QUAN H i KINH T € VIET NAM - TRUNG QUtfC TRONG M O T THf Gldl Di^Y BllN OONG:
THX^C TRANG VA CAC VAN DE DAT RA
LEXUANSANG*
Tom tdt: Viet Nam va Trung Quoc dang trong qua trinh chuyen d6i sang n6n kinh tl thi trudng va hgi nhap kinh te vao khu vuc va the gidi. Ca hai nuac da dat dugc nhirng thanh tiru kinh te - xS hgi rat dang ghi nhan Trai qua qua trinh n6 luc hoan thien khung ehinh sach thuong mai-dSu Ur song phuang va da phucmg, hai nudc da ma cira thi trudng cho nhau, tra thanh doi tac chien luac va toan dien cua nhau. Trong qua trinh cai each, chuyen doi, va hoi nhap, quan he kinh te giua hai nuac da ngay cang sau, rgng, cd chuyen bien dang ghi nhan ea ve lugng va chat. Hien Trung Quoc la doi tac thuang mai Idn nhat va la nha dau tu Ion thii 7 eiia Viet Nam. Tuy nhien, trong b6i canh hai nuac dang ehuyen sang quy dao tang trudng mai, cimg md ciia sau rgng ra ben ngoai, trong khi chii nghia bao hg dang trdi day, nhat la Chien tranh/Cg xat Thuang mai My - Trung dang diln ra phiic tap, thi viec xem xet thuc trang quan he kinh te va cac van de nay sinh, can trd hai nudc phat trien ben viing la can thiet Bai viet nay danh gia quan he thuang mai chinh ngach va dku tu true ti8p (FDI) ciia Trung Qudc vao Viet Nam va cac xu hudng, van de dat ra doi vai hai nude trong boi canh phat trien mai.
Tif khoa: Quan he thuang mai Viet Nam - Trung Qudc, dau tu true tiep, chien tranh thuang mai, Viet Nam, Trung Quoe
1. Quan he thirong mai Viet N a m - Trung Quoc trong boi canh chii nghTa bao ho troi day
1.1. Thieffng mai chinh ngach Tir khi Viet Nam va Tmng Qude binh thudng hda quan he den nay, phap luat, chinh sach thuang mai va dau tu giiia hai nudc bat dau ngay cang dugc cai thien, vdi viec md cira thj tmdng cho nhau trong khudn khd cac hiep dinh song phuang va da phuang. Mdt thanh qua la kim ngach
thuang mai chinh ngach giiia hai ben da tang rk. rat manh, vdi tdng thuong mai Viet - Tmng (xuSt khau + nhap khau) cua Viet Nam da tang tir gSn 28 ty nam 2010 len 106 ty USD nam 2018. Dang luu y la, ngoai trir nam 2001, Tmng Qudc ludn cd thang du thuang mai vdi Viet Nam kd hi nam 1991 ddn nay, tmng binh mdi nam xap xi 20 ty trong giai doan 2010-2018 (Bang I).
NGHIEN Cmj TRUNG QUOC so 1 (221) - 2020
^ TS. Vien Kinh te Viet Nam
f
Bang 1: Dien bien thuong mai chinh ngach Viet Nam -Trung Qu6c (nam 2010 dSn 6 thang 2019)
Bw, vi' Ty USD
Xuat khau Nhap khau Can can thu'cng mai Tong thu'CTng mai
2010
7,7 20,2
-12.5
27,9 2011
11,6 24.8
-13,2
36,4 2012
12,3 28,7
-16,4
41 2013
13,1 36,8
-23,7
49,9 2014
14,9 43.7
-28.8
58,6 2015
17,1 49,4
-32,3
66,5 2016
21,8 49,7
-27,9
71,5 2017
35,5 58,2
-22,7
93.7 2018
41,1 64,9
-23,8
106,0 6thang nam 2019
16,7 35,7
-19
52,4 Ngudn: Tac gia tdng hop tir nhieu ngudn khac nhau.
Trung Quoc hien la ddi tac Idn nhat eua Viet Nam ea ve thuang mai ndi ehung (xuat, nhap khau) va nhap khau ndi rieng. N u d c nay cung la thi trudng xuat khau Idn nhat ciia nhieu mat hang xuat khau cua Viet Nam. Rieng trong nam 2018, Tmng Qudc la thi trudng xuat khau Idn nhat ciia Viet Nam ve gao (683 trieu USD), rau qua (2,78 ty USD), eao Hinh I: Co* can thj trud'ng may tinh va
su, va san (844,3 tridu USD), xo, sgi (2,22 ty USD); may vi tinh, san pham dien tir va linh kien (dat 8,36 ty USD, chiem 2 8 , 5 2 % kim ngach xuat khau nhdm hang) (Hinh 1); thu 2 ve ca tra (483,6 tridu USD), day dep (1,49 ty USD); dung thii 3 ve hat didu va thiiy san (det may thu 2 nam 2017, 3,4 ty).
