NINIK MAMAK NAN BARANAM
C. PERSEMBAHAN UNTUK MEMBANGUN PENGHULU LAMA ATAU BARU
Assalamu‟alaikum warahmatullahi wabarakatuh, Ampun baribu kali ampun, sakali gawa baribu ampun,
Ampunlah sayo di datuk jo Tuanku, sarato Alim jo Pandito, sarato Alim jo Pandito, sarato manti jo pagawai, di Tampili jo hulu Balang, nan maisi rumah nan gadang basa batuah nang ko, nan sadidieh banduah di tangah, nan salareh banduah di tapi, sado nan
100 disangkuik atok, sado nan ditanai lantai, lalu manyasak kapuserek, lalu malimpah kahalaman, tidak akan taratok, tidakkan tabilang, tidakkan tapuji gala dek sayo, anak alang dalam banda, jatuah bagolek dalam lombah, bapantang sayo manyabuik namo jo gala, saya samparanokan jo sambah, urang ladang pai marambah, daun sapek balah tigo, jiko mandanga sayo manyambah, antah lai dapek antah pun tido, sipuluik bakayu jabang, dibari bakayu tigo, nan dituntuik pun alah datang, nan dipanggie pun alah tibo, sigolang manggali lambah, basirawa balidu gandum, jiko tadorong sayo manyambah, sakali gawa baribu ampun, dari Japun hendak ka japun, Cino bamuek paca bala, ampun baribu ampun, mintak tobat pado Allah, pucuak kitayo akarnyo combai, eloklah duo dipatahkan, bukanlah sayo cadiek pandai, eloklah sayo kato sambahkan, lai linjuang nan kaba pucuak, talatak diateh balai, kurang nan lai kan bakutuk, dek Datuak sayo nan cadiek pandai, dituah dadok baduri, lai tasanda dipalapuah, sungguahpun sayo tagak badiri, umpamo duduak basimpuah, kalalawa di pulau Rimbang, anak ruso mati tadabiah, jikok gawa buliah ditimbang, bara dosao ampun nan labieh. Karupuak diateh pagu, baringin di pintu koto, dek ayam bakukuak sayolah ragu, kok dek Datuak banyak gadang baso batuah disiko, kalimpanang diateh bukik, linsano rabah kasungai ipuah. Barinsang sayo sadikit nak samparono sambah jo simpuah, si rauik di indra giri, diambek pamancuang kalam, sungguahpun sayo tagak badiri, sambah sayo wallohu‟alam, sambah sayo ini sambah takzim jo takarim, sambah jalan rajo Jama, tibo di Alim jo pandito tibo jo manti jo pagawai, karono sayo kurang tahu, kurang pandai, kurang pasa nan kajalan, kurang pandapek nan bak sikek, nan kamanjalani sambah sayo, laku dibao urang kaladang, mangkuak iyo kapuran iyo, dayuang nan duo dipatimbokan, lah ragu sayo dek mamandang, Datuk iyo tuan pun iyo, sambah dimano sayo tibokan, kan sayo tibokan di dubalang. Dubalang banyak na sati, kan sayo tibokan di tuanku, tuanku banyak nan kiramat, adapun kiramat duo tigo,
Pertamo - Kiramat Tullah Keduo - Kiramat Ilmu
Mangkalo kiramat tullah, balaie biduak di nan data, karamlah pulau katujuahnyo, tali ka aie panjang sajangka, lauik baharulah diduganyo mandi kalubuak siramo – ramo, cubadak tumbuah di lombah, kok duduak sayo batanyo, kok tagak sayo manyambah, karupuak tumbuah dilomba, gulita didalam puan, Datuak duduak sayo manyambah, bagai Mangkuto di kanduang intan, sarumpun jarak dihalaman, sampai pandang jo bingkulu, samo dirambah kasadonyo, bacampuak siak jo bilalan, duduaklah datuak jo
