N KÊREL VAN DIE PÊREL

Ekis 'njoHiejongkêrei,

ek

kom

^daaronder vandie Pêrei.

BHnk

gekam

is

my

haar, o, gio

my

dusdis waar,

diespoggerigste

man

ⁱⁿ die wêreld.

Eksoek'n

mooi

meisie virvryer,

waareka/tydkangaan bykuier.

Sai ek virhaarsê:

"My

iam, kykhoemooi's

my

haregekam, agtoe nou,

kom

iig opjousluier!"

Sy

moet

weetek'snie 'npoliesman,

maar

dieseun van 'ngrote duusman.

Ja, eksoekvir 'nmeid, wat

my

nooit nie sa/byt,

en ookniesa/ sê: "Ag, hoe vies,

man!"

Een

aand

op 'nlekkere vastrap,

ontmoetekhaar, oglomy, disnie 'ngrap.

Ons drinknetmampoer, enalles begintte roer,

nou/ê sy net daarsoos 'npaplap.

Sysê

my

haar

naam

isRebekka.

"Kykhierjy,

hou

jynet jou bekka, anderste donsek jou op,

met

'n botte/teenjoukop,

wantekke voe!

nou

netbaielekka."

Sy

was

'n danser ensinger,

envoort

wys

sy'

my met

haarvinger.

Toe sêsy: "Kykhier, is diteen vingerofvier?"

Maar

vir

my was

^dit

maar meer

of minder.

Sysêsy' voe!soallenig,

ekgaankuier toe virhaarop 'nreëndag.

Toeons daarsiten vry,

kom

haar

ouman

verby,

enhy gee

my

'nskop onder

my

^eendrag.

Eksweertoeeksalhaar vir

my

wen, toe s/aandieou

my

teen dieken, vat

my

aan

my

broekse naat, enhysmyt

my

in die straat,

en eknaei toeso hard as

my

beneken.

Nou'sek 'n treurige kêrei, ekgaan

maar

terugnadie Pêrei, sondereenoog,

my

rugin 'nboog,

en ekisnouso viesvirdie wêre/d.

* * *

Henning Pieterse

kaartjie vir

venesië

klokslagop die plein bringgroen vrou see haar daagliksestondesvoort buite dryfdievuil vloed weer

dietrappe op

riffelend soosdie vloer van die sinkende katedraal

om

tydelikterug te val

in kleiner klankevandie groter meer

gabrieli gabrieli

kan_jy

my

hoor konjul

my

hoor deurdie stereokore

vanjul vergulde kerk?

in brugskadu's sienek atlantissug

in sagsinkende tone deureeueseslyk terwyl diesee haar haregolf

om

verrottende tuine

tagelied

die lug se horing blaas blou oordie mis

wat silwervuil tussen

spookbome

oordie roggelendegras hang

dielaaste krag vanwinter

lê nié indiewitgebrande iand vroeg in dieoggend nie

my

vingersis nog

warm

ektapdie grond en die gras se krag

om

elementete

meng

totgedigvirjou metdie son watsy vingers kragtig vou déúrdie dooie

bome

69

'Till

human voices wake us, and we drown."

T.S. Eliot

drome dobber agter jou oë

in diesee vanslaap diegolwe bly geduldig hang engapermosselsgaap

slap horlosies voudie tyd sekondes teen die

muur

die stoel sug, laat sy leuning terug, ontspan syarmsen tuur

in dié impasse tussen

droom

enslaap kenons mekaar, word werklikheidwater en ons moetsinkende

stemme

vergeet totdat onswakker word, later

requiem

^{vir 'n}

reëndag

hoe breekdiedruppels vandag teen die ruit voorspel skuif totelegie uit graftesal nou modderig

