس
دواجوم ینداعم و یالآ تاابیکرت هانومن رد تاسا
(
Thompson, 2008
).
قارتحا دنیآرف رد رد هروک
دودح 1000°C
نبرک ، هب د ی دیسکا نبرک
، نژوردیه
،بآ هب
هب نژورتین نژورتین یاهدیسکا/نژورتین زاگ
، درگوگ و هاب
ید درگواگ دیاسکا یام لیدابت
دنواش (
Analytical
Methods Committee, 2006
) . رگا هنومن رد رصانع
رگید ی رالک هلمج زا داشاب هتاشاد دواجو
نآ هاب زاین ااه
قارتحا تلاوصحم دننام ،
نژوردیه دیرلک
، یم لیدبت وش
ن د (
Thompson, 2008
).
هاگتسد زیلانآ هدافتاسا دروام
شهوژپ نیا رد لدم
Euro EA 3000 )ایلاتیا روشک تخاس(
.دوب
لادلجک شور زین
درادناتسا شور نییعت
نژورتین نیا .تسا
شور هس لماش تسا یساسا ماگ
. لوا شخب
یم مضه هلحرم لماش هلحرم نیا رد هک دوش
، روضح رد ظیلغ کیروفلوس دیسا رد ناوختسا هنومن 2
روزیلاتاک
یم مضه درکلمع رد عیرست ثعاب ترارح اجنیا رد هک هدش هدناشوج تسا ریطقت هلحرم لماش مود شخب .دوش
هلحرم نیا رد هک
، دوجوم تزا رد
هدیدرگ مضه ًلاماک لوا هلحرم رد هک ناوختسا هنومن هب
تروص کاینومآ زاگ
یم دازآ هک زاگ نیا .دوش هب
تروص تسا راخب لیدبت عیام هب دربم زا روبع زا سپ
دراو و هدش لولحم
دیسا یم نلرا رد دوجوم کیروب و دوش
موینومآ تاروب دیلوت
م ی دنک . تسا نویسارتیت هلحرم لماش موس شخب
هلحرم نیا رد هک
، تاروب کیرلکوردیه دیسا اب یلبق هلحرم رد هدش لیکشت موینومآ 1
/ 0 رتیت لامرن م
ی دوش
(
Fearon, 1920; Persson, 2008
).
* Kjeldahl
یرامآ شزادرپ یارب هداد
اه ندرب یپ و نیب طباور یگنوگچ هب
غتم یاهری هتسباو و لقتسم زین
زا مرن رازفا
یرامآ
(v 20)
.دیدرگ هدافتساSPSS
3 . ثحب و جیاتن
هزادنا یریگ رصانع تظلغ رد نژورتین و مویناروا ،روئولف
هنومن ی ناوختسا یاه یکمن نادرم هراماش
ی و هاس ،ود
و ،جنپ هسیاقم ی نآ اه رگیدکی اب یم
دناوت ندش نوفدم نامز رخأت و مدقت نییعت هب نآ
اه ،راتهب تراابع هب ای و ،
هب لاس یبای یبسن نآ اه .ددرگ رجنم
1-3 . هزادنا یریگ روئولف دوجوم هنومن رد ناوختسا
یاه هعلاطم دروم
هدامآ زاس ی هنومن اه و هزادنا گ یری روئولف نازیم نآ
اه رتموتفورتکپاسا هاگتسد اب اب
راراکت رااب ود هانومن راه یار
جیاتن هک دیدرگ هب
تسد هدمآ لودج رد 3
هداد ناشن هدش
دنا . هک دومن هجوت یتسیاب ثعاب تافسف نوی
م ی دواش
جیاتن هزادنا شیامزآ روئولف یریگ
هک بیترت نیا هب .دنشاب تسردان نوی
ثعاب تافسف یاه یم
دنوش تظلغ نوای
ارولف رتمک دی هدش رهاظ نآ یعقاو نازیم زا
دنواش فذح ناوختسا طیحم زا و .
نوای فذاح ااب فاسف یااه
زا تا
هزادنا نایرج رد ناوختسا یریگ
، م ی لباق جیاتن ناوت رتدانتسا
ی داد هئارا (
Chlubek et al., 1996
)
لودج(
3
. )
رد تافسف نازیم هبساحم یارب هنومن
ه ا هعلاطم دروم ی زا
هطبار ی یم هدافتسا ریز دوش
(
Woittiez and
Das, 1980
).
