QUYEN CON NGlTdfl TRONG LUAT PHAP QUOC TE DirOfC QUY DjNH TRONG HIEN PHAP VIET NAM
Trin Qudc Huy*
Nhin thirc tam quan trpng cic quyin con ngMi, Vidt Nam da tham gia vdi tu each la thinh vien ciia cic Cdng ude qude te vi quyin con ngUdi. Trong sudt qua trinh lip hien, lap phip, Viet Nam ludn dinh hudng vi hoin thien hd thdng phap luit theo tidu ehuan chung vi quyen con ngudi mi thigidi da thda nhan.
Trao hoc bong clio cac IruSng dai hoc,
Da ed nhieu djnh nghTa vd Q u y e n eon n g d d i , nhdng vd mat khoa hpc, khd CP sU thdng n h i t ma phu thudc vao tinh cha't chd quan cua moi ngUdi, tdy tdng ITnh vdc nghien edu. Chang han, Hien phap nam 1791 cua Phap vidt: quydn con ngddi la
"quyin tU do, sd hdu, dUde an toin va chd'ng lai
' BO mfln Phdp luat, Dar hoc An nmh nhandan.
coi, hi^u hoc vS CO thanh tich hoc tap gi6i n dia ban Thanh p h ^ Ho Chi f^inh (ngay 19/7/2014}
ap bifc". Tuyen ngdn dpc lap eda /viy nam 1776 Met ke cae pham trd cd ban cCia quyen con ngddi, dd la
"cac quyin sdng, quyin tu do vi quyin mdu cau hanh phiic"... Tuy nhidn, djnh nghTa ve Quyen cpn ngddi phd bien n h i t v i n la djnh nghia cua Cae dy Lien hdp qud'e: "Quyin eon ngudi li nhOng bao dam phip ly toin eau ed tie dung bao ve cic ca
nhan vi eac nhdm chdng lai nhOng hanh ddng hoic sd bo mac mi lim tdn hai din nhin phim, nhdng sd dddc phep va tudo cdban eua con ngddi.''.
0 gdc dp chung nhat, cp the tha'y quyen cpn ngddi la nhdng quyen td nhien, ddpc tap hda ban eho va vdn cd eua con ngddi, khdng bj han chd hay phdn bidt ve qudc tjch, tdn giao, gidi tinh, ngudn
TAP CHi THiNG TIN oil NGOAI S t ' r ^
....^__ tllT4
gdc qudc gia hay d i n tde, mau da, ngdn ngd hay b i t k^ mdt dac didm nao khac.
Mpi ngddi deu dUdc hddng quydn eda minh mpt each binh dang va khdng cd sd phan bidt dd'i xd. Quyen con ngudi la quyen dddng nhien, g i n lien vdi con ngddi kd td khi sinh ra va khdng dp sd ban phat cda bat cd Nha nddc nao.
Xac djnh quyen con ngudi la mpt trong nhdng npi dung trpng tam cda thd ky XX, ndn Lien hdp qudc da xiy ddng mdt hd thdng phap luat qudc te ve quydn eon ngddi, dd la nhdng dieu ddc qudc te ddpc the hidn d cac hidn chddng, cdng ddc cung hang tram van kien khae nhau,... cd gia tri phap ly rang bude vdi eac qudc gia thanh vien, trong dd quan trpng n h i t la Hien chddng Lien h d p q u d e n a m 1 9 4 5 , Tuyen ngpn thd gidi ve quyen cpn ngUdi nam 1948 (UDHR), Cdng ddc qudc td vd cae quyen d i n sd va chinh trj nam 1966 (ICCPR) va Cdng ddc qude tdvd cac quyen kinh td, xa hdi va van hoa nam 1966 (ICESCR).