linh kien dien tvr xuat khau nam 2018
Hong Kong 8.72%
An Do 2.73% ~\
EU ^ / ^
17.00%
-C
7.49% -
• ^ ^
.Hoa Ky 9.76%
Nh^t Ban -1 2.S4%_
w:^
Mexico 3.23%
Han Quoc 8.53%
TTlchac 11,18%
^TniQg Qudc 28,52%
Ngudn' Bd Cong Thuang
NGHIEN Ciiu IRUNB OUOC so 1 (221) - 2020
Ben canh do, xuat khau nguyen lieu 469,57 trieu USD, tang manh 133,3% vh nhua sang Trung Quoc chilm loi hon lugng va 161,6% vS tri gia.
50% ciia Viet Nam (Hinh 2), tri gia
Hinh 2: Thj trutmg xuat khau nguyen Ueu nhua ciia Viet Nam nam 2018
A S E A N 2 1 , 0 0 W ^ ^
A n D p
Trung Quoc 5 0 , 3 0 ^
N h a t Ban 3 3 0 % H a n Q a S c
2,40% S a i Loan ( T m n g Qu6c) 1,80%
Bangladesh.
""^ 1,50%
\ , ^ T T kfaac 16,10%
Nguon: Bp Cong Thuang
Ngoai ra, Trung Qudc cung la thi trudng xuat khau khdu qugng vd khodng sdn khdc l&n nhdt cua Viet Nam, tuy nhd
72 trieu USD, song chiem t&i gdn 40%.
Doi v&i nhdp khdu, Trung Qudc la thi tnidng cung cap xa, sgi Idn nhat cho Viet Nam, dat 1,223 ty USD, chidm tcri 51%
tdng nhap khau, vai (7,1 ty USD, chiem ty trong 58,02%), thep (4,5 ty USD, chidm 46,3%), hnh kidn phu timg d td (31,7%).
1.2. Mpt so xu hu&ng ddng liru y Trong gan 30 nam binh thud-ng hda quan he, cung vdi nhiing thay ddi rat Idn ve lucmg thi ca cau hang hda xuat nhap
khau hang hda Viet Nam - Trung Qudc eiing dan dugc cai thien theo hudng the hien trinh dp phat trien kinh te eiia Viet Nam.
Thif nhdt, ea eau hang xuat khau da ehuyen dan tir ehii yeu hang nguyen lieu thd, khai khoang (than, dau thd,...), sa che (gd nguyen lieu, eao su), tham dung lao ddng (det may) da chuyen manh sang xuat hang cdng nghiep che bien, cdng nghd cao. Dac biet, xuat khau than, dau thd tir chiem tuang img 24%o va 8,55%
nam 2007 da giam manh xudng chi cdn 0,03% va 2,3% nam 2017 (Bang 2).
NGHIEN CUU TRUNG QUOC so 1 (221) - 2020
43
Bang 1: Dien biln thuong mai chinh ngach Viet Nam -Trung Quoc (nam 2010 din 6 thang 2019)
Dan v/. Ty USD
Xu^t ktiau Nhiap k t l i u Can can thLTcyng mai Tong thycyng mai
2010
7,7 20,2
-12.5
27,9 2011
11,6 24,8
-13,2
36,4 2012
12,3 28.7
-16,4
41 2013
13,1 36,8
-23,7
49,9 2014
14,9 43,7
-28,8
58,6 2015
17,1 49,4
-32,3
66,5 2016
21,8 49,7
-27,9
71,5 2017
35,5 58,2
-22,7
93,7 2018
41,1 64,9
-23,8
106,0 6thang nam 2019
16,7 35,7
-19
52.4
Ngudn: Tac gia tdng hgp tir nhieu ngudn khac nhau.
Trung Qudc hidn la ddi tac Ion nhat ciia Viet Nam ca ve thuang mai ndi chung (xuat, nhap khau) va nhap khau ndi neng. Nuoc nay cung la thj trudng xuat khau Idn nhat ciia nhieu mat hang xuat khau eiia Viet Nam. Rieng trong nam 2018, Trung Qudc la thj trudng xuat khau Idn nhat ciia Viet Nam ve gao (683 trieu USD), rau qua (2,78 ty USD), cao Hinh I: Ccf cau thi trucrng may tinh va
su, va san (844,3 trieu USD), xa, sgi (2,22 ty USD); may vi tinh, san pham dien til va linh kien (dat 8,36 ty USD, chiem 28,52% kim ngach xuat khau nhdm hang) (Hinh 1); thit 2 ve ca tra (483,6 trieu USD), day ddp (1,49 ty USD); dung thir 3 ve hat didu va thuy san (det may thu 2 nam 2017, 3,4 ty).
