LAMPIRAN A
PERHITUNGAN NERACA MASSA
Kapasitas produksi Dimetil Tereftalat (DMT) = 60.000 ton/tahun 1 tahun = 330 hari kerja
1 hari = 24 jam kerja
Kapasitas tiap jam = 60.000 x x x = 7575,7576 kg / jam
Kemurnian dari Dimetil Tereftalat (DMT) adalah 99,7%, maka : Jumlah Dimetil Tereftalat (DMT) = 99,7% x 7575,7576 kg/jam
= 7553,0303 kg/jam
A.1 Penentuan Komposisi Bahan Baku Komposisi Asam Tereftalat :
98,5% Asam Tereftalat (AT) : 6483,4888 kg/jam
1,5% Impurities (I) : 98,7333 kg/jam
Total : 6582,2222 kg/jam
Komposisi Metanol
99,4% Metanol (M) : 2880,3048 kg/jam
0,6% Air (W) : 17,3861 kg/jam Total : 2897,6909 kg/jam
(9) (12)
(10) (11)
A.2 Perhitungan Neraca Massa A.2.1 Sublimator (SB-01)
Fungsi: Menyublimasi Fresh Asam Terephthalic ( AT ) dan hasil recycle dari Desublimator (DE-01 ) dengan reaktan uap metanol bersuhu tinggi.
Gambar A.1 Aliran Proses pada Sublimator (SB-01)
Neraca Massa Total :
F9 + F10 + F11 = F12 58702,5542 + 6582,2221 + 297,7901 = F12 65582,5663 kg/jam = F12
Neraca Massa Komponen :
AT : = 6582,2221 x 98,5%
= 6483,4888 kg/jam
= 297,7901 x 83,933%
= 249,9455 kg/jam
=
= 6483,4888 + 249,9455
= 6733,4340 kg/jam I : = 6582,2221 x 1,5%
= 98,7333 kg/ jam
SB - 01
M (aq) 99,4%
W(l) 0,6%
AT 98,5%
I 1,5%
AT M W DMT I AT 83,933%
M 0,356%
W 0,029%
DMT 15,682%
=
= 98,7333 kg/jam M : = 58702,5542 x 99,4%
= 58350,3389 kg/jam
= 297,7901 x 0,356%
= 1,0607 kg/jam
=
= 58350,3389 + 1,0607
= 58351,3996 kg/jam W : = 58702,5542 x 0,6%
= 352,2153 kg/jam
= 297,7901 x 0,029%
= 0,0851 kg/jam
=
= 352,2153 + 0,0851
= 352,3004 kg/jam DMT : = 297,7901 x 15,6892%
= 46,6990 kg/ jam
=
= 46,6990 kg/jam
Tabel A.1 Neraca Massa pada Sublimator (SB-01)
Komponen Masuk (kg/jam) Keluar (kg/jam)
Alur 9 Alur 10 Alur 11 Alur 12 Asam Tereftalat 0 6483,4888 249,9455 6733,4340
Metanol 58350,3389 0 1,0607 58351,3996
Air 352,2153 0 0,0851 352,3004
Dimetil Tereftalat 0 0 46,6989 46,6990
Impuritis 0 98,7333 0 98,7333
subtotal 58702,5542 6582,2221 297,7901 65582,5663
total 65582,5663 65582,5663
(12) (14)
(13)
A.2.2 Ash Filter (CN-01)
Fungsi : Memisahkan inert berupa logam-logam yang tidak tersublimasi dari uap metanol
Gambar A.2 Aliran Proses pada Ash Filter (CN-01)
Neraca Massa Total :
F12 = F13 + F14 65582,5663 = 98,7333 + F14 65483,8330 kg/jam = F13
Neraca Massa Komponen :
AT : = = 6733,4340 kg/jam I : = = 98,7333 kg/jam M : = = 58351,3996 kg/jam W : = = 352,3004 kg/jam DMT : = = 46,6990 kg/ jam
Tabel A.2 Neraca Massa pada Ash Filter (CN-01)
Komponen Masuk (kg/jam) Keluar (kg/jam)
Alur 12 Alur 13 Alur 14
AT 6733,4340 0 6733,4340
M 58351,3996 0 58351,3996
W 352,3004 0 352,3004
DMT 46,6990 0 46,6990
I 98,7333 98,7333 0
subtotal 65582,5663 98,73333 65483,833
total 65582,5663 65582,5663
CN - 01
AT M W DMT I
AT M W DMT I
(14) (15)
A.2.3 Reaktor (R-01)
Fungsi : Mengesterifikasi Asam Terephthalic dengan Metanol pada fase gas menjadi Dimetil Tereftalat.
Gambar A.3 Aliran Proses pada Reakor (R-01)
Reaksi yang terjadi di dalam Reaktor :
+ 2 → +2
P- C6H4( COOH )2 CH3OH P-C6H4( COOCH3 )2 H2O
XAT = 0,96 =
r1 = 0,96 x
= 0,96 x 40,5316
= 38,9103 kmol/jam
Neraca Massa Total :
F14 = F15
65582,5663 kg/jam = F15 Neraca Massa Komponen :
AT : = – ( r1 x
= 6733,4340 – (38,9103 x 166,128)
= 269,3374 kg/jam
=
0,0009
R - 01
AT M W DMT
AT M W DMT
M : = – ( 2 x r1 x
= 58351,3996 – ( 2 x 38,9103 x 32,042 )
= 55857,8695 kg/jam
=
M15=NM15
N15=1743,2704
1881,4180=0,9266 W : = + ( 2 x r1 x
= 352,3004 + (2 x 38,9103 x 18,016)
= 1754,3177 kg/jam
=
0,0518 DMT : = + ( r1 x
= 46,6990 + (38,9103 x 194,18)
= 7602,3084 kg/jam
=
DMT =NDMT15
N15 = 39,1508
1881,4180=0,0208
Tabel A.3 Neraca Massa pada Reaktor (R-01)
Komponen Masuk (kg/jam) Keluar (kg/jam)
Alur 14 Alur 15
AT 6733,4340 269,3374
M 58351,3996 55857,8695
W 352,3004 1754,3177
DMT 46,6990 7602,3084
total 65483,833 65483,833
(17) (11) (18)
A.2.4 Cyclone (CN-03)
Fungsi : Memisahkan Asam Tereftalat yang tidak bereaksi untuk direcycle kembali ke reaktor.
