NGUYEN NHAN HINH T H A N H VA Q U A TRINH TON GlAo HOA NHAN VAT QUAN VU T H A N H QUAN T H A N H DE Q U A N
TRONG V A N H O A NGITO*! HOA
Tr4n Van TVong Khoa Ngii van - Khoa hpc xa hoi
Email: [email protected] Pham Hutmg Giang Khoa Du Hch Ngdy nhan bdi: 23/9/2019 ^"'''^- gi^[email protected] Ngdy PB ddnh gia: 12/12/2019
Ngdy duyet ddng: 13/12/2019
TOM TAT: Trong lich sir Trung Hoa co hai nhan vat Hch su duac dcri sau nguong vong ton sung, do la Khong Tu va Quan Vu. Khing Tu la ngucri sang lap Nho giao nen doi sau nguong phuc khong co gi la.
Chi CO Quan Vu - mot dung tucmg doi Thuc Han vi sao lai tra thanh dung tuong uy danh thien c6 duoc lap Vo mieu de tha sang ngang Van milu cua Khong Ti>. Hon thi, Quan Vu con gia nhap thin dien Dao giao, tra thanh Quan Thanh De Quan trong tin nguong van hoa cua ngudi Hoa. Bai vilt nay khao sat qua trmh hinh thanh va ton giao hoa nhan vat Quan Vu trong Hch sir cung nhu xem xet, danh gia cac nhan t6 xa hgi {van hoa, chinh tri, ton giao...) va vai tro ciia van hgc nghe thuat d6i voi viec ton giao hoa nhan vat nay.
Tir khoa: Nhdn vat lich su, nhdn vat ton gido, ^n gido hoa, Quan Vu, Quan Thdnh 0e' Qum, Tam Qudc di^ nghia
CAUSES OF FORMATION AND DEIFICATION OF GUAN YU CHARACTER TO BECOME GUAN SHENG DI QUN IN THE CHINESE CULTURE.
ABTRACS: In Chinese history, there are two historic characters who are respected by later generations, that is Kongzi and Guan Yu. Kongzi is the founder of Confucianism; therefore, the next generations' respect for hun is unsurprising. Hov/ever, there is a thorny question of why Guan Yu, who is a general of Shu Han's dynasty, could become a famous one to be worshiped in the Wumiao like Guanzi. Moreover, Guan Yu also joined the Taoist temple and became Guan Sheng Di Qun in Chmese cultural beliefs. This article examines the process of formation and becoming a historic religious figure of Guan as well as finds out and assesses social factors (culture, politics, religion ..) and the role of literature and art in the 0 deification f this character.
Keywword: Historic character, religious figure, deification, Guan Yu, Gu
I. DAT VAN DE mieu phung tha ong cijng khong c6 gi qua Trong lich sii Trung Hoa eo hai nhan kh° ^iSu khi ong la thuy t6 Nho hpc Tnmg
Hoa. Ke tir khi Nho hpc auroc ton sung, co duac dia vi "doc ton" tir thai Han thi vi the v^t lich su dirac dai sau ngirang vpng ton
sung, do la Khdng Tuva Quan VG.Tnrcmg . , , , ,,^, , ^, , , hr^^vu- -r' -. ^-^ - , ,. ,r- cua ong duoc ton ICH thatui Chi Thanh nijjp Khong Tu, viec ton siing va lap Van ^ •
TAP CHI KHOA HOC, So 39, thang 3 nam 2020 45
Tien Su", "Van the su bieu", tra thanh
"to vuang" (ong vua khong ngai vang) nhu danh gia ciia nha phe binh thoi Tan la Luu Hiep. Duy chi c6 Quan VG, mpt dung tuong thai Thuc Han - anh huong bat qua trong pham vi th6i ky Tam quoc phan tranh, lam sao lai tra thanh tuong quan uy danh thien c6, anh hucmg cue ky sau dam den lich su, dugc dcri sau dua vao V6 mieu de phung tha, dia vi ngang hang Kh6ng Tu? Khong nhung thS, Quan Vu con tien them mpt buoc - tu dia hat nhan vat lich su tien vao than dien 0ao giao tra thanh Quan Thanh De Quan hinh thanh tin nguong Quan De trong van hoa nguai Hoa, anh huong khong chi trong pham vi Hoa luc ma con a ca hai ngoai, de lai dau vet trong sinh hoat tin ngu&ng, van hoa 6 tat ca nhung noi nguoi Hoa di cu den.
Dieu do can phai duac ly giai bang nhung luan cu ve qua trinh hinh thanh va ton giao hoa nhan vat Quan Via trong lich sir cimg nhu xem xet, danh gia cac nhan to xa hoi (van hoa, chinh tn, ton giao...) va vai tro cua van hpc nghe thuat doi vai viec ton giao hoa nhan vat nay.
II. NOI DUNG
1. Nhan vat Quan Vii - tir nhan vat lich sir den than dien Dao giao
Khi de cap den nhan vat Quan Via, nguoi ta thuong hay nhac d6n hinh anh vien diing tuong "minh cao chin thuac, rau dai tam tac, mat do nhu tao chin, moi tua thoa son, mat phung may tam, tuong mao duong hoang, uy phong lam liet" hay
"dau chit khan xanh, minh khoac chign bao xanh, tay cam Thanh long dao y^n nguyet, cuoi ngua xich tho, ngay di nghin dam" [12]. Nhung hinh tuong nay khong phai la hinh tuong cua lich sir ma la hinh
46 TRircnSG DAI HOC HAI P H 6 N G
tuong duoc sang tao bod tieu thuyei i u - QuSc diin nghia tren ca so tiep thu truyen thuyet dan gian. Vai tu each la mot nhan vat lich su, van ban ghi chep ve Quan Vu sam nhat la Tam Qudc chi - Thuc thu Quan Vii truyen cua TrSn Tho. Sii gia Tran Tho trong Tam Qudc chi gan nhu khong CO chi tiat mieu ta v8 ngoai hinh, tac gia chi chpn mpt s6 su kien, chi tiet trong cupc doi Quan Via d6 chep, dac biet ca nggi long trung nghTa va can truong cua ong. v l long tnmg nghia cua Quan Vu, Trk Thp chep Via vai Luu Bi "ngu chung giucmg, tmh nhu huynh de, su6t ngay h k ha Tien chu, theo Tien chu xong pha ching quan ngai kho khan". Nam Kien An thu 5, Tao Thao dac biet d6i dai trpng hau voi Quan Vu nhit la sau ghi Vu lap dai cong chem hai tuong Nhan Luang, Van Xu cua Vien Thieu, Tao Thao dang biiu len Han De phong tuac Han Thp dmh h4u cho Quan Via. Nhung khong vi the ma Quan Via thay long doi da voi Lxni Bi. Sau khi lap cong tra an Tao Thao, Quan Vii da viet thu cao tu de di tim Luu Bi. Ve long diing cam can truong cua Quan Vii co the thay qua nhirng su kien nhu ra tran chem dau Hoa Hung trof ve chen rugu tien dua con nong, chem Nhan Luong, Van Xii giai vay cho Tao Thao 6 Bach Ha, qua nam ai chem sau tuong. Tham chi liic ve gia van lap nhiing chien cong hiin hach nhu nuoc ngap Ha Phi khien Vu Cim bai tran, bat dai tuong quan Tao kieu hung la Bang Due cang khiin Quan Vu uy chan Hoa Ha khien Tao Thao khiep sg. Tuy nhien, Quan Via cang vl sau cang kieu ngao tu phu, tir ch6i loi kk hiiu thong gia voi Ton Quyin, si nhuc su gia Dong Ngo. Do la nguyen
nhSn true tiep din din kit cue tham bai, mat Kinh Ch§u va bo mang cua Quan va. Danh gia vk Quan Vu, sii gia TrSn Tho cho rang Quan Vii tuy la diing tuong
"dich muon nguoi" co phong thai ciia bac quoc si nhung tinh tinh cuong cuong, kieu ngao, suy nghi nong can nen thit bai [9].
