THVC TRANG GIAI QUYET KHIEU KIEN HANH CHINH HIEN NAY VA MOT SO VAN OE VE MO HiNH TO CHU€.
THAM QUYEN CUA TOA AN TRONG IINH VUC NAY
ThS. NGUYEN THANG Lm (*)
T
rong nhQng nam qua, bang hogt ddng xet xuf ndi ehung, gidi quylt cac khiiu kien hdnh chfnh ndi rieng, tod dn da gdp phdn tfch cge bdo ve quyin, ldi fch hpp phdp cua ngudi ddn, tang cudng phdp c h l xa hpi chu nghTa vd xdy dgng Nhd nude phdp quyen xa hdi chu nghTa Viet Nam. Tuy nhien, so vdi cdc ITnh vuc nhu hinh sy, ddn sy, thl trong ITnh vyc hdnh chfnh s l lupng vu vide da dypc gidi quylt tgi tod an cdn hgn e h l , vai trd cua tod an trong ITnh vye ndy cdn chya cao vd chya ddp Ung dupe ede ydu cau hien tgi cua xa hdi.1. Thiic trang gidi quyet khieu l<ien hanh chfnh hien nay
6 nude ta hien nay, hogt dpng giai quye't cdc khiiu ngi vd khiiu kien hdnh ehfnh dang dupe thye hien bdi hai cd e h l Id hdnh chfnh vd ty phdp. Trudc thdi diem ngdy 01/7/2007, thee quy djnh eija Ludt Khiiu ngi, t l cdc vd Phdp lenh Thij tuc giai quylt ede vu dn hdnh chfnh doi vdi hau h i t ede logi vide, sau khi da dypc giai quylt khieu ngi lan 1 hoac lan 2 (hoac qua thdi hgn khdng dypc gidi quylt), n l u ngudi ddn khdng dong y cd t h l khdi kidn ra tod an d l dUde giai quye't'^' Sau khi Ludt To tung hanh chfnh 2010 ed hieu lye thi hdnh (tu 01/7/2011), ngudi ddn cd quyen khdi kien vu an hdnh ehinh d l i vdi quylt djnh hdnh ehfnh (QDHC), hdnh vi hdnh chfnh (HVHC) trong trUdng hdp khdng dong y vdi quye't djnh dd, hoac da khieu ngi vdi ngUdi ed tham quyIn giai quylt khiiu ngi, nhung h i t thdi hgn gidi quylt theo quy djnh cua phdp ludt v l
(*) Pho Chdnh Thanh tra BQ TUphdp
khidu ngi md khidu ngi khdng dUdc gidi quylt hcdc da dupe gidi quylt nhung khdng d i n g y vdi k i t qud gidi quylt dd'^'. Hidn nay, s l lupng ddn khdi kien hdnh chfnh dupe gufi d i n tod dn vd dupe thy ly gidi quye't edn ft, trong khi dd s l lupng ddn khiiu ngi gufi d i n cde cd quan hdnh ehfnh vdn edn nhieu. K i t qud edng tde gidi quye't khidu ngi, khiiu kien hdnh chfnh nhQng nam gan ddy cho thd'y:
khiiu ngi hdnh chfnh hien nay khdng eh? didn biln phUe tgp hdn ve ndi dung, tfnh chd't md cdn tang len ddng k l v l mat so lUdng. Mdi nam, ed quan hdnh chfnh nhd nude ede cap phai tilp nhdn vd gidi quylt hdng chuc nghin vu khiiu ngi. Trong 3 ndm tU 2006 d i n 2008, cdc ed quan hdnh chfnh nhd nude trdn todn qud'c da tilp nhdn 303 nghin ddn khiiu ngi ve gan 235 nghin vy vide. Cg t h l , uy ban nhdn ddn cdc cap da tilp nhdn hdn 214 nghin ddn v l hdn 182 nghin vg vide, cde bd, ngdnh tilp nhdn gan 89 nghin ddn v l khddng 53 nghin vg viee'^'. Trcng khi dd, theo bdo cdo k i t qud gidm sdt cua Uy ban thudng vu QuIe hdi nam 2008, tgi 28 t?nh, trong s l xd'p X? 57 nghin vg vide khiiu ngi hdnh ehfnh da gidi quye't thl ch? cd 310 vg vide cdng ddn khdi kien ra tda dn. Cdn theo bdo cdo cua 11 t?nh, thdnh p h i trye thupc Trung Udng cd thing ke, trong 5 nam (2005-2009) ch? cd