101 tuangku, samo disambah kasadonyo, urang japun mamandikan anak, ambiak aie dalam galuak, ampunlah sayo di nan banyak, sambah sayo tibo di datuak, tibo di tuan sagalo kaum jo kirabat nan saisi rumah nan gadang basa batuah nangko. Ada pun sambah sayo tidak kan takatak, tidak kan tabilang, hanya sambah sayo nan kan makatak nan kan mambilang, di datuk majo lelo,puhunan sambah. Adapun yang kemudian daripada itu, iyolah siak banda tukang sungai jambu, diilieh pincuran ruyuang, dimudiak pincuran rajo, kayu ditukang tidak dirakah, rakah dek gampo tujuah hari, salakuak timbunan sangka, salumbuang biluang sumbiang, tampek siapo iboh hati, tampek disitu main budak, tampek sibudek main tandeh, tampek si mudo bacindo gurau, tampek berhimpun hamba Allah, sagalo isi alam nangko, mako dihimpun kayu gadang kaciak, panjang jo singkek, luruih bengkok, mako indak kan sudah dek tukang pandai maramu, mako dicari tukang pandai marapek, tukang batukang banamo siak Ali, pandai manarak manilantang, pandai marapek sang balaie, lakeklah karih jo balobeh, takanak ukuah lah jo jangka, rumah sudah tampan jo patuik, apo namonyo rumah nangko, rumah gadang disangko gadiang, salayang kudo balari, salitak kuciang maambuah, sapakiak budak manangih, sadingin anak piluru, tiang panjang marajo lelo, tiang tangah, putih manggarai, tiang tapi rajo badiri, tiang suduik putih manyambah, param banamo alang babega, kasau banamo tupai bagaluik, atoknyo sirabuang sani, puncaknyo putih bajuang, panuturan lakak mangirok tampek merpati bermain – main di halaman carano basa palinggan namo tanahnyo, parik panjang kuliliang rumah lakuak panjang siku basiku, linjuang katimba jalan, sikasok barumpun – tumpun, limau manih pauitan kudo, dilimo sandaran alu, kamuniang buaian buruak rangkian tujuah saliriak, nan ketek salo manyalo, nan gadang tambah manambah, tampaklah lauik dari lombang pagran bungo bakuliliang, bacapuak mundam di lariak lai balabuah ka pintu gobang lai bajanjang, ba anjuang – anjuang, anjuang perak anjuang suaso kaduo anjuang sikaram kayo, katigo anjuang si Tinjau Lauik, paninjau lauik Kaharullah, kaampek anjuang sianggak luak, paninjau luak Alam Minangkabau, lai bajanjang timbago, saruaso anak janjangnyo, perak bahelo, pintu banamo sikintiang siang, lai batatak baranggo – ranggo, lakeklah ukie sari manyari, nan butulieh jo aia ameh, nan panulih talang jo parindu, nan parakek sadah jo linggam, ukie cino jalo bajelo, ukie gadang saluak manyaluak, dama tirai bauntaian, pamipiran intan bakorong, kupang – kupang karo bajuntai saparinggawan paran picak palintang turun saparinggawan paran pipih malintang naiek, rumah gadang sambilan ruang,sapuluah jo anjuang-anjuang,sabaleh jo pandapuran,batatah barang baranggo-ranggo,batirai balangik-langik,batirai kalambu aceh,tagendeng hantanam gadang, baribu camin
102 kacieknyo baratuih camin gadangnyo,parmato banyak nan galap intan jo podi bakilauan, pintu kaciek sitaguh alek,pintu gadang suko mananti, diliek putih main timbang di mudiek rajo main catuah, di tangah bujang main pautan takompang cindai sidurani di rendo anak bidodari, lapiek tirawang gadang kaciak, lapiak amparan banyak banyak pulo, tasorong kasua nan galap, intan jo padi bakilatan, bukan buatan urang kini, buatan caki bilang pandai, kan turesan dek urang banyak, jadi turesan dek urang kini, pintu kadiak si gajah bujang apo badancian di ateh papan, pacah kuali nak urang balau, atoknyo seng dindiangnyo papan, kilek gumelek bantang gumarau, pihak seisi rumah gadang, kaja – bakaja tabiah gadang, bubuang ka bubuang langik – langik, lipek balipek talimpandak siriah jatuah pinang jatuah tangan anak mudo – mudo, musuah lalu padang tacabuik, ikan takilek jalo tibo, anggun gayo jalan basimpang, angguik