Nhan xet va danh gia cia Trto Tho CO the xem la dai dien cho nhan thuc ciia nguoi doi TSn vk Quan VC. Voi tu each la mot nhan vSt lich su, Iiic nay Quan Vii chua he dugc than thanh hoa. Biii Tiing Chi trong 7am Quoc chi chii da b6 simg them mot vai chi tiSt lam cho nhan vat thSm phong phii so vol ghi chep ciia Trin Thg chil ciing chua c6 nhung loi to ve, thin thanh hoa Quan Vii. Tir doi TSn din thai Luong, truyen thuyet dan gian ve cac nhan vat thoi Tam Quic da nhiiu len nhu Biii Khai viit Nga lam. Can Bao viit Sim than ky, Lim Kinh Thiic viit Di uyen, Luu Nghia Khanh viit Thi thuyit tan ngu, Luong An Van viet Tieu thuyit....&hu c6 viSt ve cac nhan vat, truyin thuyit thoi Tam Qyioc nhung deu khong di cap din Quan Vh. Giai doan lich sir nay, mac du long trung dung cua Quan Vii dugc thua nh|n, song no chi bieu hien y nghia sire manh "dich muon nguoi" chir Quan Vii chua hi dugc thin thanh, sung bai hoa vi mat nhan each.
Tu doi Luong ve sau, truyin thuyit vi Quan Vu mang mau sac thin bi lan truyin tu Kinh Chau din cac dia phuong khac trong ca nuoc. Cuii doi Luong, Trin xuit Men mpt so truyen thuyit Quan Vu hiin liiih. Nhiing nam Quang Dai triiu Trin Phi Be (567-568) thiin su Tri Khai mu6n xay dimg mot ngoi chua tren mil Nggc Tuyin
g Duong Duong (nay la thanh phi Duong Duong, tmh H6 B jc) song gap nhiiu kho khan kho thuc hien. Tri Khai ngii thiin dinh dual goc eay bing thiy mot vi thin mac khoi giap vang hien len xung la Han Tho dmh hiu, nguyen dem dit nay ban cho, chi cin thinh an thiin trong bay ngay se thay hieu nghiem.... hen ngay chiin tii, khap hang sau niii thSm sim dgng vang ren, gio gao mua thet, hoa thinh dim nuoc sau. Tit cau chuyen hen, c6 thi thiy tir doi Trin, Quan Vii bjt diu dugc dan Kinh Chau thin thanh hoa, niu khong thi thi thien su Tri Khai ciing khong thi in tugng hTjoe su thin ky, linh di eua Quan Vii. Tuy nhien, phai den nam Khai Hoang thii 12 dcri Tuy (592), thiin su Tri Khai moi xay xong ehila Ngpc Tuyin voi ten ggi "Tri gia dao trang". Phia tay bac chila co dung mpt ngoi miiu tho Quan VA. Hai nam tiip theo (593-594), thiin su Tri Khai giang Phap Hoa kinh truyen nghia va Ma ha chi quan tai ehua Nggc Tuyen, trong khi tang chiing cu hanh nghi thirc hang trpng thi Quan Vu hien linh thg gioi B6 tat. Nhu vay, Quan Vii tro thanh de tir Phat mon.
Ke tit khi thien su Tri IChai sang lap Thien Thai tong, anh huong cua Quan Vii ngay eang tro nen quan trpng.
Thgi Duong la giai doan quan trgng dgi vgi qua trinh than thanh hga Quan Vii. Tnrgc thoi Trung Duong, su sung bai Quan Vii moi chi anh huong trong gioi han Kinh Chau. Co the thiiy ro dieu nay qua bai tho Trdng Mau hau mieu biet him nhdn (Tir biet ban tai mieu Quan Vii) eua Lang Sr Nguyen lam khi nham chire DTnh Chau Lat Sir co viet ve Quan Vii nhu sau:
TAP c m KHOA HOC, So 39, thang 3 nam 2020 47
Tuong quan binh thien tu Nghia diing quan kim tich.
Tau ma bach chien trucmg, Nhat Idem van nhan dich.
Thuy vi cam an gia, Y thi tu quy khach.
Tam dich:
Tudng qudn von thien bam, NghTa dUng khdp co kim.
Cuoi ngita khdp chien trudng, Mot kiem dich muon ngu&i.
Cam vi dn tinh cii, Dd theo ve chit xua.
Trong bai tho co cau "lieu Igc Kinh vu gian/ boi hdi co hucmg each" cho thay miiu Quan Vii dugc tho cung kha pho biin trong khu vuc Kinh So du vSn chua hinh thanh quy mo toan quoc. Tac gia kinh phuc nghTa diong Quan Via dong thai ciing thi 16 n6i long cam khai luu lac tha huong cua minh. Giiia nhiing nam Trinh Nguyen doi Duong Due Tong, Dong Dinh trong bai ky soan cho lan trimg tu mieu Quan Vii CO viit ve Quan Via hien linh giiip dan trir bao: "6i thuong thay! Song lam nguoi anh hiing hien minh, chet lam ma than minh, anh linh thac dual niii nay, giiip dan giiip nuoc, quanh nam huong khoi khong diit" (Triing tu Ngoc tuyen Quan mieu ky). Dua vao nhiing ghi chep ve su hien linh cua Quan Via tir cuoi doi Luang din truoc Trung Duong ciang that kho di noi su simg bai cua nhan dan doi voi Quan Vii da dat den dp sau sac, song nguoi ta cung tin rang Quan Vii tuy chet nhung hin ong van mong muon "trung hung dat nuac".
Chinh quyen dia phuong da Igi dung su sung bai nay de thuc hien chinh sach "van tri giao hoa" dieu do da chimg minh day la
Luu lac Kinh vu gian, B6i h6i c6 huorng each.
Ly dien doi tir vii, Sa sa mp thien blch.
Khii khu v6 phuc ngon, Ham bi huong dong tich.
Luu lac chon Kinh Tucmg, Boi hoi nha que huong.
Tru&c mieu sap di xa, Tr&i chieu may xanh ngat.
Chang the cdt thdnh l&i, Long dau huong dong biet.
lan diu tien tSng lop thing ni da quan tam din hien tugng van hoa tam linh Quan Vii.
