58 - Khoa h o c Chfnh tri • 'i^ghien citu - 'Lrao ioi
MOT SO VAN DE
^ '
VE VAN HOA va PHAT TRIEN
J^JCuAn DGsM} s„n
1
l ^ r o n g bdi canh qua t r i n h toan eau hda ngay cang gia tang, kinh te va van hda cd the dagc xem la hai ngudn lgc Idn nha't quy dinh h a n h vi eda con ngadi. Mdi quan he gida k i n h te va van hda edng n h a v a n boa va p h a t t r i e n khong ehi thu h d t sg quan t a m eda gidi nghien eiki ma con cua nhieu chinh phu va cac td eliire qudc te. (5 mrdc ta, ve mdi quan he nay. Dang Cgng s a n Viet N a m cung k h a n g dinh, k i n h te p h a t t r i e n la CO sd de xay dgng va p h a t t r i e n n e n v a n hda; ddng thdi, "Van hda la n e n t a n g tinh t h a n cua xa hoi, vda la mge tieu vda la dpng lgc thde day sg p h a t t r i e n kinh te - xa hoi"'''. Sg p h a t t r i e n k i n h te phai hadng tdi cai dung, cai tdt, cai dep de phgc vg con ngadi, phgc vg n h a n'"ThS. KliXH&NV, Vien Van hoa va Phat trien, Hpc vien Chinh tri - Hanh chinh Quoc
•gia Ho Chi Minh
'" DCSVN, Vdn kien Hoi nghi BCHTU khoa VHT Nxb. CTQG, HN, 1998, tr.55
dan. M a t k h a e , can kliai t h a e van hoa n h a mot dpng lgc, n h a m o t ngudn lgc de p h a t t r i e n k i n h t e . Bai viet se gidi thieu mot sd quan diem ve mdi quan he nay t r e n the gidi h i e n nay.
V a n h o a t r o n g s\i p h a t trien k i n h te'
Cd the ndi, mdi quan he gida kinh te va van hda da trd t h a n h mdi quan tam td lau eua n h a n loai. Adam Smith (1723- 1790), n h a k i n h te hpc ndi tieng, ngay tCr the ky XVIII da cho r a n g , k i n h te khong the van h a n h neu thieu sg hieu biet ve vai trd cua "quan diem dao ddc".
Mot t a p chi h a n g dau ve kinh te, quan t a m den n h d n g va'n de kinh te b cae nade dang p h a t t r i e n , m a n g ten Phdt trien kinh te vd Bien dot vdn hda (Tap chi Economic Development and Cultural Change cua Dai hge Chicago). Viec lay t e n eua t a p ehi n h a vay da chdng td mot n h a n thde can b a n r a n g v a n hda ddgc hieu trong qua t r i n h p h a t t r i e n d eac nade ngheo cd mdi quan he c h a t che vdi
9{ghien citu - Trao ioi 59 - Khoa h o c Chfnh tri
cac boat dpng kinh te. Dieu dd cung ed nghia la, qua t r i n h bien ddi van hda dong vai trd quyet dinh sg t h a n h edng hay t h a t bai cua qua trinh xoa ddi giam ngheo va p h a t t r i e n kinh te d eac nirde kem phat trien. Nhieu bai viet dang tren tap ehi nay da tim hieu van hda theo nhan thde dd.
Trong n h d n g p h a n tich ve sg t a n g tnrdng kinh te cua cae mrdc p h a t trien, it khi ehdng ta tim tha'y vai trd eua van hoa trong sg tac dgng hay dieu hda cac boat dpng kinh te. Sg t a n g t r a d n g kinh te dagc do bang sg t a n g len cua ddi sdng vat chat van la mge tieu trgng t a m trong chinh sach kinh te eda hau h e t cae qud'c gia nay. Cae n h a k i n h te hoc thadng ed chung mot n h a n thde rang, t h a n h tgu tang tnrdng kinh td cd the dat dagc qua viec xem xet cae n h a n to' n h a n a n g suat, eong nghe, chuyen dich edng nghiep, ed phan, mdc dp ddu ta, ddng vdn... Yeu td van boa hi bd qua trong n h d n g p h a n tieh ve cae boat ddng kinh te.
