NGHIEN ciiu-TRAO Bdi
VAI TRO CUA NHA NlTllC VIET NAM TRONG NEN KINH TE THI TRITIINI)
DINH HKUNG XA HOI CHU NGHIA VJl HOI NHAP QUO'C TE:
Nhdn thiic vd thitc tien
TS. PHAM CHAU THANH
TrUdng Cao dang Kinh te Doi ngo^i
I. SU TON TAI KHACH QUAN QUA KINH TE TH| TRUdNG
San xua't hang hda ra ddi khi nen san xua't xa hdi xua't hien su phan cdng lao ddng xa hdi va cd sU tach biet tUdng ddi ve mat kinh te cua nhOng ngudi san xuat.
San xua't hang hda la kieu td chQc kinh te ma d dd san pham dupc san xua't ra de' trao dd'i hoac mua ban tren thj trudng, day chinh la budc ngoat can ban xda bd nen kinh te tu nhien, phat then nhanh chdng luc lupng san xua't va nang cao hieu qua kinh te xa hdi. Tuy nhien, tQ dd cung phatsfnh nhOng dieu kien lam phan hda giau, ngheo, tiem an nhOng kha nang khung hoang kinh t e - x a hdi.
Ljch sQ phat then cua xa hdi loai ngudi khang dmh san xuat va trao dd'i hang hda la tien de quan trpng cua su xuat hien va phat then kinh teth! trudng. Kinh tethj trudng chinh la kinh te hang hda phat trien cao, dua tren cd sd khoa hpc cdng nghe hien dai va nen san xua't mang tinh xa hdi hda cao.
Kinh tethj trudng ed hch sQ phat trien lau dai, nd da tQng cd mam mdng xuat hien tQ trong xa hdi nd Id, hinh thanh trong xa hpi phong kien va phat trien cao trong xa hdi tu ban, chinh vi kinh te thj trudng dat trinh dp phat trien cao nhat trong xa hdi tu ban so vdi cac che dp xa hdi trudc dd, chi phdi toan bd
8 I THUONG M91 86 18/2009
cupc sdng trong xa hdi nen nhieu ngudi da lam tudng kinh te thj trudng la san pha'm rieng cd cua chu nghTa tu ban, khdng thay dupc su xuat hien khach quan, tdn tai va phat trien hpp qui luat cua nd, khdng thay dupc sU can thiet cua nd trong viec
td chQc va dieu hanh nen kinh te xa hdi. Kinh te thj trUdng la thanh tUu phat trien chung ciia nhan loai, la phUdng thQc td chQc, van hanh nen kinh te, la phuong tien dieu tiet kinh te lay co che thj trudng lam cd sd de' phan bd cac ngudn lUc va dieu tiet mdi quan he giOa ngudi vdi ngudi. Kinh te thj trudng the' hien qua cac dac diem sau:
- Cac chii the kinh te cd tinh ddc lap, cd quyen tu chu trong san xuat kinh doanh va tu chm trach nhiem ve ket qua san xuat kinh doanh.
- Gia ca chu yeu do quan he cung cau dieu tiet
- Nen kinh te van hanh theo qui luat vdr^ cd cua kinh te th] trudng dd la: qui luat gia trj, qui luat cung cau, qui luat canh tranh.
- He thd'ng phap qui ngay mdt kien toan va cd sU quan ly vT md cua Nha nudc.
Kinh teth] trudng ton tai va phat trien qua nhieu phuong thQc san
xuat khac nhau, qua nhieu che dp xa hdi khae nhau, vdi dac diem ciia minh, kinh te thi trUdng khdng ddi lap vdi eac che dp xa hdi, khdng la dac trung ban chat ciia che dp xa hpi.
Kinh te th] trudng tdn tai khach quan trpng mpi che dp xa hpi, mpi phuong thQc san xuat cd san xuat hang hda, chinh vi the kinh te thj trudng se cdn tdn tai khach quan trong thdi ky qua dp len chii nghia xa hdi va sU tdn tai dd khdng cd gi mau thuan vdi qua trinh phat then len chu nghTa xa hdi.
