NGHIEN C U U
RESEIARCH
Chuyen dich ca cau kinh t€ nong nghiep theo huong hien dai cua mot s6 quoc gia va bai hoc kinh nghidm
cho Vung Dong bdng S6ng Hdng
l i ' ^ Thanh Ttog Hoc vien Chinh tri i^hu vuc 1
Bdi Viet Id sdn phdm nghien cuu cua de tdi khoa hgc cdp B6 " Phdt tridn kinh te ndng nghiep theo hudng xudt khdu tgi vung Bong bdng Song Hdng trong bdi cdnh moi", md sdBlS -19
Vdi tac ddng ciia qua trinh bidn ddi kbi hau toan cau; su phat bidn ciia cupc each mang cdng nghidp 4.0; thay ddi md hinh tang trudng ciia ndn kinh te, vide tai cau tnic va thiic dciy chuyen dich co cau kinh td ndng nghidp theo budng bien dai la ydu cau tSt ydu va xucit phat tir ndi tai cua Iinh vuc ndng nghidp. Do do, vide nghidn ciiu kinh nghidm ehuydn dich ca cau kinh td ndng nghidp ciia mdt sd qude gia dd nit ra bai hgc cho ndng nghidp Vidt Nam va vung ddng bang sdng Hdng la dieu can thiet trong bdi canh mdi bidn nay.
1. Kinh nghiem chuyen dich cv cau kinh te nong nghiep theo iiuvng hien dai cua mot so quoc gia tren the gioi
1.1. Kinh nghidm ciia Thai Lsm
Chinb sach co c^u lai cdng nghiep ndng thdn cua Thai Lan tap tmng vao ca cau lai nganh nghe phyc vu phat tridn cdng nghidp ndng thdn, xem xdt, danh gia dciy dii cac ngudn tai nguyen, nhiing k>' nang tmydn thdng, ngi Iuc, tiem nang trong linh vuc san xu^t va tidp thi, tap tmng phat tridn cae nganh mui nhgn nhu san xuSt hang ndng san, thiiy san, hai san phue vu xuat khau va tieu diing trong nuac.
Trong khudn khd chuong trinh tai ca cau ndng nghidp, Chinh phii Thai Lan cd ke hoach giam san lugng gao, chii ydu la vu mua phu, de khuydn khich ngudi ndng dan trdng cac loai cay trdng khac. Day la mdt phcin trong chidn luge luong thuc qudc gia, giam didn tich trdng lua, gia tang san xuat rau qua. Chien luge nay cdn nham muc dich giu gia iiia trudc nguy co sgt giam do vu mCia dugc du bao sd bdi thu trong nam tdi. Cbinh phu Thai Lan cOng khuyen khich trdng lua cho gao mau va gao huu ca cd gia tri kinh td cao han va it canh tranh.
Thai Lan da thanh lap md hinh trang trai thdng minh, ap dung cdng nghd thdng tin va cdng nghe didn tu nham tang nang suSt va ch^t lugng san phSm ndng nghidp. Md binh trang trai thdng minh tap tmng vao 4 san pham ndng nghidp chinh la Iiia my, san, cao su va mla dudng. Bdn canh dd, Uy ban Dau tu Thai Lan (BOI) cung thdng qua nhieu uu dai danh cho cac nha dau tu vao du an lidn quan ddn san xuat ndng nghidp hidn dai nh^m muc tiSu cai thidn nganh n6ng nghiep.
n S ? K..,„ .e C H A U A T H A I a l - . , DUDNC I T H A N G a / 2DZQ1
Nhung uu dai nay sd danb cho d^u tu vao cac linh vttc kinh doanh tmg dung cdng nghd, dac bidt la cdng nghd thdng tin hoae thidt ke ky thuat giiip hidn dai hda quy trinh san xuat ndng nghidp.
Thai Lan ap dung cac chuang trinh ho trg cho cdng nghidp chd bidn nhu: chuang trinh "Mdi lang mdt san pham" (OTOP), tiic la mdi lang iam ra mdt san pham tidu bidu, dac trung va cd cb^t Iirgng cao; chuong trinh
"Quy Lang" (Village Fund Progam) nghia la mdi lang se nhan dugc mdt tridu baht tu Chinh phO cho dan lang vay mugn de phat tridn kinh td - xa hdi.