(دیارولفصلاخنازیم) 𝐴 = 𝑃𝐹%
2𝑂5%× 10 (Eq. 2)
لااب هطبار زا هدافتسا اب م
ی ناوت شیاامزآ هاجیتن رد ار تافاسف نوی یراذگریثأت نازیم هزادانا
گ یرای و دراک
نازیم نآ درک فذح ار ه
و رتدانتسا لباق جیاتن .دومن هئارا ی
هب هجوت اب ا
نی هک ناوختاسا رد روئولف نازیم هچ ره
دشاب دایز ناشن
هدنهد ی هدنام کاخ ریز رد یرتشیب نامز تدم ناوختسا نیا هک تسا نیا و
دراد یرتشیب نس
جنپ و هس هرامش تلکسا هب تبسن ود هرامش تلکسا هک تشگ مولعم روئولف
،هاجیتن رد و هدراک بذاج یرتمک
مش زا یرتشیب روئولف هس هرامش ییایموم ناوختسا .دراد یرتمک تمدق و هدوب کاخ ریز یرتمک نامز تدم هرا
سپ تسا هدرک بذج جنپ هرامش ییایموم زا رتمک و ود دق
یمی ناوختاسا زا رتدایدج و ود هراماش تلکسا زا رت
جنپ هرامش ییایموم تسه
لودج(
3 .)
لودج 3 . هزادنا زا لصاح جیاتن و روئولف نازیم یریگ
O5
P2
هاگتسد طسوت تموتفورتکپسا
ر
دروم هنوگ و هنومن هعلاطم ود هرامش یکمن درم
هس هرامش یکمن درم جنپ هرامش یکمن درم
روئولف )%(
O5
P2
)%(
نازیم صلاخ دیارولف روئولف
)%(
O5
P2
)%(
نازیم صلاخ دیارولف روئولف
)%(
O5
P2
)%(
نازیم صلاخ دیارولف
تسار تمس هدند 98
/ 0 0 / 23 26
/ 4 01 / 1 0 / 18 61
/ 5 44 / 1 0 / 16 9
پچ تمس هدند 97
/ 0 0 / 25 88
/ 3 06 / 1 0 / 23 60
/ 4 40 / 1 0 / 15 3
/ 9
50 / یجنسمه لاس بای یبسن ی روئولف ( نژورتین و ،مویناروا ، )
اب لاس یبای قلطم ر دا وی نبرک رد حم طی یاه یکمن
یگنوگچ هب ندرب یپ یارب هطبار
ی ود نایا تظلغ نیب هانوگ
ی زا ییایمیاش هایزجت
لایلحتو یراامآ
زیلاانآ
( سنایراو
ANOVA
) هدافتسا .دش رفص هیعرف ندرک در یرامآ لیلحت کی رد هب
ناونع ینعم هجیتن
*راد هدایمان
یم ینعم حطس هب هک رادقم نیا .دوش هب ای هفرطود یراد
هب هصلاخ روط نیب تسا یددع تسا فورعمSig
0 اات
1 ضرف نتفریذپ ای ندرک در یارب یرایعم و
H°:R = 0
تسه . یتروصرد هک
ضرف
H°:R = 0
ناایم دواشن در
رگا و دراد دوجو للاقتسا ریغتم ود
H°:R = 0
دواجو یگتاسباو رایغتم ود نایم هک تسا ینعم نیا هب دوش در
رد هک یریغتم ای و دراد
Row(s)
دراو هدش رد هاک یرایغتم یور رب
Column(s)
،هدامآ راگا .تاسا راذاگریثأت
رادقم رادقم زاSig
کچوک )یرامآ قیقحت لوا عون یاطخ(a
رت و یواسم ای نآ
( دشاب
Sig ≤a
) ضراف هاگنآ
H°
یم در دوش و حلاطصا رد ای
، اد دوجو یگتسبمه ریغتم ود نایم هتش
هتاسباو رایغتم یور راب لقتاسم رایغتم و
.تسا راذگریثأت لکش 3 ینامز هزاب بام
نی 1400 ات 2500 لاس لبق ار یاکمن نادرام هدودحم رد نداعم
کامن راب نااجنز
تبسن زا لصاح جیاتن ساسا /رفسف دیسکا اتنپ
لباقم رد روئولف لاس
یبای دار وی نبرک یم لماش دوش
.