Vay thgc chat vai trd cua van boa trong qua trinh p h a t trien kinh te ea 0 cae nade phat t r i e n va cac mrdc dang phat trien la n h a the nao? Klidng the tra ldi eau bdi nay neu ehdng ta ehi hieu van hda theo nghia hep: ehi la cae boat dpng van hda. Van hda d day can phai dagc hieu theo nghia rgng bao gdm nhieu linh vge eua ddi sdng xa hoi. Neu ehdng ta eha'p nhan mot dinh nghia rgng ve van hda rang, van boa dagc xem la toan bp eac gia tri, niem tin, truyen thdng va phong tuc... tao n e n ban sac va gan ket cae t h a n h vien trong edng ddng vdi nhau thi ehdng ta de ddng n h a n thay rang, van hda se a n h hadng qua each ma cac ea n h a n trong edng ddng nghi va hanh dpng va cung tac dpng m a n h me den each dng xd eua edng ddng. Ddi vdi nhdng eong ddng ed qui md nhd n h a mot
doanh nghiep, b a n sac dirge xay dgng t r e n tinh t h a n hgp tae, hay ddi vdi cgng ddng Idn n h a mot qudc gia, cae gia tri dagc cac ca n h a n chia se ed the bao gdm cac niem tin ton giao, tap quan xa hoi, cae gia tri truyen thdng... Trong ea hai tradng hgp dd, yeu to' van hda da dagc ket tinh t h a n h b a n sac, gia tri, se hinh t h a n h dien mao eda ea n h a n va do dd quy dinh h a n h vi kinh te eda hp. Chung ta ed the noi eg the hon ve sa tde dong cua vdn hda den hieu qua kinh te cua cgng ddng theo ba hadng sau:
Thii nhat, van hda anh hadng den hieu qua kinh td thdng qua sg thde day cae gia tri dagc chia se trong cgng ddng.
Cac gia tri dd cung quy dinh each thirc ma eac t h a n h vien eua eong ddng thgc hien trong cac qua trinh san xuat mang tinh kinh te. Chang ban nha, neu cac gia tri van hda nay khidii viec ra quyet dinh trd nen cd hieu qua hon, daa den nhdng sg cai tien da dang va nhanh ehdng hon va daa den nhdng dng xd dd'i vdi sg thay ddi nipt each nhay ben hon thi nang sua't kinh te va tinh nang dpng eua cpiig ddng edng dagc phan anh qua hieu qua kinh td cao hon (trong tradng hgp eda mot doanh nghiep), hay qua ty le t a n g tradng Idn hon (trong tnrdng hgp eua nipt nen kinh td qudc gia).
Thit hai, van hda ed the anh hadng den tinh edng bang - chang han n h a bang viec ghi nhd nhdng nguyen tac dao di're n h a sg quan t a m den mpi ngirdi hay sg thidt lap cac co d i e de nhdng khde mac cd the ddge bay td. Nhin chung, anh hadng eua van hda den tinh edng bang se dagc xem xet trong cae quyet dinh phan phdi ngudn kre cua cgng ddng den viee dat ddgc t h a n h qua cho t a t ca cae t h a n h vien mot each edng bang.
Thic ba, van hda cd the ddge xem n h a la cd anh h a d n g hay t h a m chi quyet
60 - Khoa h o c Chfnh tri i\[ghien ciiu - Trao ioi
dinh den mge tieu k i n h te va xa bdi cua cgng ddng. O ca'p do m o t cgng ddng nho n h a mot edng ty, v a n hda doanh nghiep cd the la sg quan t a m d e n ngadi lao dpng va dieu kien lao dpng eua hp. N h d n g gia tri nay cd the l a m giam lgi n h u a n hay nhdng mge tieu k i n h te k h a e trong mge tieu ehung cua edng ty. O cap do t o a n xa hoi, gia tri v a n h d a cd t h e h o a n t o a n hai hda vdi sg theo dudi cae t h a n h tgu vat chat, t a n g t h a n h tgu k i n h te vi md.