Dd dam bao qua trinh tai c^u tnic va chuydn djch co cau kinh te ndng nghidp didn ra thanh cdng. Thai Lan tap tmng day mgnh iing dung tidn bd khoa khpc ky thuat va cdng nghe mai trong ndng nghidp, tang cudng dao tgo ky thuat va chuydn giao cdng nghd cho ndng dan. Tai Thai Lan, miic dd co gidi bda da bao phu timg thiia mgng, nbOng khau sau thu hogch cflng dugc CO gidi hda toan bd, ddy mgnh phat tridn ndng nghidp theo hudng d% mgnh ung dyng tien bd khoa hgc I^ thuat, nham cai tao d^t trdng, lai, sij dung cac loai phan bdn huu ca, phan vi sinh va thudc txit sau sinh hgc, ndng cao chdt lugng nong san theo hudng phat trien bdn vung da dugc thao gg bang ung dung cdng nghe sinh hgc.
1.2. Kinh nghidm ciia Trung Qudc
Vdi quan didm Tmng Qudc khong thd giau manh neu ndng dan kh6ng giau va tham vgng trd thanh mdt eudng qudc ndng nghidp. Chinh phd Trung Qu6c cd kd hoach dku tu 3.000 ty Nhan dan te, tuone ttt^mta 450 ty USD giai doan (2016-2020) nham c h u y d n S ca cau kinh te ndng nghiep theo huong hi^n d '
Tmng Qude da thue hi^n thu h?p kieu kinh doanh cin nhidu Iao ddng, md rang vide kinh doanh t^p trung vdn va ky thuat. bdi Id, phuang thiic kinh doanh trdn nhflng manh mdng nhd ed tmydn khdng cdn phu hgp v(M tham canh b^ng t^p bung vdn va ky thuat, ehi cd phuang thiic kinh doanh vdi quy md Idn mdi tao tidn de cho vide d^u tu nhidu vdn va ky thuat mdi cd thd thay ddi co cdu kinh td ndng nghiep hgp Iy va phO hgp vdi xu hudng phat tridn.
Thii nhcit, ddi vdi chinh sdeh ddt dai phue vu cho qua trinh ddi mdi ndng nghidp ndi chung va chuydn djch ca cdu ndng nghidp ndi ridng. Hai dao luat co bdn nhdt trong chinh sdcb ddt ndng nghiep ciia Trung Qudc la: Lu^t Bao vd Dat ndng nghidp Ca ban (1994) ddi hdi vide phai xac dinh nbOng khu vue bao vd ddt ndng nghidp ca ban d cap thi trdn vd nghidm cdm vide chuyen ddi ddt d nhiing khu vi/c nay sang nhiing muc dich khdc; Lu^t Quan Iy Hanh chinh ve Dat dai (1999) cd hai didu dang chii y: I) Didu 33 md rdng pham vi ap dung ciia chinh sach ddt ndng nghidp Tdng lugng (nong didn) bdt bien trong Quy djnb Bdo v6 Ddt ndng nghidp Ca bdn la tdt ca cac loai dat ndng nghidp; 2) Didu 34 ydu cau ddt ndng nghidp ca bdn khOng dugc thap hon 80% tdng lugng ddt dai canh tac d cac tinh, khu tu tri va cde dia phucmg thudc su qudn Iy true tid'p cua chinh quydn trung uong.
Thii hai, tidn hanh didu chinh ca cdu san phdm ndng nghidp, chu trgng san phdm cd gia tri gia tang cao, da dgng hda ndng san va cdi thidn chdt lugng san pham theo hudng tang che bien ndng sdn. Dieu chinh CO cdu vOng midn, khai thac Igi thd so sdnh cOa dia phuang trong ndng nghidp. Thiic day cai each he thdng luu thdng ndng sdn. Tthflc ddy dd thi boa ndng thdn, tang co hgi vide Iam dac bidt vide Iam phi ndng nghidp, didu chinh ca cdu san phdm ciia xi nghidp himg chdn, day manh mdu dich gia edng bdn ngoai, xuat khdu lao ddng...