Iinh kien dien tir xuat khau nam 2018
Nguon- Bo Cdng Thuong.
4 2 )
NGHIEN CUU TRUNG OUUC so 1 (221) - 2020Ben canh do, xuat khau nguyen lieu 469,57 trieu USD, tang manh 133,3% vS nhua sang Trung Qu6c chilm tcri hon luong va 161,6% vl tri gia.
50% ciia Viet Nam (Hinh 2), tri gia
Hinh 2: Thi trucmg xuSt khSu nguyen lieu nhira ciia Viet Nam nam 2018 Nhat Ban
330% HanQD6c
2,40% Sai Loan (Trang 1,80%
Ngudn: Bo Cong Thuang.
Ngoai ra, Trung Quoc ciing la thi trucmg xuat khau khdi^ quang va khodng sdn khdc !&n nhdt cua Viet Nam, tuy nho 72 trieu USD, song chiem t&i gdn 40%
Doi v&i nhdp khdu, Trung Quoc la thi tnicmg cung cap xo, scji Icjn nhat cho Viet Nam, dat 1,223 ty USD, chilm tcri 51%
ting nhap khSu, vai (7,1 ty USD, chilm ty trong 58,02%), thep (4,5 ty USD, chilm 46,3%), hnh kien phu tiing 6 to (31,7%).
1.2. Mot sd xu hir&ng ddng liru y Trong gin 30 nam binh thuong hoa quan he, ciing vcji nhung thay doi rat Icjn vl lugng thi co c4u hang hoa xuat nhap
khiu hang hoa Viet Nam - Trung Quoc cflng dan ducrc cai thien theo huong the hien trinh dp phat trien kinh te ciia Viet Nam.
Thtf nhdt. co cau hang xuat khau da chuyin din tu" chii yeu hang nguyen lieu tho, khai khoang (than, dau tho,...), so chl (go nguyen lieu, cao su), tham dung lao dong (det may) da chuyen manh sang xuit hang cong nghiep che bien, cong nghe cao. Dac biet, xuat khau than, dau tho tir chilm tuong img 24% va 8,55%) nam 2007 da giam manh xuong chi con 0,03% va 2,3% nam 2017 (Bang 2).
NGHIEN CUU TRUNG QUUC so 1 (221) - 2020
Bdng 2- Ty trong xuat k h i u cila Viet N a m sang Trung Quoc c4c mat hang sof che, tham dung lao dong (Ma SH 92)
Dan vi: %>
2017 2016 2015 2014 2012 2010 2008 2007
Dau tho 2,3 5,1 4,4 7 5,9 5,8 10,0 8,55
Than (Banh)
0,03 0,08 0,2 1,9 7,6 17 23 24
Det may - da giay
2,2 2,4 2,0 1,2 0,72 0,72 0,7 0,41
Go nhien lieu
1,6 2,1 3,2 3,2 3 4,6 3,0 2,4
Caosu
0,47 0,83 1,3 2,9 5,7 5,4 2,6 5,9
Gao
2,4 2,5 4,1 4,2 5,6 0,53 0,09 0,32 Ngudn • Tong hgfp cua tac gia tir OEC.
Hai Id, ty trpng xuat khau cac mat hang cdng nghiep che bien, cdng nghe cao sang Trung Qudc da tang rat manh, nhat la mach tich hgp, didn thoai, micro va tai nghe (Hinh 3). Xu the 1 va 2 thd hien vd mat cau tnic kinh te/xuat khau, trong tuong quan vdi Trung Qudc, trong chimg muc dang ke, Viet Nam da nang cap kha nhanh tir vi the nen kinh te kem phat tridn sang vi the cao hem va b u d c dau canh tranh vdi Trung Qudc. Dieu nay cd the chu yeu nhd cac doanh nghiep FDI, nhat la cae tap doan lan (nhat la Sumsung Vietnam) dieu chinh ngudn luc trong chudi cung ung trong khu vuc cua minh. Dieu nay cung the hien lgi the ve nhan cdng re hem ciia Viet Nam so vai Tmng Quoc da giiip thu hut dau tu cac nganh tham dung lao ddng nhu dien tu, vi tinh vao cac nganh nay. Nguyen nhan sau
xa eua xu huong nay can nghidn cim chuyen sau.
