m NGHIEN CCfU-PHAT TRlgNLVLUAN
PHAT TRIEN BEN V O N G KINH TE Tl/ NHAN d VIET NAM:
MOT SO VAN DE DAT RA VA GIAI PHAP
• TS NGUYEN THI MIEN Viin Kinh ti,
Hgc viin Chinh tri quoc gia Ho ChiMinh
• Tom tdt: Trong nhiing nam qua, vdi chu tnidng, chinh sdch phdt trien kinh t&' tti nhdn (KTTN) theo hUdng cdi md, thong thodng, nhdt la tii khi co Nghi quyet so 10-NQ/TW ngdy 3-6-2017 "Vephdt trien kinh tetU nhdn trd thdnh mgt dgng lUc quan trgng cua nen kinh te thi tnidng dinh hiidng xa hgi chu nghta", KTTN da phdt trien manh me vd dong gop tich cUc vdo phdt trien kinh te-xa hgi cua ddt nUdc. Tuy nhien, ben canh nhiing ket qud da dat dtidc, vdn con nhieu vdn de dat ra cdn phdi gidi quyet dekinh tetii nhdn phdt trien ben vSng vd thUc sU trd thdnh "dgng liic quan trgng*' cua nen kinh te.
• Td khoa: kinh te tti nhdn, phdt trim hen vUng kinh te tii nhdn.
1. Thanh tuu va m6t so van de dat ra trong phat trien kinh te tu nhan ff Viet Nam Men nay
Kinh tg tu nhan b nuoc ta dupe xac dinh la loai hinh kinh te nam ngoai kinh tg nhd nudc (khdng tinh kinh tg ed vdn ddu tu nudc ngoai), gdm
"kinh tg cd thg, tieu ehu va cdc loai hinh doanh nghiep ciia tu nhan"'" dua tten sd hiiu tu nhan vg tu heu sdn xuat. Dgn nay, loai hinh KITN d"
Viet Nam kha da dang, ttr doanh nghiep tu nhan, cdng ty ttdch nhiem hiru han, edng ty cd phan tu nhdn hoac edng ty ed phan cd vdn nha nudc duoi 50% (goi chung la doanh nghiep tu nhdn - DNTN) va cdc hd kinh doanh ea the (phi ndng nghigp va ndng, lam, thuy san).
Nhd ehii truong, chinh saeh diing dan ciia Dang va Nha nudc ve phat trign KTTN, nen sd DNTN dd khdng ngiing phdt trien. Chi tinh ttong
9 nam (2011-2019) dd ed khoang gdn 900.000 DNTN dang ky tiianh lap moi, rieng 3 nam (2017- 2019) cd khoang 382.599 doanh nghiep^'.
Sd DNTN dang boat ddng eung tang len nhanh chdng, tti 321.416 doanh nghiep nam 2011 len 690.453 doanh nghiep nam 2019(3), binh quan mdi ndm tdng ttgn 41.000 doanh nghiep. Nhiing ndm gdn day, KTTN da ddng gdn 40% GDP ngn kinh te, gdn 40% tdng vdn ddu tu toan xa hdi, tten 35% ngan sdch nha nudc, tten 25% tdng kim ngach xudt khau vd ttdn 30% tong kim ngach nhdp khdu, giai quyet 85% sd viec lam"', gop phdn chuygn dich co eau kmh te tiieo hudng tien bd, tiiuc hien an smh xd hpi... Tuy nhien, voi muc tigu de KTTN ttO' thanh ddng luc quan trgng ciia nen kmh te ciing nhu ddn ndra 2020 cd it nhat 1 trigu doanh nghiep, nam 2025 cd hon 1,5 trigy
LYLUAN CHiNHTRI-S63/2020
m
doanh nghiep va ndm 2030 cd 2 trieu doanh nghiep; tde dp tdng trudng ciia KTTN eao hon tdc dp tang truong ehung eiia nen kinh tg; ty ttpng ddng gdp vao GDP 50% nam 2020, 55%
nam 2025, va 60-65% ndm 2030; nang suat lao ddng tang khoang 4-5%/ndra; thu hep khoang edch ve trinh dd cdng nghe; nhilu doanh nghiep tu nhan tham gia mang san xudt, chudi gid tri todn cdu nhu Nghi quyet so 10-NQ/TW ngay 3- 6-2017 dd dg ra tiii phat trien b i n viing KTTN dang diing trudc nhiing vdn de dat ra dudi ddy:
Thu nhat, sd luang doanh nghiep tu nhan tang nhanh nhung tyle ngCmghoat ddng, giii thinhidu
Mae du sd lupng DNTN tang nhanh qua cac nam, chiem ty ttpng ldn (gdn 97% tdng sd doanh nghigp cua nen kinh te) nhung ty le pha san va ngung hoat ddng eiing rdt eao. Ndm 2019, sd DNTN dang ky tiianh ldp mdi cao nhat ttong 9 nam qua (138,1 nghin doanh nghiep), ddng thdi sd doanh nghiep tam ngung kinh doanh va giai the, pha san eiing kha cao: 28.700 doanh nghiep tam ngimg kinh doanh ed tiid'i han {tang 5,9% so vdi ndm 2018); 43.700 doanh nghiep ngimg hoat ddng chd lam thii tue giai thg (tang 41,7%). Trong sd 16.800 doanh nghiep chinh thiic giai the nam 2019 (tang3,2%sovdindm2018),cd 15.200 doanh n ^ e p cd quy md vdn dudi 10 ty ddng, chigm ttgn 90%; 212 doanh nghiep co quy md von tten 100 ty dong, chigm tten 1%'^. Nhu vdy, sd doanh nghiep giai the, ngimg kmh doanh chiem 64,59% tdng sd doanh nghiep thanh lap mdi. Thuc tg nay khien cac hd kinh doanh ea the thigu dpng luc phat trien tio thanh doanh nghiep va muc tieu mgt trieu doanh nghiep nam 2020 va xa hon la 2 trieu doanh nghiep vao ndm 2030 khd thdnh hien thue.
Thiihai, thiiu "dau tau" dan datkinh titu nhan tham gia chudi san xuit, chudi gia tri trong nuac va qudc ti
Bao eao ciia Bd Kg hoach va Ddu tu cho biet, DNTN ehi cd khoang 1,7% eo quy md ldn, cdn lai hon 98% eo quy md viia, nhd va sieu nho, ttong dd cae doanh nghigp sigu nho chigm 78,2%. Hau hgt cac DNTN duge hinh tiianh sau thdi gian tich luy ngdn, dua vdo vdn tu cd, It dupe Nha nudc hd ttg va chii yeu hoat ddng ttong llnh vue bdt ddng san, dieh vu nen kinh nghiem quan tri, md hinh phat trign, kha nang lign ket... edn nhieu han ehe. Mdt sd tap doan KITN da dupe hinh tiianh, cd quy md kha ldn nhung ehu ygu hoat ddng ttong Hnh vuc tai chinh, kinh doanh bat ddng san, san xuat hang tieu dimg. Doi vol cdc hd kinh doanh ea the phi ndng nghiep, quy md vdn va lao dgng cua cdc hd ndy eiing rdt thdp: 150,61 trieu ddng vd 1,69 ngudi'^l Vi vay, KTTN ndi chung, ddc biet la DNTN Viet Nam thigu vdng doanh nghiep "dau tau" du manh dan ddt cae doanh nghiep tham gia chudi san xudt, chudi gia tn ttong nudc va qudc te. Bdo cdo trien vpng phdt trign chdu A cua Ngan hang phat trign chdu A cho biet, mdied 21% DNTN cua Viet Nam tham gia chudi cung iing todn edu, thdp ban so vdi Thai Lan (30%) va Malaysia (46%).
Thii ba, hieu qua hoat ddng cua kmh te tu nhan chua cao, nang suit lao ddng thip nhat trong cac khu vuc kinh ti
Giai doan 2011-2017, binh quan nang sudt lao ddng xa hdi cua DNTN ehi bdng 28,59%
doanh nghiep nha nUd'c vd 58,62% doanh nghigp cd vdn ddu tu nudc ngoai. Nam 2017, ndng suat lao dong ciia DNTN tang len va dat 228,4 trieu dong/lao ddng, bang 33,68% doanh nghiep nha nuoc va 69% doanh nghiep cd vdn dau tu nuoe ngoai'^'. Nang suat lao ddng cua DNTN thdp da anh hudng den nang suat lao ddng chung ciia toan bg khu vuc doanh nghiep.