Nhan thdc t i m quan trpng cac quyen eon ngUdi, Viet Nam da tham gia vdi td each la thanh vien cua cac Cdng ddc qudc td ve quyen cpn ngudi. Trpng sudt qua trinh lap hidn, lap phap, Viet Nam ludn djnh hddng va hoan thien he
thd'ng phap luit theo tieu ehuan chung vd quyen con ngudi ma the gidi da thda nhan. Ngay td nhdng ngay d i u hinh thanh Nha nddc Vidt Nam dpc lap, Chu tich H P Chi Minh da xac djnh nhidm vu cap bach cua nUdc Vidt Nam Dan chd edng hda la phai xay ddng b i n Hidn phap that sd dan ehu, de cao quyen, ldi fch ehinh dang eua nhan dan. Trong cac ban Hidn phap eda Vidt Nam nam 1946, 1959, 1980, 1992 ddu cd nhdng ndi dung de c i p ddn quyen cdng dan trong dd Idng ghep quyen cpn ngddi de d i m bap lpi ich chinh dang cua ngddi ddn. Hidn phap nam 2013 (sda ddi Hidn phap nam 1992), goi chung la Hidn phap nam 2013 cua nude Cdng hda Xa hpi ehd nghTa Viet Nam da kd thda, bd sung cae quyen edng dan, dong thdi t i n dau tien quyen eon ngddi dddc tach ra khdi quyen cdng dan va dddc ghi nhan trang trpng tai Chddng 2 Hien phap.
Cach ghi nhan quydn con ngddi trong Hidn phap nam 2013 thd hien sd thay ddi toan didn tU duy ve quyen eon ngddi va ky thuat lap phap d Viet Nam, ddng thdi khang djnh quan diem cCia D i n g Cpng sin Vidt Nam va Nha nddc Cdng hda Xa hdi chu nghTa Viet Nam that sd tdn trpng quyen con ngUdi, dam b i o
LV LUijH. THI/C T l i N . KINH NGHIEM •
quydn eon ngddi trdn thuc te, phd hop vdi luat phap qudc td. Cu thd la:
Tbii nhi't, cich hieu vi ghi nhin quyin con ngddi theo hudng thda nhin quyin con ngddi la quyin td nhien vdn ed, khdng phai quyin con ngddi li do Nha nddc ban phat cho.
Trong eac b i n Hien phap trudc day, nha lam luat quan niem quyen eon ngddi va quydn edng dan ddng nha't, khdng tach bidt, vi vay trong cae b i n Hien phap chi quy djnh quyen c d n g d a n V i d t Nam va m j e nhien hidu rang cung la quydn con ngudi. Nhdng trong Hidn p h i p nam 2013 thi quydn con ngudi dddc hidu la quyen td nhien, vdn cd eda eon ngddi td luc sinh ra, edn quyen cdng dan gan lien vdi qude tich, the hien mdi quan he phap ly gida edng d i n vdi Nha nddc, dddc Nha nddc b I p d i m chp cdng dan eua nude m i n h , ehi nhdng ngddi ed qudc tjch Viet Nam m d i dddc hddng quydn cdng dan d Vidt Nam, nhdng quyen eon ngudi thi ta't e i mpi ngddi khdng phan bidt ve qudc tich, mau da, sac tde, tdn giap,... v i n dddc hddng quydn cpn ngddi.
Chinh vi v i y , ve ky thuat lap phap cung cd sd khac nhau cd b i n , neu nhd trong cae b i n Hidn phap trudc day do long
TAP CHI THONG TIN DOI NGOAI SO -
• L V L U ^ N . THI/C T l i N . KIHH NGHllM
ghep quyen con ngddi trong quyen cdng dan ndn khi nuy dinh vd quyen con ngudi, quydn cdng dan thi dung cum td "cdng dan"
dd didn t i , cdn Hidn phap nam 2013 da phan bidt rd r a n g g i d a q u y d n con ngddi vdi quydn cdng dan nen trong nhdng quy djnh vd quydn cpn ngUdi se ddng cgm td "mpi ngddi",
"khdng ai" dd didn t i , cdn quy djnh ve quyen cdng d i n t h i d u n g c u m t d
"edng d i n " .
Tha bai, Hiin phip nam 2013 thda nhan vi khing dinh nguydn tac tdn trong quyin con ngddi da dddc luat phip qud'ctd ghi nhin.