wees

op só 'n dag glo

iswolfgang onvoltooid na sy grafgedra

constanzese trane gebreek deurdiereën

dieswartstoet sukkelaf skuifel in die reën

die priesterlaat val 'n seën haastig in diegraf

tog: diédag

was

eintlikmooiweer

spel weerkundigesnou terug en verbreek

met fyn noukeurigheid

diegrys romantiek van 'n reëndag

Marié Blomerus Ruikers van stof

Vyftien

maande

in Arles, dit

was

maaral

metsensasiesvan lig

in sipresseen skuimende en stillesee

lig en kleur primêr sohelder

vir die

bewende

alkoholis die aanhoudend hoesende roker die brein watnie rusnie,

nóg by dag, nóg by nag metsensasiesvan skaduwees

diebrein watkleureabsorbeer radikaal en freneties

soos'n kladpapier of'n seespons ingedoop

indie kontreien allesbly kleef diegele, diegoud, die brons dieindigo vandie lug die sagste blou van diewater

die bootjies by Saintes-Maries-de-la-Mer

die vibrasiesin elkedoek die botewat reise oproep begeerdeontvlugting;

van sonbesies en

die klein ruikertjies van vergeet-my-nietjies die klein ruikertjies watruik na stof stof tot stof

entog, ja Van

Gogh

isdood Van

Gogh

lewe, lank lewe sy radikale frenetika.

lewers en

oral 'n

herfs

lewersen oral,vroeg, 'n herfs 'n

dowwe

blaar hieren daar

'n treurige motreën oordie noorde:

Kyk na

my

asofek Provenceis

en vertel weervan Van

Gogh

teeren driftig

onder'n

dowwe

restourant-lig vertelweer

weemoedig

mettraneinjoustem

van diewit

amandelboom

in bloei die blou stillewevan die irisse indie vaas diegroteske sterreensipresse

Kyk na

my

en sien hóéblóéi die Provencaalse landskap onder 'n skielik-verbeeldeson

dieafgesnyde oor

hoe bloeial diesuiwer letsels dierowe, dieknoetse diegapende

wonde

indie rou ingewande Kyk

na

my

en sien

diegrootallenigesonneblom gesig na dieson gedraai

vreesagtig uitvoeling metdiewerklike die grootsonneblom

oorweldigend eensaam.

Kiep Vermeulen ou olifantbul

(vir UysKrige)

hardekwas staan_jyin dieson en bak vol barsteen vol voue

dieoue vel watsakkerig hang soos'n swak gesnyde snyerspak amorfevleisen beenverberg 'n eeu selonge rugmurg harten kliere enjareal vermy dietrop

diekil gewappervanoor-barniere grooten geel en grasieusdie lyn

nog van dietandeen simmetries hoewelte swaarvirdie antieke kop

—

nuttelosebron van

ongemak

en pyn donker kamers vandie geheue koester haatoor loodballeteen die skedelbeen en diep ⁱⁿ die vleismet siste daaromheen gegroei

—

soospêrels in 'n oester die pyn vanspies en pyl het jougenoop

—

en dié veral van deur vuur verharde houtpen in dieversteektedoodsval

— om

op stilompaaie alleen te loop maar 'n oer-instink laatjou honger na diewelige bosse safte bas

om

in die soel waterstegaan speel metdiejong koeiewyl dievleuels van waterhoenders by dielug verdonker weer durf_jy dus inkalahari-warm sand watergrawe met dietand

enjagtersdeur die boonste^lip bespied

wag

jy in metdie stiltevan graniet

Wessel Pretorius

Ek het die

loei

van sirenes weer gehoor

ek hetdie loei van sirenesweer gehoor wie

kom

haal hullewievat hulle

weg

wiese geluk het teen

hom

gedraai wiesenegetot vyf roetine isversteur wie het sy aandjie metdie

manne

oordoen wie gaannou aan bande gelêword

in'n inrigting ofeen

komma

agtmeter ondergronds wie se bioritme het

hom

indie steek gelaat

wietart diegodewie het handdoek ingegooi wiewil die prys niemeer betaal nieen diegelag wie het pront-uitsy sêgesê wie

