K i t QUA NGHISN cilii o i tAl KHOA HOC c ^ NHA raum:^
THU'C TRANG v A GIAI P H A P H O A N THIEN C H u 6 l CUNG U'NG SAN PHAM CHE
XUAT KHAU VUNG T A Y BAC
Ma so: 96.2TrEM.22
Nguyen Thi Bfch Loan Tnidng Dai hpc ThUdng mai Email: [email protected]
Luc Thi Thu HUdng TrUdng Dai hoc ThUdng mai Email: [email protected]
Ngiynhpn: 06/07/2016 Ngiynhpnial: 31/07/2016 Ngay duypt dang: 01/08/2016 Of/' ung Tiy Bac cd dieu kien khi hiu va dat dai khi thuin ldi dephit trien sin pha'm che phuc vu
y thi trudng ndi dia vi qudc te, n'hung kdt qua hien tai van chUa xdng vdi tidm ning. Nginh ehe Tiy Bac can phii nhin nhin lai each td chOc chudi cung Qng, tQ khiu nguySn lieu den ehd bien vi tiSu thu san pham. Bai viet niy dinh gii thuc trang cdng tic quan tn chuoi eung dng san phim ehe xuat ktiau khu vuc Tay Bae nham phat hien nhQng mat cdn ydu kem vi han chd, tQ dd dda ra cie giai phip khae phuc vi dau tu phit trien nginh che dat hipu qua kinh td eao hdn, dn dmh vi ben vOng han cho mat hing xuat khi'u chien lupc niy.
TQktid: chudi cung Qng (CCU); sin phi'm che, xuat khi'u, Tay Bae.
1. D§t van dS" treng nhOng nam qua, dUdc tieu thu rpng rai d ca Che la thUc udng phd bien thU hai chi sau nUdc trong nudc va thj trudng qiidc te, gdp phan xda ddi lpc va hien dUdc sil dung d khap ndi tren the gidi dudi giam ngheo cho ba eon cac dan tdc vung trung du nhieu dang san pham khac nhau. Vdi cac ldi ich rd va mien nui phia Bac.
rang cho sUc khde nhu kha nang kiem soat cSn nang, Tuy cay che la mdt Jhe manh cua Tay_Bac, giam dupc huyet ap, giam nguy cd ve cac benh tim nhung hien nay nang suat va hieu qua kinh je cua mach va tham chi giUp gia tang dp ben cua xUdng leai cay nay vah kha thap, chua phat huy het tiem khdp, che da va dang trd thanh met treng cae san nang va ldi the xuat ktiau ciia vung. Cd nhieu pham dupc tieu thu nhieu nhat tean cau. nguyen nhan ciia nhOng bat cap neu tren, trong dd
Vung tay Bac, vdl 12 tinh trung du va mien nUi mpt trong nhQng nguyen nhan quan trpng la do phia Bac Viet Nam, cd vj tri dja ly kha dac biet, cd thieu kha nang quan trj chudi eung Ung che khep chung dudng blen gidi vdi Lao d phia tay va vdi kin d ea tam vi md va vT md.
Trung Qudc d phia Bac, phia Nam _giap Ddng Quan trj tdt chudi cung Ung san pham che xuat bang sdng Hdng va Bac Trung Bp, rat thuan ldi khau cd y nghTa thiet thuc ddi vdi tat ea cac thanh cho heat dpng giao thueng qudc te vdl cac nUdc vlen tham gia ehudi, dam bao cudc sdng on djnh lan can. Dieu kien dat dai, sinh thai, khi hau ciia cho ngudi trdng che ya phat trien cdng nghiep che vung Tay Bac kha thich hpp che cay che nhu dat bien che vung Tay Bac, gdp phan tang trudng kinh do vang, dat dd nau, tang dat day Cd dac trUng te che vung dat va'n cdn ty le ddi ngheo va lac hau ciia dja hinh, dja mao ddi nui vdi dp ddc viia phai, cao nhat Viet Nam. Nghien cUu nay dUdc thUc CO mdi trudng nhiet dd, lupng nudc va dieu kien hign vdi mud tieu danh gia thilc trang chudi cung anh sang hoan toan thich hpp ddi vdl su sinh Ung san pham che xuat khau d Viet Nam ndi trudnj va phat trien cCia cay che, anh hudng thuan chung va tai khu vue Tay Bac ndi rieng, cung nhU lpi den nang suat va chat lupng ciia che vung T§y tiem nang de hoan thien cac chudi cung Ung dd.
Bac, nen cay che ludn dupc lua chpn la cay trdng 2. PhUdng phap ngliien cilu
trpng diem d ndi day. Chinh vi vay, che ludn cd v| De cd dUdc thdng tin phan anh met each tdng fri la cay cdng nghiep chii lUc ciia vung Tay Bac hpp, khach quan va da chieu ve thuc trang chuei
San pham cua de tai "Nghien cdu xay dung chuoi cung Qng sin pha'm ndng, lam d$c san xuat khau cua cac ti'nh khu vuc Tay Bac", ma sff KHCN-TB.06X/13-18, Be tai dupc tai trp bdi ChUOng trinh Khoa hoc va cdng nghS phuc vu phat then ben vOng vung Tay Bac, BHQGHN.
khoa hoc c^
56 thifdngmai- s 6 9 6 / 2 0 1 6
KET QUA N G H B U COU OE TAl KHOA HOC CAP NHA M O W C
cung Ung che xuat khau d Viet Nam ndi chung va khu vuc Tay Bac ndi rieng, nghien cUu nay da sCf dung phdi hpp nhieu phUdng phap thu thap va xil ly dQ lieu khac nhau.
DO iieu djnh tinh dupc thu thap thdng qua cac cupc phdng van vdi cac lanh dao va chuyen gia d cac Sd Cdng Thudng va Sd Ndng nghiep va Phat trien Ndng thdn tai 5 tinh cd dien tich
frdng che Idn d vung Tay Bac (Cao Bang, Ha Giang, PhU Thp, Sdn La, Yen Bai). Chuyen di thuc te dUdc td chUc thanh nhieu dean tdi cac dia phudng frong thang 10 nam 2015. Da cd 50 cupc phdng van duoc tien hanh, ket hdp giQa phdng van true tiep vdi phdng van qua dien thoai va qua thu dien til.
DQ lieu dinh lUdng dUdc thu thap thdng qua khao sat cac hp ndng dan va cac ddn vj che bien che tren dja ban 5 tinh neu tren. Ma'u khao sat ddi vdi ngudi trdng che dat 902 phieu, ma'u khao sat deanh nghiep che bien dat 297 phieu. Dac diem ciia 2 ma'u nghien cUu dUdc md ta d muc 4 cua bai viet,
frong phan md ta tUng nhdm thanh vien cCia chudi cung Ung. Npi dung khap sat dupc thiet ke phu hdp vdi tUng nhdm ddi tUdng, vdi cac cau hdi tim hieu ve dac diem cdng viec, nang suat chat lUOng, nhQng khd khan va vudng mac treng qua trinh frdng trpt va che bien, cac mdi lien ket hiSn tai va tUdng lai giOa cac thanh vien trong chudi. Qua frinh thu thap dQ lieu dupe tien hanh tU thang 7 den thang 10, nam 2015. Cong tacxU ly dO lieu cd sil hd'trd cua phan mem thdng ke SPSS 18.0 va difdc phan tich dudi dang thdng ke md ta.