Nguyen tac tdn trong quydn eon ngddi I l n d i u tien dddc khang dinh Idng ghep vdi quyen cdng ddn tai Hidn phap nam 1959:
"thi hidn d chi dd lim chii tip the eiia nhan din lao ddng, kdt bdp hai hda nhdng ydu cau eua cudc sdng xa bdi vdi td do chin ehinh eua ci nhan, bao dam sd nhi't tri vi ldi ich gida nhi nddc, tip thi vi ca nhin theo nguydn tic mdi ngddi vi moi ngddi, moi ngddi vi mdi ngddi.
Quyin eua edng din khdng tich rdi nghTa vu edngdin.
Nhi nddc bao dam cic quyin eiia cdng din; edng dan phii lim trdn nghTa vu ciia minh ddi vdi Nha nddc vi xa hdi''.
Tidp tuc khang dinh didu nay, Hidn phap 1992 quy dinh "6 nddc Cdng hda Xi hdi chii nghia Vidt Nam, cae quyin con ngudi vi chlnh trj, din sd, kinh ti, van hda vi xa hdi dddc tdn trong, the hidn d cic quyin cdng din vi dddc quy dinh trong Hiin phapviLuit."^
"Quyin vi nghTa vu ciia edng din do Hiin phip vi luit quy dinh"'.
Tren cd sd dd, Hien p h i p nam 2013 tidp tuc khang dinh nguyen tac tdn trpng quydn eon ngddi dddc ghi n h i n trong Cong ddc Lien hdp qude vd quyen con ngUdi ma Vidt Nam l i mOt thanh vidn chinh thdc. Hie'n p h i p n i m 2013 quy dinh: "d nddc Cdng hda Xa hdi chil nghTa Vidt Nam, cac quyin con ngddi, quyin cdng din vi ehinh tri, din sU, kinh td', van hoa, xa hdi dddc edng nhan, tdn trong, bio vd, bio dam theo Hidn phip vi phap luit"'
Nhd vay, Hidn phap nam 2013 tidp tuc hidn djnh nguydn t i e tdn trpng quydn cpn ngudi mdt each trang trpng, nhdng each ghi nhan da khac hoan toan sp vdi c i c b i n Hidn pha[j trddc day va the hidn quyen con ngddi trong phap luat Vidt Nam ngiy c i n g tiem can vdi phap luat qudc te. Ndu nhdtn/dc day quyen eon ngddi dddc
ghi nhan trpng Hidn phap v i luat theo kieu N h i nude ban phat quydn con ngddi - di ngUde lai vdi tridt l'j> vd sd tdn tai mdt each ty nhien eda quydn eon ngddi thi Hidn p h i p n i m 2013 ghi n h i n quyen con ngddi theo hddng tdn tai mdt c i c h td nhidn va Nha nddc ehi ddng vai trd cdng nhan, tdn trpng, b i o vd v i b i o d i m thdc hidn.
Thiir ba, lin diu tidn nguydn tae gidi han quyin eon ngddi dddc hiin dinh.
Vdi b i n c h i t quydn eon ngddi l i quydn ma mdi ngudi deu cd vi ddn giin hp l i con ngddi. Chinh vi thd, quyen con ngddi la cua mpi ngddi, binh dang va b i t k h i x i m pham.
Nhdng trpng luat phap qudc td cung dat ra nguyen t i c gidi han quydn eon ngudi, ed nghTa r i n g Cdng ddc qudc td eho phep cae qudc gia thanh vien dddc ap dat mpt sddidu kien vdi viec thdc hien, hddng thu mpt sd quyen cpn ngddi nhat djnh.
Then Didu 4 ICESCR, cac qudc gia t h i n h vidn ed thd dat ra nhdng gidi han cac quydn ccn ngddi da dddc ghi nhan trong Cdng Ude, vdi c i c didu kidn sau: " ! . NhOng gidi ban dd phai dddc quy dinh trong phap luit qudc gia; 2. NhOng gidi han dat ra khdng trai vdi ban chit eiia cac quyin cd lidn
TAP CHi THONG TIN O(!I NGOAI St' T p j
quan; 3. Vide dat ra cac han chi vi quyin la ein thiit trong mdt xi hdi din chil vi nham muc dich duy nha't li de thiie diy ldi ich chung ciia cdng ddng"". Theo quy d j n h
trong Cdng ude ICESCR va ICCPR, c i e m u c d i c h thddng dddc ndu Idn dd eho phep gidi han quydn eon ngddi l i : De b i o vd an ninh qude gia, dd b i o d i m an tpan chp edng dong, de
LV L U i N . THI/C T l i N . KINH NCHlCM •
b i o ve sde khde hay dao dde cua cdng ddng,...