182/71.572 vg vide khiiu ngi edng ddn khdi kien ra tda dn vd dupe tda dn thg ly gidi quylt, ehiem ty Id khodng 0,254% so vu vide khiiu ngi'*'
Mac du cdc s l lieu tren chua phan anh day du, todn dien thgc tien hogt ddng xet xuf cde khieu kien hdnh chfnh nhung cung eho T o chwc n h a nuwc s o 10/2011
O
thay so lupng cdc vg kien hanh chfnh dupe phUdng, ca biet cd trudng hop ean thi$p sau gidi quylt tgi tod dn eh? ehilm ty Id rd't nhd so vdo hogt dpng xdt xCf cua tda an, dan din vdi cdc khiiu ngi tgi cd quan hdnh chfnh nhd hdu qud nghidm trpng, vj t h l cuiajod dn bj nudc. Nhilu vg vide khiiu ngi da dUpc ed xdm hgi, Idng tin cua nhan ddn doi vdi nin quan hdnh chinh nhd nUdc gidi quylt, cd cdng ly xa hdi bj suy gidm'='. 6 dja phUdng, hieu lgc thi hdnh nhUng ngUdi ddn khdng chdnh dn cdc tda dn thudng cd mdt vj trf xa chd'p nhdn md vdn tilp tgc khiiu ngi tgi cd hdi khd khidm t i n so vdi gidm d i e mdt s i s d , quan hdnh chfnh nhd nUdc do vg vi^c khdng trUdng mdt s l ban, ngdnh cung cap. 6 trung du dieu kidn khdi kien ra tod dn hodc tod dn Udng, tda dn chUa thufc sy cd d i l u kidn d l trd khdng ed thdm quyin gidi quylt logi vide dd... thdnh mdt cd quan quyin lye, gdp phdn xdc Trong bd'i cdnh hidn nay, chung ta dang ldp ehfnh sdch mdt each dang k l . Cd nhilu trong tiln trinh xdy dyng Nhd nude phdp nguyen nhdn dan d i n tinh trgng tren, nhUng quyin xa hpi ehu nghTa Vi^t Nam, hudng tdi mdt s l nguydn nhdn khdng t h l khdng nhdc mgc tidu bdo ve cdng ly md 6 dd mpi tranh d i n Id: do mUe dd phy thude vdo chfnh chd'p trong nhdn ddn, k l cd tranh chd'p hdnh quyin dja phUdng v l quan he hanh chfnh va chfnh giQa ngUdi ddn vdi cd quan cdng h i trp cd sd vdt chd't; do mpt s l cdp uy dja quyin, v l nguyen tdc, deu ed t h l dupe xem phUdng edn nhdn thUe chua dung ddn vai tro xet bdi tod an, thl thye trgng trdn Id mdt hgn lanh dgo eua Ddng v l cdng tae xdt xQ d l i vdi c h l rd't Idn, can phdi dypc xem xet, tim ra tod dn cd td chUc ddng trye thudc. Ddc bidt nhQng nguyen nhdn vd gidi phdp thfch hpp trong ITnh vyc xet xuf cdc khiiu kidn hanh d l kip thdi khde phyc. chfnh, mdt ITnh vyc phdn quylt v l tfnh hpp
2. Nhufng han che va gidi phap Ichlc phdp eua QDHC hodc HVHC cua ed quan phyc ve mo hinh td chufc, tham quyen cua nhd nude hodc nhdn vien nha nudc, hay noi tea an trong ITnh vi^c gidi quyet khieu kipn cdch khde, dd Id ITnh vyc "dan kien quan", thi hanh chinh hipn nay nhQng vide nhy tham phdn cap huyen xetxijf