3. ThUc trang xuat khau che Vi^t Nam noi churig va che 'lay Bac noi rieng
Hien nay, che dupc trdng d 34 tinh thanh ca nudc vdi dien tich khoang 125.000 ha, thu hUt khoang 3 trieu lao dpng tham gia. Tuy nhien, gia fr! cCia nganh hien cdn thap, chi dat kim ngach xiiat khau hdn 226 trieu USD trong nam 2015, mpt con sd rat khiem tdn neu se vdi xuat khau hd tieu.
Mac du che Viet Nam da dUdc xuat khau di hdn 100 qudc gia tren the gidi, nhiing ban hang truyen thdng va'n la Pakistan (38,4,3%), Nga (16,8%), Dai Loan (12,6%), Trung Qudc (9,3%) va My (7,1%), tinh theo khdi lUdng xuat khau nam 2014.
Chi rieng 5 qudc gia nay da chiem hdn 84,2% ve san IUdng, cung nhu hdn 76% ve gia tri xuat khau cua niidc ta trong nam vUa qua.
San luong che xuat khau cua Viet Nam giai doan 2000-2015 tang gap 2,5 lan ve khdi lupng va tang 3,4 lan ve kim ngach nhung bien dpng trdi sut that thudng qua cac nam. Ty trpng xuat khau ciia Viet Nam ludn d mUc cao, tuy nhien gia che xuat khau con thap, chi bSng 60-70% mUc gia binh
quan cQa the gidi. Viet Nam cd ldi the ve san IUdng, nhung de gia che thap nen ddng gdp ciia nganh ddi vdi cai thien sinh ke cue hd gia dinh trdng che cdn han che,' dac biet la d nhOng ndl^vung sau, vung xa. Khoang each giOa gia xuat khau cua Viet Nam vdi gia the gidi mac du dang dan dUdc thu hep bdt nhung va'n cdn kh^ ldn (hinh 1).
•v "F V 'V '7 •f 4' r 4 4'
— Qi* chA q u 6 e \h (1i — GiAchAXKV
Nguon: Tdng hpp tQ so lieu cQa World Bank, 2014; FAO, 2015 Hinh t MQc gii ehe den binh quin trSn thd gidi vi gii chS XK
Tren ban dd cung Ung che the gidl thi hien nay Viet Nam la qudc gia dUng 5 treng bang xep hang san lUdng ehe xuat khau, chiem ty trpng 7,3%
trong tdng sd 1.890 tan ehe khd giao djch tren thi trudng qudc te. Nhung neu xet ve gia trj xuat khau, Viet Nam xep hang thU 7, chiem ty trpng 3,6%
trpng tdng gia tr; thUdng mai tean eau 6.720 trieu USD trong nam i2015. Cd nhieu nguyen nhan d^n den hieu qua xuat khau ehe ciia nudc ta cdn thap, song chii yeu la do chat lUdng san pham ciia Viet Nam chua cao, du lupng hda chat cdn vUdt mUc cho phep de sil dung thieu kiem seat thudc bae ve thue vat va phan hda hpc, ve sinh treng che blen chua tdt, chua cd nhieu uy tin tren thj trudng qudc te. Hien khoang 90% khdi lUdng che nUdc ta dUdc xuat khau dudi dang nguyen lieu thd, chi chua day 10% dupe xuat khau dudi dang thanh pham.Trong khi, mUc chenh lech giQa gia ban thanh pham va nguyen lieu cd the dao dpng gap 5 den 10 Jan. ^
Ve gia xuat khau, tuy thude vao dac diem ciia tUng loai che ma mUe gia che rat khac nhau. Tuy nhien, mUc gia binh quan ddi vdi ghe den dang rdi d 3 san dau gia qudc te (Kolkata, An Dp; Colombo, Sri Lanka; Mombasa, Kenya) thudng dupc sil dung de lam gia tham chieu cho cac leal che khac va cho cac hdp ddng glao djch khdng qua san dau gia. Hinh 1 eho thay nhOn^ thay doi ciia mUc gia che tren thj trudng qudc te tinh tU nam 2000 cho tdi nay, trong dd the hien rd su so sanh vdl gia che xuat khau ciia Viet Nam. Dd thj che thay cd khoang each kha xa giQa gia xuat khau che Viet Nam so vdi mUc gia qudc te, chi bang khoang 50% - 70% gia binh quan the gidi. De chat lupng
So9672016
.khoa hoc
'thifdngmal 57
K ^ QU& N G H I ^ COU t l £ T A I
K H O AHOC CffP NHA N U i i ^
khdng ddng deu, it loai che dUdc chQng nhSn ngudn gde an toan va th| trudng khdng dn dmh, nen khi gia che qudc te xudng thap thi gia xuat khau ciia Viet Nam edn giam manh hdn, trai lai, khi gia che the gidi tang, thi gia ciia Viet Nam thudng tang it hdn.
Mpt diem sang dang mUng trong vai nam gan day la trong khi gia qudc te sut giam thi gia che ciia Viet Nam lai tang cao hdn so vdi nam trUdc, dah den kim ngach xuat khau tang nhe tuy san lUdng khdng cae. Neu xu hildng nay dUdc tiep tuc thi se gdp phan dang ke treng viec thu hep khoang each giQa gia xuat khau eiia Viet Nam so vdi gia qudc te. Quy 1 nam 2016, xuat khau che tang trudng d mUc hdn 6% che thay thj trudng xuat khau che ciia Viet Nam van cdn nhieu tiem nang.
Dd thj d hinh 2 cdn cho thay, gia che qudc te tang Hen tuc tU nam 2005 den 2012 va dang bat dau chu ky giam tdc khi ma tinh trang eung vUdt cau dang dieh ra kha phd bien.
Hi§n nay, cac san pham che xuat khau chii yeu cua Viet Nam gdm cd che den, che xanh, che vang, che oolong, che hUdng hoa, che tui Jpc, che ddng chai. Trong dd, cac ddng san pham xuat khau cd ty trpng ldn nhat eiia Viet Nam la che den Orthodox (chiem gan 80% tdng lupng xuat khau che cua Viet Nam), che den CTC va che xanh, thudng dUdc ddng gdi dudi dang ddi. Yeu cau ve tieu chuan ddi vdi che giao djch qudc te ngay cang cao ve chat lupng. De san pham che cd the dap Ung dupc nhu cau ciia nhOng thj trudng khd tinh nhu My, EU, Nhat Ban, cac san pham che Viet phai tuan thii cac tieu chuan kT thuat va tieu chuan tu nguyen ve san xuat ben vOng cua Viet Nam nhu VietGap {thQc hinh ndng nghiSp tdt Viet Nam), ciia qudc te nhu GlobalGap (thoc hanh ndng nghiSp tdt toan du), Rainforest Alliance {chQng nhin rdng ben vOng), Fair Trade (thuang mai edng bang), Organic {san pham hQu ed). Cic tieu chuan bat bupc va tu nguyen nhu vay la cdng cu giup cac ddn vi san xuat nang cao chat lUdng sah pham va tiep can thj trudng tdt hdn. Gia ciia cac leal che cd dupc nhQng chUng nhan tren ludn 6 mUc cao hdn.
