PHAP LUAT VE NUOI CON NUOI: YEU CAU PHAP DIEN HOA VA MOT SO VAN DE CO BAN
N udi con nudi la mdt hien tugng xa hdi mang tfnh nlian dao sau sac.
Dieu dd cang y nghia ddi vdi nudc ta - mdt nude cd truyen thdng yeu thuang dum bgc nliau, phai trai qua mdt thdi gian dai chien tranh de lai nhung anh budng nang ne . Vide tao mai am gia dinh cbo tre em bang each thirc nudi con nudi, vi vay, cang dac biet dugc quan tam. Ben canh dd, viec nudi con nudi cdn gdp phan dap iing nhu cau chfnh dang ciia nhung ngudi vd sinh, hiem con, phu nii cd hoan canh khd khan, ddc than, cd don.
Trong pham vi bai nay chiing tdi di sau nghien cim yeu eau phap dien hda va mdt sd van de dat ra ddi vdi cac quy dinh ciia phap luat ve nudi cdn nudi.
1. Ve yeu cau phap dien hoa cac quy djnh phap luat ve nuoi con nuoi
7.7. De dieu chinh cac van de trong ITnh
vuc phiic tap nhu nudi con nudi, Nha nudc ta da ban hanh nhieu quy dinh trong cac van ban quy pham phap luat khac nhau, bao gdm:
a. Bd luat Dan sir
Bd luat Dan sir (2005) da cd cac quy dinh ve quyen duge nudi eon nudi va quydn duge nhan lam eon nudi (Didu 44), quydn thay ddi hg ten (Dieu 27), quydn xae dinh dan tdc (Dieu 28), viec chim dut viee giam hd (Dieu 72), quyen thua kd theo phap luat (Dieu 676), quyen thira kd thd vi (Didu 677), quan he thira ke gitra con nudi vdi cha nudi, me nudi va cha de, me de (Didu 678).
b. Luat Qudc tich
PGS. 'TS. Luat hpc, Phd chu nhiem Uy ban Phap luat cua Quoc hpi.
' Vdi s6 luang Idn tre em cd hoan canh dac biet trong dd cd han 200.000 tre em md coi khdng nai nuang tya, tre em khuyet tat, hang van tre em la nan nhan cua chat doc hda hpc, nhilm HIV/AIDS.
Phan Trung Ly
Luat Qudc tich (2008) da quy dinh qudc tich ciia eon nudi chua thanh nien (Dieu 37).
e. Luat Hdn nhan va Gia dinh
Luat Hdn nhan va Gia dinh 2000 da cd mdt chuong rieng (Chuang Vlll) quy dinh ve vide nudi con nudi; ddi tugng dugc nhan lam con nudi; dieu kien ddi vdi ngudi nhan lam con nudi; dieu kidn ddi vdi ngudi nhan nudi con nudi; quyen va nghia vu gitra cha me nudi va eon nudi; hau qua phap ly ciia viec cham dut vide nudi eon nudi; nudi con nudi cd yeu td nude ngoai.
d. Nghi dinh ciia Cbinh pbii
- Nghi dinh sd 68/2002/ND-CP ngay 10/7/2002 cua Cbinh phu da quy dinh chi tiet tbi hanh quy dinh ciia Luat Hdn nhan va Gia dinh ve nudi con nudi, tham quyen, trinh tu, thii tue giai quydt vide dang ky nudi con nudi tai Viet Nam; tham quyen, trinh tu thu tuc giai quyet vide nudi con nudi tai co quan ngoai giao, lanh sir Viet Nam; edng nhan viec nudi eon nudi da duge tien hanh d nudc ngoai; boat ddng ciia td chuc nudi con nudi nudc ngoai tai Viet Nam; nudi con nudi cd yeu td nudc ngoai d khu vue bien gidi.
- Nghi dinh sd 69/2006/ND-CP ngay 21/7/2006 cua Cbinh pbii sua ddi, bd sung Nghi dinh 68 cua Cbinh phu.