Tir Trung Duong vi sau, viec sung bai Quan Vu da co quy mo tren pham vi ca nuoc. So ti BIC Thiin tong la thiin su Thin Tii khi xay dung chua Dai Thong T h k tu tai dinh phia nam cua niii Ngpc Tuyen a Duong Duong da l4y Quan Via lam thin ho phap ciia chua. Than Tii tmyen phap dugc hon 20 nam, rat co uy tm trong gioi chinh tri nen ong dugc Vo Tac Thien trieu ve Truong An, lap noi dao trang ciing duong chu Phat. Do Than Tii coi trpng Quan Via nen Quan Vu c6 siic hap din, anh hucmg ngay mpt lan hon. Den cuoi doi Duong va Ngii dai, Quan Via co siic anh huong to Ion doi voi doi song xa hoi, su simg bai Quan Vii da tir tin nguong ton giao thanh diic tin phuc timg. Liic nay, giiia than Imh Quan Via vai nhan dan ngay cang co mot khoang each tam linh. Khoang each do la kit qua ciia qua trinh ton giao hoa, than thanh hoa Quan Vii, bien Quan Vii tir cho la nhan vat lich sir tro thanh rihan vat than thanh trong dien tho ciia ton giao dugc dan tpc Han ton kinh va simg bai.
TRUONG DAI HQC HAI PHONG
Cuoi ddi Duong va Ngii dai, Quan Vu da tro Ihanh vi thin co anh huong rpng Ion, nhimg van chi anh huong gioi han trong tin nguong dan gian, dia vi xa hoi cua Quan Vii vin chua cao. Chi bat dau tii doi Tong vi sau, khi giai cap phong kien chinh thuc phong than thi dia vi Quan Vu moi nhanh chong dugc nang cao trong dai song tinh thSn xa hoi. Tong Huy Tong la nguoi sung bai Dao giao, nam Siing Nmh thii 2(1103) dao sT Truong Ke Nguyen a Long Ho Son thupc Tin Chau tau thinh rang Quan Vu xe xac giao long o Giai Chau khien Hoang de sg Mi phai lam le te, dimg tien Siing Ninh nem xuong song, phong Quan Vii lam Sung Ninh Chan Quan [14]. Nhu vay, Quan Vu dugc Tong Huy Tong phong than va da tro thanh vi than cua Dao giao, CO dia vi t6i cao trong con mat cua tang lap thing tri. Nam Dai Quan thu 2 (1108) Tong Huy Tong chinh thiic phong Quan Via lam Vd An Vuang, lap dan te. Day la lan dau tien sau khi Quan Vii mat dugc giai cap thong tri phong Vuong. TiJr day tra v§ sau, cac trieu dai phong kien khong ngimg gia phong tan tu6c, dia vi ciia Quan Vii ngay cang dugc de cao. Ngo Nguong Hien, nguoi doi Thanh trong Tieu bdo am thi thogi dan tho Truang Hien doi Nguyen viet: ''Truang hdu sinh ddt Bdc/Quan De xudt Hd Dong^'' cho thay a doi Nguyen, CO the Quan Vii da dugc gia phong them mot bac, tir Vuong len De, du rang cac sac phong ngay nay khong con. Doi Minh, nam Van Lich 18 (1590), hiiu dmh chinh thuc phong Quan Vii lam Hiep Thien Ho Qudc Trung NghTa Di. Nam Van Lich 42 (1614) lai gia phong lam Tam Giai Phuc MaDgiDeThdn Uy Vien Trdn Thien Ton Quan Thdnh De Qudn. Quan Vii nghiem nhien tra thanh De vuong han gian va thien thSn thuong giai. Do triiu dmh sung bai
Quan Vii ma su simg bai Quan Vii trong dan gian ngay cang cao, tro thanh trao luu manh me. Miiu tho Quan Vii dugc tao dung khip noi, gia tre gai trai diu siing tin Quan Vii, quanh nam huong khoi khong dut. Nha van Tir Vi doi Minh trong Thuc Han Quan hdu tie ky timg viit: "Thin uy cua tuong quan Thuc Han doi truoc cimg cai dao cua Khong Tir diu dugc thien ha ton simg. Nhung mieu Khing Tu chi gioi han trong quan ma den Quan Vii co khSp cuu chau, tren tir thanh thi, dudi din nong thon nhieu khong dem xue..."[13]. Nha tu tuong Ly Chi noi tieng doi Minh trong bai Cao ciing timg nhan xet "Tir xua cho den nay, du la gia tre gai trai, du biet hay khong biet, deu bai lay truoc tugng, vi sg uy linh cua Ngai nhung ciing biet Ngai la bac chinh true lam let trong vii tru" [4].
Ton Thira Tong trong bai ky Trung tu Hdn Tien tuong qudn Quan Trdng mieu cong tie ky viet: 'TSIgay nay nhihig dan be mon khong theo hpc hg Khong, nhiing ke thiic gia nguoi tren thi khong theo Phat, nhung tdt ca bpn hp deu kinh phuc Ngai. Nhung ke hpc Nho hay nhiing ke theo Phat mpt each tu nhien thi thien ha deu theo so nguyen ciia minh ma tan huong. Tu khi co dan din nay, cuoi cung hung thinh ciing chi CO Ngai vay" [2].
Nhung ke thing tri Man Thanh sau khi vao quan ai, chi dp chinh tri Nha Minh ngay cang lun bai song truyin thing siing bai Quan Vii cua giai d p thing tri nha Minh dugc nha Thanh ki thira va phat triin. Bit diu tir Thanh Thi T6 da phong Quan Via lam Trung NghTa Than VUDgiDe. Cac doi Hoang 6.k tiip theo diu gia phong tin tuoc cho Quan Vii nhu lly sir tan trung cua ong ma phong lam Trung NghTa Than Vd Linh Huu Nhdn Dung Uy Hiin Ho Quoc Bdo TAP CHI KHOA HOC, So 39, thang 3 nam 2020 49
Ddn Tinh Thdnh Tuy Tinh Due Tdn Nghi Due Quan Thdnh Dgi De, Trong dan gian, hien tugng simg bai Quan Vii so voi doi Minh ngay cang phat trien manh het hon.
Hoat dpng tho ciing Quan Vu diln ra a bat cir noi dau, khong phan biet gia tre gai trai, bat ke mua nao cung tien hanh te tu. Dieu do phan anh qua cau tho cua Kieu Dinh Que trong bai tho Tu chi hieu cdm: "Trung Nguyen hiiu dia giai tu tu/ Co tho vo nhan bat tien huong" (Trung Nguyen cho nao cung deu Id nen tu hdnh/Nai ddt cu khong ngudi ndo Id khong huong khoi). Tham chi Ly Dong Duong doi Minh muon hinh anh Khong Tir dugc ton siing o que huong ong ma ca nggi Quan Vu "Nhat phuang yen hoa vo am quan/Tam dai huyen ca huu tir ton". Doi Thanh chiing kien nhieu dia phuang tao tac mieu tho Quan Vii. Trong Vo mieu c6 doi cau doi rat hay: Nho xung Thdnh, Thich xung Phdt, Dgo xung Thien Tdn, tam gido tdn quy y thiec chiem mieu mgo trudng tdn, vo nhdn bdt tue nhien khai Jdnh/Hdn phong Hdu, Tdng phong Vuang.
Minh phong Dgi De, lich trieu gia ton hdo, thdm thi than cong trdc tudc, chan sa vi ddng ho nan danh;
Nhu vay, nhan vat Quan Vu tir binh dien nhan vat lich sir da tien den gia nhap, tro thanh nhan vat ton giao. Trong qua trinh diin hoa hinh tugng, nhiing ma van hoa khac nhau da dugc ky thac vao hinh tugng Quan Via nhu cac quy tac dao diic, truyen thong tinh than nhan van nhu tmng, nghia, diing. Trong nhiing quy pham dao diic nay, mpt so la thupc ve pham chat von CO cua Quan Vu lich sir, mpt so pham chat la cua nguoi doi sau them vao theo huong than thanh hoa. Chung da dem den cho hinh tugng Quan Vii mot su menh van hoa moi dugc mo rpng.