Mat khae, v a n hda edng cd t h e kiem che sg theo dudi eac t h a n h tgu v a t chat de au tien cho cac mge tieu phi vat chat lien quan den chat lagng mgi m a t cua eupe sdng, do dd a n h h a d n g den tde dp va chieu hadng eua t a n g t r a d n g k i n h t e . Qua ba con dddng nay, a n h h a d n g eua van hda den h a n h vi ca n h a n se ddgc p h a n a n h trong hieu qua m a n g t i n h t a p the. Chang b a n nha, d mdc do tdng the chdng ta cd the quan s a t a n h h a d n g cua van hda den t h a n h tgu k i n h te vi md lien quan den cae chi so' n a n g sua't n h a ty le t a n g t r a d n g GDP binh quan dau ngadi, ty le t h a y ddi edng nghe, mdc do viee lam, ty le va chieu h a d n g bien ddi cau trdc... va lien quan den cae chi sd binh dang n h a p h a n phdi thu n h a p , an sinh xa bdi (dae biet cac chaong t r i n h cham sdc cho ngadi gia yeu, b e n h tat), cung ea'p cac dich vg cgng ddng va (phan a n h nidi quan t a m tdi binh d a n g gida eac the he) sg sSn s a n g de thgc h i e n cac chaong t r i n h dau t a edng dai b a n ma khdng the dem den lgi Ich trgc tiep ddi vdi the he h i e n nay. Tuy n h i e n , t h a i do hoai nghi eua cae n h a k i n h te hpc v l n con tdn t a i , dae biet d ca'p do k i n h
'" Casson, Mark C. (1991) Economics of Busi- ness Culture: Game Theory, Transaction Costs and Economics Performance, Oxford:
Clarendon Press, p.246
te vi md. Cau bdi ludn ddgc hp quan t a m la: cac n h a n to v a n hda cd ddng vai trd t r o n g viec quyet dinh cac hoat dpng k i n h te a cac qudc gia k h a e nhau h a y k h d n g va neu cd t h i nd se tae dpng d mdc do nao? C h u n g t a cd t h e tim thay cau t r a ldi t r o n g edng t r i n h nghien cufu cua M a r k Casson - giao sd kinh te hpc thuge Dai hpc Reading (Anh). Ong cho r a n g "kinh te la tao n e n sg t i e n bd trong sg h a i h d a vdi v a n hda"'". Cong trinh n g h i e n edu cua dng da cd gang chi ro cae bien v a n h o a cd a n h hddng den mdi quan he gida cac td chdc n h d sg hgp tac va c a n h t r a n h , mdi quan he ben trong td chdc n h a h a n h vi cua eac t h a n h vien trong td chdc va edng n h a n nhdng anh h a d n g cua chdng den hieu qua kinh te trong cac mdi t r d d n g v a n hda khae nhau.
N h d n g n g h i e n cdu ve cac ngudn lgc cho sg t a n g t r a d n g cua N h a t Ban thdi ky hau ehien, hay g a n day hon la sg tang t r a d n g cua H a n Qud'c, Dai Loan, Hong Kong, Singapore da cung cd them cho luan diem cua M a r k Casson. O nhO'ng qudc gia va khu vge nay, cac nhan td kinh te da ddng gdp d a n g ke cho sg tang t r a d n g n h a n h chdng cua n e n kinh te bao gdm sg quan ly k i n h te vi md mot each dn dinh (trd t h a n h m o t quyen co ban), day m a n h t i n h c a n h t r a n h , dinh hddng xuat k h a u m a n h , sdc ep dd'i vdi viec b&t kip sg t h a y ddi edng n g h e , dau t d v a vdn con ngadi... Tuy n h i e n , yeu td van hoa b a t ngudn td hge t h u y e t Nho giao cung da gdp p h a n quan t r p n g tao n e n nhdng dieu kien cho sg t h a n h edng cua kinh te d n h d n g nade ndi t r e n . N h d n g nhan td n a y bao gdm viec quan t a m den phuc Icfi xa hoi, sg t d n t r g n g gida cac nhdm, dao ddc lao dgng ddgc d i n h h a d n g bdi hieu qua, vai trd cua gia dinh, n i e m tin vao nhu eau bgc t a p , de cao t i n h tdn ti va quyen lgc... Dae b i e t xem x e t ky trddng
1S[ghien citu - 'Trao ioi 61 - Khoa h o c Chfnh tri
hgp N h a t Ban, ehdng ta ed the quan sat tha'y cac n h a n td n h a tdn giao, gia dinh, sg hgp tac trong m o t xa bdi t h u a n n h a t da hinh t h a n h n e n cac the che hgp tae va thiet che edng d N h a t Ban edng n h a each thde hgp tae eua hg. Bang each nay, cac n h a n to' van hda can ban eua Nhat Ban da t h a m vao mgi khia canh ddi sdng kinh te eua mrdc nay.