- Nghi dinh sd 158/2005/ND-CP ngay 27/12/2005 eua Chinh phu quy dinh dang ky vide nudi con nudi.
d. Thdng tu, quyet dinh
- Thdng tu sd 08/2006/TT-BTP ngay 08/12/2006 ciia Bd Tu pbap quy dinh budng dan thuc hien mgt sd quy dinh (nhit la vd thii tue cu the) ve nudi con nudi cd ydu td nudc ngoai.
- Thdng tu sd 04/2001/TT-BTP ngay
20/3/2001 ctia Bg Tu pbap budng dan thi
hanh mdt sd quy dinh ciia Quy chd thuc bien
54^PHAP LUAT VE NUOI CON...
Hiep dinh hgp tac ve nudi eon nudi giira Viet Nam va Cdng boa Phap.
- Quyet dinh sd 67/2007/QD-BTC ngay 1/8/2007 ciia Bd Tai chfnh ve viec quy dinh miic thu, che do thu, nop quan ly va sir dung phi giai quyet viec nudi eon nudi. Theo quy djnh tai Quyet dinh nly thi ca nhan nudc ngoai, cdng dan Viet Nam va ngudi nudc ngoai khi dang ky nhan tre em qudc tich Viet Nam lam con nudi phai nop phi giai quyit viee nudi con nudi vdi miic phi la
1.000.000 ddng/1 h d s a .
7.2. Tir viec nghien ciiu cac q^uy dinh cua phap luat ndi tren cd the nhan thay:
a. Uu diem
- Cac quy pham phap luat dieu chinh cae quan he xa hgi ve nudi con nudi duge ban hanh kha sdm;
- Tir nhung quy dinh rai ric trong eae van ban fJhap luat dan sir va hdn nhan gia dinh, cac quy dinh nly da ngay cang phat trien lim hinh thanh nen mdt nhdm cjuy pham phap luat dac thii dieu chinh cae van de tuong ddi phong phii trong viec nudi eon nudi;
- Cac quy pham pbap luat nay da gdp phan quan trgng vao viec bao dam quyen con ngudi, quyen tre em dugc nudi dudng, cham sdc trong mdi trudng gia dinh, gin gitr va phat huy tinh than nhan dao, tuang than tuang ai cua con ngudi Viet Nam, dan tde Viet Nam.
b. Nhugc diem
- Cac quy dinh eua phap luat ve nudi eon nudi khdng tap trung, tan mat d nhieu van ban khac nhau, vdi hieu lire phap luat khac nhau nen hieu lire khdng cao;
- Tinh trang khdng thdng nhat, tham chi chdng cheo, mau thuan trong mdt sd quy dinh cita phap luat ve nudi con nudi lam giam hieu qua dieu chinh ciia pblp luat trong ITnh vuc nay;
- Nhieu ndi dun^ quan trgng nhu quyen nudi con nudi, quyen dugc nhan lam con nudi dugc khang dinh trong Bd luat Dan su nhung chua dugc cu the hda trong dao luat cu the;
- Viec tdn tai hai khung phap ly rieng biet ve nudi con nudi tao nen sir phan biet ve nhieu mat trong viec nudi con nudi trong nudc va nudi con nudi cd yeu td nudc ngoai;
- Chua cd su ddng bd, thdng nhat giira phap luat trong nudc vdi phap luat qudc te v l thdng Ie qudc te ve nudi con nudi;
- Bieu hien nhieu ban che, bat cap trong viec dieu chinh van de nudi eon nudi, nhat la trong dieu kien khi ma nude ta da hdi nhap va tham gia sau rdng vao ddi sdng ciia cdng ddng qudc te.
Tir nhiing van de neu tren, can thiet phai phap dien hda cac quy dinh ciia phap luat ve nudi con nudi, ban hanh dao luat ve nudi con nudi.