Gambar A.4 Aliran Proses pada Cyclone (CN-03)
Penentuan Dew Point
Untuk menentukan titik dew point, berlaku Yi =Zi dan
Pio Yi Xi P
=
TRIAL T, Suhu
ZA,ZB,ZC,ZD P
APAKAH XA + XB +XC + XD=1 ?
NO
YES T = T DEW
POINT
PAo, PBo, PCo, PDo
XA, XB, XC, XD
Alogaritma menentukan suhu dew point
CN - 03
AT M W DMT
AT M W DMT AT
M W DMT
Tekanan Uap Jenuh dapat dihitung dengan menggunakan Persamaan Antoinne sebagai berikut :
T A B Po =
ln
Po 7524T ,1 156
, 20
ln = , untuk DMT
Po 16880T
485 , 31
ln = , untuk AT
29 , 34
55 , 5875 3626
, 18
ln =
Po T , untuk Metanol
421 , 19
9 , 421 4770
, 19
ln =
Po T , untuk air dengan : Po = tekanan uap jenuh , mmHg
T = suhu, kelvin
Trial T = 259,85oC (533 K) ; P = 1,15 atm (874mmHg)
=
=
= 0,8313 mmHg
AT= P AT PATo .
AT= 874 0,0009 0,8313
AT= 0,9463 =
=
= 82095,5094 mmHg
M= P M PMo
M= 874 0,9266 82095,5094
M= 0,0099 =
=
= 35421,0933 mmHg
= P Po
= 874 0,0518 35421,0933
= 0,0013
=
=
DMT= P DMT PDMTo
= 419,6788 mmHg
AT= 874 0,0208 419,6788
AT= 0,0433
0,9463 + 0,0099 + 0,0013 + 0,0433
= 1,0008
Suhu dew point berkisar 260oC , HE-01 digunakan terlebih dahulu untuk
mendinginkan produk gas dari reaktor sebelum produk gas didesublimasi. HE-01 akan menurunkan suhu gas produk dari 330 oC sampai suhu 270 oC .
Kesetimbangan
Diasumsikan bahwa produk yang keluar dari desublimator telah mencapai kesetimbangan yaitu kesetimbangan 2 fase dan 4 komponen. Sehingga komposisi dan jumlah komponen di fase gas dan fase padat bisa dihitung dengan alogaritma sebagai berikut :
P
mi= Pio dan
( )
LG mi
LG Zi
Xi
= 1
TRIAL L/G
ZA,ZB, ZC,ZD
APAKAH XA + XB +XC + XD =1 ?
dan YA + YB + YC + YD =1?
NO
YES Congratulation T,P
PAo, PBo, PCo, PDo
mA, mB, mC, mD
XA, XB, XC, XD
YA, YB, YC, YD
Alogaritama perhitungan kesetimbangan
Trial T = 220oC (493,15 K) ; P = 1,15 atm (874mmHg) ; L/G = 0,0009485
=
=
= 0,0643 mmHg
mAT=PATo P mAT=0,0643
874 mAT=0,0001
AT= 0,0009 (1+0,0009485) 0,0001+ 0,0009485
yAT= mAT AT
yAT= 0,0001
=
= PMo = 43656,5666 mmHg
mM=PMo P
mM=45656,5666 874 mM=49,9503
M= 09266 (1+0,0009485) 49,9503+ 0,0009485
yM= mM M
yM= 0,9274
=
=
=17097,0560 mmHg
m =Po P
m =17097,0560 874 m =19,5618
= 0,0518 (1+0,0009485) 19,5618+ 0,0009485
y = m
y = 0,0518
=
=
=134,1255 mmHg
mDMT=PDMTo P mDMT=134,1255
874 mDMT=0,1535
DMT= 0,0208 (1+0,0009485) 0,1535+ 0,0009485
yDMT= mDMT DMT
yDMT= 0,0207
Σ = 1,0000 Σ = 1,0000
1,6213 + 1743,2704 + 97,3755 + 39,1508
1881,4180kmoljam
Neraca Massa Total : N17= L11+ 18
N 18 = L11
= 0,0009485
= 0,0009485 1881,4180 = 0,0009485 1881,4180 = 1,0009485
1879,6352kmol jam =
L11= N17 18
L11= 1881,4180 1879,6352
1,7828 kmol
jam
Neraca Massa Komponen : AT : AT11= AT L11 MrAT
AT11= 0,8439 1,7828 166,128
AT11= 249,9455 kg/jam
AT18= yAT 18 MrAT
AT18= 0,0001 1879,6352 166,128
AT18= 19,3919 kg jam
= AT
18
MrAT=19,3919166,128=0,1167kmoljam
0,0001
M : M11= M L11 MrM
M11= 0,0186 1,7828 32,042
M11= 1,0607 kg/jam
M18= y 18 MrM
M18= 0,9274 1879,6352 32,042
M18= 55856,8088 kg jam
= M
18
MrM=55856,8088
32,042 =1743,2373kmol
jam
0,9274
W : 11= L11 Mr
11= 0,0026 1,7828 18,016
11= 0,0851 kg/jam
18= y 18 Mr
18= 0,0518 1879,6352 18,016
18= 1754,2326 kg jam
=
18
Mr =1754,2326
18,016 =97,3708
0,0518
DMT : DMT11 = AT L11 MrDMT
DMT11 = 0,1349 1,7828 194,18
DMT11 = 46,6989 kg/jam
DMT18 = yDMT 18 MrDMT
DMT18 = 0,0208 1879,6352 194,18