anggek gele amuah, unjuak nan indak kababarikan, anak silompang silumpinak, puyuah dipikek pikau, datang datang, lai sikujuah di pandakian, kacupak makonyo gadang, lailah mujua pandapat, rumah sudah aleknyo gadang. Adapun kemudian dari pada itu, mako dibali madat ditimbago dipatah dikau turun, silarak dipandakian, kapucuak makonyo gadang mulunyo adat kan badiri, darimakah ka kan muhun, dari Arab sampai ka Ajan mako lalu ka pulau puco, pulau pucu itu bakhusiat dalam daerah pasisie barat, nan duo tigo, ampek, limo, kato martabat, nan duo dipasalawehan di dalam sidang jum‟at, nan ampek puluh ampek nan manghasilkan pekerjaan duo tigo, adapun beliau tu dek kito, iyo nan bak ibarat kayu gadang di tangah padang, kok ureknyo tampek baselo, kok batangnyo tampek basanda, kahujanan tampek bataduah, kapanasan tampek balinduang, kapai tampek batanyo, ka baliak tampek babarito, karano aka lai lanjuik, karano tubuah lai mudo, kalimpapeh dihalaman, pamenan rumah nan gadang, akan tetapi kito hidup diateh dunia, nangko baumpamo basi, basi nan kapuntiang biaso patah, nan bamato biaso sumbiang, nan kapucuak biaso layua, nan banyao manangguang sakik jo mati, itu mako lakeh nan banyao paroman tuah kito:
Apobilo datang mereka itu tidak terdahulu tidak takudian, melainkan sesaat hanyo sekarang, walupun dalam karando kaco sekalipun dapek jago akan mati, bak pituah urang tuo kito juo, indak buliah sakandak padi, sakambalah ditumbuak luluah, indak buliah sakandak hati, sakandak Allah balaku sungguh, sirawik ateh karambiah, pandan dimano dimatikan, malaikat maut datang mamanggil, ajarullah rintang manyampaikan, sakaranglah singkek permintaan beliau dek minumpun lah kariang dek suratan pun lah putuih, dimalam samalam tadi kok dek adat sigadang mati, dipabunikan bunian bunia, bunyinyo nan duo tigo, kadang – kadang buni di ilieh, kadang – kadang buni di langik,
103 mako dipatik malah badieh, badieh malelo ratak japun, ratak an sampai ka ujuangnyo, mandanciang bunyi patikan, mandurum cando asoknyo, anak nan pulang pai di baliak gunuang kanai juo, dikana makonyo banti, mak dihiasai, rumah nan gadang, tiang dipaluik di kain kuniang, antakan sampai kalabuah, jajahkan sampai kahalaman, urang banyak datang manyilau, panghulu datang manjanguak, malin datang manyambayangkan, kamano jalan babaliak, karumah rajo di gurun, dek gulai kapangkek naik, manusia kapangkek turun, kalaluan gualai bapangkek naiak, maninggakan daun jo buah, ruweh jo buku buah lakek daunnyo rimbun bak payuang takambang sudah, kalaluan manusia bapangkek, kapangkek baturun, maninggakan adat jo pusako, didalam nagari ko, urang sumpu pandai babilang, babilang anak saruaso, ramo – ramo sikumbang janti, katik indang pulang pakudo, patah tumbuah hilang baganti pusako baliau baitu juo, mati gajah meninggalkan gadiang, mati harimau maninggakan balam, mati Datuk maninggakan adat jo pusako, nan bak napuah diujuang tanjuang, ilang sikua, baganti sikua, babirik – birik tabang ka sasak, dari sasak ka halaman, dari ninik turun ka mamak, dari mamak ka kamanakan namun sekarang kini nangko, ketek banamo gadang bagala, si anu ba gala si anu (ulang sekurang – kurangnya lima kali), nan mintak dibao sailia sa mudiek, salabuah sa tapian sabalai samusajik, dek Datuak nan duo baleh, panghulu nan duo baleh, sarato datuak ka mapek suku, sambah lalu dari Datuk, sakian pasambahan.