Thii ba, thu hiit dau tu FDI vao Iinh vuc ndng nghidp. Mac du vdn cdn nhidu rdo can trong ITnh vi/c vuc nay, tuy nhidn thuc hidn chinh sach cai each va mo cua, ddng vd'n FDI vao ndng nghidp cua Tmng Qudc da tang trudng khd nhanh. FDI vdo ndng nghidp cua Tmng Qudc tap tmng chii ydu d bdn nganh: trdng trot, iam nghidp, ehan nudi vd thiiy san. Trong do, nganh trdng trgt la nganh thu hiit dong FDI Idn nhdt va nganh thiiy sdn thu hiit FDI thdp nhdt trong ndng nghidp.
Thti tu, phdt trien ndng nghidp cdng nghe cao vd thj trudng bao hidm ndng nghidp. Tir nhflng nam 1990, Tmng Qudc da rdt chii trgng phat tridn cdc khu ndng nghidp edng nghd cao, giai doan 1998-2006, Tmng Qudc da phdt trien dugc 405 khu ndng nghidp cdng nghd cao, trong dd cd 1 khu cdp qudc gia, 42 khu cdp tinh vd 362 khu cdp thdnh phd. Cac khu cdng nghd cao ddng gdp trdn 40% gia trj gia tang ciia san xuat ndng nghidp.
1.3. Kinh nghidm eiia Israel
Israel da xay dung nhiing chinb sach ddng bd, gdn ket chat chd nghidn etru vdi tridn khai tmg dung thuc td, chu trgng vdo chinb sach phdt tridn ndng thdn khdng ehi don thuan Iam ndng nghidp ma con eung cap cdc gdi dich vu du lich. Vide kdt hgp du lich vdi ndng nghidp vtra tgo dac didm ridng eho ndng thdn Israel, vira tgo thdm ngudn thu nhSip mdi cho ndng ddn. Day la dieu can hdt sire ehii y hgc tdp vd vdn dung dd'i vdi cdc qudc gia, cdc vflng cd nhidu tiem nang du Ijch chua dugc khai thdc va t£in dung hdt Igi the cua minh trong xdy dung vd kdt hgp giua ndng nghidp vd djch vu.
xay dung vd phat tridn ndn ndng nghidp bi6n dai trdn ca so- ddu tu CO trong tam va muc dich rd rang cho khoa hoc — ky thuat, chu trgng ddu tu mgnh cho boat ddng nghidn ciiu vd phdt trien. dau tu cho khoa hge ky thuat, phue vu true tidp cho phdt tridn ndng nghidp dugc Israel rdt dugc coi trgng. Nham ha gid thdnh sdn pham, tang san lirgng, cai thidn chat lugng vd tidt kidm nhdn cdng, cde sdng chd vd mdy mdc ndng nghiep cung nhu thiet bi didn tu phu trg da dugc ra ddi, dp dung nhanh chdng va rdng rai trong ndng nghiep.
Cdng nghe nhd kinh Id gidi phdp cdng nghd chia khod trong phdt tridn ndng nghidp cdng nghd cao, ngoai vide ddy mgnh phdt tridn cdng nghd nha kinh cho ngdnh trdng trgt, Israel cdn phat tridn them mdt sd loai hinh nhd kinh sii dung cho nganh ehan nudi, cbii ydu cho ehan nudi gia cam va nudi trdng thuy bdi san cdng nghe cao trdn sa mac. Day cd I& Id ndn tdng cua mgi ndn tang trong xay dung va phat trien nen ndng nghidp cd ca cau tidn tidn va hidn dai nhdt the gidi bien nay.
1.4. Kinh nghiem cua Ha Lan
Dudi gde do chuydn dich vd xay dung co eau kih td ndng nghidp hidn dai. Ha Lan cd nhung budc di bai ban bdn cdc phuong didn sau:
Mdt Id, xay dung va dieu chinh ca cdu sdn xudt ndng nghiep hudng den td'i iru hda. Vi thidu dat canh tac, nude nay da thuc thi chidn luge "ddu tu cao - sdn xudt nhidu" dd phdt tridn thtiy Igi vd he thdng nhd kinh, trong cac logi hoa, rau, cu, qud... cung cap cho nhu cdu trong nuac vd xuat khdu.