DMT18 = 7555,6095 kg jam
= DMT
18
MrDMT=7555,6095 = 38,9103kmoljam
0,0207
Tabel A.4 Neraca Massa pada Cyclone (CN-03)
Komponen Masuk (kg/jam) Keluar (kg/jam)
Alur 17 Alur 11 Alur 18
Asam Tereftalat 269,3374 249,9455 19,3919
Metanol 55857,8695 1,0607 55856,8088
Air 1754,3177 0,0851 1754,2328
Dimetil Tereftalat 7602,3084 46,6990 7555,6095
subtotal 65483,8330 297,7901 65186,0428
(19) (21) (20)
total 65483,8330 65483,8330
A.2.5 Tangki Separator (TS-02)
Fungsi : Untuk memisahkan semua hasil produk DMT dari campuran uap hasil reaktor
Gambar A.5 Aliran Proses pada Tangki Separator (TS-02)
Kesetimbangan
Trial T = 72oC (345,15 K) ; P = 1,1 atm (836mmHg) ; L/G = 0,281
TS - 02
AT M W DMT
AT M W DMT M
W
=
=
= 0,0000 mmHg
mAT=PATo P mAT=0,0000
836 mAT=0,0000
AT= 0,0001 (1+0,281) 0,0000+ 0,281
yAT= mAT AT
yAT= 0,0000
=
= = 1013,6529 mmHg
mM=PMo P
mM=1013,6529 836 mM=1,2125
M= 0,9274 (1+0,281) 1,2125+ 0,281
yM= mM M
yM= 0,9645
=
=
= 269,9709 mmHg
m =Po P
m =269,9709 836 m =0,3229
= 0,0518 (1+0,281) 0,3229+ 0,281
y = m
y = 0,0355
=
=
= 0,1933 mmHg
mDMT=PDMTo P mDMT=0,19333
836 mDMT=0,0002
DMT= 0,0207 (1+0,281) 0,0002+ 0,281
yDMT= mDMT DMT
yDMT= 0,0000
Σ = 0,9999 Σ = 1,0000
0,1167 + 1743,2373 + 97,3708 + 38,9103
1879,6352kmoljam
Neraca Massa Total : N19= L21+ 20
N 20 = L21
= 0,281
= 0,281 1879,6352 = 0,281 1879,6352 = 1,281
1467,3187kmol jam = 20
L21= N 20
L21= 1879,6352 1467,3187 L21 412,3165 kmol
jam
Neraca Massa Komponen : AT : AT21= AT L21 MrAT
AT21= 0,0003 412,3165 166,128
AT21= 19,3919 kg/jam
AT20= yAT 20 MrAT
AT20= 0,0000 1467,3187 166,128
AT20= 0,0000 kg jam
M : M21= M L21 MrM
M21= 0,7955 412,3165 32,042
M21= 10509,3580 kg/jam
M20= y 20 MrM
M20= 0,9645 1467,3187 32,042
M20= 45347,4508 kg jam
W : 21= L21 Mr
21= 0,1099 412,3165 18,016
21= 816,2171 kg/jam
20= y 20 Mr
20= 0,0355 1467,3187 18,016
20= 938,0156 kg jam
DMT : DMT21 = DMT L21 MrDMT
DMT21 = 0,0943 412,3165 194,18
DMT21 = 7555,6095 kg/jam
DMT20 = yDMT 20 MrDMT
DMT20 = 0,0000 1467,3187 194,18
DMT20 = 0,000 kg jam
Tabel A.5 Neraca Massa pada Tangki Separator (TS-02)
Komponen Masuk (kg/jam) Keluar (kg/jam)
Alur 19 Alur 20 Alur 21
Asam Tereftalat 19,3919 19,3919
Metanol 55856,8088 45347,4508 10509,3580
Air 1754,2328 938,0156 816,2171
Dimetil Tereftalat 7555,6095 7555,6095
subtotal 65186,0428 46285,4664 18900,5765
total 65186,0428 65186,0428
(21) (22) (26)
A.2.6 Crystalyzer (CR-01)
Fungsi : Mengkristalisasi produk DMT ( Dimethyl Tereftalat ) dari hasil kondensasi CD-01
Gambar A.6 Aliran Proses pada Cooling Crystalizer (CR-01)
Data Kelarutan
Kelarutan Asam Terephthalic dalam g / 100 g metanol
Suhu, oC 25 160
Kelarutan 0,1 2,9
(Kirk & Othmer)
Kelarutan Dimethyl Terephthalate dalam g / 100 g metanol
Suhu, oC 25 60
Kelarutan 1,0 5,7
(Kirk & Othmer)
Persamaan Clausius-Clapeyron
2
ln
RT H dT
S
d
=
RT dT S H
dln = 2
T C R
S H
= 1
ln
CR - 01
AT M W DMT AT
M W DMT
AT M W DMT
Dari data kelarutan yang tersedia di plot 1/T (sumbu x) dengan ln S (sumbu y). Maka diperoleh gambar sebagai berikut
Diperoleh persamaan :
AT : 1 8,5014
2219 , 3221
ln =
S T
DMT : 1 16,5668
3770 , 4939
ln =
S T T = 72oC (345,15 K) AT :
5014 , 15 8 , 345 2219 1 , 3221
lnS =
8314 , 0 lnS =
AT21 M21 M
100
AT21 10537,6821
100
AT21 y = -3221.2219x + 8.5014
-2,5 -2 -1,5 -1 -0,5 0 0,5 1 1,5