Thep quy djnh trong Cdng ddc ICCPR thi en 7 quydn m i cae qudc gia t h i n h vien cd thd gidi han quydn con ngddi, eu the:
STT
1
2
3
4
5
6
7
Quy^n
Tl/ do di lai
ThO tuc true xuS't ngttc/i niidc ngoai Khdng cho phep bao chi va c6ng chung tham du phiSn toa hinh St/ ho$c dSn si/
Tu do bieu dat tdn giAo v^ tin ngudng
Tu do biSu dat
Ta do hdi hop hda binh
Tl/ do ISip hdi
Di^u trong ' LV do ICCPR 1
12
13
14
15
16
17
18
Ly do An ninh qudc gia Trat tl/ cdng cdng Su'c khoe cdng dSng Dao dCtc cdng dSng Quyin vk tii do cda ngUdi khac An ninh qud'e gia
An ninh quoc gia Trat tu cdng cdng Dao diic cdng ddng Ddi sdng ridng tii cOa cac bSn Lcfi ich cua cdng If An toan cdng cdng TrSt tu cdng cdng SCfc khoe cdng ddng Dao dtyc cdng dong QuvSn va tU do cda ngUcfi khac An ninh qud'e gia
Trat tu cdng cdng SL/C khoe cdng ddng Dao dOc cdng dSng QuySn va uy tfn ngUcfi khac An ninh qud'e gia An tokn cdng cdng Trit tu cdng edng SL/C khoe cdng ddng Dao diic cdng ddng Quyen va tu do cda ngudi khac An ninh qud'e gia
An toan cdng cdng Trit tu cdng edng SiJc khoe cdng ddng Dao dUc edng ddng QuySn va tiJ do cOa ngUdi khae
TAPCHlTHtNGTINDOINGOtlSt -
• LYLlfiH-THI/C TIEN-KIHH HGHI|M
Viec hoan thi0n phap luat Viet Nam ve quyen con ngUdi khdng nhdng tiep tuc ghi nhan nguydn tac tdn trong quyen con ngudi, ma lan dau tien nguyen tac gidi han quyen con ngUdi dUOc hi^n djnh trong H i ^ n phap nam 2013, cu the: "Quyen con ngudi, quyen cong dan chl CO the bi han che theo quy dinh cua luat trong trudng hop can thiSt vl ly do qudc phong, an ninh quoc gia, trit tU, an toan xa hoi, dao dClc xi hoi, sCtc khoe cua c6ngd6ng"\
Trong cac ban Hien phap trUdc day da quy dinh ve quyen va nghTa vu cda cdng dSn, mac du chUa tach bi0t ro rang giOa q u y i n cong dan vdi q u y i n con ngUdi, nhUng cung da cd sU long ghep.
N g u y e n tac g i d i h a n quyen con ngudi lan dau tidn duOc hien dinh tren CO sd thda nhan nhOng n g u y e n t a c g i d i h a n q u y i n con ngUdi trong luat phap qud'e te da tao cd sd phap ly vdng chac de bao d^m quyen con ngUdi mpt each td^i da, bac bd hoan toan nhQng luan dieu xuydn tac cda cac the lUc thu djch vu khd'ng, vu cao Viet Nam vi pham nh§n quyen. Tuy nhidn, dieu d d c u n g d a t r a mot nhidm vu rift Idn vdi
edng tac \ip phap cho cac CO quan chdc nang, ne'u nhUtrUdc kia cac chu the cd quyen ban hanh van b^n quy ph^m phap luat thi tat ck chd t h i d i u cd q u y i n ban hanh nhdng van bkn cd ndi dung han chd' quyen c d n g d a n , q u y i n con ngUdi, nhUng theo quy djnh tai Dieu 14, Hien phap nam 2013 thi chl cd Quo'c hdi mdi cd quyen ban hanh luat chda dung ndi dung han che q u y i n con ngUdi, cac co quan chUc nang ph^i rk soat he thdng van b^n chda dung quy dmh han chd^ q u y i n con ngudi d l xiy dung luat, trinh Quo'c hdi ban hanh de d^m bko giatriphap ly.