Mot van de dang d a t ra cho cac n h a khoa hpc khi nghien edu tac dpng eua van hoa vdi p h a t t r i e n k i n h te la cac nghien edu nay khdng ehi ddng lai d nhdng ket qua dinh tinh ma phai dinh lagng dagc sg tae dpng dd. Mot sd t h a n h eong trong thu t h a p va hieu cac thong tin thgc nghiem ddi vdi van hda va kinh te bat dau xua't hien. Sd do Iddng nhdng dae trang van hda thich hgp va t a p hgp cae dae triTng dd trong eac md hinh t a n g tradng kinh te d mot so' qud'c gia la diem khdi dau de chi ra mot each rd net hon tam quan trgng m a n g tinh dinh lagng cua bdi canh van hda trong cac boat dgng kinh te. Chang h a n , Ronald Inglehart da thdng ke nhdng t h a i dp cua ca n h a n ddi vdi tdn giao, edng viee, gia dinh va cae van de xa bdi qua sg ra soat mot sd Idn cac qudc gia va lien he chung vdi sg thanh edng trong kinh te. Mot each tiep can khae ddi vdi p h a n tieh dinh lagng cua HsinHuang Michael Hsiao r a n g cac nhan td van hda n e n dagc hieu thgc chat la hanh vi xa hoi eua ca n h a n ban la mot tap hgp eua nhdng sap xep van hda da dagc the che hda d cap do qudc gia. O cap do nay, dng de nghi r a n g cd the lien he mot hanh vi van hda vdi cae boat dpng kinh te. N h a vay, du chdng ta tiep can tren phaong dien vi md hay vi md thi '" Simon Kuznets (1996), Modern Economics Growth: Rate, Structure and Spread. New Ha- ven: Yale University Press, p.213
cac tac dpng cua van hda can dirge eg the hda va do ladng. Cae ly thuyet ve ddng gdp eua chung ddi vdi p h a t trien kinh te cung can dagc kiem nghiem d l y du.
V a n h o a v a p h a t t r i e n b e n viJng
Cung n h a vai trd eua van boa ddi vdi kinh te, n h a n thde ve vai trd cua van hda vdi p h a t trien t r e n the gidi la ca mot qua trinh vdi nhdng thay ddi b e t sdc quan trpng. Gida the ky XX, d cac nade phaong Tay, phd bien quan diem cho r a n g p h a t trien ddng n h a t vdi t a n g tnrdng kinh te, sg phat trien kinh te van dagc hieu la sg tang tnrdng ve cae t h a n h tgu vat chat. Nha kinh te hge dagc Giai Nobel nam 1971 thupe Dai hpc Pennsylavania Simon Kuznets da viet "ehdng ta xae dinh tang tradng kinh te cua qudc gia la sg gia tang lien tgc binh quan dau ngadi"'". Sau dd, quan diem b a n che nay da bi thay the bdi nipt khai niem p h a t trien phan a n h nhu cau xa bdi rpng Idn hon va mong mudn cai thien mdc sd'ng. "Phat trien" trong n h a n thde ehung dagc hieu bao gdm sg tien bp trong sg giau ed ve vat chat ddgc do bang sg gia t a n g eua GDP t r e n dau ngirdi hay thu n h a p thgc, nhang nd cung bao gdm sg bien ddi trong cac chi sd xa hoi p h a n a n h chat krgng sd'ng cua con ngirdi n h a mdc dinh dadng eua ngadi dan, tinh t r a n g sdc khde, mdc dp biet chd, mdc dp t h a m gia vao giao dgc, tieu chuan cua cac dich vg an sinh xa hoi va dich vg edng cung n h a eac chi so mdi tnrdng n h a chat lagng khdng khi va nirde... Cae phep do binh quan dau ngirdi mot c a d i gian don ddge thgc h i e n t r e n toan bg dan sd da giau di sg b a t binh dang trong phan phdi thu n h a p va cua cai. Tam quan trgng cua viec p h a n phdi lai thu n h a p hien nay da dagc nhin n h a n la nipt n h a n td quan trpng trong qua trinh p h a t trien. Quan
62 - Khoa h o c Chfnh tri C\[ghien citu • 'Lrao ioi
diem dd da dagc hgp ly hda qua viec chi ra nhdng nhu eau co b a n eua eon ngadi, nhdng nhu eau cd t h e ddgc t h d a m a n bdi nhdng dieu kien v a t chat n h a thgc pham, n h a eda va quan ao. Hon t h e , eon ngadi eon mong mudn n a n g eao eac m a t khae eua chat lagng sdng bao gdm cac yeu to' phi v a t chat n h a sg hai hda cua mdi tradng edng can phai ddgc bao dam thdng qua n h d n g t h a n h tgu k i n h te vat chat. Rd rang, mo h i n h n a y cd r a t it hoac khdng ed vai trd cho v a n hda. Theo quan diem cua Vernon Ruttan, "sg quan t a m den van hda da hi day xudng day eda t a duy va thgc h a n h p h a t trien"'".