0 0,001 0,002 0,003 0,004
ln S
1/T
Kelarutan AT dalam Metanol
y = -4,939.3770x + 16.5668
0 0,5 1 1,5 2
0,0029 0,003 0,0031 0,0032 0,0033 0,0034
ln S
1/T Kelarutan DMT dalam Metanol
8314 ,
0
=e S
4355 ,
=0 S DMT :
5668 , 15 16 , 345 3770 1 , 4939
lnS =
2560 , 2 lnS=
2560 ,
e2
S =
5447 ,
=9 S
DMT21 M21100 M26
DMT21 (a )=9,5447 10537,6821100
DMT21 (a )=670,5276
DMT21 (s)= DMT21 + DMT26 DMT21 (a )
DMT21 (s)=7555,6095+27,0528 670,5276
DMT21 (s)=6912,1346 T = 10oC (283,15 K)
AT :
5014 , 15 8 , 283 2219 1 , 3221
lnS =
8749 , 2 lnS =
8749 ,
2
=e S
0564 ,
=0 S
AT22 M21100 M26
AT22 10537,6821100
AT22 34
AT22(s)= AT21+ AT26 AT22(a )
AT22(s)=19,3919+3,6707 3,9634
AT22(s)=19,0992 DMT
:
5668 , 15 16 , 283 3770 1 , 4939
lnS =
8776 , 0 lnS =
8776 ,
0
=e S
4158 ,
=0 S
DMT22 M21100 M26
DMT22 (a )=0,4158 10537,6821
100
DMT22 (a )=29,2095
DMT22 (s)= DMT21 (s)+ DMT21 DMT22 (a )
DMT22 (s)=6912,1346+670,5276 29,2095
(22) (23)
(25)
DMT22 (s)=7553,4527
Tabel A.6 Neraca Massa pada Crystalyzer (CR-01)
Komponen Masuk (kg/jam) Keluar (kg/jam)
Alur 21 Alur 26 Alur 22
Asam Tereftalat (aq) 19,3919 3,6707 3,9634
Asam Tereftalat (s) 0 0 19,0992
Metanol 10509,3580 28,3241 10537,6821
Air 816,2171 8,1922 824,4093
Dimetil Tereftalat (aq) 670,5276 29,2095
Dimetil Tereftalat (s) 6912,1346 7553,4527
total 18967,8163 18967,8163
A.2.7 Centrifuge (CF-01)
Fungsi : Memisahkan padatan dari slurry yang berasal dari Cooling Crystalizer ( CR – 01 )
Gambar A.7 Aliran Proses pada Centrifuge (CF-01) Fraksi Massa Cairan
Komponen Alur 22 xi
AT (aq) 3,9624 0,0003
M 10537,6821 0,9247
W 824,4093 0,0723
DMT (aq) 29,2095 0,0027
Σ=11395,2643 Σ=1
CF - 01
AT M W DMT
AT M W AT DMT
M W DMT
Sisa cairan dalam padatan = 10%
Σ padatan = AT2 (s) + DMT22 (s)
= 19,0992 + 7553,4527
= 7572,5520 kg/jam 90
Σ padatan= 10 Σ cairan 90
7572,5520= 10 Σ cairan
Σ cairan = 841,3947 kg/jam
Neraca Massa Komponen : AT(aq) = x Σ cairan
= 0,0003 x 841,3947
= 0,2926 kg/jam
=
= 3,9634 0,2926 = 3,6707 kg/jam AT(s) = = 19,0992 kg/jam
M : = x Σ cairan
= 0,9247 x 841,3947 = 778,0732
=
= 10537,6821 – 778,0732 = 9759,6089 kg/jam W : = x Σ cairan
= 0,0723 x 841,3947 = 60,8721
=
= 824,4093 – 60,8721 = 763,5372 kg/jam DMT(aq) = x Σ cairan
= 0,0027 x 841,3947 = 2,1567 kg/ jam
=
= 29,2095– 2,1567 = 27,0528 kg/jam DMT(s) = = 7553,4527 kg/jam
(24) (26) (27)
Tabel A.7 Neraca Massa pada Centrifuge (CF-01)
Komponen Masuk (kg/jam) Keluar (kg/jam)
Alur 22 Alur 25 Alur 23
Asam Tereftalat (aq) 3,9634 0,2926 3,6707
Asam Tereftalat (s) 19,0992 19,0992 0
Metanol 10537,6821 778,0732 9759,6089
Air 824,4093 60,8721 763,5372
Dimetil Tereftalat (aq) 29,2095 2,1567 27,0528
Dimetil Tereftalat (s) 7553,4527 7553,4527
Subtotal 18967,8163 8413,9466 10553,8697
Total 18967,8163 18967,8163
A.2.8 Tangki Separator (TS-03)
Fungsi : Memisahkan sisa DMT yang terlarut pada larutan filtrat Centrifuge Filtration (CF-01)
Gambar A.8 Aliran Proses pada Tangki Separator (TS-03)
Komponen
Alur 24
Fi Mri Ni = Zi=
AT 3,6707 166,1280 0,0221 0,0001
M 9759,6089 32,0420 304,5880 0,8774
TS - 03
AT M W DMT
AT M W DMT M
W
W 763,5372 18,016 42,3811 0,1221
DMT 27,0528 194,18 0,1393 0,0004
Σ 347,1305
Kesetimbangan
Trial T = 75oC (348,15 K) ; P = 1 atm (760mmHg) ; L/G = 0,00434
=
=
=4,1406e-08 mmHg
mAT=PATo P
mAT=4,1406e 08 760 mAT=5,45e 11