Cd cau xuat khau che d vung Tay Bac tap trung nhieu hdn vao cac leai che dac san ciia dia phUdng nhu che Shan,' che Phd NhT, ehe thio mpc... Che Shan (Cammellia sinensis varshan) dupe xem nhu la ngudn tai nguyen cd gia tn ciia khu vuc mien nui phia Bac. Day la loai cay ban C\a^ cd chat lUpng cao bdi ldi the dUdc col la san pham hQu cd.bao ve mdi trudng va giUp nang cae thu nhap cua ngUi^i dan mien nui, dac biet la cac dan tdc thieu sd. O Tay Bac, che Shan thgp dang dupc trdng phd bien d Hda Binh (huyen Mai Chau, xa Pa Ceh), Yen Bai (huyen Van Ch^n, xa Phinh Hd), Sdn La (huyen Thuah Chau, xa Phong Lai),
Lai Chau (huySn Tam DUdng, xa San Thang), Bien Bien (huyen Tiia Chua, xa Sinh Phinh)..^,Ben canh cay che Shan thap, vung Tay Bac rat noi tieng vdl che Shan cao d xa Cao Bd (huyen V| Xuyen, Ha Giang), nhieu xa ciia huyen Mdc Chau va Van Ho (Sdn La)....
Mdt sd dia phUdng vung Tay Bac da va^ang cd gang xay dung nhan hieu tSp the va chi dah dja ly cho cac san pham che dSc san ciia dja phUdng.
Dien hinh la "ChS Shan tuydt Mde Chid da dUdc Cue Sd hQu Tri tue (Bp Khea hoc va Cdng nghS) cap van bang bao hd ddc quyen tQ nam 2010 ve chl da'n dia ly vdi san pham che Shan tuyet trdng d 7 xa cua huyen Mdc Chau va 6 xa cua huyen Van Hd. Hay nhan hieu tap the "Che Shan tuydt Sudi Giing - YSn Baf cung da dUdc cap giay chUng nhan tU cudi nam 2012. Cdn tinh Ha Giang vUa mdi dUdc cong nhan "ciy Di san ViSt Nani' til nam 2015 cho quan the 220 cay che Shan tuyet cd thu d xa Cao Bd, huyen Vj Xuyen.
Dd la nhOng gidng ehe cdthu quy, dUdc trdng d dp cao khoang 1.000-1.400 m so vdi mUe nUdc bleh tren loai dat dd vang, vdl dieu kien nhiet dp trung binh vao khoang 18-19eC, chenh lech nhiet dp giOa ban ngay va ban dem ldn. Cay it tudi thi edng hdn 100 nam, cay nhieu tudi ten tdl 300 nam.
Che mpc thanh rUng, khdng ddn, khdng bdn phan, khdng ghun thude. NhOng yeu td ve dja ly, khi hau, thd nhudng, tudi che va each canh tac ho^n toan tu nhien nhu vay da tao nen nhieu san pham che Shan tuyet vung Tay Bac ed hUdng thdm rat dac trung va dam bae an tean thuc pham, chlnh phuc dupc ca eae thj trudng khd tinh nhU Nhat Ban, Dai Loan, Ha Lan, DOc. Sau khi dUdc cap nhQng chUng nhan neu tren thi cae san pham che cd bao bi, nhan hieu va chi dah dja ly dat dUdc mUc gia ban cao hdn tO 1,3 - 1,5 se vdl trUdc.
Tuy gia xuat khau che Shan tuyet dat mOc kha cao se vdi binh quan nhung hieu qua van chua xUng vdl tiem nang bdi san lUdhg van cdn kha khiem tdn do nang suat thap, chi phi san xuatva logistics kha cao bdi dja hinh phOctap va ha tang kem (vi du, van chuyen che tO Tua Chua, D[en Bien, ve Hal Phdng de xuat hang phai mat gan 16 gid). Ben canh dd, san pham che xuat i<hau ciia Viet Nam ndi chung va vung Tay Bac ndi rieng vah dang phai ddi mat vdi nhieu rao can tai th| trudng qude te. Cac deanh nghiSp che Tay Bac cdn thieu thdng tin th! trudng, khd tiep can vdi cac ddn hang Idn ciia cac thj trudng nhSp khau chinh. Viec thieu cac cd sd tham dmh chat lUdng mang tam qudc te cung la mdt nguyen nhan khien cac nha may khong xae djnh dUdc gia tr; san pham, san pham ciia cac doanh nghiep xuat khau ehe Viet Nam thudng b\ khach hang nudc ngeal ep gia.
58 khoa hoc thifdng'mai
So 96/2016
^ WET CWJA iV«WBM CCftl O E T A i KHOA HOC
4. Thito trgng chuoi cung Ong che xual khau viing HyBac
Hanh frinh tU cay che, tdi la che cho tdi khi frd thanh cdc che ndng hdi hoac mat lanh frong tay ngUdi tieu dung, cd rat nhieu thanh vien tharn gia.
Chudi cung Ong che xuat khau frai dai tU qudc gia frdng che (Viet Nam) tdi cac qudc gia tieu thu che (Pakistan, Nga, Dai Loan, Tmng Qudc, My...) vdi rat nhieu cdng doan. Thdng thudng, tO khi che dUdc hai cho den khi dupc bay ban d sieu thj fren thi tmdng qudc te se mat khoang tO 20 den 30 tuan (hinh 2).
(a) NgUdi trdng ctm. tnldc tien, ngudi ndng dan mua cay pidng/hat gidng va mat cdng cham sdc tU 5 nam den 7 nam de cay trudng thanh va cd the thu hai dam bao chat lupng, sau dd cay che ehe thu hoach tdi vai chuc nam sau. Dac diem cOa cac ndng hd frdng che vung Tay Bac dupc md ta qua cac sd lieu thdng ke d bang 1. Trong dd, sd hp cd tham nien frdng che tren 30 nam, tO trudc thdi ky ddi mdi (trudc 1986), chiem hdn 1/4 ma'u khao sat.
