DONG LiNH DlTDTNG PHUffNG DUC (1897-1958)
NHA BAOUO THANHGIAU TAMHUY^T
DINH XUAN LAM*
H
di dd, edn la hpc sinh tilu hpc d mdt thanh phd nhd ciia mien Trung, dang tudi ldn len toi r i t ham me dpc sach bao - ma sach bao thdi dd lam gi ed nhieu nhQ bay gid - toi da doe ban dieh eua Ddng Linh DQdng PhUdng Due cud'n NhQng chuyin bi mat thdnh Ba Li (1) cua tae gia Ogien Xuy dang tai tren Tap chi Tieu thuyi't thQ Bdy. Cung nhU cac ban cung IQa tudi thdi dd, toi say sua theo ddi eae tinh tiet ly ky, diy h i p d i n cua eau chuypn, eho tdi nay thdi gian da each xa tren 60 ndm ma tdi v i n edn nhd ten mpt sd nhan vat trong truypn, khdng phien am theo nguyen van ma phdng dieh theo y, nhU Sdn Ca, Ld Ddn PhUdng, My Vp, Thdy Dd, ed Ham Tieu... ta't nhien tdi ehUa hilu biet gi ve gia tri hipn thUe xa hpi dUdng thdi cua tac gia.Mai tdi sau ndy, nhd dUdc hpc hdi rpng hdn, tdi mdi dUdc biet ehinh Mae (Karl Marx) - ngUdi sang ldp Chu nghia xa hpi khoa hpe - da danh gia eao tae p h i m nay.
Ve tac gia Ddng Linh DUdng PhUdng Due, hdi dd toi cung chi biet ed the, edn biet it hdn mpt so' tac gia eung thdi nhU Nguyen Do Mue, Phan Ke Binh, Nguyen
Trpng Thudt... ma tdi dUde dpc nhieu hdn.
NhUng gid day, elm trong tay ban thao Tuyen tap Ddng Linh DUcfng PhUcfng DUc gdm 4 tap vdi tdng sd tren nghin trang, tdi vd cung ngd ngang va cam phuc trUdc sU nghipp bao chi ldn lao ciia mpt nha bao lao thanh hdi nQa d i u the ky XX. Su nghipp bao ehi ldn lao ndi day khdng chi gidi han ve mat sd lUdng, ma ea - va ehu ydu - ve mat cha't lUdng.
Nhu ten cdng trinh da xac dinh, day mdi chl la mpt "Tuyen tap" mpt sd bdi viet eua Ddng Linh DUdng PhUpng DUe tQ nam 1915 de'n 1956. Ngoai Phdn I gidi thipu tdng quat con ngUdi va sU nghipp, 5 p h i n cdn lai danh eho nhQng bai viet tren bao va tap ehi (Phdn II); truypn ngin (Phdn III);
thd (Phdn TV); dieh (Phdn V); trich vdn ban cdng bd'hep (Phdn VI).
Dieu d i u tien de nhdn t h i y la qua cac bai viet da bpc lp rd eai tam ciia ng^Qdi viet ludn ludn quan tam den nhQng v i n de ldn cua xa hpi, khong chi dQng lai d chd phat hipn v i n de ma quan trpng hdn la da dQa ra nhQng y kien ed tinh giao due each hanh ' GS. Dai hpc Quo'c gia Ha Npi
14 Rghi&i cijru Lich sit. s6 8.2008 xii, hQdng dan ldi Qng xii, tQc la de ra
nhQng bien phap va phQdng hQdng giai quyet thieh hdp.
