Hierdie toestand in die hart van die twintigste-eeuse mens word dikwels in dramas as 'n blatante eksistensiële probleem uitgekryt. Dit is uiters tydig om dramas as literatuur van die tyd te bestudeer (Dommisse, 1972:25; Fairman Slings, 1975:23) en as meer as net literatuur gesien te word in die lig van hul eindbestemming as teateraanbiedings (die verlevendigde teks). bereik.
Interdissiplinere toet s ing
Werkplan
Aanloop
Verloop
Equus (Peter Shaffer) word gebruik as voorbeeld van die huidige geloofskrisis in vandag se samelewing. In hoofstuk 9 word deur die ontleding van Hulle Eie en Goue Stad (Arnold Wesker) ’n insig verkry in die absurditeit van ’n idilliese, utopiese alternatief vir die huidige probleem van die stad.
HOOFSTUK 2
Tegniese heilsverwagting
Die buitengewone suksesse wat in die negentiende eeu deur die mens se groeiende tegniese vermoëns behaal is, het 'n ontembare optimisme. So wys Shaw in Man and the Overman onteenseglik die nuwe geloof in die mens en sy rede (rede hier as die lewenskrag wat van die mens 'n supermens kan maak, onafhanklik van God en sy gebod en van die geloof in 'n hel, waarvan as een was as blote illusie beskou word). Die mens se plek in die wêreld om hom het nou openlik as 'n probleem in die dramas gefunksioneer, en baie dikwels is mense voorgehou wat in konflik was met hul spesifieke plek in die samelewing.
Die ontleding van die geestelike klimaat van die twintigste eeu wat hier volg, moet ter verduideliking oor die algemeen in gedagte gehou word as agtergrond waarteen die moderne dramas wat in die res van hierdie proefskrif behandel gaan word, gestel word. Tegnokrasie het in die twintigste eeu wêreldwyd geword en is veral herkenbaar in die pragtige stede van ons tyd. Sekularisasie, soos dit deur die eeue ontwikkel het, was in die twintigste eeu absoluut en het 'n sekularisme geword waarvan daar 'n sterk punt was.
Stemme teen verontmensliking in die teenswoordige massasamelewing en veral teenoor negatiewe gevolge wat deur stadsontwikkeling en tegnokra-. Sy dramas word n surrealistiese verbeelding van die bedreiging wat die moderne maatskappy deur masjien en tegniek in die gesig staar, in teenstelling met die didaktiese toon in sommige vroeere dramas. Hierdie derde weg in ~ geen-uitweg-kultuur erken God in hierdie werk- likheid en verken die werklikheid in die lig van die Skrif.
HOOFSTUK 3
Onmenslike strukture
Hierdie mensgemaakte rekenaar (rattel) hou egter 'n bedreiging vir mense in as dit onafhanklik van menslike beheer begin funksioneer. As 'n tegnies-gemanipuleerde produk van menslike vernuf is die slang so. Hulle wieg net heen en weer voor die dodelike geweervuur, maar kom steeds nader en nader aan die soldate.
Hoe meer die mens aan die masjien diensbaar word, hoe meer word sy menswees as onbeduidend in die algehele sosiale struktuur verdwerg. Haar insig pas by die 'gee ons' van die Onse Vader (waaruit hulle gebede kom) en is nie net handeklap nie. Die hartklop van die stad het sy eie ritme en mens moet daarby aanpas of agtergelaat word.
Die stad van die mens is dus nie meer die stad vir die mens nie. Dit is nie menslike stemme nie, maar die gebrul van die motor wat die klanke van die middestad kenmerk (Potgieter, 1978:8). Vir die moderne mens het dit 'n meedoënlose krag geword, 'n bedreiging vir menslike vryheid.
- Die mens in die sentrum
Die mens lee£ in die waan van nie meer van God afhanklik te wees nie maar op homself alleen te vertrou. Ook utilisme (die leer van die nuttigheid of bruikbaarheid van dinge as enigste geldende maatstaf) vorm n belangrike element in die sirkel van geslotenheid. Daarom word so baie mense 'uitgeskakel' of op die pad agtergelaat as hulle in die geweldige oorlewingstryd van die laat twin- tigste eeu nie die mas kan opkom nie (vergelyk ook punt 5.2.3.1 in hoofstuk 5).
34; Nadat die son van die wêreld van die horison af verdof het, is die mens vasgevang in 'n spiraalvormige kerker waarin hy kan rondloop", soos die jong man vra, om in belang van die stad op te tree. Hy laat die stroom vloei, so om praat spoel oor hom en word meegesleur in die stroom van onverskilligheid teenoor die lewe se eise.
Mense ervaar hulself dikwels as ontneem van betekenis en selfagting en leef daarom maklik geassimileer in die grys eenvormigheid van die kermis. Dramas beeld die skrikwekkende beeld en aftakelende krag uit wat 'tyd' in vandag se samelewing geword het. Die tersaaklike dramas in hierdie hoofstuk bevestig ook die diagnose op grond van vandag se werklikheid, naamlik dat die gemiddelde moderne mens in 'n geslote wêreld leef, met 'n geslote werklikheidsperspektief.