Thit tif, quyin con ngudi trong Hii'n phap Viet Nam quy dinh ngay cang ring va tuang thich vdi luit phap qudc te.
Theo ghi n h a n t ^ i Tuyen ngdn nhan quyen tCf D i i u 3 den Dieu 28 thi cd 19 d i i u quy djnh v l cac quyen d a n sii va chfnh trj, 7 d i i u quy djnh v l cac q u y i n kinh te', xa hgi v& van hda ma con ngudi dupc hudng. Cu thd': Quyen sdng, q u y i n tu do va an ninh ca nhSn ( D i i u 3}, Q u y i n khdng bi lam nd Id hoae nd dich ( D i i u 4}, Quyen khdng bj tra t a n , bj ddi xd hay
trdng phat tan te v6 nhan dqio ( D i i u 5), Quyen dUpc thda nhan tU each nhu mpt con ngUdi trUdc phap luat (Dieu 6), Q u y i n binh d i n g trUdc phap luat v^
dupc phap l u | t b^o v$
(Dieu 7), Quyen dUpc bcio ve khdi nhdng hanh vi vl pham q u y i n con ngUdi bang nhu'ng tda an vdi nhdng phUPng tidn phap ly cd hi$u lUc (Dieu 8), Quyen khdng bj b^t bd, giam d m d^y ^i vd cd (Dieu 9), Q u y i n dUPc xet xd cdng minh va cdng khai trUdc mdt tda an doc ISp, khdng thidn vi ( D i i u 10), Quyen dupc coi la v6 tpi cho tdi khi hanh vi p h ^ m t d i dupc chdng minh, va khdng bj coi \k pham tdi ve mOt hanh dpng ma trong thdi gian xky ra chUa cS'u thanh mpt tdi hinh sU ( D i i u 11), Quyen dUdc luat phap bSovd khdngbj canthi$p vao ddi tU, gia dinh, ch6 6 hoae t h u t i n , khdng bj xam hai danh d u hay uy tin ca nhan (Dieu 12), Quyen tu do di lai va cU tru, bao gom q u y i n rdi khdi hoae trd Igi qu^c gia c u a m i n h ( D i i u 13), Quyen ty nan ( D i i u 14), Q u y i n cd qudc tjch (Dieu 1 5), Quyen td do kd't hdn va xSy di/ng gia dinh ( D i i u 16), Q u y i n s6 hOu tai s^n ridng (Dieu 17),
TAP CHiTHflNG TIN DlllNGOAl S O ' ^
LV L U i H . THI/C T l i N . KINH NGHIfM •
Quyen td do td tddng, tin ngudng va tdn g i i o (Dieu 18), Quydn td do ngdn luan, td do bieu dat (Dieu 19), Quyen td do hdi hpp v i lap hdi (Didu 20), Quydn tham gia q u i n ly d i t nddc v i tham gia binh dang vao c i c cdng vide chung eua di't nddc (Didu 21), Q u y e n ddoe b i o d i m an ninh xa hdi (Dieu 22), Quydn lam vide va dddc t r i Iddng ngang nhau ehp nhdng c d n g viec nhd nhau, dupe t r i Iddng xdng dang v i hdp ly dd d i m b i o eho mpt cudc sdng cd g i i tri nhd m d t con n g U d i , d d d c thanh lap hoae gia nhap c d n g doan ( D i e u 23), Q u y i n nghi ngdi, g i i i trf (Dieu 24), Quyen cd mdt mde sdng thieh dang v i dddc b i o hidm. Phg nd va trd em dddc giup dd d i e biet (Didu 25), Quyen dddc hpc tap (Dieu 26), Quydn ddpc tham gia vao ddi sdng van hda cua cdng ddng, thddng thdc v i n hda - nghe thuat, quyen ddpc b i o hd c i c lpi ich v i t chi't va tinh t h i n phat sinh t d c i c sang tao khoa hpc, van hpc hay nghd t h u i t cda minh (Didu 27), Quyen dddc sdng trpng mdt trat t d xa hpi v i qud'e t d , ma trong dn c i c quydn va td do cd b i n neu ra trpng
Tuyen ngdn ddpc thdc hidn mpt c i c h d i y dd (Dieu 28).