was

weerspannig wievoel 'n veranderingis so goed soos'n vakansie wiese lyfhol

weg

met

hom

wiewil syeie gatskop wie hetdiegereg in eie hande

geneem

wiese handis indie asgeslaan

wie hetdiestad op horings

geneem

skandes

gemaak

wiekon nielanger

wag

op gebeure nie

wiekon niemeer deursyoësien van

woede

nie wie

was

blind van die liefde

wie

was

weer dronk

ek hetdiesirenes weer hoor loei

en besluit'n vry hand isbeter aseen in boeie

Marius Crous

kinderlik

die klein seuntjie

met die rooi truitjie, bruin broekie en rooi tó-boehts

staan soosdie mannekin pis

handjiesvoor

hom

saamgevou en kyk na diegroot gat, die houtkis,

dieklipgooiery op die kis

en diegetjank

Vincent van der Westhuizen Oudtshoorn, 1974

'n Vol

museum

nou,

my

versteende skool, 'n somber huis waar Langenhoven dool

—

Kerneels, ek het jou gees ontmoeten vind jou aangenaam; jou kritici

was

blind

—

'n Boerekatedraal, 'n huis ofdrie

wat nog niedeurdie tydgesloop is nie,

Min

was

nou meerbekend. Daar

was

dietronk, die Poortwaar onsgebaai het, naak enjonk, toeons mekaar belieghet in matriek en

wys

geweet het: hartstogspel issiek, die vrot rivier, die brug se spinnerank, dieskoenfabriek seprikkelende stank

—

enoral

was

daar_jy, afwesig wel, maar sterkteenwoordig in

my

enkelspel.

Ek het gejas op dieperron gestaan, en in diedonker het

my

dorp vergaan.

The universal joke

Sheworethesad expression of a clown

And

little more. Shescorned most garmentsbut

Her sobbinglaughterand hilarious frown

And

all thevivid make-up ofa slut.

Herloverswere comedians and priests

And

^I

—

_whatever difference there

may

be.

We

stayed

away

fromcarnivalsand feasts,

From harlequins' and harlots' revelry

Where we

belonged. She'd ratherponderon The Beauty of Bereavement's Grand Escape From wars and whores and angels, lordsand lice

And

marriage, the most ghastlyform of rape.

Shecried upon

my

lap one naughtynight

And

baptised It with tears beforeshe spoke Ofdreams half-dreamt and dimly unoerstood, Confrontedwith the Universal Joke.

75

Wilhelm Jordaan

huisaltaar

pappa wie isjy kind ek is'n pasehaas wat iewersin april

sjokolade-eiers op geheime plekke plaas waarjulle ditkan vind

pappa wieisjy

kind ek is'n krismisvader

wat elkejaar presente

om

'n

boom

rangskik vir 'n aandse kortgeluk

pappa wie isjesus

juffrou sêhyisons meester ekweet niemeer niekind vra vir

mamma om

^{dit uit}te vind pappa praat met

my

oorjesus nievanaand nie kind

ek moet'n lesing gee datsiel en liggaam één is

ennietwee

dis

my

werk

my

kind

waarmee

ekjullespeelgoed kosen klere

gee

Maria

E.

Oosthuizen kruis der dappere

wieweet waar willemwouter

woon

armewillemwouter kan nie

nesmaak ofruskry hy ra-ta-ta-ta heeldag met 'n vuurstok en sleepdie lewe

saam

willemwouter

woon

liggend diepvrugbaaronder

in'n wurmrigegrondige land enin 'n blinkster gekruisig teen

ma

sevoorhuismuur

Egbie Nel

vir

Breytenbach Marais

my

nooi 'n ou piepklein bergvoëltjie waarvoor ek lankgebid het

uitdie hemelhoë nagte het sy gehoor en haaropwagting

gemaak

in 'n miswasige

gewaad

sy'taanvanklik net geloer soosbv. oor 'n "bergtop skelm"

later praat sy gebeurlikin die lente

soms

laatherfs haarwoorde tiep tipsimfonieëtot fladderfraai fonteine dan eers gooi ek haarmildelik oor