50 TRlTCfNG DAI HQC HAI PHONG
2. Cac nhan t i thuc day qua " - • - -'"
giao hoa n h a n vat Quan Vu Qua hinh gia nhap thin dien Dao giao cua Quan Vu khong t h i tach rcri cac nhan t i van hoa, chinh tri, kinh te ciing nhu b i i canh cu t h i cua cac giai doan hch su.
Noi each khac, viec ly giai vi sao Quan Vu lai tro thanh nhan v^t ton giao dugc nguoi Hoa ton simg nguong vpng khong thi duoc ly giai niu tach roi boi canh hch sii va cac nhan t i van hoa xa hpi tham gia tac dgng va thiic day.
Bat d i u tir doi Luong, Trin viec Quan Via dugc nguoi dai chii y do c6 Hen quan mat thiit din su phat triin cua tu tuong chinh tri xa hpi Tnmg Qu6c. Tir Nguy T i n d i n Tuy Duong, n i n chmh tri Trung Qu6c phat trien tir hinh thiic chinh tri mon phiet den chinh tri thi tue. Nguy Van D i Tao Phi da b i t d i u thuc hien c h i dp "cuu p h l m trung chinh"
nhim bao ve chinh quyin qu6c gia Uuoc su limg doan ciia c h i dp chmh tri mon phiet.
Cac triiu dai sau nhu Tay Tan, Dong Tan, Ting, Ti, Luang, cue dien chmh tri deu do cac thi luc mon phiet sx tpc thao tiing, nen chmh tri chang he co su doi moi nao. Theo che dp "cuu pham trung chmh" thi con chau binh dan du hgc hanh tai nang cung khong the dugc binh chpn vao hang thugng pham, con "con em hao kiet mon de du khong hpc hanh, bat tai, vo dung ciong dugc dua len hang thugng pham" [5]. Con duong hoan 16 danh cho thii nhan gan nhu "tuyet 16"
nhu cau truyen ng6n "cao mon hoa tru huu the cap chi vmh; thii tinh han nhan vo tai tien chi lo"(ddng doi cao sang muon ddi vinh hien, Idm gi co con duong tiin thdn ddnh cho bdch tinh). Dia vi xa hpi cua ting lop n I m quyin khong phai do tai nang, dao diic quyet dinh ma thucmg do xult than mon de gia tgc, gia the hiin hach chiim uu
thi trong giai doan lich sur nay. Thoi Nguy TSn, tuy Ha Yin, Ha HIU Huyin, Nguyin Tjch, K6 Khang... co de cao khi tiit phong liru cua danh sT diong qua thai d6 sinh hoat khong giing ai ciia bpn hp song van hoa chinh tri ra6n phiet vin dai dien cho tinh than xa hpi thoi dai. Duong thoi vi xa hpi quan tam va tiep nhan simg bai nhan vat xung quanh mpt vai danh sT phong luu vin deu la con em giai sT tpc nen xult than han vi ciia Quan Vu tu nhien kh6ng hgp vdi quy pham xa hpi, da gay dugc hieu ling chii y cua mpi nguoi.
Cu6i thoi Nam trieu, chi dp chinh tri mon phiet bat dau co su thay dii. Thoi ky Te, Luong giai cap tnmg luu da tham gia chinh quy§n cho thay dau hieu vi su mit dSn quyen luc cua cac thi luc chinh tri mon phiet. Tir cuoi thoi Luong, sir khing che cua gioi si tpc doi vai nin chinh tri quoc gia dan giam di. Din giai doan nha Tran, the luc sT tpc lien tue lun bai, danh mIt quyin lire, con thii tpc han m6n da phat huy dugc vai tro quan trgng dii voi sinh hoat chinh tri quoc gia. Nha sii hpc Trin Din Khac da chi ra "Lich sir Nam trieu CO the chia thanh ba giai doan: thir nhat la Dong Tin, thii hai la Ting, Ti, Luang va thii ba la ftiiu Trin. D6ng Tin lay si tpc phuong bac va sT tpc Giang Dong ciing nhau hgp luc kiin thiit; T6ng, Ti, Luang do cong ding sT tpc ca miin Nam va mien Bac cimg ting lop tmng luu duy tri; Trieu Trin do giai cap ting lop ha ding phirang BIC cimg ke sT phuong Nam nIm giir chmh quyin triiu dai" [7]. Chi do chinh tri mon phiet din bi thay thi boi chi dp chinh tri thi tue la mot xu thi Ion cua Ijch sii va la mot tiin bg xa hgi. Bit diu tir Tiiy Van Di da cho tiin hanh khoa cu di chpn ke sT lam quan va den doi Duong thi
hinh thanh chi dp khoa cir. Nhu vay, chi dp chinh tri thi tue dimg nguoi tai dugc xay dung la tir quan diim cua ting lop ben tren. Chinh tri thi tue khong coi trgng xult than mon ho ma coi trgng cong danh, tai nang ca nhan tr6 thanh ti6u chuin quan trgng trong danh gia con nguoi. Duoi bii canh chinh tri nhu vay, mot con nguoi nhu Quan Vii da timg khiin Tao Thao sg hai d6ng thoi lai dugc Khing Minh hit loi ca nggi tai nang nghia diang giiip Luu Bi xay dung Di nghiep tu nhien khiin nguoi duong thai het siic kinh trgng. Su chuyin d6i xu the chinh tri tren bat nguin tu kinh ti. Thoi ky Nguy Tin Nam BIC triiu, giai cap quy tpc dia chu chiim dia vi chu dao ve kinh ti, nhung tir cuii Nam triiu kinh te cua ting lop dia chii trung luu da phat trien kha nhanh. Thai ky tiip noi giiia Tuy va Duong, kinh te cua tang lop dia chu tmng luu da bat dau chiim dia vi kinh ti chu dao cua xa hgi. Giiia thai Duong, chi dp quan dien bi pha hoai nghiem trong, che dp tu hiJu dat dai cua tang lop dia chii trung luu da thay the hoan toan che dp tu hiru mong dat ciia dia chu quy tpc, che dp chinh tri the tac cuoi cung ciing thay thi che dp chinh tn mon phiet dugc xay dung tren co so tu hiiu mong dat cua tang lop dia chii tmng luu. Thai Tong thuc hien che dp kinh te khe uoc, thu to thue mong nham cai each phuong thuc tr6i buoc than phan nong dan vao than phan ciia dia chii tmoc day, chuyen thanh lay tuoc doat kinh ti lam chu yiu, cuong chi lao dpng chi la phu. Day chua phai la su phat trien them mpt buoc CO so xa hpi cua che dp chinh tri thi tue ma la thong qua kich thich su n6 luc ban than, khong dua vao mon hp xuat than di thiic dly tinh than phan dau chinh tri nhiet tinh cua ca nhan.