AT= 0,0001 (1+0,00434) 5,45e 11+ 0,00434
yAT= mAT AT
yAT= 0,0000
=
= = 1133,2285 mmHg
mM=PMo P
mM=1133,2285 760 mM=1,49109
M= 0,8777 (1+0,00434) 1,49109+ 0,00434
yM= mM M
yM= 0,8787
=
= = 304,1205 mmHg
m =Po P
m =304,1205 760 m =0,400159
= 0,1218 (1+0,00434) 0,400159+ 0,00434
y = m
y = 0,1213
=
mDMT=PDMTo
P
yDMT= mDMT DMT
yDMT= 0,0000
=
= 0,2332 mmHg
mDMT=0,2332 760 mDMT=0,0000
DMT= 0,00004 (1+0,00434) 0,000+ 0,00434
Σ = 1,000 Σ = 1,0000
Neraca Massa Total : N2 = L26+ 27
N2 27 = L2
= 0,00434
= 0,00434 = 0,00434 = 1,004346
345,6304kmol jam =
L26= N 27
L26= 347,1305 345,6304 L26 1,5001 kmol
jam
Neraca Massa Komponen :
AT : AT26= AT L MrAT
AT26= 0,0147 1,5001 166,128
AT26= 3,6677kg/jam
AT27= yAT 27 MrAT
AT27= 0,0000 345,6304 166,128
AT27= 0,0000 kg jam
M : M26= M L MrM
M26= 0,5893 1,5001 32,042
M26= 19,2935 kg/jam
M27= y 27 MrM
M27= 0,8787 345,6304 32,042
M27= 9732,2075 kg jam
W : 26= L Mr
26= 0,3031 1,5001 18,016
26= 5,5814 kg/jam
27= y 27 Mr
27= 0,1213 345,6304 18,016
27= 755,5569 kg jam
DMT : DMT26 = DMT L MrDMT
DMT26 = 0,0929 1,5001 194,18
DMT26 = 27,0303 kg/jam
DMT27 = yDMT 27 MrDMT
DMT27 = 0,0000 345,6304 194,18
DMT27 = 0,000 kg jam
Tabel A.8 Neraca Massa pada Tangki Separator (TS-03)
Komponen Masuk (kg/jam) Keluar (kg/jam)
Alur 24 Alur 26 Alur 27
Asam Tereftalat 3,6707 3,6707 0
Metanol 0 28,3241 9731,2849
Air 9759,6089 8,1922 755,3450
Dimetil Tereftalat 763,5372 27,0528 0
subtotal 27,0528 67,2398 10486,6298
total 10553,8697 10553,8697
(25) (29) (28) (31) A.2.9 Rotary Dryer (RD-01)
Fungsi : Untuk mengurangi kadar metanol hasil padatan DMT sampai 0,05
%
Gambar A.9 Aliran Proses pada Rotary Dryer (RD-01) Fraksi Massa
Komponen Alur 25 xi
AT 19,3919 0,0023
M 778,0732 0,0925
W 60,8721 0,0072
DMT 7555,6095 0,8980
Σ = 8413,9466 Σ=1,0000
Sisa cairan dalam padatan = 0,05%
Σ padatan = AT25+ DMT25
= 19,3919 + 7555,6095
= 7575,0014 kg/jam 99,95
Σ padatan= 0,05 Σ cairan 99,95
7575,0014= 0,05 Σ cairan Σ cairan = 3,7894 kg/jam
Udara pengering (0,3% W) = 28 4,3960 kg/s = 15825,6 kg/jam
28 28
RD - 01
AT M W DMT
Udara W
AT M W DMT M
W Udara
28
28 = 47,4768 kg/jam
Neraca Massa Komponen : AT =
= 19,3920 kg/jam
M : = Σ cairan x (
= 778,0732 + 60,8721 – 3,7894 x (
= 774,5587 kg/jam
=
= 778,0732 – 774,5587
= 3,5150 kg/jam
W : = ) +
= 778,0732 + 60,8721 – 774,5587 + 47,4768
= 108,0098
=
= 60,8721 + 47,4768 – 108,0098
= 0,2744 kg/jam DMT =
= 7555,6095 kg/jam
Tabel A.9 Neraca Massa pada Rotary Dryer (RD-01)
Komponen Masuk (kg/jam) Keluar (kg/jam)
Alur 25 Alur 28 Alur 29 Alur 31
Asam Tereftalat 19,3919 0 19,3919 0
Metanol 778,0732 0 3,5144 774,5587
Air 60,8721 47,4768 0,2750 108,0739
Dimetil Tereftalat 7555,6095 0 7555,6095 0
Udara 0 15825,6 0 15825,6
subtotal 8413,9464 15873,077 7578,7908 16708,2327
total 24287,0234 24287,0234
(32) (33) (34) A.2.10 Tangki Separator (TS-05)
Fungsi : Memisahkan sebagian metanol dari udara pengering yang berasal dari Rotary Dryer RD-01
Gambar A.10 Aliran Proses pada Tangki Separator (TS-05)
Komponen
Alur 32
Fi Mri Ni = Zi=
M 774,5587 32,0420 24,1732 0,0420
W 108,0739 18,016 5,9988 0,0104
Udara 15825,6 29 545,7103 0,9476
Σ 575,8824
Kesetimbangan
Trial T = -5oC (268,15 K) ; P = 1 atm (760mmHg) ; L/G = 0,03157
=
= = 21,7616 mmHg
mM=PMo P mM=21,7616
760 mM=0,028634