my wange

haar toontjies druppelaf oor

my

bors ek voel haartintel deur

my

hele lyf

en ek hou nooit op

om

haarin te drink nie o die"kleinvolk" issojaloers op

my

assy eers plaas

geneem

hetin 'n saggroen karos

—

goed diep in haar buik isdiegroeigebed soos bv. "vierseisoene in haar kieste"

skildery van droogte

—

noordweste24/1/82

maak

oopdie deurversigtig soosvan ^ruite knop knip draaidroë hout oopswaai net

om

die ligsonthalwe

omraam

geweseveld so buite tot 'n 6 by3simmetrie natuur deur diegat gluur indie

muur

Roeleen Cuyler

kind op

'n

branderplank

tussendie windbranders

isjou spykerlyfie 'n vlekkie indie skuim

jy dy en dy

al naderaan

my

tot dievolgende brander jou oorsyskootwip en_jy natsnoet

in

my

arms val

Ansie Beukes

Brekertreateers sy meisie

Koop

'n pizza

maak

die elmboë bol loop syspore

wyd

uitmekaar vou syarms datdie spiere bult en voor hy die stoel bloots

wou

ry stoothyvir eers

sy knieë onderdie tafel in

Marietjie van der Walt ''dink-aan-jou"

ek vryf die kersfeesgroete

(vir

my

gestuur asvervangingsboete) plat gedruk deur

my

vingersdeur hoe kan loslooplettersglad geklad

my

uitgedroogde grougrashart verwarm en met bloed inkleur asdiedun papier

wit

"groete”

stuur?

mynmarionet (privaatgesprek)

die doofgekontroleerde mol

—

skag tuimel toe

—

oë deurdie donker tonnel

—

graf

en luisterswart ...

na die

stomme

tintelblink kluite

wat sy hartslag reguleer

Literêr-Aktueel

'n Beurs van R1 000van die Afrikaanse Skrywerskring

Metdie 50-jarigebestaanvan dieAfrikaanseSkrywerskringhetdiehoofbe- stuur besluit

om

'n beurs van R1 000 vir 'n student of enige navorsers beskikbaartestel

om

diegeskiedenisvan dieAfrikaanse Skrywerskringvan die afgelope 50jaar te bestudeer ente beskryf.

Die aansoeker moet die hoofbestuur van die Afrikaanse Skrywerskring tevredesteldatdieprojek,liefsasnagraadsestudieprojek, onderbehoorlike toesig sal geskied.

Die projek behoortintweejaar se tydafgehandel teword. Indien hiermee probleme ondervind word, kan verder met die hoofbestuur onderhandel word.

'n Behoorlik gemotiveerde aansoek met besonderhede oor akademiese

kwalifikasies, 'n kortcurriculumvitaeen die

naam

vantweereferenteword

vereis.

Aansoeke moet onderstaande van wie ook verdere besonderhede ^verkry kan word, bereik voor31 Maart ^1985.

Prof. F.C. Fensham Rowanstraat 40 7600

STELLENBOSCH

Dr. Arnoldus Pannevis

Theodu Plessis(Dept. Afrikaans-Nederlands, U.O.V.S.)skryfinDie Volks- blad, 14Augustus 1984:

Die

aanname

datPannevisdie"VadervandieAfrikaansetaal"isenvanjaar se Pannevis-gedenkfeeswatdaaruit voortspruit, kan beoordeelword as'n

poging

om

diegeskiedenisvanAfrikaanssteeds verdertemitologiseer. Hoe andersverklaar

mens

so 'n eintlik oorbodige aanwysing van vaderskap?

Pannevissevaderskapvan Afrikaanswordveralgekoppelaan sy^inisiëring van 'n veldtog in 1872

om

die Bybel in Afrikaans vertaal te kry. Propa- geerders van die vaderskap-mite beweer op grond hiervan dat Afrikaans as'twaredeur Pannevis"ontdek"isendathydieeerstepersooniswatdie Afrikanervansytaal

bewus gemaak

het. Ditisegterheeltemalonmoontlik dat Pannevis Afrikaans kon ontdek het. Selfs voor Pannevis segeboorte

was

Afrikaans reedsdieenigstetaalvandiemeesteKleurlingeen minderbe- voorregte Blankesvan dieland. Uitsprakevan bekendeAfrikaansetaalkun-

diges dui daarop dat Afrikaans al teen die einde van die 18de eeu in sy huidige vorm beslag gekry het. (Navorsers hettewens aangetoon dat die grootstegros Afrikaanse taalvormereedsvóór