Trudc thdi ky dd'i mdi, do chiing ta chua thQa nhan sU tdn tai khach quan cua san xuat hang hda va cd ehe th] trudng, xem nhe vai trd ciia kinh te th] trudng, de cao vai trd ciia ke hoach hda tap trung, xem ke hoach hda nhu la mdt dac trUng quan trpng nhat cua kinh te XHCN, nha nudc quan ly nen kinh te chii yeu bang menh lenh hanh chinh, dua tren he thd'ng chi tieu phap lenh chi tiet ap dat tQ tren xuong dudi, b6
NGHllN ciiu-TRAO Bdi
may quan ly cdng kenh, nhieu cap trung gian kem nang ddng, quan lieu, cQa quyen, cac co quan hanh chinh can thiep qua sau vao hoat ddng san xua't kinh doanh ciia DN nhung lai khdng chiu trach nhiem gi ve vat chat va phap luat doi vdi eac quyet d|nh cua minh, quan he hang hda - tien te b] coi nhe, chi la hinh thQc, quan he chu yeu van la quan he hien vat, nen kinh te dupc van hanh theo co ehe nhu the mac du cung cd nhOng tac dung nhat d]nh trong nhOng thdi ky nhat djnh nhung nhin chung chinh nd da thu tieu canh tranh, kim ham tien bd khoa hpc - ky thuat, khdng kich thich tinh nang ddng sang tao eua eac don v]
san xuat kinh doanh, triet tieu ddng luc kinh te ddi vdi ngudi lao ddng, dua nen kinh te vao tinh trang tri tre, khung hoang.
Nhan thQc dupc su tdn tai khach quan cua san xua't hang hda, kinh te th] trudng, vai trd ciia kinh te th]
trudng ddi vdi su phat then kinh te - xa hdi va muc tieu phat trien dat nudc trong thdi ky qua dp len CNXH, chung ta da budc vao thdi ky mdi, chuyen hda nen kinh te tQ CO che ke hoach hda tap trung sang kinh te thj trudng. Sau hdn 20 nam dd'i mdi, tQ Dai hdi Dang toan quoc lan thQ VI den nay chung ta ed the kha'ng dinh dupc la dudng ldi phat trien kinh tecua chung ta la hpp qui luat va hpp vdi xu the hdi nhap kinh te qudc te.
II. VAI TRO NHA NLfdC TRONG N^N KINH I E THj TRLiONG THEO 0|NH HUCING XHCN
Qua trinh chuyen dd'i nhan thQc ve san xuat hang hda, ve kinh te th]
trudng bcit dau tQ Dai hdi Dang lan thQ VI va da dupc Dai hdi Dang lan thQ IX khang dinh: nen kinh te th]
trudng d]nh hudng XHCN la mdt md hinh kinh te td'ng quat cua nude ta trong thdi ky qua dp len CNXH. DP la nen kinh te hang hda nhieu thanh phan van hanh theo co che th]
trudng cd sU quan ly cua Nha nudc
theo d]nh hUdng XHCN.
Kinh te th]
trudng djnh hudng XHCN la nen kinh te vQa dam bao tuan thu cac qui luat cua kinh te th| trudng vQa phai dam bao sU chi phdi cua d]nh hudng XHCN nham muc tieu dan giau, nudc manh, xa
hdi edng bang, dan chii, van minh.
Kinh te th] trudng van hanh theo cac qui luat kinh te khach quan cua nd ddng thdi vdi su quan ly, dieu tiet cua Nha nudc, tuy nhien trong qua trinh van hanh, vai trd quan ly, dieu tiet cua Nha nudc thudng b] lu md do hoan canh khach quan hoac b] xem nhe mdt each chu quan tham chi ed nhOng quan diem cho rang khdng can phai cd sU tham gia quan ly ciia Nha nudc ma chi can su dieu tiet ciia qui luat, la dii. ThUc te da chQng minh cac quan diem tren la khdng dung va quan diem dd da phai tra gia dat trong thdi gian vQa qua.