Ong da k h a n g dinh, k h d n g cd nipt n h a kinh te hpc p h a t t r i e n nao ddng y vdi gia dinh rang, bien v a n hda cd the la bien quan trpng trong viee giai thich sg p h a t trien cua chinh tri va kinh te. Cae tac pham chinh thdng trong p h a t t r i e n kinh te thdi ky n a y k h d n g ed chd cho van hda.
Mac cho xu h a d n g ehinh t h d n g nay, van ed mot sd da'u hieu eda sg chuyen ddi trong t a duy p h a t trien, lien quan den viec tap trung vao ngudn lgc eon ngadi, eon ngadi dagc xem n h a Id chd the va khaeh the cua sg p h a t trien. Quan diem lay hdng hda Id trung tdm cua phdt trien kinh te dd phdi nhudng chd cho chien luac lay con ngudi Idm trung tdm cua phdt trien. Sg chuyen ddi n a y dien ra
vao cudi n h d n g n a m 1980 khi Chien lage p h a t trien cua Lien h g p qudc (UNDP) cho giai doan t h a p ky 90 eua the ky XX da n h a n m a n h p h a t t r i e n con ngadi la sg tap trung chinh eua nd va Chaong t r i n h
'"Vernon Ruttan, (2003) Social Science Knowl- edge and Economics Development, University of Michigan Press, p.314
'"'•' David Throsby, Kinh te vd vdn hoa, Nxb.
Dai hoc Cambridge, 2001, tr.73
p h a t t r i e n Lien h g p qudc da edng bd ban Bao cao p h a t t r i e n con ngadi dau tien vao n a m 1991. Mge tieu cua p h a t trien con ngadi dirge hieu la de t a n g klia nang cua ngadi d a n t r o n g viee lam did eupe sd'ng m a hp mong mudn. Amartya Sen, n h a k i n h te hpc, n h a t r i e t hpc ndi tieng cua An Dp, ngddi ddgc giai t h a d n g Nobel kinh te hge n a m 1998 cho rang, mac dii sail lagng b i n h quan dau ngadi tang eo the md rpng cac n a n g lgc dd, song mdi quan t a m cua p h a t t r i e n k h d n g phai chi la san krgng. Theo quan diem cua ong, trpng t a m cae chinh sach p h a t trien nen la "sg thuc day k h a n a n g eda con ngadi de l a m ehu cuge sd'ng, de sdng nipt each klide m a n h , de cd t h e tiep n h a n dagc kho kien thde va t h d n g tin cua the gidi, de t h a m gia vao ddi sd'ng van hda cua edng ddng, de cd du thu n h a p dam bao du laong thgc, quan ao va n h a eda, de t h a m gia t r o n g n h d n g quyet dinh anli h a d n g trgc t i e p den cuoc sd'ng cua hp va edng ddng eda hp... N h d n g va'n de tang klia n a n g eua con ngadi, thde da'y nang lgc eua hg k h d n g chi n a m trong sg md rgng s a n xua't trong nade ma can phai la mge tieu eua cliiiih sach p h a t trien"'-^'.