TAP CHI KHOA HQC, S6 39, thang 3 nam 2020 51
Sir thay doi trong phat trien kinh te xa hpi tat nhien gan lien vdi sir phat trien ciia chinh tri xa hpi. M6i quan he giua kinh te dia chu sT tpc gan lien vdi che dp "ciru pham tmng chinh" vakinh te dia chu trung Imx gan lien voi che dp khoa cii da cho thay ro dieu nay. Su phat trien thay doi cua kinh te va che dp chinh tri tat nhien dem lai su thay d6i hinh thai y thirc xa hpi.
Thoi Nguy Tin Nam BIC triiu thi quan niem mon hg va simg bai danh sT, con Tuy Duong la tmy ciu c6ng danh, tai nang.
Su thang tram ciia Quan Vii la mot minh chiing rit thuyit phuc. DT nhien, Quan Via dugc xa hpi xem trgng khong nhat thiet phai dugc thin thanh h6a. Su thin thanh hoa Quan Vii tu no diln bien trong m6i truang van hoa tho nhuong thich hpp.
Quan Vu dugc thin thanh hoa dau tien la o Kinh Chau va dieu nay cung chIng CO gi la boi mot mat phong tue tap quan cua dan Kinh Chau bao doi von coi trpng cac dam tii va tin nguong vu thuat quy thin; mat khac dan Kinh Chau von co tinh cam dac biet voi Quan Via. Trong nhiing nam thang trin thu. Kinh Chau, Quan Vii thuong "dii dai tit voi quan linh ma to ra kieu ngao voi sT dai phu" [9], tri quan yeu dan, bao ve, dem lai sir bmh yen khien dan kinh trpng kham phuc tan day long.
Cai chet oanh liet cua Quan Vu cang lam cho dan Kinh Chau dau don tan tam can, trong long lu6n tuoTig nho sir anh diing, tmng nghia cua Quan Via, tu do xult hien ao tuong rang anh linh tmng liet cua ong chua tieu tan, van hien hien de bao ve sinh linh mpt vimg. Tir day, nhieu tmyen thuyet nay sinh, nhieu den mieu dugc xay dung tu phat. Tuy nhien, trong thoi dai chinh tri m6n phiet, loai phong tue tin nguong tho phung Quan Vu chi diin ra trong dia gioi
vimg Kinh Chau ehua nhan diroc su quun tam chii y cua ting lop chmh quyen phong kiin, vi vay anh huong cua tin nguotig sung bai Quan Vii eon han che. l*ung to thcri dai chinh tri thS tue, loai thi nguong simg bai nay ket hop voi khat vong, tinh cam ly tuong ciia con nguoi duong thm ve eong danh su nghiep lly Itog nhu Quan Vu da CO su eong huong Ian toa, truyen thuySt vS Quan Vii vi th« phat trien nhanh chong lan ra cac dia phuong khac.
IVIot nhan t6 dac biet thuc diy nhanh viec thin thanh hoa Quan Vii la Phat giao.
Phat giao huySn vao Trung Quoc tir thoi Dong Han duoi triSu Han Mmh De, dau tien luu hanh 6 ting lop tri thiic ton giao sau moi ph6 biln toan xa hpi. Tit cuoi doi Han din Nguy Tin, Phat giao tieh cue phien dich, gioi thieu kinh sach dong thoi tap trung vao muc tieu ban dia hoa Phat giao. Tuy thoi ky nay xuit hien nhiSu thiSn su giang giai, chmh ly giao nghia, giao quy kinh Phat song dSu thit bai trong viec xay dung cac tong phai Phat giao ban dia. Khoang giiia trieu Tran va Tiiy, Thien Thai tong - mpt tong phai Phat giao ban dia diu tien cua Trung Qu6c ra dcri. Ngucri sang lap Thien Thai tong la thien su Tri Khai, nguoi o Hoa Dung, Kinh Chau rat CO uy tin trong gicri Phat hpc luc bay gio.
Tri Khai voi su man cam cua mpt de tu Phat mon da nhan thuc day dii y nghia cua truyen thuyet Quan Vii hien linh doi voi viec biin dia hoa Phat giao nen da dua tinh thin ehinh tri xa hoi thoi dai Quan Vu vao Phat giao, bien Quan Vii thanh de til nha Phat. DiSu do da lam cho Thien Thai tong tro thanh tong phai Phat giao dac sic Trung Qu6e, khong chi duy tri ban sic ton giao dao Phat ma con gop phin quan trpng vao qua trmh Trung Qu6c hoa Phat 52 TRirONG BAI HOC HAI PHONG
giao. Thiin su Tri Khai la nhan vat then chit trong qua trinh than thanh hoa - ton giao hoa Quan Vii. Sau Thien Thai tong, Phat giao ThiSn tong cung gop phan thiic dly nhanh chong, pho cap hoa khuynh hudng than thanh hoa Quan Vii ma nhan vat CO vai tro trung tam ciia xu hudng nay la thien su Than Tu. Thien su Than Tu - so t i cua Bac Thien t6ng timg theo Ngu ti Thiin t6ng la Hoang Nhin tham thiin, sau do den chua Dai Th6ng Than tu a Duong Duong, Kinh Chau tmyen phap hon 20 nam nen mpt mat ban than ong da tiep nhan tinh cam sung bai va t6n kinh cua dan Kinh Chau doi vdi Quan Vii, mat khac tu trong van hoa sung bai Quan Via cua nguoi dan Kinh Chau nhan ra each thiic phi bien, quang ba Phat giao. Than Tii da kheo leo tmyen ba giao nghia nha Phat th6ng qua viec thiic day, pho bien hoat dpng Sling bai Quan Vii, do thuc su la mpt su "lua chpn" nhay cam va khon ngoan cua Than Tu. Thien tong tir giai doan Tmng Duong ve sau khdng chi pho bien trong doi s6ng dan chiing lao dpng ma con la thien phai dai chiing hoa, co sue hap din vdi dai da so nhan dSn lao dpng vi da khuech tmong va sung bai, ton kinh Quan Vu. Quan Via dugc nguoi phuong Bac sung kmh bat dau tir vai tro cua Than Tu khi mo rgng anh huong cua BIC Then tong ISn phuang BIC. Nhu vay, Quan Vii nha the luc Phat giao da dugc nhan dan nhieu doi simg kinh, nguong mg, ngugc lai Phat giao nho Igi dung Quan Via ma ho^ thanh qua trinh dai chiing hda, ban 3ia hoa tdn giao cua minh.