De nhdn tha'y la tac gia r i t tam huyet vdi sQ nghiep giao due. Ong da cd nhieu bdi viet ve giao due ed gia tri, cho tdi nay v i n mang tinh cdp nhdt, thdi sQ, de cap sau sic den mpi khia canh ciia giao due. NhQ nhQng bai ve vai trd eua giao due trong ddi sd'ng con ngUdi; Vai trd ciia xa hdi do'i vdi sU nghiep giao due; Vai trd cua nhd trUdng trong sU nghiep gido due; Vai trd cua cac trUdng tu thuc dd'i vdi nen giao due qudc dan... Ong edn phat bieu y kien ve phUdng phdp day hpe cac bp mon, nhQ gdi tri khdn cho tre em, day tre tdp dpc, each cha'm bai, each thQdng phat hpe trd... Ong cdn di tdi nhQng de nghi eu the nhQ can phai cd nhieu ky tuc hpc xa cho hpe sinh, phat p h i n thQdng de khuyen khich dpng vien hpc tdp... Cd the ndi d i y la mot hp tQ tudng ve giao due kha hoan chinh va tien bd, va nhQng bai hpc kinh nghipm rut ra tQ nhQng bai viet ve giao due cua Ddng Linh DQdng PhUdng DUe v i n cdn ed gia tri vd ein dupc nghien cQu vdn dung vao viec xay dQng va phat triln giao due hien nay. Ong dae bipt de eao yeu eau hpc tap lich sii dan tdc, k h i n g dinh "khdng biet sQ Viet Nam khdng phai la ngQdi Vipt Nam. NgUdi Vipt Nam phai hpc sii Vipt Nam". Cung nhu n h i n manh tdi nhipm vu gay dUng nen Viet hpc phd thdng, truyen ba rdng rai chQ Qud'c ngQ, "ngUdi Viet Nam phai hpc chQ Vipt Nam, phai biet chQ Viet Nam".
Cd mpt dieu eung r i t dang dUde neu len, dd la trong khi de cap tdi nhQng v i n de lien quan tdi giao due, Ddng Linh DQdng PhQdng DQC khdng bao gid quen lang dd'i tQdng ddng dao eiia giao due Id quang dai q u i n ehung nhan dan, nhQng hpc trd d
thdn que, nhQ viec bao trd vipc hoc d ndng thdn, lam thdy d ehd'n thdn que, ldp trQdng hpe d chdn hQdng thdn... va trong hoat ddng thQc te dng da cd nhieu ddng gdp trong viee truyen ba chQ qudc ngQ va nang cao dan tri.
Sau giao due thi ehii de van hda dan toe cung dQdc Ddng Linh DQdng PhQdng Due rat quan tam. Ong da vie't nhieu bai gidi thieu nhQng di tich dng cho Id tieu bilu cho qud'e hdn, qud'c tuy ciia dan tpc nhQ Vdn Mieu Ha Ndi, eung nhQ mpt so' le hdi, phong tuc tap quan nhQ Tet nam mdi, Tet giet sau bp, Ngay xa toi vong nhan, le cQdi xin, y phuc... NhQng dang ehu y la dng tuypt nhien khdng chi ea ngdi mpt chieu nhQ mdt so' nha Nho eung thdi ma tren cd sd tiep thu dQdc nhQng tU tudng tien bp ciia van hda phUdng Tay dUdc du nhdp vao Vipt Nam tQ nhQng nam d i u thd ky XX, dng ddng thdi cung phe phan nhQng hu tuc ein tript bd hay siia ddi nhU cac tyc ddt vang ma ngay R i m thang Bay, ddng cdng chang day trong le rUdc dau, theo hUdng phuc vu thiet thUc cho vipe nang cao ddi sdng nhan dan, ehii yeu Id ndng dan.