Sd IUdng vudn che tang nhanh nhat d giai doan Bang 1 ; Die diem ngUdi trdng che vQng Tiy Bac
t
Don vt cung cip cay fii6ng v» vat tw nong nghidp X. IH9 trong che qui mo nho1
Cv so>ch^ b i ^ nh6X E
H6ng truong tr6ng che
Nhi may chi Uen
ON xuit kttau
J ^ ^* nhap khiu U M DN diu tron, dong got i f I T ' I V '
' I ' i t '
J ^ Thj trvo-ng ban buon, ban le va tieu lUtng quAc t i
E>$cdl&n j Cao BSng j Ha Giang I Phu T h p I S o n La
J
S t f t o o n o j T » l n ? n a ( % ) 172
207
19.1 2 3 . 0 i Yen Bai
tr6ng c h e
J [ 9 5 0 - 1 9 S 6 1 9 8 7 - 2 0 0 0
! 2001-2015 Dt$n tfch trong che
! 0,06 - 1 ha [ 1.1 h a - 2 h a _
2.1 h a - 7 ha D ^ (Ti&n lao tfOno
I N6ng d^n tij do j T h a m gia hgp tac xa
N6ng tnidng vien
230, 356
2 5 . 5 3 9 . 5 5 6 4
1 9 8
_ 6 2 . ^
587_
179"
S ^ laoddng ttiudng xuydn
1_1 - 5 nguc)*_
6 - 1 0 ngiidt 11 ^ 30 nguoi
Khuyet dQ li$u I Thud lao d ^ n g
Khong thug Thu6 1 - 5 ngudi L T ^ H f 5 -_J 6 ngucri
Khuy&dQIi^
SdnKigngche bupbioi
kg/^nSm) 1001 -9OO00 _ _ _ _ _
Khuy& dQ li^u
4 9 3 j "
2 2 9
L9I fch cua WSna c ^ ^
De"tr6ng _ EDe^^an
T g o c6ng Sn vigc tam Cho thu nhSp tuong dfii
469 552 373 s a t canh tac phu hgp voi Trffng che hOu co
;^C6
^ k h 6 n g
2 6 7 6 1 5 Khuyet dOli^ ! TT fnjng d i ^ tfch
trSngchehOu co (trSn tdng sS226 h^)
Nguon: Tong hap cua nhom nghien ctfu Hinh 2" Cau true chuoi cung dng san pham che
xuat khau vung Tay Bac
sau Ddi mdi kinh te 1987-2000 vdi ty le gan 40% so hp trong che bat dau chuyen canh cay che trong khoang thdi gian nay.
Toe do tham nhap nganh che cham lai chut it ke tCr nam 2000 den nay, nhang van chiem ty trong tUdng doi cao vdi gan 35%
so ho nong dan mdi bat dau trong che id 15 n^m trd lai day. Co nhieu ly do khien so luong ngudi trong che tang len trong nhQng nam gan day, do la do ldi ich cua viec trong che kha rd rang bdi day khdng phai la loai cay can phai cham sdc qua ky ludng (48,7%), dong thdi la dCban ra tren thi trudng (52%), tao them cong an viec lam trong luc ndng nhan (61,2%) va cho thu nhap tUOng ddi cao hdn so vdi cac cay trong khac (41,4%).
Tuy nhien, dien tich trong che cua cac hd ndng dan kha nhd (62,5% dudi 1 hecta), san luong che kha ft (74% vudn che cho san luong thap hdn 1 tan bup tUdi/nam), vdi s5 lao dpng thudng xuyen dudi 5 ngudi chiem tdi gan 90%, trong dd cd tdi gan 60% hp ndng dan khdng can thue lao ddng thdi vu cho viec thu hai che.
Cd tdi gan*2/3 ngudi trong che la ndng dan tu do, ho tu canh tac va tu ban che tren thi trudng rna'khdng cd bat kyyang bupc nao vdi cac ddn vi che bien. Sd ndng hp thani gia vao hdp tdic xa chiem hdn 15% va sd
15.1 1 9 . 8
5 6 . 0 2 6 . 0 4 B y 5 2 , 0 61 2 4 1 . 4 36,8
50^-99%^
P l 0 0 %
(Ghi chu: Mau nghien cOu bao gom 902 ngudi d 5 tlnh vung lay Bac)
ndng trudng vien, nhOng ngUdi thue dat cua ndng trudng, canh tac va^thu hai theo tieu chuan va dieu kien cu the, chiem gan trong che 20% mau khao sat. Nhin chung, ndng dan vung Tay Bac chu yeu trong che theo kieu
So 96/2016 Jhos hue
'ttiifdng mai
59
MET QUA NGHIBU CUU DE TAI KHOA HOC cMP NHA MI/&C
dao dong XQ 30.000 den 60.000 ddng vdl che bu tUdi va 250.000 den 400.000 dong vdi che bu l<hd, cao hdn chuc lan so vdi cac ioai che ph thong. Dd la 13 loai che Shan tuyet chat IU0ng ca trong sd hdn 150 gidng che hien nay <5 Viet jvlan- Tuy nhien, nang suat thap va quy mo san xuat nh' la hai diem yeu hien nay cua chuoi cung uing ch' dac san vung Tay Bac.
(c) Nha may va ca sd che bleh: Che bien che I.
mot khau quan trong trong chuoi cung Ling che xu?
khau. Nd viia la tlij trudng tieu thu bup che tUdI, vCJ, lam tang gia trj cua san pham, tao ra nhieu m?
hang cho viec md rpng thj trudng quoc te. Tai nhi may, che dUdc sd che vdl cac cdng doan say kho vi Bang 2 Die die'm ma'u khao sat doanh nghipp
che bidn che vung Tiy Bac tan dung dat dai va lao ddng tai chd, trong luc
ndng nhan. Chi cd mdt so vung trong che chuyen canh Idn nhu Phu Tho, Yen Sal mdi cd cac ndng ho va nong trudng Idn, lam quy md rpng va dau tu bai ban.
(b) NgUdl thu gom. chudi cung ufng san pham che xuat khau dUdc chia lam 2 nhanh, ndng hp nho va ndng trudng Idn, bdi hoat dpng san xuat - phan phoi - tieu thu cd nhiJng dac diem khac nhau.
Nhanh ndng hp nho thudng cd nhieu thanh vlen tham gia hdn, chuoi dai hdn, nang suat thap hdn, kha nang kiem soat chat lUdng va an toan san pham kem hdn. NgUdl thu gom hoat dpng kha tich cue d nhanh nay, cdng viec cua hp la tap hdp bup va la che tUdi tU cac ndng hp thanh
cac Id che ldn va ban cho cac cd sd che bien nho hoac cac nha may che bien quy md cdng nghiep. Vdi che blip kho, ngudi thu gom cd the tap hdp va chuyen thang cho cac doanh nghiep thUdng mai hoac che bien, nhOng ddn v| co ban hang qudc te va giao djch true tiep.
Trong khi cac ndng trudng/ddn dien Idn thi van chuyen thang tdi nha may, bo qua trung gian la ngudi thu gom. Nhieu ndng trudng/ddn dien con cd bp phan che bien rieng cua minh.