لکش 3 . هب روئولف تبسن دهاش رادومن تمدق اب رفسف دیسکا اتنپ
صخشم یاه دار
وی نبرک یکمن نادرم
جیاتن ساسا رب هب
تسد هدمآ هرامش یکمن نادرم ناوختسا یور رب قوف زیلانآ زا جنپ و هس ،ود یاه
( لوداج 3
و لکاش 3
صخشم)
یم بذاج هاس و ود هراماش یکمن درم هب تبسن یرتشیب روئولف جنپ هرامش یکمن درم دوش
هجیتن رد تسا هدرک دق
یمی هاب تباسن یرتشیب روئولف زین هس هرامش یکمن درم .تسا رگید یکمن درم ود زا رت
ییایوگ و تسا هدرک بذج ود هرامش یکمن درم دق
یمی ا ود هراماش یکمن درم هب تبسن نآ ندوب رت تاس
و ؛ رد
و هدرک بذج جنپ و هس هرامش یکمن درم هب تبسن یرتمک روئولف ود هرامش یکمن درم رخآ نیفدت
رتدایدج ی
* Significant
ار یم ناشن ساسا رب .دهد
یرامآ شزادرپ جیاتن هداد
اه ی هب تسد هدمآ طسوت مرن رازفا
، SPSS
بیراع مطا ناانی
هداد اه ی جیاتن اب روئولف دار
وی نبرک 95
% تسه نادب نیا . سانعم
توافت هک ت رادانعم
ی نایا نیاب زا هتاسد ود
هداد اه دراد دوجو .
2-3 . هزادنا یریگ مویناروا دوجوم
هنومن رد ناوختسا
یاه هعلاطم دروم
روا رد دوجوم موینا بآ
اه ی ز ینیمزری یط و یگتسهآ هب
نامز اه ی
ًاتبسن ناوختسا رد بذج اب ینلاوط هاب
ااج ی
رد میسلک ه
وردی سک نیزگیاج تیتاپآ ی یم
دوش ااش و نادند ،ناوختسا رد مویناروا بذج . دانور
هاب هبااشم ی
نیا رد روئولف بذج هنومن
اه دراد
( ،یموالعلارحب 152:1372
.)
زا شهوژپ نیا رد نادرام ماچ و تاسار تمس هدند
جنپ و هس ،ود هرامش یکمن
، هنومن رادرب ی دش رتشیب تقد یارب و هزادنا
گ یری ، رااب ود زیلاانآ نیا دایدرگ راراکت
لودج(
4 ).
لودج 4 . هزادنا زا لصاح جیاتن مویناروا نازیم یریگ
( )ppm ناوختسا هدند هنومن رد یکمن نادرم یاه
هنومن هعلاطم دروم ود هرامش یکمن درم
هس هرامش یکمن درم جنپ هرامش یکمن درم
تسار تمس هدند 47
/ 0 52
/ 0 67
/ 0
پچ تمس هدند 50
/ 0 52
/ 0 63
/ 0
3 - 2 - 1 . یطخ نویسرگر 14نیب
وC O8
U3
نیب یطخ نویسرگر زیلانآ زا لصاح جیاتن رات
خی یراذگ دار وی نبرک لوداج رد موایناروا دیسکا و 5
هداش هدروآ
،جیاتن نیا ساسا رب .تسا اجنآزا
یی هاک راداقم 019 / 0
Sig =
رد (
Coefficients
) کاچوک رات زا 05 / 0 رد تاسا
هب اهریغتم هجیتن دمه
.دنتسه هتسباو رگی نازیم
زینb
گرزب رت رفص زا ( تاسا 310 / 1 ) هاک ، طاابترا هاجیتن رد
میقتسم ی نیب غتم اهری اد دوجو
،نینچمه .در نازیم
رباربR
اب 807 / 0 تسه هک هجیتن رد
، یگتاسبمه بیراع
هداد اه زین رادقم لااب یی تسه .