Hai Id, chuydn doi co cau cdy trdng vdt nudi phu hgp vdi dieu kidn ngudn luc tu nhidn, tap tmng phat tridn cac mat hang n6ng sdn chu luc cd su'c canh tranh xudt khdu. Mui nhgn sdn xudt ndng nghidp vi vdy da chuyen hudng sang trdng rau, hoa, cay canh hoae cban nudi, hogc thdng qua md rdng quy md san xudt dd tang hidu qua, boac chuydn sang ndn ndng nghidp hflu ea...
Ba la, xay dung hoan thidn he thdng ha tang ky thudt phue vu ndng nghidp. Kdt cau ha tang Id ky tich ciia ndng nghidp Ha Lan, dam bdo cho ndng nghidp phat tridn mgt cdcb bdn vflng vd chuydn dich ca cdu
H Tt C H A U A -
83
NGHIEN CUU
kinh td mdt cdcb chac chdn. He thdng dd bao cua Hd Lan cd Id khdng can phdi ban Iuan gi them nfla, bdi he thd'ng nay dugc lidt vao ky quan ctia the gidi.
Bdn Id, trinh dd ehuydn mdn hda cao ciia ndng dan gdn vol chinh sach phdt tridn nguon nhdn Iuc cho ndng nghiep. San xudt ndng nghiep cua Hd Lan dugc td chflc chfl ydu dudi Yanh thuc trang trai, tuy nhidn, tgi qud'c gia ndy, trang trgi co trinh dd chuydn mOn hoa rdt cao vd tu ddng hda dang trd thdnh xu the chfl ydu.
2. Nhimg bai hoc tham khao trong qua trinh chuyen dich co cau kinh te nqng nghiep,theo hirdng hien dai cho vung dong bang song Hong
Tfl vide khao cuu kinh nghidm chuydn dich ca cau kinh td ndng nghidp ctia cae qudc gia, cd thd rut ra mdt sd bdi hoc kinh nghiem ddi vol qua trinh chuyen dich ca cdu kinh te ndng nghidp theo hudng hien dai dd'i vdi vung ddng bang sdng Hdng nhu sau:
Tbii nhdt, phdi nhanh chdng ddu tu hodn thidn va kdt ndi ddng bd he thdng ha tdng ky thudt giao thdng vd he ha tdng ky thuat phue vu cho ndng nghiep cua toan vung. Thuc tien cua Hd Lan vd hg tdng giao thang, Thdi Lan vd hg tang ky thudt phue vu ndng ndng nghidp cho thdy ro didu nay, kbi he thdng giao thdng ddng bg, hien dgi kdt ndi todn vung se tao ra huydt mgnh kinh te Ian tda ddn tat ca cdc linh vuc khdc, hg tdng ky thudt phue vu n6ng nghidp hodn thien se tang miic do ca gidi hda ndng nghiep tgo tidn de cho img dung khoa hgc cdng nghd vdo sdn xudt ndng nghidp.
Tbii hai, trong Iinh vuc quy hoach, quan ly dat dai can phdi nhanh chdng bd sung, sfla ddi vd kidn nghj Chinh phu cai each ban nua thfl tuc phdp Iy vd xa hon cd thd sfla ddi Luat Dat dai nhdm tao didu kidn cho viee tap tmng mdng dat dugc thuan Igi ban. Trong thdi gian vfla qua cac dia phuang vung ddng bdng s6ng Hdng da thgc bidn nhieu bidn phap "ddn dien, ddi thua" "cdnh ddng mdu ldn" nhung so vdi ydu cdu cua phdt tridn ndng nghiep hien dai thi nhung bidn phdp do ehua dfl vd quy md van chua dap flng duae eho qud trinh sdn xuat ndng nghiep ldn, hien dai.
Thii ba, nhanh ehdng dieu chinh co cau san phdm ndng nghiep theo bud-ng chu trong cac sdn phdm co gid tri gia tdng, phfl hgp vai dieu kien tu nhidn, ngudn Iuc cua cdc dja phuang, huang den cac sdn phdm chu Iuc cd khd nang xudt khdu, it canh tranh vd ldi uu hda.
Thu tu, vdn ddu tu la van de trpng tam cua chuyen dich ca cdu kinh td ndng nghidp, xet ddn cung khi khdng cd ngudn Iuc tdl chinh thi mgi nguon Iuc dti eo thd manh ddn dau cung chi mai ndm d dang tidm ndng.