Tinh ca hg kmh doanh, nang suat lao dgng ciia khu vuc KTTN cdn thdp hon nhigu, ehi bang
LYLUAN CHI'NH TRI-So 3/2020
I j ^ l NGHieN ClJfU - PHAT TRigN L* L U A N
Bdn giao xe Bi^ THA CO thuang hieu Viet Nam xuat Ithdu sang Phiiippines _ Anh: IT 17% khu vire kinh te nha nuac va bang 14,42%
khu vuc kinh te co von dau tu nuoc ngoai. Hieu suat sinh loi ciia KITN kha thap, Binh quan giai doan 2011-2017, ty suat loi nhuan tren tai san eiia DNTN chi dat gan 3,8%, thap hon miie chung cua toan bp doanh nghiep (gSn 6%).
Tuong tu doi vol t^ suat loi nhuan tren doanh thu (1,7% so voi 3,8%) va ty suat loi nhuan tren von (1,23% so voi 2,63%)»'. Ty suat sinh loi thSp anh huong den kha nang tu tich liiy va mo rpng quy mo cua khu vue KTTN.
Thti tu, nang Itx cong nghe, trinh do doi ngu chu doanh nghiep valao dong cita KTTN thap
DNTN la loai hinh hen tien nhat ttong KTTN, spng phto Ion cac DNTN sii dung cpng nghe thgp, ttong do eo 52% DNTN su dung ttiiet hi lac hau, 38% sil dung thiet bi trung binh, ehi eo 10%
su dung thl^t bi tucmg doi hien dai. Quy mo nho, von it nen hSu het cac DNTN chua dau tu ling dung khoa hoc cong nghe, nhSt la cong nghe loi,
cong nghe tien phong, chua quan tam den ddi moi sang tao. Den nay, eac DNTN Viet Nam chi danh t i 0,2%-0,3% doanh thu vao ddi moi cong nghe, trong khi do cac doanh nghiep a An Dp danh 5%, Han Quoc 10%. Ben canh do, trinh dp dpi ngii chii doanh nghiep va lao dpng cflng rft tiiap: tren 55% tong so dpi ngu chil doanh nghiep nho va vtia co ttinh dp trung cap tro xuong, trong do, 43,3% trinh da hpc van tu so cap va phd tiiong. Do do, viec ntoi bSt co hdi cung nhu thuc hien cac cai each dua ra tam nhin dung cho su phat ttien ciia DNTN edn han ch€.
Dpi ngu lao ddng ttong khu vuc KTTN cd 75%
chua qua dao tao chuyto mdn ky thujt"!. Ddi voi cae CO sd sto xuat kinh doanh ca the, lao ddng chll yeu cd ttinh dp pho tiidng. Voi tihvng han che nay, muc tieu thu hep kheang each cd nghe, ntog cao ntog suat, chat luong nhan lue va ntog luc eanh ttanh eua DNTN s nudc ASEAN-4 khd thuc hidn dupe. so va cac
LYLUAN CHINHTR!-So3/2020
il
Thti nam, ddng gdp cua kmh te tu nhin vao tang truang kinh tecdxu hudng giam vachuyeu do khu vuc phi chinh thdc
Mae du he thdng phdp ludt, eo chg, chmh sdch hd ttg phat tridn KTTN timg budc dupe hoan thien; mdi trirdng dau tu, kinh doanh timg budc duoc eai tiiien theo hudng thong thodng, thuan lgi hon, song ddng gdp cua KTTN vao tang tiudng kinh te eua nudc ta nhiing nam gan day ed xu hucmg giam. Giai doan 2011-2018, ty ttpng dong gdp cua KTTN vao tang trudng kinh tg nude ta giam, tir 39,89% ndra 2011 xudng 38,25% ndm 2018, giam 1,64%. Bmh qudn ca giai doan nay, KTTN ddng gdp gdn 39% vao tang trudng GDP, giam tten 4% so voi giai doan 2006-2010 (43% vdi 39%)""'. Trong dd, eae DNTN chi ddng gdp tten 8%, cdn thdnh phdn kinh te nho le, phi ehinh thiic (kinh te cd thg) ddng gdp tten 30% GDP. Dieu nay cho tiiay, the ehg phdt trign KTTN vdn edn nhigu nut tiidt, chua tao ra dot phd dd khu vuc kinh te nay phat trien, ddng thdi, ban than KTTN cung edn nhigu han ehe, yeu kem nen chua ddng gdp tuong xiing vdi tigm ndng, vi tri cung nhu vai ttd la ddng luc quan ttpng cua nen kinh te.