ThU nhi't, bat h0p ly vS mo hinh to chUc mpt QDHC eua chu tjch uy ban nhdn dan vi su inh hudng de'n nguyen tac doc lap xet huyen hay tham phdn cap t?nh xet xCf HVHC xd cua toi in. cua mpt ehu tjch uy ban nhan dan t?nh tiem Theo ddnh gid, md hinh td chUc cua tda an khd ndng ddn tdi thilu khach quan. Theo dn nhdn ddn ndi chung vd cija Tod an hdnh Nghi Quylt so 49/NQ-TW cua Bd Chfnh tri ehfnh hien nay ndi rieng cdn nhilu hgn che. v l Chiln lupc cdi each tU phdp d i n nam Do nhQng dge dilm v l dan tde, dia ly, truyln 2020, td chUe he thong toa an theo tham thing cpng ding..., thdi gian qua, mpt s l ddn quyin xet xuf, khdng phg thupc vao ddn vi vi hdnh ehfnh thude chfnh quyin dia phUdng hdnh chfnh ma se thanh ldp cac toa dn theo cdc cap da dupe tdeh nhd hode sdp nhdp d l khu vye, g i m tda an sd tham khu vyc dUdc thudn Ipi cho vide qudn ly, phdt triln kinh t l , td chUc d mpt hodc mdt so ddn vj hdnh chfnh xa hpi. Trdn ed sd do, mpt s l tod dn eung cd'p huyen; tda dn phuc thdm cd nhidm vu dUde chia nhd hodc sdp nhdp theo. Thyc t l chu y l u la xet xuf phuc tham va xet xuf sd vide chia nhd tod dn da gdy ra rd't nhilu khd t h i m mpt s l vg an, tda thupng tham dUdc td khdn nhu phdn tan, dan trdi cd sd vdt chd't, chUe theo khu vyc cd nhiem vg xet xCf phuc kinh phf, nhdn lye, nhilu ndi ch? cd 1 d i n 2 t h i m ; Tda dn nhdn dan td'i cao cd nhidm vu tham phdn ma vdn phdi ton thdm bp may tdng k i t kinh nghiem xet xCf, hudng ddn dp hanh chfnh nhu k l todn, vdn phdng. Do tod dgng thong nhd't phap ludt, phat trien dn le an dupe td chUe theo cd'p hdnh chfnh nen cd va xet xuf gidm d i e tham, tai tham. Md hinh lue, ed ndi nguyen tae dpc lap xet xuf cua toa td chQc he thong toa an nay da dUdc trao doi, an ft nhilu khdng dupe thyc hien triet d l ; da thdo ludn nhilu tren mpt so dien dan ve xdy ra hien tupng mpt s l vy an xdt xuf chju thudn Ipi vd kho khan, trong dd da phdn tich tac dpng cua cd'p uy vd chfnh quyin dja va ch? ra nhilu Uu viet so vdi mo hinh td chufc
^
To chlic nhsh nuoc so 10/2011
tod an hien nay. Trong dd ed y kiln eho rdng, theo md hinh ndy thl tod dn cap t?nh hien nay Cd ban khdng thay ddi'^', gan nhU Id ehuyin ngang thdnh tda an phuc tham ed nhiem vy chu y l u Id xet xijl phuc tham vd xet xuf sd tham mdt so logi vide. Md hinh ndy, theo chung tdi, vdn cdn phdt sinh bd't cap, vf du nhu khi cd can eU cho rang QDHC, HVHC eua ehu tieh uy ban nhdn ddn cd'p t?nh md trdi phdp ludt, xdm phgm quyin, Ipi fch hpp phdp cua ngudi ddn thl hp khdi kien d ddu?
N l u khdi kien tgi tod dn cap phuc tham (tUdng dUdng cd'p t?nh) thl vdn ehua khac phgc dupe tinh trgng bj dnh hudng bdi cap uy vd chfnh quyin dja phUdng nhU da phdn tfch d trdn; n l u giao them cho tod dn sd tham khu vUc thl se gap nhilu khd khdn, khd ddp Ung dupe ydu cdu edi cdch tU phdp.
ThU hai, chim md rdng thim quyen xet xCf cua toi in trong ITnh vi/c khiiu ki§n hinh chinh din den nhieu viec toa in phii tU choi thu ly.