Niu nhu thai Tiiy Duong, Quan Vu dua vao thi luc Phat giao di mo rpng aidi huong ciia mmh trong sinh hoat tinh than xa hpi thi tir doi Ting tro di, su simg
bai Quan Vu lai bit diu xult phat tir hoat dpng gia phong tuoc vi ciia giai d p thing tri phong kien voi muc dich nhim cung CO vung chic quyin luc nen anh hudng cua Quan Vii trong doi sing tinh thin xa hpi cang tro nen sau sic. Nhu da biit, do do'i T6ng cuong gioi lanh thi nhiiu lln bi cac tpc thieu so phuong BIC uy hiip, xam pham, quan Tong thi yiu hen nhu nhugc, m6i lan that bai lai mot lln cit dit cau hoa, bi khinh bi va lang nhuc, dit dai mien Bac bi roi vao tay quan Kim trong khi Nha Tong lai chang co kha nang hieu trieu dgng vien dan chiing giit giac. Tmoc nguy CO mIt nude, mat quyen luc va dia vi, giai cap thong tri phong kiin nha Ting da cau vien den Quan Vu de hieu trieu bach tinh. Viec Quan Vu hi6n linh bao ve, phii hp bach tinh da dugc nhieu tmyen thuyet nhac den, song chinh quyen thong tri Nha Tong khdng khuyen khich tuyen truyen diem nay ma nhan manh vao tam guong "can tnmg nghTa dam" ciia ong de dpng vien tudrug sT, binh linh, nhan dan ra siic bao ve nen mong trieu dinh. Viec Tong Huy Tong phong Quan Via lam NghTa Ddng Vd An Vuang la mpt minh chung cho quan diem "giai cap thong tri can cac vi than cua rieng minh de bao ve su cai tri cua chiing, con nhiing ngudi bi tri ciing cin mot sd vi than ciiu vdrt cupc sing thing khi di thoa man niem tin, hanh phiic trong ao tudng cua hp" [1]. Trinh Thanh ddi BIC Ting trong Nguyen Huu trung tu miiu ky viet: "Khi si nha Han da hit, Tao Thao gian hiing hiip dap Thien tir di himg cii Tmng Nguyen nhu hd ddi rinh mdi, nhdm ngd dit dai xung quanh nen Vien Thieu khdng du siic chdng cu.
Chi cd Tien chu vdi sue luc nhd nhoi ciia minh vin ching cu lai, nhieu lln that bai.
Ke sT ddi nay dm Ip ly tudng ciing da rdi T-4P CHi KHOA HOC, So 39, thang 3 nam 2020 53
bd, chpn chu mdi ma thd. Nhiing ke chi biet an phan thii thudng thi lam sao biit rd khi tiit tmng nghia Ion lao cua nhimg ngudi chdng lai cudng quyen giiip ke the cd?" [8], Van de giai d p thing tri nha Tdng sung bai Quan Vii thuc ra co diim tuong dong giiia cue dien chmh tri trieu Nam Tdng va Kim, Nguyen vdi cue dien Tam Qudc, giiia tinh chinh thdng ciia chinh quyen Nam Tdng va chinh quyen Thuc Han. Trong suy nghi ciia van nhan thdi Tdng, Nam Tdng la chinh quyen ciia ngudi Han ciing nhu chinh quyen Thuc Han deu cd dia vi chinh thdng. Viec siing bai Quan Vu vi vay la mdt dung tam ciia trieu dinh. Dd la Igi dung long trung qimn cua Quan Vii vdi Luu Bi. Trong tu tudng tmng quan nay cd phan phan anh khat vpng hda binh, khi the phan chan cua quan chung bach tinh ve cupc sdng hda bmh, tat lira chien tranh, qudc gia thu ve mdt mdi.
Cac tac gia tir Tdng den Kim, Nguyen deu tan tung tmng nghia ciia Quan Vii, hy vpng khdi phuc Tmng Nguyen, trung hung ly tudng khdi phuc chinh quyen ve tay ngudi Han nhu Idi tan tung ciia Tieu Giao trong Thuan Hy gia phong Te vuong bi ky, Dien Due Tu trong Gia Thdi trung tu mieu ky, Hao Kmh trong Trung tu mieu ky. Nhu vay, sdm nhat vao diu thdi Nam Ting, dia vi chinh thing ciia tap doan Thuc Han da dugc thira nhan bdi cac nho SI thdi Tdng, Nguyen. Viec Chu Hy giang vi tinh chinh thing cua triiu Thuc Han trong Thdng giam cucmg muc cang lam cho tu tudng tdn Luu lie Tao da trd thanh tu tudng chu dao trong cac cau chuyen vi Tam Qudc ciia ddi sau.
Nhu vay, hmh tugng tdn giao Quan Vu d giai doan ban dau hmh thanh trong van hda ciia giai tang lop dudi sau dd mdi din 54 TRirdNG BAI HQC HAI PHONG
din tham nhap vao van hda cimu. ""-^g va trd thanh thin linh trong dien thd chinh thing cua qudc gia. Tii hien tugng ton giao hda nhan vat Quan Vu, cd the thay
"su phong chiiu cua d u true xa hpi tir cau tnic ciia thi gidi tam linh" ma tir dd "chiing ta CO thi tim thiy ban chit thin tuih trong ban chit nhan tinh cua xa hpi"[l]- 3. Tac dong va anh huong cua tieu thuySt Tam Qudc dien nghTa doi vdi tiin trinh tfin giao hoa nhan vat Quan Vu
Su siing bai Quan Vii ben canh cae nhan td van hda chmh tti, chi dp kinh tk, tdn giao va ca nhiing bdi canh lich sir cu thi ddi Ting Nguyen, cdn cd lien quan mat thiit tir su phd biin rdng rai ciia tieu thuyit Tam Quoc dien nghTa ttr giai doan ttiiu Mmh va Thanh trd di. Hinh tugng Quan Vii trong tiiu thuyet Tam Quoc dien nghia cd y nghia rat Idn ddi vdi qua trinh
"dien hda" hinh tugng, anh hudng sau sac den sir tiep nhan va tmyen ba hinh tugng Quan Vii va tin nguong Quan De.
Tieu thuyet Tam Quoc dien nghTa lay tu tudng "dao vien ket nghia" de md dau tac pham da cho thay dinh hudng sang tac cua nha van. Tac gia ca nggi chii "Nghia"
chu yeu la thdng qua sang tao thanh cdng hinh tugng Quan Vu, mpt hinh tugng diin hinh ma nha binh luan Mao Tdn Cucmg ddi Thanh xung tung la "myet nghia". Tu hmh tugng nhan vat Quan Vii, "nghia"
dugc the hien d toan bd tinh phong phii, tmh sinh dpng va anh hudng nhan each cua cac danh tudng co dai dii vdi dao diic tmyin thdng di thdng qua dd khoi ggi su quan tam cua toan xa hpi. Mao Ton Cudng binh luan vi Quan Vu: "Lich sir cdn chd tra cim thu tich, danh tudng thi nhiiu vo sd nhung anh himg sieu quIn tuyet luan
thi chi CO Van Trudng; xem sii dudi anh den &UC la nho nha; mat dd ciing nhu Idng son, anh linh thuc ton quy. Thap nen diing hSu td ro khi tiet Idn lao; don dao du hpi khiin ngudi ddi kham phuc than uy tudng quan. Ngay di nghin dam de bao dap an xua; nghia bao Hoa Dung, an thu tra het.
Ekoh su quang minh chmh dai, ddi dai vdi ngudi phdng khoang, rpng rai...tir cd chi kim din nay la de nhit danh tudng"[3].
Phai ndi la Mao Tdn Cuong da binh gia that toan dien va sau sac. Tuyet nghia Quan Vu la mot gia tri dien pham cua mdt giai cap, mpt ting lop, dieu nay da ndi len nguySn nhan sung bai cua cac nhan sT tri thiic vdi Quan Via.
"Nghia" trong quan niem ly luan dao diic ciia Trung Quoc cd dai ham chiia nhieu khia canh va la khai niem khdng thirc su chat che lam. Theo each giai thich tmyen thong, Nghia la "khiin mpi thii hop vdi long minh la NghTa". Chu Hy giai thich "NghTa" la "hgp vdi viec" hoac "hgp vdi \y trdi". Tuy nhien, lay mot viec cu the ma xet thi cai gi la thich hgp, cai gi la khong thich hgp, nhan thuc va ly giai cua mpi ngudi chac chan la khdng gidng nhau.