Ba Id, CO hai xu hudng khac nhau trong nhap khau hang cdng nghe che bien, cdng nghe cao tir Trung Qudc. Ty trong nhap khau ngay cang cao mot sd mat hang nhu dien thoai, man hinh LCD, pin, mach tich hcfp, micro va tai nghe;
trong khi dd, ty trpng hang nhap khau nhu may tinh, thiet bi phat sdng lai ngay cang giam (Bang 3). Xu hucmg tang mpt sd mat hang ciing nhdm chiing loai (Ma SH 92) cd the do lien quan den chuydn dich ndi nganh cua cac doanh nghiep FDI hay do viec khai thac cac lai the so sanh cua Viet Nam. Tuy nhien, cung nhu xu thd giam nhap khau 2 mat hang khac, nguyen nhan dich thuc cua su dich chuydn trong cae nhdm hang nay chua thuc su rd.
^ - NGHIEN Ciiu TRUNG QUOC so 1 (221) - 2020
Hmh 3: Ty trong xuat khau cac mat hang cong nghiep che bik, cong nghe cao sang Trung Qudc, 2007-2017
10 5
Dienthoai Phy kien phat s o n g -
- M a c h tich hap -Video, TB fjhi am
2010
Microva tai nghe
Ngudn: Tong hop cua tac gia ttr OEC.
Bdng 3- Ty trong nhap khau cac mat hang cong nghe che bien, cong nghe cao tir Trung Qudc
2017 2016 2015 2014 2012 2010 2008 2007
Dien thoai 9,2 6,5 11 11 8,6 4,1 2,7 1,2
Mach tich ho-p
5,7 2,3 1,9 1,9 2,6 0,77 0,11 0,011
Thiet bj phat song
1,8 0,9 2,1 2,2 2,1 4,1 3,4 4,2
Man hinh LCD
1,7 2,2 0,88 0,77 0,06 0,55 0,3 0,11
Pin dien
1 1,2 0,97 0,04 0,96 0,28 0,22 0,11
May tinh 0,54 0,82 1,6
2 2,4
3 1,2 0,96
Micro va tai nghe
1 0,97
1,1 0,99 1,4 0,83 0,28 0,35 Ngudn • Tdng hgp tir OEC.
Bon Id, ty trpng nhap khau cac mat hang nguyen lieu dau vao san xuat, trdng trpt tix Trung qudc cd xu hudng giam rat rd ret, nhat la cac loai thep va phan bdn (Bang 4). Xu hudng nay the hien nang
luc san xuat va canh tranh cua cac doanh nghiep d Viet Nam da duac eai thien, ca doanh nghiep FDI va doanh nghiep Viet Nam.
NGHIEN c i i u TRUNG QUOC s o 1 (221) - 2020
45
Bang 4. Ty trong nhap khau cac mat hang nguyen lieu d^u vao san xudt, tr6ng trot tu Trung Quoc
Dm vi: %
2017 2016 2015 2014 2012 2010 2008 2007
Thep cuon nong
0,11 0,11 0,13 0,23 0,25 3,1 6,6 7,2
Phan dam 0,15 0,21 0,48 0,42 1,3 1,3 1,8 1,6
Phan tong hep
0,45 0,55 0,87 0,83 1,1 1,4 2,2 2,7 Ngudn- Tdng hop tir OEC
Tom lgi, cau true thuang mai xuat, nhap khau giira Viet Nam va Trung Qudc the hien su nang cap cdng nghiep dang ke eua Viet Nam, tuy nhien, su nang cap edn dan dat bdi nhimg lpi the so sanh cua Viet Nam va dieu chinh chien lupc npi nganh ciia ban than cac doanh nghiep FDI, nhat la cac cdng ty da qudc gia.
2. Quan he dan tu Viet Nam - Trung Qudc
Viet Nam, vdi nhieu lai the so sanh, dia kinh te va uu dai dau tu, la dia diem thu hut FDI ngay cang hip dan, trong do ed FDI til' Trung Qude, nhat la trong vai ba nam gan day. Sd lupng vdn dang ky va thuc hien FDI, nhat la tir Ddng A, da tang manh va ld"n nhat d Viet Nam. Ba nha dau hr Idn nhat d Viet Nam trong thdi gian dai lan hrpt la Han Qudc. Nhat Ban va Singapore.
Nhin chung, tuy la ddi tac thuang mai 1cm nhat cua Viet Nam, song ve FDI, Trung Qude klidng thupc Top 5 d Viet Nam. Tdng vdn dang ky luy ke cac dy an edn hieu luc den nay chi khoang 15,4 ty USD (Bang 5), thap hon nhieu so vdi miic khoang 63 ty USD nam 2018 cua Han Qude va 57 ty USD ciia Nhat Ban.
Lau nay, tdng vdn dang ky cua Trung Qudc chi dirng trong Top 10 d Viet Nam, gan day dii'ng thu 7, mac dii da cd nhung budc chuyen nhanh trong 6 thang dau nam 2019, ehu yeu dudi tac ddng cua Chien tranh Thuong mai My - Trung.