Thiisau, viec vipham phap luat vi canh tranh khong lanh manh con phd biin, daidasoDNTN chua CO thuang hieu. Tinh trang cae co so KTTN san xudt, kinh doanh gdy d nhigra mdi trudng dign ra phd bign. Theo so Ueu ciia Cue Canh sat Mdi trudng, sd vu vi pham phap luat ve bao ve mdi trudng ciia ede co so san xuat kmh doanh, ttong do chu ygu la KTTN ngay edng gia tang.
Cde nam 2011-2014 cd 44.991 vu, binh quan 11.247vu/ndm,riengndm2018,cd 13.929 vu'"'.
Ngoai ra, tinh trang nhigu DNTN vi Igi nhuan bdt chdp dao diic kii± doanh, lam an chop giat, gian Ian thuong mai, trdn trdnh nghia vu ndp thug, vi pham Ludt Canh tranh cdn phd bien, anh hudng den radi trudng kmh doanh, cuge
song ngudi ddn. Bgn canh do, van edn nhieu DNTN khdng dam bao Igi Ieh ciia ngudi lao ddng, cd tdi 50% doanh nghiep chua tham gia bao hiem xa hdi cho ngudi lao ddng vd ed rdt nhieu doanh nghiep ng bao hiem vdi hang nghin ty ddng"^'. Nhieu DNTN bdo cdo tdi ehinh khdng trung thuc, ng qua han ngan hang, ttdn vd ng thue kdo dai, gdy hau qua xdu vg kuih te - xd hdi va lam suy giam long tin eua ngudi dan ciing nhu cac co quan chiic nang doi vdi KTTN.
2. Giai phap phat trien ben vfrng kinh ti tu- nhan trong thoi gian toi
2.1. Nhdmgiiiphip thuoc vikhu vyc Jon/j ti tunhan
Mdtla, nang cao nang luc quan tricuakhu vuc KTTN. Chu DNTN, nhdt Id chii cac doanh nghiep vira, nhd va sieu nho, cae nhan su cap cao; chu eo so kinh tg cd the phai chii ddng va tich cue ttau ddi cac kien thiic ve kinh td thi trudng, quan tri doanh nghiep, phdp ludt ttong kinh doanh, kien thiic vg hdi nhdp; bdm sat cac dinh hudng cua Dang va Nha nuoc, ehii ddng, nhay ben ndm bdt CO hpi de xdy dung chien luge kinh doanh vd quan tri phu hpp vdi ydu eau thi tnrdng va ngudn lue hien ed, phdng ttanh riu ro phdp ly, lign ket san xudt... Cd nhu vdy, cac loai hinh KTTN mdi ed till tdn tai, thich iing va phat trign ben vihig.
Hai la, chu trong dau tu ddi mdi, nang cao tnnh do cong nghe, nang cao trinh do lao ddng.
Ddu tu ddi radi, ndng cao ttinh dp cdng nghe, qua do, ndng cao ehdt Iirgng va da dang hda san pham, nang cao nang suat, chat lugng. bieu qua kmh doanh, nang luc canh ttanh cho khu vue KTTN... Tuy nhien, do ddc thu nen mdi loai hmh KITN can tiiuc hien nhung giai phap khde nhau cho phil hpp:
Ddi voi cde DNTN quy md ldn va vira: Day manh nghien cim va iing dung tien bd cdng nghe, nhdt Id cdng nghe ldi, cdng nghe cao vdo
LV LUAN CHI'NH TR|-So3/2020
I J NGHIEN COru - PHATTRIEN LV LUAN
san xuat, kmh doanh. Vi vay, cac doanh nghigp phai tdng ty le ddu tu vdo nghien eiiu vd ttien khai. Mgt mat, cac doanh nghiep phai nghien Cliu ky va ed Id trinh thich hgp thuc hien nghign ciiu va ttign khai [ed the tu chii hoac hen doanh, lien ket vdi doanh nghiep khac, ttanh thu cohdi ttr phia Nha nude). Mat khde, ddy manh ddi mdi edng nghe, hien dai hda ttangthietbi.Ddngthdi, cdn tap trung ndng eao trinh dp dpi ngu lao ddng, nhat la ddi ngu lao dgng true tiep. Cde doanh nghiep can ddt ra ydu edu hay dp luc de ngudi lao dpng tu hpc hoac tham gia ede khda bdi dudng ndng cao trmh dp; cd co chg khuyen khieh, thu hiit eiing nhu tao dgng luc de hg vuon Ign hgc tap nang eao trinh dd tay nghe thdng qua che dp luong, thudng, hodc mdi chuygn gia vg dao tao, boi dudng nang eao trinh dp cho ngudi lao dgngttong doanh nghiep.