Dinh h a d n g lai t a duy p h a t trien theo h a d n g t r e n rd r a n g ed h a m y mang tinh v a n hda. Con ngadi n h a la chu the va khaeh the eua sg p h a t trien khong tdn tai trong sg ed lap. Hg taong tac theo nhieu each va noi m a sg taong tae do didn ra dagc cung ca'p bdi van hda eiia hg - n h d n g niem tin, gia tri, ngdn ngd, truyen t h d n g dagc chia se trong cuoc sdng h a n g ngay. Viec dinh nghia lai khai niem p h a t t r i e n da kliien cho van hda tii mot vi tri ben le da dagc chuyen vao vi tri trung t a m cua sg p h a t trien. Trong quan diem nay, p h a t t r i e n con ngadi va p h a t t r i e n v a n hda da t h a m thau vao ly thuyet mot each day du hon trong the
•7\[ghien citu 'Lrao ioi 63 - Khoa h o c Chinh tri
gidi dang p h a t trien. Cung n h a be sinh thai hd trg bau khi quyen, van bda "se hd trg bau klidng khi xa bdi, ca hai se cung cap tinh ben vdng cho ddi sd'ng kinh te trong pham vi taong dng vdi chdng"'".
Nhdng y t a d n g t r e n b a t dau dagc phan a n h trong each tiep can ddi vdi chinh sach p h a t t r i e n trong cgng ddng qudc te. Chang b a n n h a tai Hoi nghi Lien Chinh phu ve chinh sach van hda cho phat t r i e n td chdc tai Stockholm vao thang 4 n a m 1998, 150 nade t h a m dg da nha't tri coi ehinh sach v a n hda la mot trong nhdng t h a n h td chinh cua ehien lage phat trien. Cac ehinh phu dagc de nghi thiet lap cae ehinh sach de edng nhan t a m quan t r g n g eua van hda trong phat trien. Trong the gidi hd trg p h a t trien, chung ta ed the n h a n tha'y vai tro eua van hda trong sg p h a t trien ben vdng da ehiem vi tri au tien trong t a duy phat trien. Chdng ta se xem xet van hda dagc nhin n h a n n h a the nao trong the gidi ngay nay ve hd trg p h a t trien song phaong va da phaong. Dadi day la ba khia canh can quan tdm:
- Neu thgc te qua trinh toan eau hda chuyen tai n h d n g gia tri vat chat va dang chuan hda eua van hda dai chung thi no dagc xem la mdi de dga tiem t a n g ddi vdi sg kliae biet v a n hda dan tgc.
Bdi vay mge tieu hd trg p h a t trien ngay cang quan trpng trong b a t ed linh vge nao deu la viec nudi dadng va xay dgng cac gia tri van hda d a n tgc.
- Trong viec t h i e t ke cae ehdOiig trinh va dg a n p h a t trien, viee dap dng yeu cau can t h i e p ddi vdi phong tgc va tap quan dia phaong, viee sd dgng chuyen gia va tri thde ban dia, viee coi trpng sg taong tae van hda gida cac cgng ddng luon ddge quan t a m chd y. Trong boat
ddng thgc te, day la bang chdng cua qua trinh tim kiem sg t h i e t ke va thgc hien chien krge p h a t trien theo hadng td dadi len tren.
- Trong eac chdOiig trinh dae biet hadng den ddi tagng ngheo, can n h a n ra t a m quan trpng cua viee the die hda van hda n h a m n a n g cao n a n g lgc cho cgng ddng va tinh tg chd cua hp. Vi vay, eac chdong trinh giam ngheo ed the hieu qua b a n neu dagc dinh hadng bdi cae mge tieu van hda, thde day sg n h a n thde va the hien van bda edng vdi cai thien ddi sd'ng vat chat.
Nhdng moi quan t a m tren dang bat dau ed a n h hadng thdng qua cac td chdc hd trg p h a t trien, cac co quan cdu trg, cac td chdc phi ehinh phu (NGO) va cac nha tai trg. Chang b a n n h a Ngan h a n g the gidi (WB) da giai thich rd thgc te r a n g van hda ed the ddng gdp trgc tiep ddi vdi nhdng ehien lage phat trien chinh cua td chdc nay. WB coi van hda trong bdi canh p h a t trien la nham:
-H Cung cap CO bdi cho cac cgng ddng ngheo de tao ra thu n h a p td nhdng tri thde va san xua't van hda rieng eua hp va de thoat ngheo.
-I- Gay xdc tac vdi sg p h a t trien d cap CO sd thdng qua cae ngudn lgc xa hoi, van hda, kinh te va lao dpng ma edng ddng phai tiep can.