Gia che binh quan 8 thang dau nam 2015 cd mUc dp dao dpng rat Idn tuy thupc vap tUhg loai che cung nhu each thUc thu hai. Mile gia che tUdi thap nhat la khoang 3.000 - 4.000 d/kg, dUdc giao djch ddi vdi cac loai che cat may. Day cung la loai che dUdc giao djch vdi ty trpng cao nhat, len tdi 46,7% thj trudng. TUdng Ung vdi mUc gia che khd la khoang 11.500 15.000 d/kg. Loai che nay thudng de che bien che den xuat khau hoac dau trpn va ddng tui Ipc danh cho tieu dung npi dja. Loai che hai tay (1 tdm 2 la) dUdc ban vdi mile gia cao hdn, vdi che loai A co the dat mUc gia hdn gap ddi che hai may, khoang 6.000 - 7.000 d/kg ddi vdi loai A va thap hdn doi vdi loai B va C. Loai che nay thudng de che bien
che xanh cho tieu dung ca npi dja ^Q^,- ^/^J.. Mau nghiSn cQu bao gdm 297 doanh nghiSp sin xua va xuat khau. Cac loai che dac san y^ che blen che d 4 tinh vung Tiy Bae Trudng hdp "Khuyet dd IISu Tay Bac co mUc gia cao hdn han, /a dc dip viSn khdng tri Idi)
khoa hoG = ^ cs
60 Mmm\ smmr^
D$cdiem 1 Soluong
Tinh
Nam thanh l^p
Cong suai cha bieri (tan che kho/nam) So lao dpng thuflng xuyen Thfli gian nha may hoat i5$ng trong nam 2015
M$t hang san xuat
Doanh thu 2014
Cao Bang I 36 Ha Giang : 62 Phu Thp
Son La Yen Bai 1950-1986 1987-2000
62 71 65 50 69 2001-2015 i 177 8 - 5 0 0 tan/nam 1 189 501 - 2000 tan/nam | 82 2001-10.000 tan/nam : 25 7-50nguai i 189 51 - 300 nguai
301 - 840 ngufli 4-5 thang
82 25 19
6-8 thang 120 9-11 thang
Che den Orthodox Che den CTC Che xanh
158 164 95 196 Che Oolong I 108 Che tui Ipc (den/xanh)
Che hoa tan
76 82
< 1 0 t y d 6 n g j 105 1 0 - 3 0 tydong i 85 31 - 60 ty dong 46 6 1 - 1 0 0 tydong j 26 101-150 tydong | 20
> 150 ty dong I - 0 Khuyet dO li$u \ 14
T* ttpng (%) 12,0 21,0 21,0 24,0 22,0 17,0 23,4 59,6 63,8 27,7 8,5 63,8 27,7 8,5 6,4 40,4 53,2 55,3 31,9 66,0 36,2 25,5 27,7 37,2 30,2 16,3 9,3 7,0 0,0
-
K e r QUA NGHIBU C U l l > £ TAi KHOA HOC CiPUP NHA NlHOfC
len men. Tif bup che va la che, dUdi tac dung cua nhiet dp ho§c men d cac mUc dp khac nhau, nha may se cho ra cac san pham d§c trung rieng biet, nhu che den, che xanh, che vang, che diong, che hUdng, che hoa...
De san pham che dat dUdc chat IUdng cao, la che xanh can dUdc so che trong vdng vai tieng dong ho sau khi thu hai. Vi vay, nha may che bien thudng dUdc dat 6 khu vyc gan ndi trong che.
Vung Tay Bac co gan 200 nha may che bien che (tren td'ng sd khoang 700 cd sd quy md cong nghiep toan qudc, vdi tong cdng suat tren 500.000 tan che khd/nam), chua ke hang nghin Id thu cdng sao say che dang canh tranh khde liet va thieu td chUc. Quy md va cdng suat cua cac ddn vj che bien d Tay Bac kha nho vdi cdng suat dUdI 500 tan/nam, cd tdi 2/3 la doanh nghiep nhd vdi sd lao dong nho hdn 50 ngudi, cd den gan nila so doanh nghiep chi hoat dpng dudi 8 thang trong nam. Dac diem cua cac doanh nghiep che bien che trong mail khao sat vung Tay Bac dupc md ta qua cac sd lieu bang 2.
San pham che xuat khau Tay Bac van chu yeu 6 dang sd che, bao gom che den va che xanh.
Che den dUdc che bien theo cdng nghe OTD va CTC. Cac nha may sCf dung cdng nghe OTD cua Lien Xd (cu) hien chiem phan Idn vdi he thong thiet bj cu, khdng dUdc dau tu doi mdi. Cac nha may dung cdng nghe CTC cd thiet b\, cdng nghe tien tien, hien dai, nhung sd nha may nay con it.
Bade dau da hinh thanh mpt sd cd sd che bien che xanh dac san, chat IUdng cao, cd may mdc thiet b|
tUdng ddi hien dai, san xuat theo cdng nghe cua Dai Loan, Trung Qudc.
Trd ngai Idn nhat hien nay cua cac doanh nghiep che bien la viec thieu nguyen lieu. Cac doanh nghiep khdng sd hOu va quan ly dUdc vung nguyen lieu deu bj giam nang lyc san xuat, canh tranh va bien ldi nhuan.Ngay nay, cac thj trudng tieu thu che chat lUdng cao ddi hoi chat IUdng khdng chi dya tren cac tieu chi truyen thdng nhu feu chuan hda iy, ve sinh thyc pham va cam quan cija san pham. Thj tnidng cdn doi hoi cac yeu cau khac ddi vdi san pham nhu kha nang truy nguyen ngudn gdc, kha nang kiem soat toan bp chudi tU trdng trpt den tieu thu, dam bao viec san xuat dap Ung cac thyc hanh ndng nghiep tot, kiem soat quan ly chat lupng an toan thyc pham, dam bao khdng du lUdng hda chat, chudi cung Ung minh bach dam bao quyen ldi cho ngudi ndng dan, cung nhu nhOng yeu cau xa hpi lien quan den san pham nhu an toan lao dpng, cham sdc sUc khde ngudi lao dpng, khdng SL( dung
So 96/2016
lao ddng tre em, dam bao cac yeu cau ve moi trudng, ngudn nudc, da dang sinh hpc... Ve cdng nghe che bien, thi sd nha may dUdc trang b| ddng bp, dam bao cac tieu chuan ky thuat chi chiem 20%, sd nha may trung binh 40%, cdn lai 40% la cac cd sd che bien chap va, khdng dam bao cac yeu cau ky thuat cija qua trinh che bien che. Tai cac nha may quy md Idn, viec quan ly san xuat va cac che dp ky thuat deu phai dam bao rat chat che, dac biet viec dam bao thyc hien nghiem tuc ve sinh an toan thuc pham theo he thdng quan ly chat IUdng ISO 9001 va ISO 22000.
(d) Doanh nghipp xuai khau. day la nhOng thanh vien ddng vai trd cau ndi trong chudi cung (ing che xuat khau. Hp co mdi quan he rpng rai vdi cac nha may che bien, vdi nha mdi gidi 6 thj trudng qudc te, vdi doanh nghiep dau trpn d qudc gia tieu thu che.