Phdp lenh Thu tgc giai quye't ede vg dn hdnh chinh 1996 da ghi nhdn: tod dn cd tham quyin gidi quylt 8 logi khiiu kien<^'; khi sufa ddi, bd sung nam 1998 tang them 2 logi khiiu kidn'*' D i n nam 2006 Phdp lenh ndy tilp tgc dgpc sufa ddi, bd sung md rdng s l lupng cde khidu kidn thupc tham quyin xet xii eija tda an len 22 logi viee'^' Tuy nhien, quy djnh theo kilu Net ke nhu cae Phdp lenh neu tren se rd't nhanh bj Igc hdu theo thdi gian, thudng xuyen phdi sufa ddi, bd sung, khdng nhQng dnh hudng d i n tfnh dn djnh cua phdp ludt md cdn khdng ddp Ung dupe su phdt triln kinh t l xa hdi vd nhu cdu cua thue tien. Thuc t l , thdi gian qua cho thd'y rd't nhilu ddn khdi kien cija ngudi dan trong ITnh vUe nay, nhd't Id nhQng khiiu kien hdnh chfnh v l dd't dai da bj tod an tU chd'i thy ly vl chya ed tham quyin xet xii. Ludt T l tyng hdnh chinh 2010 da khae phuc hgn c h l cua cde phdp lenh trudc ddy bang vide quy djnh mang tfnh logi trU mpt phUdng phdp rd't md vd bao qudt, bao gom td't cd cdc QDHC, HVHC, ch? trU cde QDHC, HVHC thupe phgm vi bi mat nhd nude trong cdc ITnh vUe qud'c phdng, an ninh, ngogi giao theo danh
myc do Chfnh phu quy djnh vd ede quylt djnh, hdnh vi hdnh chfnh mang tfnh npi bd eua ed quan, td chUe'^"' Tuy nhien, phgm vi logi trU eung can tilp tye dupe xem xet bdi le ehung ta dang trong qud trinh xdy dyng Nhd nydc phdp quyin xa hpi chu nghTa Viet Nam, md trong mdt nhd nude phdp quyin ddi hdi phap ludt phdi Id thupng tdn, mpi cd nhdn, cd quan, td chUc bao gom cd ede ed quan hdnh ehinh nhd nUdc vd ngudi cd tham quyin trong cd quan nhd nude d i u ldm vide theo Hiln phdp vd phdp ludt. Do dd, cdc cd quan tda dn ngodi vide can dupe ddm bdo dpe lap vdi cdc cd quan hdnh chfnh, cdn phdi cd tham quyin quylt djnh tfnh dung sai cua td't cd cdc QDHC, HVHC vd muc tidu cija Ludt T l tgng hdnh chfnh Id bdo vd quyin vd Ipi fch hpp phdp cua moi cd nhdn, cd quan, td chUe tgi cde ed quan tda dn. S6 dT nhu vdy Id vi quylt djnh, hdnh vi mang tfnh chd't npi bp nhung cung Id quylt djnh, hdnh vi hdnh ehfnh, n l u trong trUdng hpp trdi phdp ludt vd xdm phgm d i n quyen, Ipi fch hpp phdp cua ngUdi ddn thl khdng ed ly gl md hp Igi khdng t h l khdi kien ra tda dn d l bao ve quyin vd ldi fch hpp phdp cua minh. Thue t l thdi gian qua cho thd'y chfnh nhQng hdnh vi tac trdch,
"vd cam" trong hogt ddng qudn ly, dilu hdnh ndi bd eua mpt so ed quan, td ehUe da ddn d i n thidt hgi cua ngudi ddn nhung rd't khd quy trdch nhidm d l xem xet boi thudng thiet hgi. Sd dT nhu vdy vl nhQng hdnh vi dd khdng dupe eoi Id dd'i tupng bi khieu ngi nen khdng quylt djnh gidi quylt khiiu ngi; dong thdi do khdng bj eoi Id hdnh vi cd t h l khdi kien hdnh ehfnh tgi tda dn ndn eung khdng cd ban dn, quylt djnh cija tda dn. Trong khi dd, theo quy djnh eija phdp ludt v l trdch nhiem b l l thudng cija Nhd nude, n l u khdng ed quylt djnh gidi quylt khiiu ngi hoac bdn an, quylt djnh cija tda dn thl khdng cd can cU d l xde djnh hdnh vi trdi phdp ludt cua cdn bd, cdng chUc nhd nudc.
TU nhQng hgn e h l bat cap nhu tren, vide d l i mdi v l md hinh td chUe va tham quyin cua tod an trong ITnh vyc gidi quye't khieu kien hdnh chfnh can thye hien mpt so gidi phdp ed bdn sau ddy:
To chuc nha nuoc so 10/2011
^
Mot li, md hinh edi cdch t l chUe tod dn phdp ludt, trp giup phdp ly... Bdi v i l t ndy chf nen theo hydng triet d l hdn, tUc Id tod an rut ra mdt s l nguydn nhdn hgn e h l , b i t cdp phuc tham theo md hinh cua Nghj quylt s l v l md hinh t l chUe vd thdm quyin cija toa 49/NQ-TW nen dUpe td chUe theo khu vyc. dn tU thyc trgng gidi quylt cac khiiu kidn Cdn cU vdo cde ddc dilm dja ly, ddn cy vd hdnh chfnh vd qua dd dUa ra mot s l gidi ddc biet Id so vg vide khiiu ngi, khdi ki^n sd phdp trao d l i cung bgn dpc vdi hy vpng ndng tham, phue thdm d l thdnh ldp cdc tda phuc cao hieu qud cdng tdc gidi quylt khiiu kidn tham khu vyc tren ed sd mdt hode mdt s l hdnh chfnh trong giai dogn hidn nay, hydng ddn vj hdnh ehfnh cd'p t?nh hien nay. Theo tdi myc tidu ddm bdo edng ly hanh chinh, md hinh ndy, hd thd'ng tda dn d nUdc ta se cd quyIn binh d i n g cua ngUdi ddn vdi cd quan sy thay ddi cd bdn v l td chUe, trong dd cdc cdng quyin, gdp phdn xdy dyng Nhd nudc tda dn dja phydng se dypc thay t h l bdi tda phdp quyin xa hdi chu nghTa Viet Nam j dn sd thdm khu vyc vd tda dn phue t h i m khu
vye; trcng mdi tda dn khu vye se cd mdt tda
chuydn trdch xdt xQ cdc vy dn hdnh chfnh. Ghi chu:
Tuy nhien, ddy Id mpt vd'n d l Idn, phUe tgp,
ddi hdi phdi thyc hidn ding bd phu hpp vdi (1) Xem khoin 19, Dieu 1 Luit Sda doi bd d i l u kien kinh t l , xa hdi, khdng t h l gidi quylt sung mdt so diiu cua Luit Khiiu n^i, ti cao trong mpt sdm, mdt chilu md can phdi ed Id (2005) vi khoin 1, Diiu 1 Phip lenh SCia dii, trinh phu hpp trong tUng thdi d i l m , hodn bi sung mdt si diiu cua Phip l§nh Thu tuc cdnh cy t h l . giU quyit cic vu in hinh chinh (2006).