Van

Riebeeckse

koms

nadie

Kaap in Nederland en in

sommige

Nederlandssprekende nedersettings ge- bruikis.)In 1861, 'ngoeie1

1jaarvoor Pannevisse pleidooivir'nAfrikaanse Bybel, enselfsnogvoordathyuit Nederland nadie Kaapverhuishet, isdie eerste Afrikaanse boek, die bekende Zamenspraak, aan die Oosgrens gepubliseer. Louis Henri Meurant, dieouteurvandiebetrokkewerk, hetal

sedert 1844 (Pannevis

was

toe net6jaaroud) gereeldAfrikaansebriewein

HetKaapsche Grensb/adgepubliseer. Die reaksiewat Meurant opsyboek en ander Afrikaanse stukke gekryhet, hetdiéop Pannevis se pleidooieby verreoortref. Letterlik honderdeAfrikaansebriewehetingestroom en ver- skeie koerante hetgereeld Afrikaanse bydraesgepubliseer, geskoeiop die lees van Meurant se model. Daarenteen

was

^die geskrewe reaksie opdie pleidooie vir 'n Afrikaanse Bybel beperk tot 'n paar briewe wat in

Nederlandsgeskryf is.

Aan

die Kaapselfisdaarook reedsvoor Pannevissetyd getuienisvandie wording van 'nAfrikaanseskryftradisie. In 1869, drie jaarvoor Pannevisse eerste pleidooi, isdele van dieeerste Arabies-Afrikaanse publikasie onder leidingvan

Abu

Bakruitgegee,diebeginvan 'nsowat60stuks publikasies.

AfrikaansisinhierdiegevalweliswaarinArabieseskrifgeskryf,maarditwil niesê datdiebetrokkegeskriftevanminder belangisvirdiegeskiedenisvan die Afrikaanseskryftradisie nie.

Beide

Abu

Bakr enMeurantkanin'nsindusook ophierdiesoortvaderskap van Afrikaans watvanjaar gedenk word, aanspraak maak. Deur Pannevis egter te vereer,verkry die

sogenaamde

stryd vir Afrikaans 'n eksklusiewe karakter

—

soos met ander eksklusiwiteite in Suid-Afrika 'n Blanke karakter. Die ironie van die saak is dat Pannevis eintlik die Bybel in Afrikaans

wou

vertaal ter willevan die geestelike heil vandie Kleurlingge- meenskap wat nie die Nederlandse Statebybel kon verstaan nie

—

geen pleidooi dus vir Afrikaans nie.

Vandag

word hy egter nie vereer as die geestelike vadervan die

mense

oor wie se sieleheil hy opreg

bekommerd was

nie. Dieironie lê nog veel dieperas dit. Noudatdaar besef

word

dat Afrikaansvirsy oorlewing ookvan sprekersgetalle afhanklik is, isditweer eensdie Kleurlingewatdiemiddelpuntvandiegesprekvorm, soosmetdie begin van dieveldtog vir 'nAfrikaanse Bybelvertaling. Allerweë

word

ver-

neem

datAfrikaansnienetdieeiendomisvandie Blankenie,datdieBruin-

man

ook'nAfrikaneris,dathyookindiehandhawingvan Afrikaansbetrek moet word, ens. In die lig hiervan is dit haas ondenkbaar dat daar nog ruimtebestaan vir ietssoos hierdievaderskap-mite.

81

Sanlamprys

vir Jeuglektuur

'n

Nuwe

letterkundepryswatelkedrie jaartoegekensalword,isdeur San- lam insamewerking metTafelberg-Uitgewers geskep.

Dit salas die

SANLAMPRYS

VIR

JEUGLEKTUUR/SANLAM

PRIZE

FOR YOUTH