Tai Viet Nam hien nay co hdn 250 cdng ty thUdng mai, chuyen thu mua che tCf cac nha san xuat, che bien de cung cap cho khach hang nudc ngoai, trong dd cd it nhat 4 khach hang qudc te Idn dang hoat dpng tai thi trudng nudc ta, chiem 20% tdng khdi IUdng xuat khau. Tuy nhien, hau het cac doanh nghiep dd cd tm sd tai Ha Npi, Thai Nguyen, Lam Ddng va cac thanh phd Idn khac. (3 vung Tay Bac vph cdn qua it cac cioanh nghiep cd nang lyc tiep can dUdc tare tiep vdi thj trudng qudc te. Cac dja phudng cung chua td chUc dupc cac chUdng trinh xuc tien thudng mai nhSm gidl thieu tiem nang phat trien cay che (Le'iipi che; Tuan van hoa che... nhU d Thai Nguyen, Lam Ddng).
Cac doanh nghiep che Tay Bac ndi rieng va Viet Nam ndi chung khdng ban che qua he thdng dau gia qudc te vi nhieu ly do khac nhau, trong dd mpt phan dp khdi IUdng ban ra khdng du Idn va do cac nha xuat khau deu cd mdi quan he lau nam vdi ban hang qudc te. NhOng nam gan day nganh che fay Bac dang ddi mat nhUng nguy cd mat thj trudng xuat khau va hieu qua xuat khau thap do van de san pham tra xanh khdng bao dam an toan thyc pham, du IUdng thudc bao ve thyc vat tren che VUdt ngudng cho phep cua mpt sd nudc nhap khau. boanh nghiep xuat khau chi cham cham di mua rdi ban theo each an sdi ma khdng cd chien lUdc ben vOng. Dan tdi, khdng truy suat dupc ngudn gdc cac loai cua Tay Bac, chua dap Ung cac hang rao ky thuat hpi nhap ngay cang cao, chua phat trien va md rpng vao cac thj trudng dang cap cao, khd tinh, gia trj xuat khau cao.
Cac cong doan tiep theo cua chudi cung ilng che xuat khau vung Tay Bac thupc ve quyen kiem soat cua cac doanh nghiep nudc ngoai trong Hnh vyc
lilina hoc ^ thifdngmal 61
i
K ^ QUA NGHIBU CUU o i TAI KHOA HpC CAP N H l l N U ^
thudng mai, dau trdn va ddng gdi. Day cung la cdrig doan dem lai ldi nhuan cao nhat trong toan bp chuoi.
Cac doanh nghiep dau trpn thudng sil dung khoang 36 nguyen lieu che thd khac nhau de dam bao v| che dUdc dn djnh ngay ca trudng hdp b| mat mdt vai ngudn nguyen lieu do thdi tiet bat ldi hoac gia cao.
Cach lam nay khien doanh nghiep dau trpn khdng qua phu thupc vao ngudn cung cu the nao.
Doanh nghiep dau trpn cung cap ra thj trudng nhieu loai thanh pham da dang nhu che hop, che ddng banh, che hda tan, che tui Ipc, che pha san ddng lon... vdi nhieu hUdng v| khac nhau (sen, nhai, hdng, dau, cam, chanh, bac ha). Vdi quy md ldn va nang lyc canh tranh qudc te manh, doanh nghiep dau trpn cdn cd the ddng thdi la doanh nghiSp xuat nhap khau, tham chi con dau tu vao cac ddn dien trdng che tai cac nudc dang phat trien, nhu trudng hdp ciia Unilever tai Viet Nam.
Trong nhieu trudng hdp, day chinh la ddn v| dUng d V! tri lanh dao va dieu hanh toan bd chudi cung Ung san pham che. Hp nam quyen kiem soat rat nhieu cdng doan, d ca dau vao lah dau ra, bao gdm ca quyen sd hOu ddn dien trdng che va hoat dpng che bien sd bp, sau dd dupc chuyen den qudc gia tieu thu de pha che va dong gdi. ^
5. Sanh gia chung ve chuoi cung i2ng che xulft khau vung lay Bac
Trong giai doan vUa qua, chudT cung Ung san pham che xuat kliau cua Tay Bac dat dUdc mpt sd thanh cdng nhat djnh, trong co the ke den la:
Chudi cung Ung che Tay Bac dang dan chuyen bien va hudng tdi dap (ing tieu chuan chat IUdng ngay cang cao ciia thj trudng qudc te. Mdi lien ket giOa doanh nghiep che bien vdi nha phan phdi la nha nhap khau ngudc ngoai la kha ch§t che vdi giao djch thdng qua cac hdp ddng trung han va dai han, mic dp chia se thdng tin la kha thudng xuyen va thudng d mOc dp cao trong chudi.
- Mpt sd doanh nghiep da bat dau quan tam den viec xay dyng chudi cung Ung mpt each cd td chile va chat ctie hdn. Mpt sd cau true chudi cung Ung md rpng da dUdc hinh thanh va then khai cd hieu qua, dap iing tdt nhu cau thj trudng va dem lai ldi ich cu the cho cac thanh vien.
- Mpt sd doanh nghiep Idn da nhan thQc dUpc tam quan trpng cua viec cpng tac va lien ket vdi nhau trong chudi cung Ung nen da c6 nhOng nd"
lyc ban dau trong viec hd" trd cac ndng hd ve gidng, ky thuat va vdn de dam bao dn djnh ngudn nguyen lieu, de cac ben cung nhau hpp tac va phat then.
- Cd nhieu gidng che mdi, cd chat lu^ng dUdc dua vao gieo trdng, cai tao; ddng thdi bao ton va duy tri cac gidng che dac san ciia tung dja phUdng; mat hang che cung iJng cho thi trUdng co cd cau tUdng ddi da dang, dupc chii y hdn ve chat IUdng va tinh an toan thyc pham.
Tuy nhien san xuat, che bien bien che con nhieu tdn tai han che: nang suat che van con thap so vdl binii quan tren the gidi, vieclam dung sij dung cac loai thudc bao ve thyc vat con kha phd bidn,sy Hen ket san xuat giOa ndng dan va doanh nghiepcdn long leo, khau trdng trpt va san xuat manh mun, thieu lien ket vdi thj trudng, chua xay dyng dupc thudng hieu vOng manh tren thj trudng qudc te, chUa xuat khau dUdc che thanh pham.^
khien che nang suat va hieu qua kinh te cua chuoi cung Ung san pham che xuat khau viing Tay Bac vari cdn kha thap. Cd the danh gia khai quat han che, tdn tai chu yeu trong chudi cung itng che xuat khau Tay Bac nhu sau:
MUc dp tham gia va lien ket ciia cac thanh vien vao chudi cung ilng cdn rat han che va mang nang tinh ty phat. Chudi cung ling chUa dupc td ciiUc hoan thien va hoat dpng thieu djnh hUdng.
Cac qua trinh tac nghiep ciia cac thanh vien cdn chdng cheo, tinh chuyen mdn hda thap, canh tranh cue bp va khdng lanh manh.
- Ngudn nguyen lieu bap benh, san xuat va che bien che cd tinh vu mua cao, tao nen tinh trang luc thi du thifa, luc thi khan hiem vao nhOng thdi diem khac nhau trong nam, khdng ddng bp vdi san xuat va tieu dimg.