M= 0,0420 (1+0,03157) 0,028634+ 0,03157
yM= mM M
yM= 0,020595
TS - 05
M W Udara
M W M
W Udara
=
=
= 5,0992 mmHg
m =Po P m =5,0992
760 m =0,00671
= 0,0104 (1+0,03157) 0,00671+ 0,03157
y = m
y = 0,001883
y dara=0,977523
Σ = 1,0000 Σ = 1,0000
kmol
jam
Neraca Massa Total : N32= L33+ 34
N32 34 = L33
= 0,03157
= 0,03157 575,8824 = 0,03157 575,8824 = 1,03157 558,2581 kmol
jam =
L33= N 34
L33= 575,8824 558,2581 L33 17,6235 kmol
jam
Neraca Massa Komponen : M : M33= M L33 MrM
M33= 0,7192 17,6235 32,042
M33= 406,1685 kg/jam
M34= y 34 MrM
M34= 0,020595 558,2581 32,042
M34= 368,3902 kg jam W : 33= L33 Mr
33= 0,2807 17,6235 18,016
33= 89,131 kg/jam
34= y 34 Mr
34= 0,001883 558,2581 18,016
34= 18,9429 kg jam
Udara : 34= yDMT 34 MrDMT
34= 0,977523 558,2581 26
34= 15825,6 kg jam
Tabel A.10 Neraca Massa pada Condensor (CD-02)
Komponen Masuk (kg/jam) Keluar (kg/jam)
(35)
(33)
(41) (20)
(27)
Alur 32 Alur 34 Alur 33
M 774,5587 368,3902 406,1685
W 108,0739 18,9429 89,1310
Udara 15825,6 15825,6 0
subtotal 0 16212,9331 495,2995
total 16708,2327 16708,2327
A.2.11 Menara Destilasi (MD-01)
Fungsi : Merecycle sisa metanol yang tidak bereaksi dengan memperoleh hasil metanol dengan kemurnian 99.4 ( % massa ) pada sisi enriching dan membuang air hasil reaksi esterifikasi pada sisi stripping
Gambar A.11 Aliran Proses pada Menara Destilasi (MD-01)
Neraca massa total :
46285,4664 + 10486,6298 + 495,2995 =
57267,3957 =
57267,3957 - =
MD-01
M W
M W
M W
M W M
W
(7) (9) (6)
Neraca massa metanol :
M20 + M27 + M33 = ( M35 ) + ( M41 )
45437,4508 + 9731,2849 + 406,1685= 0,994 +( 0,01 (57267,3957 - )
55484,9041 = 0,984 +572,673957
54912,23019 = 0,984
= 55805,112
= 57267,3957 - 55805,112
= 1462,2837
Neraca Massa Komponen
M : = 55805,112 x 99,4%
= 55470,2813 kg/jam
= 1462,2837 x 1%
= 14,6228 kg/jam W : = 55805,112 x 0,6%
= 334,8307 kg/jam
= 1462,2837 x 99%
= 1447,6609 kg/jam
Tabel A.11 Neraca Massa pada Menara Destilasi (MD-01)
Komponen Masuk (kg/jam) Keluar (kg/jam)
Alur 20 Alur 27 Alur 33 Alur 35 Alur 41 Metanol 45347,4508 9731,2849 406,1685 55470,2813 14,6228 Air 938,0156 755,3450 89,1310 334,8307 1447,6609 subtotal 46285,4664 10486,6298 4952995 55805,1120 1462,2837
total 57267,3957 57267,3957
A.2.12 Furnace (FU-01)
Fungsi : Memanaskan vapor metanol ( 99,4 % massa ) dari suhu 96,87 oC menjadi 385 oC
Gambar A.12 Aliran Proses pada Furnace (FU-01)
FU - 01
M W
M W M
W
Tabel A.12 Neraca Massa pada Furnace (FU-01)
Komponen Masuk (kg/jam) Keluar (kg/jam)
Alur 7 Alur 6 Alur 9
Metanol 55470,0342 2880,3048 58350,3389
Air 334,8292 17,3861 352,2153
subtotal 55804,8634 2897,6909 58702,5542
total 58702,5542 58702,5542
LAMPIRAN B
PERHITUNGAN NERACA PANAS
Basis Perhitungan : 1 jam operasi Satuan operasi : kJ/jam Temperatur Referensi : 0oC
Kapasitas produk : 60.000 ton/tahun
LB.1 Perhitungan Kapasitas Panas a) Data perhitungan Cp
Cp x,T = a + bT + cT2 + dT3 + eT4 Kapasitas panas gas ideal ( Cpig )
Data kapasitas panas gas ideal ( Cpig ) metanol dan steam tersedia dalam Appendix D, (Coulson ,1983 ). Sedangkan Cpig Asam Tereftalat dan Dimetil Tereftalat tidak tersedia di daftar dan harus diestimasi dengan metode Rihani & Doraiswany, ( Coulson,1983 ). Karena campuran gas mendekati sifat ideal maka harga kapasitas panas gas ideal bisa dipakai dalam perhitungan.