-H Duy tri va tao ra thu n h a p td he van hda bien tdn thong qua viee lam sdng lai cae trung t a m tliaiih phd, bao tdn cae tai san thien nhien ndi tieng mang tinh xa bdi va tao ra thu n h a p td du lich mot each ben vdng.
+ Tang eadng vdn xa bdi, dae biet cung cap CO sd de cac nhdm ngheo cd the theo dudi cac boat dpng thuc day tinh tg tdn, tinh hieu qua va thde day viee de eao
David Throsby, Sdd, tr.79 (xem tiep trang 69)
'}{ghien citu - Trao ioi 69 - Khoa h o c Chinh tri
cua xa bdi edng dan: sg ddc lap chaa eao, nhieu lue nhieu noi bi h a n h ehinh hda, lam sai chdc n a n g , hieu qua con t h a p . Chinh vi vay, cac td chdc chinh tri - xa hpi nay chaa trd t h a n h k e n h giam sat va phan bien xa hpi dd'i vdi chinh sach cua Nha nade. Dd la ly do r a t can edt de dan tdi can phai xay dgng xa hoi edng dan d nade ta h i e n nay.
Noi tdm lai, ed r a t nhieu ly do va CO sd thgc tien cung n h a ly luan giai thich cho sg r a ddi eua xa hoi edng dan d
nirde ta. Theo ehdng tdi, sg ra ddi eua xa bdi edng dan d Viet Nam hien nay xuat p h a t td ddi bdi eua nhu eau hien thgc hda dan chu, p h a t huy quyen lain ehu cua n h a n dan, yeu eau eua edng eupe xay dgng n e n kinh te thi tradng dinh hadng XHCN, xay dgng n h a nade phap quyen XHCN eda n h a n dan, do n h a n dan va vi n h a n dan, xuat p h a t td qua trinh hpi n h a p qud'c te va td chinh thgc t r a n g td chdc va boat dgng cua cae yeu to eua xa bdi edng dan d mrdc t a . Q
/ K ' *.'
MOT SO VAN DE VE VAN HOA...
(tiep trang 63)
sg da dang de chdng ed the chia se trong cae lgi ich eua sg p h a t trien kinh te.
+ Da dang hda ehien lage phdt trien con ngadi va xay dgng n a n g lgc cho nipt xa hpi nang dpng dga t r e n n e n t a n g tri thde - chang h a n n h a thdng qua hd trg xua't ban d eo sd, dich vg t h d vien, dich vg bao tang, dae biet n h a n g dich vg de phgc vg cae cgng ddng ngheo ddi va tre em' (1)
WB dang theo dudi chaong trinh hoat dpng t r e n , trade b e t qua n h d n g nd lgc de dda sg quan t a m v a n hda vao cae chien lage eua hg trong t a t ca eac linh vge, dae biet la giao dgc. Thd hai la, de thuc day van hda trong boat dpng p h a t trien eong ddng cap cO sd. Thd ba la, de thgc hien n h d n g dg a n v a n hda dae biet tai cae qudc gia ed k h o a n vay n h a la cac dg an bao tdn di san.
Ket l u a n
N h a vay, the gidi dang dien ra sg David Throsby, Sdd, tr.81
chuyen ddi md hinh p h a t trien trong y tadng ve ban chat cua sg t a n g tnrdng va sg p h a t trien, hadng den mot n h a n thde ve vai trd eua van boa trong viec tae dpng den cae hoat dgng kinh te d cae cpiig ddng nhd va cac edng ddng Idn va dae biet n h a n m a n h eac qua trinh tang tradng va sg thay ddi d cae nade dang p h a t trien. Trung t a m eua sg chuyen ddi nay la viee dinh hadng lai t a duy phat trien td mot md h i n h p h a t trien lay h a n g hda vat chat l a m trung t a m sang md hinh lay con ngadi l a m trung tam. Sg chuyen ddi trong t a duy p h a t trien nay ngay cang hien hdu trong chinh sach cua nhieu qudc gia t r e n the gidi. Khang dinh dieu dd cho ehdng ta n h a n thde rd hon CO sd khoa hge va co sd thgc tien eua ehien lage xay dgng va p h a t trien nen van hda Viet Nam trong thdi ky edng nghiep hda, hien dai hda ma Dang ta da de ra: van hda la n e n t a n g tinh t h a n cua xa hpi, la mge tieu, la dpng lgc cho sg p h a t t r i e n eua d a t nade. •