Cac yeu td dau vao nhu phan bdn, thudc BVTV vari cdn chua dam bao, gay nhieu lo ngai lien quan den ve sinh an toan thyc pham, du IUdng hda chat tdn du tren san pham.
- Thieu kha nang phat trien va san xuat cac san pham cd gia tr| cao, sd IUdng va chat IUdng cac mat hang che thanh pham cdn rat han che.
Nhan thUc dUdc nhOng yeu kem va han che neu tren ciia chudi cung Ung che xuat khau se la can cy cd ban de cac dja phUdng va doanh nghiep viing Tay Bac dua ra dUdc cac djnh hudng va giai phap thich hdp nham nang cao hieu qua kinh te cao hdn, dn djnh hdn va ben vOng hon cho nganh . che trong khu vyc trong nhOng nam tdi.
6. De xuat nio hinh CCU san pham che xual khau khu vuc lay Bac
TU ket qua phan tich thyc trang va tren cd sd dmh hudng, quan diem xay dyng chudi cung Ung san pham che xuat khau Tay Bac den nam 2020, tam nhin 2030, nghien cUu de xuat md hinh cu the'
62
khoa hoc
thifitngmal So 96/2016
KET QUA NGHIEM CUU BB T I ^ KIMIA HOC GMP WHft NUffC
ve chudi cung Ung che xuat khau nhu hinti 3. Myc tieu ciia chudi la dam bao cung cap mpt each hieu qua cho thj trudng qudc te san pham dat tieu chuan chat iudng cao, an toan, tiSn ldi vdl mile gia phu hdp va sy lya chpn da dang, cung nhu than thien vdi mdi trudng, ddng thdi dem lai ldi ich va gia trj cao cho tat ca cac thanh vien trong chudi.
Tren cd sd thyc trang chudi cung yng che xuat khau Tay Bac diidc chia lam 2 nhanh kha rd ret, phan biet bdi quy md ciia ngUdi trdng che Idn hay nho ma md hinh de xuat cung chia lam 2 nhanh.
Nhanh 1 la chudi cung Ung hoat ddng vdl quy md nho d dau vao vdi rat nhieu ndng hp nho va can cd Sil tham gia tich cyc cua lyc IUdng thu gom de cung cap cho doanh nghiep che l)ien. Nhanh 2 cd dau vao la cac ndng trudng/ddn dien trdng che Idn, cd the ban true tiep che khd hoac la tUdi cho cac ddn vi che bien, ddng thdi dii nang lyc thyc hien cac giao djch xuat khau tryc tiep vdi khach hang qudc te. Chudi cung ifng nhanh 2 ngan hdn, quy md Idn hdn, lien ket giOa cac thanh vien chat che hdn, kha nang kiem soat chat lUdng va an toan san pha'm cao hdn.
Ben canh nhOng no" lyc ciia cac thanh vlen trong chudi, qua trinh van hanh chudi cung Ung con can tdi sy hd'trd dac iyc ciia cac chinh sach va vai trd quan ly vT md ciia Nha nudc, ty can td chifc va ban nganh khac. Phat trie'n nganh cdng nghiep phu trd, cai thien cd sd ha tang, quan ly thi trt/dng, tang nang lyc logistics, hai quan, tao thuan ldi cho cac doanh nghiep dau tU... deu can mdt sy chi dao va quan ly nhat quan, sat sao va hieu qua til Nha nudc.
'iTroag:.
che ; ! Thu gom Chebik
gitr
Xuat khau
e
Trong che Chi bieiilxmi khaii'
Dan gia
TT khuyen nong; Cue trong tr9t; TT xuc tien BT; TT xuc Hen TM Djch vu logistics; Ngan hang; Hiep h?!...
Trong md hinh de xuat nay, cac thanh vien chinh tham gia vao chudi cung ifng bao gem:
ngudi trdng che, ngUdi thu gem, cd sd che bien, nha xuat kha'u, nha nhap khau. Ngoai ra cdn cd cac doanh nghiep gian tiep tham gia chudi va hd"
trd cho cac thanh vien chinh trong chudi, dd la cac doanh nghiep cung ilng vat tu dau vao, doanh nghiep dau trpn, ddng gdi d nudc nhap khau. Cac sd ban nganh va cac td chyc hd'trd kliac cung gdp phan quan trpng de chudi cung yng che xuat khau duoc cai thien ca ve hieu qua va hieu suat, dd la Trung tam Khuyen ndng. Cue Trdng trpt, Trung tam Xuc tien ThUdng mai va Dau tU, Hiep hdi che d cac dja phUdng, Ngan hang va cac deanh nghiep cung Ong djch vy van tai, cdng nghe thdng tin va marketing. (3 md hinh nay, tat ca thanh vien tham gia vao qua trinh san xuat va xuat khau che tren cd sd ddng thuan, ty nguyen, binh dang va ciing cd ldi.
Md hinh cdn de xuat thanh lap mdt san dau gia, dua cay che tham nhap va thanh cdng tren thj trudng qudc te, nham tang gia tn xuat kha'u ciia che Viet, day la mong dpi hang dau ciia nganh che Viet Nam ndi chung va cay che Tay Bac ndi rieng hien nay. San dau gia se la ndi de cac ban hang theo ddi, xem va mua hang mdt each thudng xuyen. Day la mdc quan trpng de che Viet cd budc chuyen ve chat IUdng, nang v| the ciia che Viet tren thj trudng qudc te; la thudc do quan trpng danh gia mdi trudng san xuat kinh doanh che;
trinh dp san xuat, thUdng mai ciia che Viet Nam.
Day la muc tieu quan trpng ma nhieu nam nay nganh che phan dau vUdn tdi.
Nghien cyu kha thi ve viec thanh lap san dau gia che d Viet Nam da dupc tien hanh tU 2009 do Hiep hpi Che Vijt Nam td chUc nhung tdi nay van chua dat dUdc ket qua cudi
^ cung. Khi dd, nhieu chuyen gia cho rang sy ra ddi san dau gia la can thiet, tuy nhien thyc te nganh che Viet Nam khi dd chua dil cac dieu kien de dap dng. d thdi diem dd, Viet Nam chi cd khoang 10% sd doanh nghiep dii kha nang tham gia san giao djch. Ddng thdi, chung ta chUa cd mot cd sd kie'm dmh chat IUdng mang tam cd qudc te de khang djnh :,Nh|p/
khau -
Bau tr^n dong goi
?Nh|p
; khSu ~
OMLd ; De xuat mo hmh chuoi cung ung che xuat khau vung Tiy Bac dupc chat IUdng, dp an toan
khoa hQC ^^
" thifdng mai 63
So 96/2016
KET QUA NGHIEN CUU DE T A I KHOA HOC CAP NHJI N W C
cua che Viet Vdi nhan thyc ve tiem nang xuat khau ngay cang cao hdn ciia cac doanh nghiep thi de xuat lap san dau gia cd the se sdm trd thanh hien thyc trong thdi gian tdi.