2. IVlgt so van de ve noi dung ciia du an Luat Nuoi con nuoi
2.7. Ve phgm vi dieu chinh
Tir yeu cau pbap dien hda cac quy dinh eua pbap luat ve nudi con nudi, can xac dinh pham vi dieu ebinh ciia dao luat ve nudi con nudi.
Theo chiing tdi, Luat Nudi con nudi can quy di"h nguyen tac, dieu kien nudi con nudi; tham quyen, trinh tu, thii tttc giai quyet viec nudi con nudi; quyen, nghTa vu ciia cha me nudi, con nudi va cha me de ciia con nudi; trach nhiem ciia elc ca quan, td chirc ve con nudi.
2.2. Ve nguyen tdc nuoi con nuoi Nudi con nudi (Adoption) la viec xac lap quan he pbap ly giiia cha me va con giira ngudi nhan con nudi va ngudi dugc nhan lam con nudi sau khi da dang ky tai co quan nha nudc ed tham quyen, d dd viec nudi con nudi phai tuan thii cac vln de cd tfnh nguyen tac.
a. Nguyen tic nhan dao, khdng vi miic dfch thuang mai
Day la nguyen tie rat quan trgng, theo dd, viec nudi con nudi phai xuat phat tu muc dfch nhan dao la tao mai am gia dinh cho tre em. Ndu nhim muc dfch thuang mai thi viee nhan eon nudi lai chuyen sang mdt loai hanh vi pham tgi, dd II budn ban ngudi. Nguyen tic nay ddi hdi nghiem cam viec nudi con
55
HA NUOC VA PHAP LUAT SO 51201 ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^
nudi de true lgi, bde lot sire lao ddng hole de budng che do, chinh sach uu dai ciia Nba nudc hoac xam hai tinh due, bat cdc tre em...
b. Nguyen tie tdn trgng quyen con ngudi, quyen tre em duge sdng trong mdi trudng gia dinh gdc
Nguyen tac nay yeu eau viee nudi con nudi phai dugc xac lap tren ca sd bao dam cho tre em dugc sdng trong mdi trudng gia dinh ciia minh, khdng dugc tach tre em ra khdi mdi trudng do neu khdng cd nhieu ly do chfnh dang nhu khdng cd ngudi nudi dudng do md cdi, do bi bd rai.
Nguyen tac nay cGng yeu cau phai bao dam thir tu uu tien tir gan den xa trong vide Ilia ehgn gia dinh thay the eho tre em khi lam con nudi. Theo dd, vide lira chgn nay duge bat dau tir ngudi than cua tre em (cd, di, chii, bac rudt), rdi den nhtrng ngudi khac.
Viec cho tre em lam con nudi nude ngoai ehi dugc thuc bien khi viec lam eon nudi trong nude khdng the thu xep dugc.
Theo nguyen tac nay thi con nudi cd quyen duge biet ve ngudn gdc ciia minh, con nudi 11 ngudi Viet Nam d nudc ngoai dugc tao dieu kien ve tham que huang dat nudc.
e. Tu nguyen, khdng bi ep budc
Nguyen tac tir nguyen, khdng ep budc yeu cau viec nudi con nudi phai dugc xae lap tren ca sd tu nguyen ciia ca bai phfa.
Trude het, viee eho lam con nudi phai dugc sir ddng y ciia cha me ciia tre em dd, neu cha hoac me ciia tre em dd da chet, mat tieh, mat nang lire hanh vi dan sir hoac khdng xac dinh dugc thi phai cd sir ddng y ciia ngudi cdn Iai; trudng hgp cd ngudi giam hd thi phai dugc sir ddng y ciia ngudi giam bd;
trudng hgp tre em da dii 9 tudi trd len thi phai dugc sir ddng y ciia tre em dd.
Sii ddng y phai dugc hoan toan tu nguyen, khdng bi ep budc, khdng bi de dga hay mua ebudc, phdng vu lgi, khdng kem theo yeu cau tra tien hole bdi thudng.