Ddi vdi ede DNTN quy md nhd, sieu nhd: cdc doanh nghiep ndy nang lue tai ehinh ban chg, khd tigp can vdi cde ngudn lue ben ngoai nen can tap trung nang eao ndng lire chu ddng tiep nhan ehuygn giao, ddi mdi cdng nghe nhu: ndng cao trinh do lao ddng, ehu ddng tigp nhan edng nghe mdi, cdng nghe eao vao san xudt.
Ddi vdi ede hd kinh doanh: Ngudn luc tu cd ban chg va khd tigp can vdi eac ngudn luc bgn ngodi nen can ehu ttpng iing dung tien bp cdng nghe, hgp ly hda quy trinh san xudt, kinh doanh.
Ba la, xay dung van hda kinh doanh, xay dung thuang hieu, coi trong chu tin vdi khach hang.
Khu vuc KTTN, dai dien la DNTN, cae hd kinh doanh ed thg phai ed y thiie xdy dung va thuc hien vdn hda kinh doanh, xay dung thuong hieu thg hien qua cae hanh ddng: kmh doanh tnmg thue, thue hien ttdeh nhiem xd hdi, bao dam lpi ieh eho ngudi lao ddng, ngudi tieu diing; ehii ttpng ndng cao chat lupng san pham, da dang hda san pham... Thuc hien nhat qudn va tdt cdc
bien phdp nay se giu vung chii tin ddi vdi Nha nudc, cdng ddng, khaeh hang, cd ddng va ngtrdi lao ddng; tao nigm tin cho ddi tae...
2.2. Nhdm ^iiphip thudc viNha nudc - Quyet het tiign khai tiiuc hien ddy du va cd higu qua cdc nhiem vu, giai phdp da dg ra ttong Nghi quygt 10-NQ/TW Hdi nghi Trung uong 5 khdaXn.
Tdp tnmg xda bo nhiing rao can, tao lap mdi trudng ddu tu, kinh doanh thudn lpi cho KTTN phat trien. Cdc bd, nganh, dia phuong ddy manh thue hien ehinh phu dien tu, tigp tuc ra sodt, bdi bd cac dieu kien kinh doanh khdng edn phu hgp.
Hd ttg gido due vd ddo tao dg nang cao trinh dp van hda, kign thiic kinh doanh cung nhu nang luc quan ly eua ehu doanh nghiep, ngudi lao ddng ttong khu vuc KTTN.
Nha nudc can cd ea che, ehinh sach khuyen khieh tiianh lap DNTN nhir. thu hep ede Imh vuc kinh doanh cd dieu kien, giam va di dgn xda bd cdc gidy phep con. Khuygn khich, tao dieu kien cho cac hd Idnh doanh mo rdng quy rad, ndng cao hieu qua hoat ddng, tii nguyen chuygn ddi sang boat ddng kinh doanh tiieo md hinh doanh nghiep.
Bao dam tiiue tiii cac chinh saeh hd ttg doanh nghigp nhd va vita, phong ttao khoi nghidp, ddi mdi sang tao. Tao mdi trudng. dieu kien cho cdc doanh nghiep nho va vira nay "Idn" nhanh.
Ddng thdi. tao tien de hinh tiianh eac DNTN quy md ldn, eac tap doan kinh te KTTN sd him hdn hgp cd tiem luc viing manh, du siic canh ttaitii, tiiam gia mang san xuat, ehudi gid tri khu vuc vd todn cdu ttong Hnh vuc ndng nghiep, cdng nghiep ehe bien, che tao, dien tii.
- Tao CO hdi va digu kien cho KTIN khai thac sir dung ngudn luc qudc gia vao phdt trien kinh te' Thuc hien quygt Uet chuyen doi md hinh tang trudng kinh tg ni ehieu rdng sang chigu sau, co cau lai ngn kinh te theo hudng dich chuyen tt
LVLUAN CHINHTR!-So3/2020
JQ
phat trign cac llnh vuc khai thac tai nguygn, bdt ddng san,... sang ede linh vuc san xudt ndng nghiep, cdng n ^ e p va dich vu ma Viet Nam cd the manh. Can tao dieu kien cho KTTN tham gia vao qua trinh co edu lai ngn kinh te, qud trinh ed phan hda doanh nghiep nha nude, duge hudng cde uu ddi vg lai suat, vay vdn, dao tao, thue mat bdng, thu tue hanh chinh khi tham gia vao nhiing llnh vuc san xuat kinh doanh mdi.