Asam Tereftalat
Tabel LB.1 Penentuan Konstanta Asam Tereftalat
Ni Jenis Gugus Ni ai Ni bi Ni ci Ni di
2 -COOH 2(1,4055) 2(3,4632 10-2) 2(-0,2537 10-4) 2(0,6886 10-8) 1 -CH=CH- 1(-3,1210) 1(3,8060 10-2) 1(-0,2359 10-4) 1(0,5504 10-8)
2 -C=CH- 2(-1,4714) 2(3,3842 10-2) 2(-0,2371 10-4) 2(0,6063 10-8) Sum -3,2518 17,5008 10-2 -1,2215 10-4 3,1402 10-8 Dimetil Tereftalat
Tabel LB.2 Penentuan Konstanta Dimetil Tereftalat Ni Jenis
Gugus Ni ai Ni bi Ni ci Ni di
2 -CH3 2(0,6087) 2(2,1433 10-2) 2(-0,0852 10-4) 2(1,1350 10-8) 2 -COO- 2(2,7350) 2(1,0751 10-2) 2(0,0667 10-4) 2(-0,0923 10-8) 1 -CH=CH- 1(-3,1210) 1(3,8060 10-2) 1(-0,2359 10-4) 1(0,5504 10-8) 2 -C=CH- 2(-1,4714) 2(3,3842 10-2) 2(-0,2371 10-4) 2(0,6063 10-8)
Sum 0,6236 17,011 10-2 -0,7471 10-4 2,187 10-8
3
2 DT
CT BT A
Cp= dengan
K kJkmol
Cp=
Harga konstanta A, B, C, dan, D untuk Cpig Asam Tereftalat, Metanol, Steam, dan Dimetil Tereftalat :
Tabel LB.3 Harga konstanta A, B, C, dan, D untuk Cpig
Komponen A B C D
AT -3,2518 17,5008 10-2 -1,2215 10-4 3,1402 10-8 Metanol 21,152 7,0920 10-2 2,2870 10-5 -2,851 10-8 Steam 32,243 1,923 10-3 1,055 10-5 -3,596 10-9 DMT 0,6236 17,011 10-2 -0,7471 10-4 2,187 10-8
Metanol
Cp liquid : 80,57230053 kJ/kmol oC
Laten heat : 35278 kJ/kmol
T norm : 337,75 K
H Metanol uap pada saat suhu 64,6 ( : 40482,97061 kJ/kmol
1 2 1 3 1 4
li uid = Cpli uid T
Asam Tereftalat
Heat Sublimation : 199,685856 kJ/kmol
Cp solid : 142000 kJ/kmol oC
H fusion : 31600 kJ/kmol
T Sublim : 298,15 K
H AT uap pada saat suhu 25 oC ( : 146992,1464 kJ/kmol oC
uap =A T+1
2B T2+ 1
3C T3+ 1
4D T4+
li uid = Cpsolid T + usion
solid = Cpsolid T Dimetil Tereftalat
T fusion : 50 oC
cp solid : 271,852 kJ/kmol oC
H fusion : 31600 kJ/kmol
T nm : 284 oC
Panas Laten : 57300 kJ/kmol
COOH
COOH
+ 2 CH3OH
COOCH3
COOCH3
+ 2 H2O
Cp liq : 383,60259 kJ/kmol oC
H DMT uap pada saat suhu 284oC ( : 192255,6061 kJ/kmol
uap =A T+1
2B T2+ 1
3C T3+ 1
4D T4+
li uid = Cpsolid T + usion Cpli ud T
solid = Cpsolid T
LB.1 Fixed Bed Reactor (R-01)
Reaksi esterifikasi Asam Tereftalat dengan Metanol menjadi Dimetil Tereftalat dan Steam :
Asam Tereftalat
Metanol Dimethil
Tereftalat
Steam AT
Metanol H2O DMT AT
Metanol H2O DMT
597,15 K 602,9 K
Tabel LB.4 Data panas reaksi tiap komponen Komponen
Hf o Solid 25 oC (kJ / mol)
Panas sublimasi 25 oC (kJ / mol)
Hf o Gas 25oC
(kcal / mol) Sumber
A - 816 142 -161,0899 Kirk Othmer
B - - -48,08 Perry,1984
C - - -57,7979 Perry,1984
D -711 88,4 -148,8049 Kirk Othmer
Notasi yang digunakan:
A = Asam Tereftalat B = Metanol
C = Steam
D = Dimetil Tereftalat
Hr0 adalah perubahan entalphi reaksi pada suhu 25 oC ΔHf A
- ΔHf B 2 - ΔHf D ΔHf C
ΔHr0 =2 o o o o kcal/kmol 7150,9052
- kJ/kmol 3872
, 29919
ΔHr0 = =
Hr pada berbagai suhu :
=
= T
To
T ΔHr cp dT
ΔHr
298
0
∆Hr │327oC = -39993.16688 (kJ/kmol)
Panas Reaksi = ∆Hr │327oC x 308249,5277 kmol Tabel LB.5 . Panas masuk Reaktor pada Alur 14
Qreaksi =
Input kmol/tahun H (kJ/kmol) Q (kJ/tahun)
AT 321010.2893 162789.4800 52257098080
Metanol 14423041.1578 55085.3340 794498039649.0670
H2O 154874.5039 56111.7220 8690275106
DMT 1904.7059 195380.2508 372141915.1
Sum 14900830.6569 8.55818E+11
=
= -12,327,874,805.0655 kJ/kmol Tabel LB.6 panas keluar reaktor pada alur 15
Out put kmol/tahun H (kJ/kmol) Q (kJ/tahun)
AT 12840.4116 163160.7185 2095050778
Metanol 13806701.4023 55463.57275 7.65769E+11
H2O 771214.2594 56321.13782 43435664589
DMT 310074.5836 195843.2433 60726012122