Mdt trong nhOng nguyen nhan chii yeu dah de'n suy thoai va khung hoang kinh te hien nay tren toan eau dd la sU budng Idng quan ly, dieu tiet nen kinh te cua Nha nude, xem thudng ban tay "hOu hinh" cua Nha nudc trong nen kinh te th] trudng ma ehi chu trpng, phd thac cho ban tay
"vd hinh" cua th] trudng chi phdi, la ket qua ciia thdi ky cac nha kinh te, cac DN chay dua theo Ipi nhuan, tap trung dau tU vao cac ITnh vuc cd kha nang tim kiem Ipi nhuan nhieu nha't ma quen di su mat can ddi cua nen kinh te, quen di kha nang suy thoai va dah den khiing hoang kinh te nhu hien nay Chinh thuc te dd da chQng minh quan diem, hpc thuyet kinh te xem thudng sU quan ly, dieu tiet cua Nha nudc ddi vdi nen kinh te la sai lam va pha san. DQng trudc su suy
thoai, khiing hoang kinh tetai chinh tai My hien nay, xac d]nh vai trd cua chinh phu lien bang trong viec giai cQu va phue hdi nen kinh te, Td'ng thdng My Obama da khang d]nh, chi cd chinh phii lien bang mdi dii phuong tien de hdi phuc nen kinh te dang te liet, chinh phu lien bang la thuc the cudi cung ton tai cd cac ngudn luc de lam hdi sinh nen kinh te, ddng thdi dng cOng da khang d]nh phai doan tuyet vdi hpc thuyet tu do kinh te, phd mac eho th] trudng tu do dieu tiet va Nha nudc chi can thiep d mQc tdi thieu, Od cung la: kha'ng d]nh su can thiet phai ed ban tay "hOu hinh" eiia Nha nudc tham gia vao qua trinh van hanh nen kinh te th]
trudng dac biet la trong giai doan suy thoai hien nay Thuc te dd lai cang minh chQng cho su can thiet cua vai trd Nha nude trong quan ly nen kinh teth] trudng theo d]nh hudng XHCN.
Su can thiep cua Nha nudc vao nen kinh te la hien nhien nhung su can thiep dd phai d mQc dp thich hpp va khdng dupc di trat ra ngoai nhung qui luat eiia nen kinh te th] trudng,
Nha nude can thiep vao nen kinh te thdng qua he thdng luat phap, qua cac cdng cu dieu tiet giam sat, mudn the Nha nude phai cd du luc lupng va luc lupng dd phai manh de cd the can thiep khi can thiet.
Van hanh nen kinh te theo cP che th] trudng trong thdi gian vQa
qua da khang d]nh vai trd ciia ^^
THUONGMAI 8618/2009 1 9
NGHIEN ciiu-TRAOBdi
Nha nudc trong viec quan ly va dieu tiet nen kinh te. Tuy nhien cdn nhieu han che, bat cap nguyen nhan chu yeu cd le la do chQng ta mdi chuyen sang nen kinh te th]
trudng, nhan thQc ve kinh te th]
trudng djnh hudng XHCN cdn nhieu han che, cd cau td chQc, cd che van hanh cua bd may Nha nudc cdn nhieu bat cap; hieu qua quan ly cdn thap, cai each hanh chinh cham, chua dat mue tieu de ra.
Oe nang cao vai trd quan ly cua Nha nudc trong nen kinh te th]
trudng d]nh hudng XHCN trong thdi gian tdi, Nha nudc can phai tiep tue hoan thien phap luat, cd che chinh sach, tao dieu kien phat huy dan chu, the che hda dudng Idi ddi mdi cua Dang thanh phap luat, phat huy mat tich cue va ban ehe mat tieu cue ciia kinh te thj trudng, tao dupc hanh lang phap luat cho kinh te thi trudng phat trien theo dung d]nh hudng XHCN. Nha nudc can tach biet vai trd la bp may cdng quyen quan ly toan bd nen kinh te xa hdi va vai trd ehu sd hQu tai san vdn eua Nha nudc. Tach chUe nang nha nude chu sd hQu tai san, vd'n vdi chUe nang quan tr] kinh doanh cua eae DNNN.