Ddy manh cd phan hda ede doanh nghiep nhd nudc dang thuc hien chuc nang "kinh doanh".
Vide cd phan boa, thodi vdn se tao eo hdi dd KTTN khai thac, sii dung cdc ngudn luc thodi lui tir khu vuc kinh te nha nude (nganh, llnh vue kinh doanh, vdn, tdi nguyen, nhan luc, thi trudng. v.v.), tir dd, thay thg doaiih nghiep nha nudc ddu tu vao nhiing ngdnh, llnh vue md phap luat khdng cdm.
Phdt trign ket cau ha tang va ngudn nhdn luc dg nang eao tinh sdn sang ve edng nghe cho khu vuc KTTN. Phdt trien he thong kgt can ha tang xuong sdng phue vu phdt trien kinh tg, nhu:
mang tiidng tm, intemet, giao thdng; xay dung eae tnmg tdm kiem dich, he thdng hd ttg xdy dung thuong higu vd edp chiing chi san pham eho KTTN. Ben canh do, ddi mdi can ban he thdng gido due va ddo tao, gan gido due - ddo tao vdi nhu cau thj trudng, ddc biet chii trgng dao tao nghe vd ddo tao nhdn tai.
- Cdng khai, rainh bach, cdng bdng vg eo hdi, digu kien ddi vdi KTTN ttong tigp can cac ngudn luc (nganh, linh vuc kinh doanh, vdn, dat dai, tai nguyen, thi trudng, cae du an, nhan lue, v.v..).
Tang tinh hem chinh trong quan Iy nha nudc va tiong tiiue thi chinh sdch. Tdng cudng giam sat vd cd chg tdi nghiem khde dg bao dam co hdi, digu kien ddi vdi KTTN trong tigp can, su dung cdc nguon luc va ttong thuc thi chuih sach de phdt tiien bgn viing KTTN va de KITN ttd tiianh dpng luc quan ttgng cita ngn kinh td.
- Tdng cudng hieu qua cdng tde quan ly, kiem tta, giam sdt ciia Nha nude ddi vdi viec thuc thi chil truong, ehinh sdch phat trien KITN eung nhu ddi vdi cde boat ddng san xudt kmh doanh eua doanh nghiep. Qua dd, kip thdi phdt hien nhirng co ehe, chinh sach, giai phap phuc vu phdt trien khu vuc KTTN ehua phii hgp de dieu chinh, nhan rgng nhiing co chg, chmh sach hgp ly. Kip thdi xii ly nghigm eae hanh vi vi pham phdp ludt, anh hudng den boat ddng san xudt kinh doanh ciia KTTN n
(1) Nghi quyet sd: 14-NQ/TW ngay 18-3-2002 cua H6i nghi lan thu nam Ban Chap hanh Trung uong Dang khoa IX vg tiep tuc ddi moi co chg, chinh sach khuygn khich va tao dieu kien phat trign kinh tg tu nhdn.
(2) Tinh toan tir sd lieu ciia Cue Dang ky kmh doanh, cac nam 2017-2019.
(3) Tdng cue Thdng ke cac nam 2011-2017; Cue Ddng ky kinh doanh 2019.
(4) BanKinhtgTrung uong (2019); Di€n dankinhti tunhan VietNam.
(5) Tdng cue Thdng kg: Tmh hinh kinh ti-xa hoi quylVva nam 2019.
(6) Tdng cue Thong k6: Kit qua tong dieu tra kinh tinam 2017, Nxb Thdng kg 2018, tt.29.
(7) Bp Ke hoach va Ddu tu (2019): Hoi nghi "Cai thien nang suat lao dong qudc gia".
(8) Tong cue Thdng kg.
(9) Vinh Chi: Doanh nghiep lan cua Viet Nam chi ngang bang doanh nghiep nho ciia Phiiippines, https://viemamlinance.vn, ngay 23-12-2019.
(10) Tinh toan tir sd lieu Tdng cue Thdng ke cac nam.
(11) Kinh te 2018-2019 Viet Nam va The gidi, tr.118.
(12) Doanh nghiep na bao hiem xa boi: Khd xuly - VI sao?, http: tapchitaichinh.vn, ngay 21-11-2019.
LY LUAN CHINHTRhSo 3/2020