Trdn cd sd tdn trpng c i c quydn con ngUdi da duoc luat phap qude t d ghi nhan, Hidn phap Viet Nam n i m 2013 tidp tue hien dinh nhdng quyen con ngudi m i Hidn p h i p nam 1992 da Idng ghep trong c i c quydn edng d i n va hidn dinh bd sung c i e quyen eon ngddi mdi, eu thd: Quyen sdng; Quydn hidn md, bd phan cd thd ngudi va hidn x i e ; Quydn b i t k h i x i m pham vd ddi sung ridng td, quyen b i p ve danh dd, uy tin cda minh; Quyen dddc b i n d i m an sinh xa h p i ; Quyen hddng thu va tidp c i n e i e gia trj van hda, tham gia v i o ddi sdng van hda, sd dung c i c co sd van hda; Quydn xae djnh d i n t p c ; CJuyIn dddc sdng trong moi trudng trong lanh.
Nhd vay hidn djnh vd quyen con ngddi trong Hidn p h i p Viet Nam nam 2013 n g i y c i n g h o i n thien v i d i m b i o rang h i u hdt quyen cpn ngUdi dUde ghi n h i n trong cac Cdng ddc qudc td ma Vidt Nam la t h i n h vidn da dddc hien dinh, the hien bddc p h a t t r i e n quan trpng trpng vide md rdng va p h i t trien quydn cpn
ngddi, p h i n i n h thanh tdu phat tridn cda g i n 30 nam ddi mdi cda N h i nddc ta.
Trpng didu kien nddc ta hien nay, trddc xu thd dan ehd hda, giao luu v i hdi nhap kinh t d qudc td ngay c i n g sau rdng, viec b i o d i m thdc hien quydn con ngddi ddi hdi p h i i i p dung ddng bp nhieu g i l l p h a p . Ben c a n h v i e c hpan thidn cac quy dinh thi trddc mat hidn nay can t i p trung r i soat, sda ddi, bd sung, xay ddng va h o i n thidn hd thdng p h i p luit, tao eo sd p h i p ly cho viec b i o vd, thue day v i p h a t t r i d n q u y d n con ngddi. Ddng thdi, p h i i xay ddng nen h i n h chinh va td p h i p hinh sU edng minh, cdng bang de d i m b I p q u y d n con ngddi duoe tpn trpng va thdc thi trong thdc td. •
Chu thich:
1. Khoa Lu5t - Dal hge Qutfc gia HS Ngi (2009), Gi^o tnnh Ly lu^n vli phap hst v4 QuySn con ngufti, Nxb. CTQG, H , t f . 4 1 .
2. D i i u 59, H i ^ n phdp nUdc COng hoa Xa hoi chii nghTa V i § I N a m n a m l 9 5 9 . 3. Dieu 50, H l ^ n phSp ni/dc Cong hoa Xa hai chii nghTa V i e t N a m n 3 m l 9 9 2 . 4. D i l u 5 1 , Hi^n phdp nude Cong hba Xa hoi chO nghia Vigt Nam n a m ! 992.
5. Khoiin 1, Di^u 14 H i ^ n phdp nu6c Cgng hda Xa h0i chii nghta Viet Nam nSm2013
6. Dieu 4, e6ng ude quoc te ve cac q u y i n kinh t^, xa h0i va van h6a nam 1966.
7. Khoan 2, D i l u 14 H i ^ n phap nifde COng h6a Xa hgi chO nghTa Vi&t Nam nam 2013.
TtPCHiTHtNGTINOtlNGOtlSt - ^