Ddng Linh DUdng PhUdng DUc cung r i t quan tam de'n v i n de kinh td. Gidng nhU eae nhd nho duy tan d i u the ky trUdc, dng manh dan de cdp tdi nhQng v i n de ndng hdi trong ddi sdng xa hdi bd'y gid, nhQ v i n de canh tranh, each dung ddng tien, cae v i n de nhdn cdng, cdng vipc kinh doanh...
de di tdi mpt dieu e i n dupe k h i n g dinh, mang lai niem tin cho ngUdi dan, dd Id ed the lam giau. Ddi tUdng ehu yeu dng ludn ludn v i n hUdng tdi Id nhQng ngQdi ndng dan nghdo khd trong luy tre xanh. Qua cae bdi viet, dng mudn lam ro mpt chan Iy Id mpi vipe liie b i t d i u deu khd (van sQ khdi d i u nan), nhQng vdi sQ nd lile cua ca nhan, cpng vdi tinh hQu ai thUdng yeu giup dd l l n
Bdng Linh Dirong Phugng Di/c. 15 nhau trong cupc sd'ng, n h i t dinh se di tdi
thdnh cdng.
Ro rdng la qua cac bai viet dng dd de cdp tdi nhieu mat eiia ddi sdng xa hdi, van hda tu tudng dUdng thdi - t i t nhien khdng tranh khdi mpt sd han che n h i t dinh - nhUng da toat ra tinh t h i n nhan dao, yeu nUdc, thUdng dan, g i n bd vdi que hUdng cua mdt tri thQc tien bp da xac dinh cho minh con dQdng c i n di theo d l phuc vu nhan dan, phuc vu dd't nQdc vdi t i t ca nhipt tinh vd kha nang cua minh.
Cd mdt dieu rdt dac sic eung c i n dUdc neu len khi tim h i l u gidi thipu sQ nghipp bao ehi eiia Ddng Linh Dudng PhUdng Due, dd la sQ lien tuc trong hoat ddng bao chi ciia dng khdng chut ngQng nghi, ngay sau each mang Thang Tam thanh cdng (ndm 1945), dng da cd nhieu y kien len chinh quyen mdi de nghi thile hipn mpt sd cdng vipe n h i m bieu dUdng tdn vinh tinh t h i n yeu nUdc, nhU dUng den mieu thd cdc anh hung lipt si, tdn tao khu di tich, lap dai bia ky nipm..., vd sau ngdy hda binh dUdc lap
lai (1954), dng lai de nghi lap bia ky niem ngay bd dpi ta ve giai phdng Thu dd tai ngay Ciia Bic thdnh Ha Npi. Phan 6 (trich van ban cdng bd hpp) gdm cac thQ tQ gQi eho eae ea nhan hay dodn t h i td chQc xa hpi trQdc day chQa dQdc cdng bd rdng rdi, chQa ddng tren bdo ehi hay in thanh sach.
Thdi dai ngay nay da doi thay, xa hpi ngay nay dd cd nhQng yeu cau mdi so vdi trQdc, npi dung cac bdi viet eua Ddng Linh DQdng PhQdng Dile ed nhQng diem da dQdc md rpng vd thilc hipn vQdt qua sQ mong dpi - dd la dieu t i t nhien va dang mQng -nhUng dieu quan trpng la ghi nhan tam huyet cua mpt nha bao, mpt vdn hoa chan chinh giau long yeu nUdc, eo tinh t h i n dan tpc, sud't ddi minh dd khong ngQng pha'n dau eho vipc nang eao ddi sdng eiia nhan dan theo dung ndng khieu va sd trQdng ciia minh. Thiet tQdng vipc ghi nhan nhQng ddng gdp ciia dng tren linh vUe bao chi cung la mpt thai dp, mpt viec ldm dung d i n vd cin thiet ciia ehung ta ngdy nay dd'i vdi ngUdi xUa.
CHU THtCH
(*). Sinh t^i xa Mai Linh, tong Dong DUPng (nen c6 but danh Dong Lanh), huy^n Thanh Oai, tinh Ha Dong, sau la xa Dong Mai, tinh Ha Tfiy (nay thupc dja ph^n Thii d6 Ha Npi).
(1). Les mysteres de Paris, tac gia la Eugene Sue (1804-1857), nha vfin Phap, c6 cac tac phfim mang tinh nhfin d^o sau sfic: Bi mdt thdnh Paris, Ngudi Do Thdi lang thang...