Nang cao vai trd chu dao eua kinh te nha nudc, cua cac tap doan, ngan hang, DN san xua't kinh doanh thupc sd hOu nha nude de thuc sU la cdng cu chii yeu, la cdng eu manh de Nha nudc dieu tiet nen kinh te theo dinh hudng XHCN. Hoan thien cd che, chinh saeh phan phdi va phan phdi lai ngudn lUc, phan phdi va phan phdi lai theo hudng dam bao cd sU hai hda giOa tang trUdng kinh te va cdng bang xa hdi, dam bao sU hai hda giQa Ipi ich ciia Nha nude, cua ngudi lao ddng va cua DN. Hoan thien the che ve gia, canh tranh va kiem soat ddc quyen trong kinh doanh, hoan thien cd che giam sat, dieu tiet th] trudng va xuc tien thuong mai, dau tu va giai quyet tranh chap phu hpp vPi luat phap qudc te, Hoan thien the che ve vai trd lanh dao ciia
Dang, quan ly Nha nudc va su tham gia cua cac td chQc quan chung vao qua trinh phat then kinh te xa hdi,
III. VAI TRO QUAN LY NEN KINH TE QUA NHA NUdC TRONG THCll KY H O I N H A P VA KHUNG HOANG Vdi tinh than chu ddng hdi nhap, Viet Nam da gia nhap td chQc ASEAN, tham gia khu vuc thUdng mai tu do ASEAN (AFTA), thUc hien cac thda thuan song phuong nhu Hiep d]nh ThUdng mai Viet Nam - Hoa Ky, Hiep d]nh doi tac kinh te toan dien vdi Nhat Ban, tham gia cac dieh dan hpp tac kinh te nhuASEM, APEC..., dinh cao ciia qua trinh hdi nhap dd la viec Viet Nam trd thanh thanh vien thQ 150 cua To chQc ThUdng mai the gidi WTO ngay 11/1/2007. Trong dieu kien hdi nhap, vai trd quan ly va dieu tiet nen kinh te ciia Nha nudc theo co che thj trudng lai cang can thiet hdn, xac d]nh dung dan mdi quan he giUa Nha nude va th] trudng. Th] trudng d day khdng chi la th] trudng trong nudc, ma la thi trudng toan cau. Oe cd the dieu hanh nen kinh te th] trudng d]nh hudng XHCN ddng thdi vdi viec thue hien eae cam ket vdi WTO, vdi cac nude, eac td chQc kinh te khac, Nha nude Viet Nam can tien hanh dieu chinh ehinh sach kinh te theo hUdng minh bach hon, thdng thoang hon, ban hanh nhieu luat, van ban dudi luat phu hpp hon.
Sau hon 2 nam gia nhap WTO mac du cdn nhieu khd khan nhung nen kinh te Viet Nam da vupt qua dupc nhieu thach thQc, chung ta da dat dupc nhQng chi tieu kinh te dang khich le:
- Td'ng kim ngach XK: Nam 2007 dat 48,56 ti USD tang 21,9% so vdi nam 2006; nam 2008 dat 63 ti USD tang 29,5% so vdi nam 2007.
- Gia tri san xuat cdng nghiep:
Nam 2007 dat 574 nghin ti ddng tang 17,1% so vdi nam 2006; nam 2008 dat 650 nghin ti ddng tang
14,6% so vdi nam 2007,
-Vdn FDI: Nam 2007 dat 20,3 ti USD tang 69,2% so vdi nam 2006;
nam 2008 dat 64 ti USD tang gap 3 lan so vdi nam 2007,
Nam 2008, mac du kinh te the gidi budc vao thdi ky suy thoai, nguy Cd khung hoang da anh hudng den nhieu nen kinh te, trong dd cd nen kinh te Viet Nam, nhung vdi su can thiep k]p thdi, sU quan ly va dieu tiet hpp ly cua chinh phu da gdp phan giup nen kinh te cua chung ta tiep tue duy tri dupc tdc dp tang trudng GDP dat 6,23%, dn d]nh xa hdi.
Budc vao nam 2009, khiing hoang kinh te the gidi trd nen tram trpng va lan rpng, de cQu nguy nen kinh teva han che'su lay lan, chinh phu cac nudc da ehu ddng, tich cUc dua ra eae gdi kich cau, cac giai phap nham giai quyet tinh hinh, Viet Nam cung khdng ngoai le. De ngan ehan va day lui suy thoai kinh te, chdng anh hudng lay lan, chinh phii da dua ra gdi kich cau 8 ti USD va de ra 5 nhdm giai phap trong dd giai phap quan trpng nha't la day manh san xua't kinh doanh va XK.
Odng tae dd ciia chinh phii bUdc dau da phat huy tac dung, tao cho kinh te Viet Nam cd nhOng tin hieu tich cue va on d]nh xa hdi. Quy 1/2009 tang trudng kinh te Viet Nam la 3,1% mac du chua dat muc tieu de ra nhung vdi mQc tang trUdng tren, ehung ta trd thanh 1 trong 12 nude tren toan the gidi cd mQc tang trudng dUOng, gia tri san xuat cdng nghiep thang 4 nam 2009 dat 53,8 nghin ti ddng tang 3,4% so vdi thang 3/2009 va tang 5,4% so vdi cung ky nam 2008. Ket qua do chQng td cac bien phap cua chinh . phii nham chan da suy thoai kinh te la dQng dan, tao tien de va niem tin vupt qua thdi ky suy thoai nay ddng thdi cung chQng td dupc kha nang va vai trd quan trpng ciia Nha nudc trong quan ly, dieu tiet nen kinh te, on d]nh xa hpi trong dieu kien hdi nhap •
1 0 I THOONGMV 86 18/2009