لودج 5 . خیرات جیاتن اب مویناروا تبسن زا نانیمطا بیرض و یطخ نویسرگر یراذگ
دار وی نبرک Model
Unstandardized Coefficients
Model Summary
R
Standardized
coefficients Sig.
b Std. error beta
(Constant) f.p. ratios
310 / 1
000 / 0
125 / 0
000 /
0 0/807 0/703 0/068
019 / 0
هداس رت نی هزادنا ود نایم هطبار نایب یریگ
کی تسار طخ تسه
هداد یتقو . طخ یور مه دادتما رد همه اه
یم رارق تسار یم هتفگ دنریگ
ریغتم ود نایم هک دوش هطبار
ا ی .دراد دوجو لماک همه
ی نویاسرگر لیلحت ناوت
هداد نیا نتفرگ رارق یگنوگچ و طخ نیا ریسفت هب نآ یور اه
یگتسب دراد
،یمانکین(
223:1387 ).
لکش 4 ینامز هزاب ام
ب نی 1400 ات 2700 لاس نااجنز یاکمن نادرم ندعم هدودحم رد لبق ار
سااسا راب
زا لصاح جیاتن هزادنا
گ یری اب مویناروا تبسن لاس
یبای دار وی نبرک یم ناشن .دهد
52 / یجنسمه لاس بای یبسن ی روئولف ( نژورتین و ،مویناروا ، )
اب لاس یبای قلطم ر دا وی نبرک رد حم طی یاه یکمن
لکش 4 . تمدق اب مویناروا تبسن دهاش رادومن صخشم یاه
دار وی نبرک یکمن نادرم
ساسا رب دنم جیاتن
ر رد ج لکش 4 ج و د لو 4 یم صخشم یرتاشیب موایناروا جناپ هراماش یاکمن درم دوش
هجیتن رد تسا هدرک بذج هس و ود هرامش یکمن درم هب تبسن دق
یمی درام .تاسا راگید یاکمن درام ود زا رت
بذج ود هرامش یکمن درم هب تبسن یرتشیب مویناروا زین هس هرامش یکمن هدرک
هک ، ییایوگ داق یمی ندواب رات
تسا ود هرامش یکمن درم هب تبسن نآ و ؛
رخآ رد
، ود هرامش یکمن درم زین
درام هاب تباسن یراتمک موایناروا
و هدرک بذج جنپ و هس هرامش یکمن نیفدت
رتدیدج ار ی یام نااشن .داهد
یراامآ شزادراپ جیااتن سااسا راب
هداد اه ی هب تسد هدمآ طسوت مرن رازفا بیرع ،SPSS
مطا نانی ود نایا یاطخ نویسرگر نومزآ هتاسد
هداد زاین
95%
تسه .
3-3 هزادنا یریگ نژورتین دوجوم
هنومن رد ناوختسا
یاه هعلاطم دروم
هنومن تمدق نییعت هرابرد تواضق یارب اه
ب ساسا ر هزادنا
نژوراتین نازیم یریگ دواجوم
ناوختاسا رد
، یتاسیاب
دهاش یاهرادومن
، هانومن ااب تبسن نیا نییعت و رفسف هب نژورتین تبسن زا هدافتسا اب موالعم ناس ااب ییااه
، و
نژورتین هب نبرک تبسن زا هدافتسا اب دهاش یاهرادومن هیهت نینچمه و
نژورتین هب
رفاسف .داندرگ میاسرت ، ااب
هب هجوت جیاتن زیلانآ
ICP-MS
هنومن ناوختسا اه
ی یکمن نادرم هدند
، هنومن نبرک و رفسف نازیم ناوختسا
اه رد
لودج 6 هدروآ هدش دنا .
( نژورتین هب نبرک تبسن زا هدافتسا اب ار دهاش یاهرادومن میسرت زین )C/N
م ی تباسن هکارچ دننک ردC/N
نژلاک رقت ساسا رب و تباث ًابی نبرک
= 5 / 2 نژورتین و
= 1 تاسا هدش هداهن انب نیانچمه شور نایا ااب .
ام ی ناوات
یارب هنومن رد نبرک تظلغ ایآ هک درک مولعم لاس
یبای شور اب دار وی نبرک هاب .رایخ اای تاسا یفااک نازیم هب
لیلد ثأت قطاانم یاراب دایاب دهااش یاهرادومن ،ناوختسا رد نژورتین تظلغ شهاک دنور رد یطیحم طیارش ری