Bang 5 Von dau tu true tiep luy ke ciia Trung Quoc con hieu luc va dang ky md'i Viet Nam va xep hang theo thd-i ky, 2017-6/2019
Dw7v/.-TyUSD 1 20/12/2017
I 12,1 (8)
^ quy 2017
^2,2(4)
20/6/2018 12,5(7) QI+ll-18 0,83(6)
20/9/2018 12.7(7) QIII-18 0,54(6)
20/12/2018 13,3(7) Q IV-18 1,1(5)
20/3/2019 14,2(7) QI-19 1,00(4)
20/6/2019 154(7) QII-19 1,3(3) Ngudn: FIA: sd trong ngoac la xep hang tai Ihdi diem dang ky
NGHIEN Ciiu TRUNG QUd'C so 1 (221) - 2020
D u o i tae ddng cua Chidn tranh thuang mai, tir dhu nam 2019, cac ludng vdn FDI tir Trung Qudc mdi bat dau tang manh, thdng qua dang ky mdi, tang toi gan 1,68 ty chi trong 6 thang. Tuy vay, tdng vdn dau tu Trung Qudc van chi xdp thu 3, sau Hdng Kdng va Han Qudc (Bang 6).
Theo ITnh vyc dau tu, nam 2016, Trung Qudc dau tu nhieu nhat vao nganh
dien, nudc (5,544 ty USD), tiep den la bat dpng san (2,324 ty USD), xay dung (665 trieu USD), thuong mai (470 trieu USD) va xay lap (307 trieu USD).
Dang Itm y ia cac dy an dien, nuoc chii ydu dupe dupe thuc hien dudfi hinh thiic Tdng thau (EPC), voi ngudn vdn dien than ciia Trung Qudc chiem 50%.
Bdng 6: Cac chi tieu FDI ciia 10 nha d a u t u Idn nhat 6" Viet Nam trong 6 thang dau n a m 2019
Doi tac
Hong Kong Han Quoc Trung Qu6c
Singapore Nhat Ban Dai Loan British Virginis lands Thai Lan Samoa H o a K y
So die an cap moi
134 490 303 118 219 71 23 18 27 57
Von dang Ity cap m m (trieu USD) 920.75 1 239,20 1.676,83
858,03 971,96 311,83 312,83 347,86 167,52 121,26
Von dang Ity tang them (trieu USD)
353,25 527,09 200,03 406,98 600,79 203,48 88,02 47,99 111,33 55,94
Gia trj gop von, mua CO phan
(trieu USD) 4.03,07
964,79 408,76 934,36 377,49 268,09 373,45 93,38 66,62 56,28
Tong von dang Icy (trieu USD)
5.304,08 2.731,08 2.285,63 2.199,37 1.950,24 783,40 774,30 489,23 345,46 233,48 Ngudn. FIA
Hmh 4: Su tham gia ciia Trung Quoc vao 4.a Cac nha may dien theo quoc gia ciia
tong thau
cae du' an EPC nganh Dien than nam 2017 4.b Tong gia tri hop dong EPC theo quoc
gia ciia tong thau DNhat Ban
• Han Quoc
D C a c n u o c khac
D Cac nii'O'c khac
Nguon: Green ID (VEPR tong hop).
NGHIEN Ciiu TRUNG QUOC so 1 (221) - 2020
Tuy nhien, xet ve tong nang lupng eiia 14.850 MW d Viet Nam trong ITnh vuc du an EPC thi Trung Quoc chi tao ra dien than (Hinh 5).
Hinh 5. Dong gop vao tong cong suSt dien cua Viet Nam theo qu6c gia ciia tdng thiiu EPC, MW, 2018
iVgwoo.-VEPR (2019).
3 . M o t so v a n de d a t r a
3.1. Tdc dong ciia Chien tranh thudng mai
Chien tranh thuang mai bat dau dien ra tir giiia nam 2018 da co anh hudng tdi quan he thuang mai va ddu tu giira 2 nudc Viet Nam - Trung Qudc va kinh tc cua timg nudc. Ngoai nhijng tac dpng lam tang manh vdn dang ky FDI T m n g Quoc tai Viet Nam nhu da phan tich d tren, Chien tranh thuang mai da bat dau tac dpng tuong doi ro, nhdt la tu. dau nam 2019 den nay. Chien tranh thuang mai la nhan td quan trpng da lam tang nhdp khdu tir Trung Quoc len gan 8 1 % trong 5 thang 2019 so vdi muc tang 2 % ciing thdi ky nam 2018. Tuang tu, day dien va day cap dien da tang tuong irng gdn 4 4 % so vdi muc giam 4 % nam 2018. Cac san phdm chiu tac ddng con bao gom go va
• NhatBan DHan Quoc
• Cac nudc khac
• Viet Nam STrung Quo'c
san pham go; Chat deo va nguyen lieu,...