Sum 14900830.6569 8.72026E+11
Q = Qout – (Qin + Qreaksi)
= 8,72026 x 1011 – (8,55818 x 1011 +(-12,327,874,805.0655))
= 28,536,035,277.0863 kJ
Massa saturated steam yang dibutuhkan:
m=
= 654,0538 kg/jam
LB.2 Furnace (FU-01)
Tabel B.7 Panas masuk Furnace TINPUT
(K) Input kmol/tahun H
(kJ/ kmol) Q (kJ/tahun) 498,24 Metanol 14422778,9877 48937,7570 705998323546,3320 498,24 H2O 154837,1102 52563,1728 41188489538,4174
Total 14577616.0979 747186813084,7490
Metanol H2O
Metanol H2O
Metanol H2O
=A T+1
2B T2+ 1
3C T3+ 1
4D T4+
uapmetanol=21,152 337,75 +1
27,0920 10 2 337,75 2+ 1
32,287 10 5 337,75 3+ 1
4 2,851 10 8 ( 337,75)4+ 40482,97l
= 48937,7570 kJ/kmol Tabel B.8 Panas Keluar Furnace
TOUTPUT
(K) Output kmol/tahun H (kJ/kmol) Q (kJ/tahun) 658,15 Metanol 14422778,9877 59209,8815 854188660845,8820 658,15 H2O 154837,1102 58334,2173 45710678610,2246
Total 14577616,0979 899899339456,1060
Total kebutuhan panas = Qout – Qin
= 899899339456,1060 kJ/tahun – 747186813084,7490 kJ/tahun
= 152712526371,3570 kJ/tahun
= 19281884,6428 kJ/jam
LB.3 Sublimator (SB-01)
Tabel LB.9 Panas masuk Sublimator T
INPUT
oC
Source Input kmol/ tahun H
(kJ/kmol)
H (kJ/tahun)
H (kJ/jam) 25 Fresh pure fresh AT 309094,3829 4992,1464 1543044411 194828.8398
25 Fresh Impurities 0
25 Desublimator recycle AT 11915,9064 4992,1464 59485949.4 7510.852197 25 Desublimator recycle metanol 262,1702 2014,3075 528091.3475 66.67820044 25 Desublimator H2O recycle 37,3936 1882,8000 70404.73922 8.889487275 25 Desublimator recycle DMT 1904,7059 6796,3000 12944952.66 1634.463719 385 Furnace Metanol 14422778,9877 59209,8815 8.53971E+11 107824625.6 385 Furnace H2O 154837,1102 58334,2173 9032301635 1140442.126 SUM 14900830,6569 138221,7991 8.64619E+11 109169117,4514
= Cpsolid T
= 199,685856 25
= 4992,1464 kJ/kmol
Tabel LB.10 Panas keluar Sublimator
Total kebutuhan panas = Qout – Qin
= 109169117,4514 kJ/jam – 108057772,0644 kJ/jam
= 1111345,3870 kJ/jam T output
(K) Out put kmol/tahun H (kJ/kmol) Q, kJ/tahun Q, kJ/jam
597,15
AT 321010,2893 162789,4800 52257098080 6598118.444 Metanol 14423041,1578 55085,3340 7.94498E+11 100315409
H2O 154874,5039 56111,7220 8690275106 1097257 DMT 1904,7059 195380,2508 372141915,1 46987,61554
SUM 108057772,0644 AT
I
AT Metanol H2O DMT
AT Metanol H2O DMT Metanol
H2O
LB.4 Heat Exchanger (HE-01)
HE-01 A
Tabel B.11 Panas masuk Heat Exchanger
T Input (K) Input kmol/tahun H (kJ/kmol) Q (kJ/tahun)
603,15
AT 12840,4116 163176,9059 2095258631,3318 Metanol 13806701,4023 55480,0686 765996740275,0500 H2O 771214,2594 56330,2509 43442692719,7602 DMT 310074,5836 195863,4514 60732278142,9066
Total 14900830,6569 872266969769,0480
T Input (K) Input kmol/tahun H (kJ/kmol) Q (kJ/tahun)
431,237 Metanol 14426454,4903 45173,5318 651693900369,0480 H2O 783599,7588 50214,3280 39347935296,4790 Total 15210054,2491 90305,8601 691041835665,5270 Tabel B.12 Panas keluar Heat Exchanger
T Output (K) Output kmol/tahun H (kJ/kmol) Q (kJ/tahun)
543,15
AT 12840,4116 159407,7312 2046860876,4828 Metanol 13806701,4023 51643,8547 713031281395,7800 H2O 771214,2594 54162,0459 41770542093,8699 DMT 310074,5836 191202,2673 59286963433,6921
SUM 14900830,6569 816135647799,8250
T Output (K) Input kmol/tahun H (kJ/ Kmol) Q (kJ/tahun) 498,2368 Metanol 14426454,4903 48937,7570 705998323546,3320
H2O 783599,7588 52545,7430 41174831524,6801
Total 15210054,2491 747173155071,0120
AT M W DMT
AT M W DMT M
W
M W