Hai li, tilp tye md rdng tham quyin xet xuf (2) Xem DiSu 103 Luit Ti tijng hinh chinh eua tda dn dd'i vdi cde QDHC, HVHC, tUe Id 2010.
khdng nen ed bd't ky QDHC, HVHC ndo eija (3) Cim Vin, Giii quyit khieu n^ hinh chink Cd quan nhd nude, ngudi cd tham quyin trong Ca chi tii phin hinh chinh co Uu viit? Xem tai:
Cd quan nhd nudc Igi khdng bi kilm sodt, http://moj.gov.vn/ct/tintuc/lists/nghin%20cu%2 khdng bj xem xet bdi tod dn. Tuy nhien, vide 0trao%20i/view_detail.aspx?ltemlD=2766.
md rdng tham quyin xet xi:f cija tda dn theo (4) Xem Bio do ting kit vi§c thi hinh hudng d l xud't ndy Id mpt qud trinh, can phdi Luit Khiiu n^i, ti cao (td ndm 2005 din than trpng. Trudc mdt trong nhQng nam tdi, 6/2009) cua Thanh tra Chinh phu.
eh? nen xem xet ldm rd vd dua cdc QDHC, (5) Trin Thu H^nh: Mot si giii phip ning HVHC mang tfnh ndi bp cua cd quan, td chUe cao vj thi cua ddi ngu thim phin trong td vdo doi tupng thude tham quyin xet xQ cua tung hinh si/ dip dng y§u ciu cii cich tU tda dn. Md rpng tham quyin xet xii cua tod an phip, T^p chi khoa hqc DHQGHN, Luit hoc cd dd'i vdi cdc QDHC, HVHC mang tfnh npi bd si 29 (2009), tr.97.
eiJa Cd quan, td chUe edn cd y nghTa rdn de, (6) D$ng Quang Phuang: Se thinh lip Tda d l eao them trdch nhidm cua cdc cd quan, td in khu vi/c, xem t^i: httpJ/vnexpress.net/gl/phap- ChUe trong vide qudn ly, ch? dgo, dilu hdnh luaV2005/11/3b9e4282/.
hogt dpng thyc hidn chUe ndng, nhidm vy (7) Xem Diiu 11 Phip linh Thij tijc giii trong phgm vi cd quan, td ehUe dd. quyit cic vt/ in hinh chinh.'
T i l p tgc hodn thidn d l khde phgc nhOng (8) Xem khoin 5, Diiu 1 Phap linh SQa bdt cap, hgn c h l eija tod dn trong ITnh vi/c Hi, bi sung mdt si diiu cda Phip linh ThO khieu kien hdnh ehfnh ddi hdi phdi cd nhilu tuc giii quyit cic vu an hinh chfnh (1998).
gidi phdp d i n g bp v l md hinh td chUc, thdm (9) Xem khoin 4, Diiu 1 Phap linh SQa quyen, trdch nhiem, trinh ty, thu tye xet xuf; dii, bi sung mdt si diiu cOa Phap linh Thit dieu kien khdi kien, quyin vd nghTa vg cua tuc giii quyit cic vu an hinh chfnh (2006).
ngudi khieu kien, eac hogt dpng bd trgi tu (10) Xem Dieu 28 Luat Ti tung hinh chlnh phap nhu sy tham gia eua luat su, tu van 2010.
^