2.3. Ve quyen doi v&i ngudi dugc nhgn ldm con nudi vd ngucri nhdn con nuoi
2.3.1. Ddi vai ngudi dugc nhgn ldm con nuoi
^ Theo chiing tdi, Luat Nudi con nudi chi dieu cbinh quan be xa bdi trong trudng hgp ngudi dugc nhan lam con nudi la trd em.
Theo quy dinh ciia Cdng udc La Hay v6 nudi con nudi (29/5/1993) thi tudi ciia ngudi dugc nhan lam con nudi la tre em dudi 16 tudi. Tuy theo didu kien ma pbap luat qudc gia cd the quy dinh do tudi cu the. Phap luat eua cac nudc quy dinh ve van dd nay ciing khdng gidng nhau nhung phan Ion deu quy dinh do tudi dudi 16 (Trung Qudc: dudi 14 tudi. Thai Lan: dudi 15 tudi).
Theo quy dinh ctia Luat Cham sdc, bao ve va giao due tre em tbi d Viet Nam, tre em la ngudi dudi 16 tudi. Vi vay, tudi etia ngudi dugc nhan lam con nudi d Viet Nam ciing nen la dudi 16 tudi.
Ngudi tu 16 tudi den 18 tudi ciing cd the dugc nhan lam con nudi, nhung chi ban che trong mdt sd trudng hgp dugc ngudi than nhu cd, cau, di, ehii, bac mdt, bd dugng, me kd nhan lam eon nudi.
Nha nudc khuydn khich vide nhan tre em mdi cdi, tre em bi bd rai, trd em cd hoan canh die biet khac lam con nudi.
2.3.2. Doi vai nguai nhgn con nuoi Ngudi nhan con nudi phai cd dii cac dieu kien quy dinh, do la: Cd nang lire hanh vi dan sir day dii; ban con nudi mdt do tudi nhat dinh; cd dieu kien ve sue khoe, kinh te, chd d bao dam vide cham sdc, nudi dudng, giao due con nudi; cd tu each dao diic tdt.
Phap luat Han Qudc cdn quy dinh do tudi ciia cha me nudi la tu 35 den 50, ddi vdi cdng dan nude ngoai la 25 den 45. Pbap luat Philippin quy dinh ngudi nhan nudi con nudi phai la ngudi cd do tudi tir 27 trd len va phai nhieu ban con nudi 16 tudi.
Phap luat Cling quy dinh mgt sd tmdng hgp khdng dugc nhan con nudi, dd la:
- Ngudi dang bi ban che mdt sd quydn cua cha me ddi vdi con chua thanh nien;
ngudi dang chap hanh hinh phat tii; ngudi
chua dugc xoa an tich ve mdt trong cac tdi
56HAP LUAT VENUdi CON...
c6 y xam pham tfnh mang, siic khoe, nhan phim, danh du cua ngudi khac;
- Ngugc dai hoac hanh ha dng, ba, cha, me, vg, chdng, con, chiu, ngudi cd edng nudi dudng minh;
- Du dd, ep budc hoac cbiia chap ngudi chua thanh nien pham tdi, mua ban, danh trao, ehiem doat tre em, xiii giuc, ep budc tre em lam viec trai phap luat va dao diic xa hdi.
2.3.3. Nuoi con nuoi coyeu to mrdc ngodi a. Cac trudng hgp nudi con nudi cd yeu to nudc ngoai bao gdm: Ngudi Viet Nam dinh cu d nudc ngoai, ngudi nudc ngoli thudng trii d nudc cung la thanh vien cua dieu udc qudc te ve nudi con nudi vdi Viet Nam nhan tre em Viet Nam Ilm con nudi;
ngudi Viet Nam dinh cu d nudc ngoai, ngudi nudc ngoai thudng trii d nudc ngoai nhan con nudi dich danh (ed, cau, di, chii, bac mdt; bd dugng hoac me ke xin nhan con rieng ciia vg hoac chdng Ilm con nudi; cd con nudi II anh, ehi em rudt ciia tre em da dugc nhan Ilm eon nudi; nhan tre em khuyet tat, nhiem HlV/AlDS hoac mac benh hiem ngheo khac lam eon nudi); cdng dan Viet Nam thudng trii d trong nudc nhan tre em nudc ngoai lam con nudi.