Quan than cd dao quan than, bang hiiu cd dfio ciia bing hiiu, Nho cd dao ciia Nho, hiep khach cd dao cua hiep khach...giai cap, tang idp khac nhau nen yeu ciu dii vdi "nghTa" ciing khong gidng nhau. Tuy nhien, "NghTa" cua Quan Vu da thoa man nhimg yeu cau khac nhau ciia cac ting lop trong xa hpi. Quan Vu da nghilm nhien trd thanh hda than ciia "NghTa" di ngudi doi theo khuon thudc do lam theo.
Tam Quoc dien nghTa mieu ta canh
"dao vien kit nghTa" cd doan: "Luu Bi, Quan Vii, Tmong Phi tuy khong cung hg,
^t \hm huynh de, ddng tam hiep luc, cim
khin phd nguy; tren bao din ng nude, dudi an dinh le dan; khdng ciu sinh cung nam cung thang cimg ngay, chi nguyen chit cung ngay cung thang ciing nam, hoang thien hau thd chiing giam cho chiing tdi;
Ke nao vong an phu nghTa, trdi ngudi ciing giet" [12]. Trong doan van nay, "tmng nghTa" dugc hieu la "bao din ng nude",
"nhan nghia" la "dudi an dinh le dan",
"hiep nghTa" la "cuu khin phd nguy", lai cd tinh nghTa "ddng sinh ding tir". Ca mot ddi Quan Via chinh la khdng bao gid thay ddi viec thuc hien Idi thi do khiin cho su bieu hien cua "nghia" d Quan Vu phong phu va sinh dpng la thudng. Su kien san ban d Hiia Dien, Tao Thao mugc cung ten cua Thien tii ban thii di bach quan tung hd van tue nham thii Idng khiin Quan Vii ndi gian mudn ra tay trir gian tac, dd la bieu hien Idng tnmg nghTa cua Quan Vii ddi vdi nha Han; Treo an tin, tra vang bac, cuoi ngua di ngan dam tim Luu Bi thi hien Idng trung nghTa ddi vdi chu cii; Bat Hoang Trang ma khdng giet la bieu hien tinh than hiep nghTa; Dudng hem Hoa Dung tha Tao Thao the hien Idng nhan nghTa khdng giet ke khdn cimg; Chong den diing hau chi dau den sang the hien le nghTa; Vdi Luu Bi trong quan he quan thin la tmng nghia, trong quan he huynh de lai la tinh nghTa. Tinh nghia ciia Quan Via vdi Luu Bi va Tmong Phi cd the ndi phan anh khi tiit, phlm chit dao diic nha Nho "tiin bac khdng thay doi dugc long, bing Ipc khdng chuyen dugc chi", tir dau din cuii diu tm'dc sau nhu mpt, hoan nan cimg chung, sdng chet cimg chiu. Co the ndi, niu lly tinh nghia bing hiiu xua nay ma xet thi cd thi xem la mau muc tdi cao ciia Chan, Thien, My. Mot vai nghTa cir d tren cua Quan Vu du phan anh yeu cau Igi ich cua cac giai d p ting Idp xa hdi khac
T^P CHI KHOA HOC, So 39, thang 3 nam 2020 55
nhau tren mdt vai phuong dien dao diic xa hpi, nhung viec ly tudng hda nhan each Quan Vii lai cd su thdng nhat rat cao, dieu do lam cho Quan Via trd thanh mpt nhan vat sieu giai cap, trd thanh doi tugng siing bai ciia toan xa hpi.
Do Quan Vu la su tdng hgp yeu cau Igi ich giai cap khac nhau nen su sung bai Quan Vii ciing vd cimg dac biet. Trong Quan De lich dgi hien thdnh truyen ra ddi d ddi Minh cho thay nhieu chi tiet Quan Vii hiin linh vdi muc dich khuyen ran dao
"trung hiiu", giet dich sa tmdng, trung ac khuyin thien.... Tir giiia ddi Minh ve sau, kinh ti thuong nghiep phat trien sdi ddng, canh tranh thi trudng diln ra khde liet, quan niem tmyen thdng va tam ly dao diic chiu nhieu tac ddng, nhu cau giao luu xa hdi gia tang, tu tudng va quan he xa hpi md rpng, phat trien, nghTa khi bang hiiu dugc quan chiing lop dudi hoan nghenh phd biin. Hinh tugng Quan Via trong Tam Quoc dien nghTa cd the trd thanh muc tieu "quan than khuyen trang, bang hiiu khuyin nghia" nhu nha tu tudng Ly Chi da timg phat bieu. "Bang hiiu khuyen nghTa" d hmh tugng Quan Vii ro rang da lay dpng quan chiing Idp dudi. Quan chiing tan thudng tu tudng "dao vien ket nghTa" khong phai vi tan duong Quan Vii trang thanh vdi Luu Bi ma la tan thudng nghTa khi ciia ba huynh de Luu Quan Traong "khong mong sinh cung nam cimg thang cung ngay, chi nguyen chet cimg ngay cimg thang cimg nam", ca nggi tinh than huynh de nhu thii tue, cung sdng cung chet nhu mdt cua hp. Quan chimg sd dT tan duong nghia khi Quan Vii nhu vay la vi tir giiia thdi Minh ve sau, quan he dao dire xa hdi dan tan vd trade tac dpng cua qua trinh phat trien nhanh chdng cua kinh
56 TRlTcnSG DAI HOC HAI PHONG
ti thuong nghiep. Quan he ni oan u - ^ ,nh nha hinh thanh, mpt mat nay smh nhu cau tang cuong hop tac giao luu, hy vpng gitip do lin nhau va chia se nhiing kho khan cimg d6i pho voi canh tranh xa hpi khoe het, mat khac diln bifa tam ly xa hpi thay d6i thit thucmg do tac dpng tieu cue cua milt trai kmh ti thuong nghiep. Ba anh em Luu Quan Truong vto tay trang "ket nghia vuon dao" so voi hanh vi "trpng loi khmh nghia" trong doi sing xii hpi duoiig thai giong nhu mpt thai dp phan ling khien nguoi ta coi trpng boi "nguoi doi ket giao bSng tiin bac, tiin bac khong nhieu giao tmh khong sau; Ai biit eau chuyen ket nghTa vuon dao diu biit tien bac khong giai kit duoc ding tam" (Ly Chi - Qua
•mm dao yit kiin din Tam nghia), S\e\x do cho thiy nguoi ta khao khat truy can ve dep chiin tinh tu nhien.
Thoi Minh Thanh, ton giao dan gian va cac luc luong xa hpi loi dung anh huong Quan Vii qua ciiu chuyen "dao vien ket nghia" de tan duong ca ngoi, lay ngfaia khi lam spi day tinh thiin thit chat doan ket npi bp. Bach Lien Giao myen truyen rpng rai viec tpn siing va phung tha Quan Vii qua viec xac dinh ngay hiiy ky va ngay sinh de to chuc te le. Rit nhieu cac bang phai, cac hpi kin "huynh de" deu tho tuong Quan Vii...
Boi vi cac dang phai ton giao va chinh tri nay c6 co so rpng Ion va anh huong xa hpi tiong dan gian, tm nguong Quan Vii ciing da dupe lan truyen den mpi noi trong xa hpi.