HOOFSTUK 4
DIE STAD: 'N MENSLIKE ASHOOP
PEOPLE ARE LIVING THERE (ATHOL FUGARD)
Uiterlike stadsmilieu
- Verwonding
Ook in Skrbnik woon mense in 'n huis in die stad, maar omring deur opgehoopte, gebruikte afval - die ashoop van die moderne samelewing (Murphey, 1972:44). Die skep van 'n eksterne milieu in dramas stem dus ooreen met wat oor die moderne samelewing as sodanig gesê word, naamlik dat dit 'n asem is. Mense wat daar woon het figure wat as wrakke van die twintigste eeu gekenmerk kan word.
Maar baie mense word verbrand en vernietig as hulle, gemeet aan die standaarde van die moderne onderneming, nie na bo styg nie. Dit is ironies dat dit juis in die middel van die verkeer van digbevolkte stede is dat nie net hierdie dramatiese karakters hulself bevind nie, maar ook die 'uniforms' van die moderne samelewing (Duvenage, 1975:1). In die drama Dom beeld Simon-Art Williams die byna verwoeste lewe van jong Cephus-Miles uit nadat hy in die kloue van dronkenskap en losbandigheid beland het.
Moderne dramaturge - soos skrywers en ander kunstenaars - spits hulle blykbaar instinktief toe op die stad as simbool om die desintegrasie van die lewe te versinnebeeld. Dis betekenisvol dat die stad simbolies is van die sogenaamde moderne 'wasteland', selfs as n konsentrasiekamp gekarakteriseer word. Sodanige roepingsvervulling be- hoort vrede as deurlopende ondertoon en einddoel te he (Wolterstorf, 1980:79) en behoort nie soveel onvrede in te hou soos wat tekenend van die karakters in People are living there is nie.
I'M SOMETHING AWESOME! (46)
Vreugdelose lag
Frustrasie ontstaan wanneer die stadsmens nie by magte is om die hin- dernisse in sy doelnastrewing te oorwin nie. Sy is nie meer volledig vrou nie (63) maar eerder n belemmerde, versnyde deelmens, n manke kranke wat in Hospitaalstraat pas Sy het ook nog niks wesenliks in die lewe bereik nie. Sissy se frustrasie borrel ook byna oor omdat hulle so brandarm is en omdat Shorty nie die mas in sy werk kan opkom nie.
Don se Sartreaanse vrees vir die lewe korreleer met Sartre se eie opvatting daarvan, naamlik dat dit nie vrees behels nie, maar vryheid impliseer. Dit impliseer terselfdertyd die besef dat die sin van die lewe nie buite jouself gevind kan word nie, want die sin moet uit jouself kom. Don lê net in sy kamer en staar amper heeldag na die plafon (net soos die jong inwoner in Patrick White se The Ham Funeral).
Hy probeer nie eers sukses behaal in sy studies of werk kry of meisies vat nie. Juis omdat Don voel dat niks in die lewe die moeite werd is totdat hy homself kry nie (7), bly hy onbetrokke by ander. Selfs Roy (Seisoen in Sarsaparilla) bly 'n omstander, waarnemer en kommentator van die lewe.
Mislukkings
In Mense woon daar bestaan 'n groot deel van die dramatiese verloop uit bewuste spel (binne die drama as spel). Deur hierdie speletjie probeer hulle óf die werklikheid ontvlug óf die lewe self kry, om tot die essensie van die lewe deur te dring. Maar te midde van die 'plesier' en 'speel' roep baie menseharte uit om te verstaan wat die doel en betekenis van hul lewens is.
Sy tegniese kabels - wat deel van die wonder van hierdie wondereeu is - moet meehelp om n. In Die besoek van die ou dame word die hele lewe tot ritueel geredu- seer. Dit is glad nie so dat die mens maar net n hulpelose slagoffer van omstandighede of n magtelose gevan- gene van die lewe self is soos Milly en Don suggereer nie.
Die feit dat hulle lus is vir weggooigoed op die ashoop van die lewe lê dalk nog reg voor hul eie deur. Die karakters in Mense woon daar – en soos blyk uit die bevestiging daarvan in die bydramas wat behandel word – is soos ’n gooi op die ashoop van die lewe. Byna die hele essensie van die drama kan saamgevat word in die veelbetekenisvolle adres waar die karakters woon: Hospitaalheuwel.
HOOFSTUK 5
- Vervreemding
Dit kan gesien word as plastiese verbeelding van die feit dat Org en sy rna hulle in n. Hulle wil weet of die skepper van die kafee nog bestaan en hoe hy lyk. Vergelyk in hierdie verband die simboliese betekenis van die naam Asgat in Putsonderwater (Bartho Smit), wat impliseer dat geloof in God na die asgat verwys is (Combrink, 1978:149).
Die mens voel ten diepste in sy bestaan bedreig wanneer hy n godsdiens sonder God, n lewe afgesny van die ware Lewe, beoefen (Van Wyk, 1971:14). Org se vreesagtigheid, onsekerheid en dadeloosheid in die aangesig van die eksistensiele angs wat hom eintlik altyd begelei en van sy hele lewe n bestaanskrisis maak, word vir die duur van die drama tot n. Org se lewe, sy bestaande menswees, kan saamgevat word in die slotwoor- de van die drama, waar die bandmasjien aangeskakel is en nie net die stem van beide Org jr.
Selfveragting: Elke mens wat homself werklik ken, sal homself verag Harry in Harry's Christmas, Ewbank in The contractor en Ill in Die besoek van die ou dame. Want Dimetos gaan weer van die plaas af weg en gaan woon by die see. In People are living there gee Don (self n vervreemde) n goeie beskry- wing van die inherente op die rand staan van mense wat hulleself as falers beskou.