b. Dieu kien ddi vdi ngudi nhan con nudi cd yeu td nudc ngoli
Ngudi Viet Nam dinh cu d nudc ngoai, ngudi nudc ngoai thudng tru d nude ngoli nhan tre em Viet Nam Ilm con nudi, cdng dan Viet Nam thudng trii d trong nudc nhan tre em nudc ngoli lam con nudi phii cd dii cac dieu kien theo quy dinh ciia phap luat nudc nai thudng trii va quy dinh ddi vdi ngudi nhan con nudi ndi d tren (muc 2.3.2).
c. Viee quyet dinh cho con nudi
Viec eho, nhan con nudi la tu nguyen, CO quan nha nudc ed tham quyen chi lam thii tuc cho phep lam viec dd ma thdi.
Chii tich Oy ban nhan dan tinh, thanh phd true thudc trung uang quyet dinh cho ngudi nudc ngoai nhan tre em Viet Nam lam con nudi sau khi da xem xet cd dii didu kien theo quy dinh ciia phap luat.
2.4. He qud cua viec nuoi con nuoi Viec nudi con nudi din den he qua tit yeu II xuat hien quyen, nghTa vu eiia ngudi nhan con nudi, ngudi dugc nhan lam con nudi va nhimg ngudi lien quan. Dd xlc dinh he qua do, phap luat ciia mdt sd nudc (nhu Trung Qudc) da chia viee nudi eon nudi thinh 2 loai: Nudi con nudi dan gian (khdng cham dirt quan he gitra cha me va con) va nudi con nudi trgn ven (cham dirt quan he gitra cha me va con).
Tat nhien, day la van de quan trgng nen can dugc tinh toan ky. Tren ea sd nghien eiiu kinh nghiem cic nudc va yeu cau thuc te ciia Viet Nam, quy dinh he qua ciia viec nudi eon nudi can quan tam elc ndi dung sau day:
Thir nhdt, ve quan he gitra cha me nudi va con nudi: Phai khang dinh rang khi viec nudi con nudi da dugc dang ky thi giira cha me nudi vl con nudi cd day dii quyen, nghTa vu ciia cha me va con.
Thir hai, quan he gitra cha me de va con da cho lam con nudi: Ve nguyen tac, ke tir ngly giao nhan con nudi, cha me de khdng cd quyen, nghia vu cham sdc nudi dudng, giao due, bdi thudng thiet hai, quin ly, dinh doat tii san, dai dien theo pblp luat ddi vdi con da cho nhan con nudi; trii tmdng hgp gitra cha me de va cha me nudi cd thoi thuan khac.
Thic ba, quan he gitra con nudi vdi cac thanh vien khic: Giiia con nudi va cac thinh vien khac ciia gia dinh cha me nudi khdng the ndi duang nhien II cd quyen, nghTa vu vdi nhau. Tuy nhien, giiia hg cting ed cic quyen vl nghTa vu vdi nhau theo quy dinh ciia phap luat.
Thic tu, vd hg ten va dan tde ciia con nudi: Hg ten ciia con nudi cd the dugc thay ddi theo yeu cau ciia cha me nudi. Con nudi da dii 9 tudi thi viec thay ddi hg ten lai phi^i thudc vao y kien cua ban than me de.
Thir ndm, vd dan tde: Dan tgc cita con nudi khdng thay ddi trii trudng hgp tre em bi bd roi. Dan tdc ciia con nudi la tre em bi bd rai dugc xac dinh theo dan tde cua cha me nudi.
57