Mpt so san pham chuyen bien theo chieu nguac lai. Tuy nhien tac dpng thuc sir tu Chien tranh thuang mai len timg san pham can co danh gia chuyen sau va chi tiet han (xem Hinh 6).
Cuge chien ciing tac dpng, vdi cac muc dp khac nhau, len xuat khau cua Viet Nam va Trung Qudc sang My. Theo Cue Thong ke My, xudt khau cua Viet Nam doi vdi mpt so mat hang da tang dang k^, nhat la dien thoai (gan 4 diem
% ) , san pham go va giay dep (gdn 2 diem
% ) ; sai det, do gd va ca ciing tang dang ke. Trong khi dd, cac mat hang tuang ung xuat khau ciia Trung Qudc lai bi giam (xem Hinh 7).
Mpt tac dpng tucmg doi ro net ciia ChiSn tranh thuang mai len ddu m la cd su dich chuyen dang ke nguon dau tu ciia cac doanh nghiep FDI dang hoat dpng tir
r 48
NGHIEN CUU TRUNG QUOiC so 1 (221) - 2020Trung Qudc sang cac nudc lan can trong do CO Viet Nam. Theo nghien cim ciia Nikkei Asian Review (2019), trong suot han 1 nam Chign tranh thuang mai dien ra, hon 50 cong ty nudc ngoai, bao gom ca Apple va Nintendo, deu da tuyen bd hoac dang xem xet chuyen day chuyen san xuat ra khdi Trung Qudc. Khdng chi My, cac cong ty Nhat Ban hay Dai Loan
(Tmng Quoc) cung co dpng thai tu'ong tu. Thdm chi, cac nha san xuat cua chinh Trung Quoc cung tham gia vao dong "di tan" nay. Mpt so cdng ty cd y dinh chuyen bao gom Pegatron (Dai Loan, Tmng Qudc), Sketchers (My), Dell (sang Viet Nam hoac Philtipin), Misuba (Nhat Ban),...
Hinh 6- Tang trirdng nhap khau tii' Trung Quoc vao Viet Nam Don vi: Diem %
Day dien va day cap dien Wlay m6c,lhi4tbi,dungcu, phu lung khac May anh, may quay phim va Imh kien Dien thoai cacloaiva finTi^ien
43,88
Hang dien gja dung va linhkien ^ ^ ^ ^ ^ ^ May VI tinh, san pham dien tii'va Imh kien
San pham bj kim loai thu'O'ng khac Kim loai thu'O'ng khac San pham tif sStthep S^tthep'i^^^oai Thuy tmh Nguyen phu lieu det, may, da, giay
• 51,85
^ 28,94
6,88
" " 11,83 Vai cac loai ! , ^ _ " ' ^ '
^ ^ ^ 17 52 Xo, SOI detcac loai '
San pham tip gily Giay cac foai Go va san pham go San pham tif chitdeo Ghat deo nguyen lieu Thuoc trif s a ^ ^ Phan bon c^^Jfl^m San pham hoachSt
Hoa chat Khi dot hoa long Xang dau cacroai
"1,91
" 35,14
• 12,54
" ^ 25,73 10,39
-50 0 50 80,84
5T2019
• 5T2018
100 150
Ngudn. NCIF, Bg Kc hoach va DJu tir (MPI).
NGHIEN CIJIU TRUNG QUOC so 1 (221) - 2020
Wnh 7. Tang tru-ffng xuSt khau ciia Viet Nam va Trung Qu8c vao M>, (7/2018-3/2019 den7/2017-3/2018)
Don V! Diem %
Ci cAc I09I S ^ phdm cao su Thijfc ^ c h ^ nuOl Khodng sdn phi KL Oa vA S P da 0 6 0 6 SOid$t C h M d^o d^ng so khai Q u i n i o PhSn b6n Kim I09I m i u OI$n tho^l S^n ph6ni oA Ch4t ddo c a so chi
G i i y ddp - 4 . 0
I Vl«t N a m I Trung Qu6c
- 2 . 0 0 . 0 2 . 0 4 . 0
Nguon: NCIF-MPl (2019) tCi Cue Thong ke My.
Lim y la viec Viet Nam da tham gia 2 hiep dinh thuang mai tir do (FTA) the he mai (CPTPP va VEFTA) cung giiip tao Cli huych manh hon cho lan song FDI vao Viet Nam.