Ngodi su tap tmng ddu tu tu ngudn ngdn sdcb nha nude, cac dia phuang trong viing phdi chu ddng, sang tgo trong thu hflt cdc doanh nghiep FDI vd ngudn von xa hpi.
Tmng Qudc thu hflt vdn FDI dau tu vao ndng nghidp la vi du didn hinh cho vdn dd gidi quyet nguon von cho
84
chuydn djch ca cdu kinh td n6ng nghidP'
Thii nam, tien bdnh ddy manh dp d'^"|. " ^ " . ^ „ khoa hgc — ky tiiudt vdo sdn xudt n6ng ng^'^P; '"''*
eudng dao tao ky thudt, chuydn giao cdng ngng cno ndng dan. Vide ap dung khoa hoc - ky thuat moi vao san xudt xudt nong nghidp la chia khda de t ^ g nang sudt cdy trdng, vat nudi, nang cao thu nhap, dai song cho nguai dan, thuc day qua trinh phan cdng Iao ddng trong ndng nghidp theo huang ngay cang chuySn mdn hda cao do, ti-dn co sa dd thflc ddy phdt trien cdng nghidp ndng nghiep, phdt trien thuong mai va dich vy ti-ong qud trinh chuydn ddi co cau kinh td tu tmydn thdng sang bien dgi.
Thfl sdu, day manh viee quy hogch thanh lap cdc khu ndng nghidp c6ng nghe cao tgi cac dja phuong bong vung, ddng thdi xay dung mdi quan hd lidn kdt mat thidt gifla cac khu ndng nghiep cdng nghd cao trdn khia cgnh: lien ket kinh te, lidn kdt chuyen giao cdng nghd, lidn ket thi trudng. Phat tridn eac khu ndng nghiep cdng nghe cao Id chia khod gitip ddng bang sdng Hdng tidp tuc chuydn djch ea cdu kinh td ndng nghidp, khang dinh vai trd Id ddng lgc cho su phat tridn chung eua cd nu6c.
Thu bdy, phdt tridn manh me md hinh ket hgp du lich vdi ndng nghidp. Day Id kinh nghidm dang quy cua Israel da thue hien thdnh cdng, ban nua md hinh nay hoan todn phu hgp vdi vung dong bang sdng Hdng, chi rieng sd lugng cdc di tich lang tdm, ddn chua nnidu mao ghi ddu cdc tridu dgi tflng tri \a ke tii thdi I?ip nirdc cho ddn nay trdn dia ban chau thd sdng Hdng va ede viing ven eua nd, hang tram Idng nghd buydn thdng, Id hdi van hda cdn luu tmydn ddn ngay nay.
Thfl tam, c6 djnh hudng thdnh lap cdc doanh nghidp bao hidm ndng nghidp va thi trudng bao hidm ndng nghidp. Bdn chat cua ngdnh Ndng nghidp la gan lidn vdi nil ro ldn. Do vay, bdo hidm ndng nghidp - edng cu tdi chinh gdn lidn vdi hoat ddng kinh doanh ndng nghidp, bdo ve ngudi n6ng ddn trudc nii ro thifen tai, thdi tidt cung nhu rfli ro vd bien ddng gid cd trdn thi trudng - chinh Id mgt cdng cu chia sd rfli ro hflu ich ddi vdi ngudi sdn xudt ndng nghiep./.
Tai lieu tham khao
Cue Thdng tin khoa hgc vd Cdng nghe Qud'c gia : Chinli sach phdt tridn ndng nghidp bdn vung cua mdt sd qudc gia vd mdt sd khuyen nghi cho Viet Nam trong bdi ednh mdi, H. 2019.
Trdn Viet Dflng: MOt s6 chinb sach cfla Chinh phii Thdi Lan ddi vdi ndng dan va tham chieu kinh nghidm cho Viet Nam, http://iasvn.org/tin-tuc/Mot-so-chinh- sach-cua-Chinh-phu-Thai-Lan-doi-voi-nong~dan-va- tham-chieu-kinb-ngbiem-cbD-Viet-Nam-6782.html
Do Thi Thanh Loan (2016). Chuyen djch ca cau kinh td vting ddng bdng song Hdng trong bdi canh bdi nhdp qudc td, Nxb Cbinh tri qudc gia