Giai cip thing tri siing bai Quan Vu tat nhien eo ly do va muc dich khac voi quan chung nhan dan. Nhirng nam Van Lich thoi Minh, trieu dinh cue luc simg bai Quan Vii la co lien quan din tmh hinh chien su bi uy hiep 6 Lieu Dong. Ap luc bien ai Lieu Dong khien cho giai cip
thing tri iiha Minh cam thay chinh quyin CO nguy CO bi mat, lien thdng qua su sung bai, gia phong tan tudc cho Quan Vii nham khich 1? tinh than trung nghTa "vi nude qu&i than" cua tudng sT de bao ve bien cuong lanh thd, bao toan nen thdng tri ciia chiing. Trong Khuyet danh but ky CO chep lai mpt doan dai y trieu dinh da lai dyng quyen sach Tam Quoc chi (tiic Tam Qudc dien nghTa). Khi The td chua vao Trung Qudc, trade tien chinh phuc ngudi Npi Mdng Cd nen giao udc vdi Kha Han Mdng Cd nhan lam anh era, lay "dao viSn ket nghTa" trong Tam Quoc chi lam vi du, Man Chau tu nhan lam Luu Bi, Ndi Mong Cd nh|n lam Quan Via. Sau The td len ngoi de, sg Mdng Cd nhac lai dieu nay liln phong tang Quan Vii lam Trung Nghi Thdn Vd Linh Huu Nhdn DUng Uy Linh Ho Qudc Bdo Ddn Tinh Thdnh Binh Dinh Dytc Tan Nghi Due Quan Thdnh Dgi De de bay td Idng tdn siing ngudi Mdng Cd.
Thdi nay, ngudi Mdng Cd theo tin nguong Phat giao Tay Tang, nhung vi ton kinh Kha Han nen ciing tdn sung Quan Vii. Lich sir hoTi hai tram nam ciia trieu Thanh khdng xay ra chien tranh vdi cac rg phuong Bac chinh la d y nghTa quan he giiia Mdng Cd voi Thanh trieu gidng nhu Quan Via vdi Lmi Bi. Tat nhien, ndi gidi cam quyen nha Thanh tdn trpng Quan Via chi vi Igi ich ciia Mdng Cd thi ciing khdng hin. Ky thuc, chinh quyin Man Thanh di xudng
"nghia" ciia Quan Via mpt mat la vi Quan Vu cd anh hudng sau rpng trong long Han tgc, nhimg mat khac ham y sau xa coi Han tOc ciing chi la mot tgc thiin si nhu Mdng C6 ma thdi. Viec simg bai Quan Vii chac chan da ddng mdt vai trd rit quan trpng trong nen chinh tri ciia nha Thanh, dd la ffiiu ma nha Thanh khdng thi dat dugc bang bat ky phuang tien nao khac.
IIL KET LU4N
Qua trinh hmh thanh va tdn giao hda Quan Vii la mdt hien tugng van hda doc dao va phiic tap. Hon mdt nghin nam qua, theo su phat trien ciia xa hdi ma y nghia ciia hien tugng van hda nay khdng ngimg dugc bi sung va ddi mdi. Cho din nay, hien tugng tdn giao hda va sung bai Quan Vii chua hoan toan trd thanh chuyen cua qua khii, lich su. Mac du su sung bai Quan Vii d cac thdi ky lich sir vi mat quy md va thanh thi khdng gidng nhau, song viec trimg tu, tao lap mdi din miiu, tao tac tugng thd Quan Vii dien ra d khIp noi va dugc hudng ling ngay mpt nhiiu. Ddi vdi Hoa Kieu va doan thi ngudi Hoa d nude ngoai, tinh cam va Idng tin Quan Vu Cling khdng he giam neu khdng ndi cd phan sdi ddng hon ca Dai luc. Dieu do dugc the hien qua viec xay dung cac den mieu phung thd Quan Vii mpc len khap cac nude Ddng Nam A (trong dd cd Viet Nam), noi dau chan ngudi Hoa da dat len va di lai diu an [10]. Ddi vdi qua trinh hinh thanh va tdn giao hda Quan Vii vi vay can phai cd thai dp danh gia khoa hpc va nhan thiic toan dien, dieu nay khdng chi cd gia tri ly luan ma cdn cd y nghTa van hda vd cimg thiet thuc trong viec nghien cuu nhiing hien tugng tucmg ding d Viet Nam nhu tin nguong thd Diic Thanh Tran.
TAI LIEU THAM KHAO
1. La Dai Cat (1999), Ton gido hoc thong ludn tan bien, Trung Qu6c khoa hoc xa hpi xuit ban xa, B5c Kinh
2. Pho Long C a (2007), Gidi doc Tam Quoc dien nghia, Tri Thu Phong xudt ban tap doan.
3. Mao Ton Cuong (1973), Doc Tam Qudc chi phdp, Nhan dan van hgc xuat ban xa, Bac Kinh.
TAP CHI K H O A HOC, S6 39, thang 3 nam 2020 57
4. Ly Chi (2001), Phan thu - doc phan thu, Nguyea Phuong xult ban xa, Dai hpc TOsconsin - Madison.
5. Duong Die Duong (2003), Coi ngudn van hda Trung Hoa, Nha xult ban Hoi nha van, Nguyen Thi Thu Hi6n djch.
6. Ngo Nguong Hi6n (1882), Jieu bdo am thi thogi, ban khac van nam Quang Tu thii 8 (1882), Bac Kinh dai hoc do thu quan.
7. Trin D§n Khac (2007), Nguy Tdn Nam Bac trieu gidng dien luc, Quy Chau nhan dan xuat ban xa, Quy Chau.
8. Trinh Thanh (2012), "Nguyen Huu tning tu miiu ky", chuySn din Chu Nhdt HuySn (2012) Tam Quoc dien nghia tu lieu v^eng bien. Nam Khai dai hgc xuat ban xa.
9. TrSn Thp (1982), Tam Qudc chi, Trung Hoa thu cue, Bac Kinh.
10. Tran Van Trgng (2016), "Lich du di dan va su truyen ba tin ngu&ng Quan De trong cong dong
•:,•- •'HOC
nguoi Hoa a nuoc ngoai , Ky yeu " v • te Van hoa vd ngon ngir cdc ddn tpc trong sugiao thoa giUa cdc qudc gia Dong Nam A, Nxb Dai hgc Thai Nguyen, trang 228-237.
11. Tran Van Trgng (2016), "DiSn hoa hinh tugng Quan Vii tir nhan vat lich sir d^n nhan vat van hgc". Tap chi khoa hoe xd hoi vd nhdn vdn, DHKHXH&NV - DHQGHN, s6 6, trang 683-694.
12. La Quan Tmng (1988), Tam^ Quoc diin nghia, Nha xuSt ban Van hgc, Plian KS Binh dich.
13. Tii Vi (1936), ThL.ic Hdn Quan hdu tir ky, tuySn tu Tir Vdn Truofig todn lap, Thugng Hai Quang ich thu eye Dan Qu6c Nhi thap ngu nien san ban (trang 75).
14. Du Viet (1995), Trd huong that tUng sao, Quyin 5, Trung Hoa thu cue, Bic Kinh
58 TRlTCUNG DAI HOC HAI PHONG