Mot hau qua ciia viec Chien tranh thuong mai la mgt so doanh nghiep Trang Qudc/Viet Nam da thay doi xuat xii- hang hoa de xuat khau sang My. Sir viec nay My da canh bao va de doa Viet Nam. Voi viec Viet Nam da co 2 tieu chi CO ths bl quy ket la quoc gia thao hing lijn te thi nguy co Viet Nam hi My trimg phat hay 'va lay' la rSt cao. Dieu nay doi
5 0 )
hoi Viet Nam va Tmng Quoc phai co su hop tac limi hieu va chuan bj chu dao nham phong, tranh nguy ca nay'".
3.2. vdn de tiep can thj tru-ong nong san
Gdn day, nhat la nam 2018, xuat khau nong san, thiiy san sang Trung Quoc bat dhi giam dang ke, giam 5,5% so vai nam 2017 vffi cac mat hang co kim ngach xuit kh^u 1cm deu ghi nhan sut giam nhu: gao (giam toi 33,4%), thiiy san, cao su, sSn, hat diSu. Trong khi xuat khiu gao ciia Viet Nam sang cac thi trucmg chau A tang rat manh (ngoai tru Singapore)
NGHIEN Ciiu TRUNG QUOC so 1 (221) - 2020
(Bang 7), thi viec giam xuSt khiu gao tieu chuan, ky thuat moi doi vol hang sang Trung Qu6c la dang liru tam. Mot nong, thuy san Viet Nam trong khi khau nguyen nhan la Trang Qudc ap dung cac chuan bi truoc chira chu dao.
Bdng 7- Tlii trud'ng xuSt khSu gao Viet Nam ( 2017 - 2018)
Thi tru'o'ng
Trung Qu6c Philippines Indonesia Malaysia Gana Iran B6' bien Nga Hong Cong (Trung Quoc) Singapore
Xuat khau 2017 (USD)
1.026 354.579 222.577.095
5.883.407 210.154.683 202 440 880
86.916.049 102.511.578 30.925,294 52.919 389
Xuat khau 2018 (USD)
683.363.161 459.524.321 362.663.037 217.755.470 214 141.870 168,660.000 156.570 930
50.609.187 46.662.094
Thay doi (%)
-33,4 106,5 6.064,2 3,6 5,8 94,0 52,7 63,6 -11,8
Nguon: Cue Xuat nhap khau Bo Cong thuang Trong boi canh Trung Quoc cam nhap khau nong, thuy san thupc Danh muc cam tir My va giam thuc nhap khau cho cac doi tac thuong mai khac cua Trung Quoc, viec tang cirong hop tac, trao doi thong tin, chinh sach va co che thuong mai giiia 2 ben de hang nong san, thiiy san Viet Nam tiep can thuan lai hon duoc chuan bi ky hon la rat dang quan tam de doanh nghiep va nong san Viet Nam tiep can thuan lpi hon nua thj tnrong Trung Quoc va Trung Quoc chju it tac dong tieu cue hon til tra diia trong Chien tranh thuong mai - von chua biet bao gio mai ket thiic va hau qua den dau.
NGHIEN Ciiu TRUNG QUOC so 1 (221) - 2020 —
3.3. Nang cao hieu qua dau tu- va uy tin cua mot so doanh nghiep Trung Quoc ff Viet Nam
Voi sir hien dien ngay cang rpng hon ciia doanh nghiep Trung Quoc a Viet Nam, nhat la nhimg nganh ma Trung Quoc CO the manh, ciing vai su siet chat chl tai phap luat ve dau tu va bao ve moi truang, cung nhu gia tang tinh khoe liet ciia canh tranh trong moi truang dau tu - kinh doanh (nhat la khi Viet Nam thuc hien 2 FTA the he mai), viec nang cao hieu qua dau tu va uy tin cua mot so doanh nghiep Trung Quoc la mang tinh song con.
Danh gia gan day ciia VEPR (2019) Viet Nam). Viec cham tign dp do nhilu cho thay, trong cac nha dau tu cac cong nguyen nhan, tuy nhien yeu to chii quan trinh EPC a Viet Nam, nha d4u tu Trung (tu phia nha thSu/doanh nghiep) van Quoc thucmg cham tien dp thii 2 (sau thucmg mang tinh quyk dinh.
Hinh 8. Mire do cham tien do trong cac du' an EPC ciia cac nha than Don vi: %
B Khong CO ghi nhgn I Dy an cham tien dp
Japan Korea Others Vietnam China
A^g;/(5«-VEPR. 2019.
Van de ciing tuong tu doi vai van de 6 nhiem moi truang, nghien cuu nay ciing cho thay, trong so 30 nha may dien than dang van hanh, co toi 19 nha may hay 63,3% s6 nha may co cac phan anh ve van de moi tniong, voi cac cap dp khac nhau. Trong boi canh Viet Nam thuc hien 2 Hiep dinh FTA the he moi, trong do co quy dinh chat che ve bao ve moi tmang, bao ve nguai lao dpng, nang cao chat lugng dau thau va cho cac doanh nghiep EU va thanh vien CPTPP tham gia dau th§u,... thi nhirng doanh nghiep Viet Nam va Trung Qu5c yeu kem ve nang luc va uy tin, kha nang tai chinh chiu ap
52 ny
luc bi loai khoi thi truang Viet Nam cang tro nen hien hmi, doi hoi su quan tam diing miic ciia ca hai nudc, nhat la Trung Quoc.
4. Ket luan
Quan he kinh te Viet Nam va Trung Quoc ngay cang dupc md rpng, vdi cac ket qua dat dupc dupc cai thien ca lupng va chat. Trong qua trinh hai nudc hpi nhap thuong mai, md cua thi trudng thuong mai va dau tu cho nhau, gia tri thuong mai va dau tu, nhat la ciia Trung Quoc da tang rat manh, vdi can can thang du thuong mai, dau tu' nghieng manh ve
NGHIEN Ctiu TRUNG QUOC so 1 (221) - 2020
phia Trung Quoc va nudc nay da trd thanh doi tac thuang mai Idn nhat ciia Viet Nam, vdi quan he dau tu ciing ngay cang d u a c md rpng.
Trong qua trinh thiic day hpi nhap va hgp tac, vi the va trinh dp phat trien va co cau xuat nhap, khau ciia Viet N a m da cai thien nhanh, hien ve cau tnic da the hien mpt nudc chii yeu xuat khau hang cong nghiep che bien, cong nghe cao va giam ro net xuat khau hang tho, hang sa che va tham dung lao dpng gia re. Tuy nhien, ket qua nay nhd nhieu vao cac doanh nghiep FDI, mang ludi cung iing ciia chiing ciing nhu lai the so sanh ve nhan cong va vi tri dia kinh te thuan lgi ciia Viet N a m .
Sir troi day cua chii nghia bao hp thuong mai, nhat la Chien tranh thuong mai CO tac dpng sau sac den kinh te noi chung va xuat nhap khau, dau tu cua ca hai nudc noi rieng. Chien tranh thuang mai trong ngan han co the mang lai cho Viet Nam mpt so lpi the, co hpi nhat dinh trong khi cd the doi mat vdi nguy co trirng phat cua My doi vdi thuang mai/doanh nghiep Viet Nam va hang Trung Quoc nhap khau doi xuat xu de xuat sang My.
Dieu nay ddi hoi hai ben phai luu tam de cd ddi sach phii hgp. Hai ben cung phai tang cudng hgp tac hieu qua hon niia de giup nong san Viet N a m cd chat lugng dirpc tham nhap huu hieu sang thi hirdng Trung Qudc trong b6i canh Chien tranh thuang mai dang dien bien phiic tap. De
nang cao chat lugng hoat ddng, dau tu va uy tin ciia mpt sd doanh FDI Tmng Quoc d Viet Nam trong boi canh che tai siet chat va miic do canh tranh ngay cang gia tang, viec doi mdi quan tri, cdng nghe va nang cao nang luc cua mot so doanh nghiep la het siic can thiet.
CHU THICH.
(1) Ngay 26-6-2019, Tong thong My Donald Trump da dua ra binh luan gay gat nhat ve Viet Nam tir truac den nay. cao buoc Viet Nam lgi dung My con te hoTi ca Trung Qu6c, mac dli vdi quy mo nho hon nhieu; la ke lam dung toi te nhat trong so tat ca; de cap tdi viec thue quan ciia ong ap len hang hoa Trung Quoc dang khien cac cong xuong san xuat ddi di de tranh thue.
TAT HEU TRICH DAN 1. Bg Cong Thuong (2018), Bdo edo xudt, nhdp khdu Viet Nam 2017. Ha Noi.
2. Bg Cong Thucmg, 2019, Bdo cao xudt, nhdp khdu Viit Nam 2018. Ha Noi.
3 NCIF-MPI, 2019, Tong quan mot so net ndi bat ve kinh te Viel Nam 6 thdng ddu ndm vd du bdo ihdi gian tdi, Ha Ngi.
4. Nguai dong hanh, 2019, Cudc dai di cir' ciia cdc doanh nghiep khdi Trung Qudc, dich tir NikkeiAsian Review, ngay 20-07, 356:34 CH.
5. VEPR, 2019, Mot sd nhdn dinh vi vdn ddu tif cua Trung Qudc lgi Viet Nam. Tai lieu hoi thao. Ha Ngi, thang 7.
NGHIEN Ciiu TRUNG QUOC so 1 (221) - 2020