Md hinh chudi cung Ung de xuat t§p trung vao viec nang gia trj gia tang cua san pham tU khau dau tien, phai td chUc lai san xuat, ty khau gidng, cham sdc, thu hai, che bien. Khi lam tdt dudc nhQng dieu ki$n cd ban nay se la nen tang quan trpng de xay dyng va van hanh san dau gia hoat ddng hieu qua. Trong dd, nha nUdc can ddng vai trd lam trpng tai trong mpt san chdi binh dang, co chinh sach rd rang giup doanh nghiep va nha ndng tham gia ky ket mua, ban nguyen lipu, co quy hoach hdp ly cac nha may che bien gan vdi tUng vung nguyen lieu cy the, hd'trd xay dyng thUdng hieu tap the va chi dah dia ly vdi cac gidng che dac san vung Tay Bac.
7. Chfnh sach va glal phap phat trien CCU san pham che xuat khau vung lay Bac
Hoan thien va phat trien chudi cung Ung san pham che xuat khau vung Tay Bac se mang lai nhieu ldi ich to Idn cho cac ben tham gia. De cd the then khai thanh cdng dupc md hinh chudi cung Ung de xuat neu tren, ben canh sy cd gang va nd' lyc ciia tat ca cac ddn v| tham gia chudi thi can phai cd them sy quan tam cao hdn nOa ciia cac cap, cac nganh va ciia chinh quyen cac dja phUdng. Dudi day la mdt sd khuyen nghi chinh sach va glal phap de hoan thien chudi cung yng che xuat khau vung Tay Bac:
Hoan thien quy hoach va phat trien vung nguyen lieu tap trung, gan vdi cdng nghiep che bien: hoan thien va cong bd quy hoach cac vung trdng che theo King nhdm dac trung ve gidng va san lupng tren dia ban cac tinh, khuyen khich cac hp san xuat tham gia cac viing dUdc quy hcach thdng qua hoat dpng dau tu vdn, hd'trd thyc hien chuyen ddi gidng tren cac dien tich canh tac hien cd, hd'trd ky thuat va cdng nghe cho cac hd trdng che nham nang cao nang suat, dat tieu chuan chat IUdng cao. Md rpng dien tich san xuat che theo tieu chua'n VietGAP, thyc hien dang ky chUng nhan san xuat che an toan theo VietGAP va xac lap cac chi dah dja ly, dang ky bao hp nhan hieu tap the cho cac kliu vyc che dac san
- Sap xep lai va dau tu them mdi cac cd sd che bien che xuat kha'u: tien hanh ra soat danh gia lai nang lyc thiet h\, cdng nghe ciia cac co sd che bien viec chap hanh cac quy djnh ve ve sinh an toan thyc pham, ra soat kha nang cung cap nguyen lieu (vung nguyen lieu ty cd ciia cd sd,
khoa hoc ,^^,,^,^,,,^^,,^,,^,,^^^^,^,^,^,,^,^
64 thifmigmai
hdp ddng lien ket tieu thy san pha'm vdi ho trong che...), tyng budc thu hdi giay phep ddi vdi cac cd sd cd day chuyen che blen lac hau, khong dam bao ve sinh an toan thyc pham; tan^g cUdng kiem tra viec ap dung cac tieu chua'n chat IUdng ve cd sd che bien dam bao dieu kien an toan thyc pham;
giam sat san xuat vimg nguyen lieu, ddrig thdi co cd che khuyen khich san xuat che j i n toan ddi vdi vung nguyen lieu; khuyen khich, hd'trd cac doanh nghiep cai tao, nang cap nha xUdng day chuyen thiet bj che bien, dam bao he thdng nha xUdng, day chuyen thiet b| ddng bp hien dai.
- Giai phap phat trie'n thj trudng thj trUdng xuat kha'u: day manh cac hoat dpng xuc tien thUdng mai, tang cUdng he thdng thdng tin ve thj trudng, khoa hpc cdng nghe, tien bd ky thuat mdi cho ngudi trdng che va cac doanh nghiep; hd' trd doanh nghiep, cac chii trang trai tham gia cac hdi chd trie'n lam trong va ngoai nUdc de md rdng tim kiem thj trudng tieu thy san pha'm; trao ddi, hpc tap, tiep thu cdng nghe, phUdng phap lam de ap dung tai dia phudng; tiep tuc cimg cdhoat ddng va thanh lap mdi cac cau lac bp, hdp tac xa, lang nghe san xuat, che bien che mang tinh chuyen nghiep, tao sy g i n ket chat che hai hda ldi ich giOa cac td chyc, doanh nghiep va ngudi dan. Day manh hoat ddng ciia Hiep hdi che Viet Nam va cac hiep hpi tai cac dja phUdng.
- Giai phap tao lap va tang cudng lien ket cac thanh vien trong chudi: lien ket la mot trong nhOng van de cdt Idi de chudi cung iing san pham che xuat khau (trong dd cd cac dja phUdng thupc khu vyc Tay Bac) tdn tai, van hanh va phat trien ben vOng. Vi vay, mdt trong nhOng giai phap quan trpng ddi vdi chudi cung yng san pha'm che xuat khau la tao lap va tang cudng lien ket giOa cac thanh vien trong chudi. Cu the la: nang cao nhan thyc ve chudi cung yng va Ipi ich ciia cac thanh vien khi tham gia vao chudi cung yng che xuat khau; tang cudng mile dd hdp tac giQa cac thanh vien va xac dinh day dii, can ddi hai hda dudc ldi ich ciia tat ca thanh vien, trong dd, dac biet la sy hdp tac giQa cac hd ndng dan trdng che vdi doanh nghiep che bien; tao lap va duy tri cac hdp ddng cung Qng va tieu tiiu san pha'm.
Thiet lap he thdng chia se thdng tin chudi cung Ung che xuat khau: chia se thdng tin giOa cac thanh vien trong chudi cung Ung san pha'm che xuat kha'u cd the dupc thyc hien theo hai each thUc nhu sau: chia se thdng tin tryc tiep giOa cac thanh vien; chia se thdng tin thdng qua mdt bp phan dau mdi.
So 96/2016
KET mh m a i l S ^ i PE TAI ICHOA HOC C ^ NHA wuiii
Thiet lap cd che ra quyet dmh chung giOa cac thanh vien trong chudi: can cQ vao nhQng dmh hudng hoat ddng cua chudi cung Qng san pham che xuat khau va tren cd sd thdng tin chia se, cac thanh vien trong chudi cung Qng se:
thdng nhat nhOng van de chung lien quan den hoat ddng cua cac khau trong chudi sau dd phan bd hoat dpng den tUng thanh vien tUdng Qng; dua ra nhiing quyet dmh chung vdi cac thanh vien lien ket vdi minh.
- Cac giai phap hd'trd khac: tiep tuc thyc hien cac cd che, chinh sach iid'trp phat trie'n, che bien che hien hanh ciia Trung Udng va tinh nhu: chinh sach khuyen khich doanh nghiep dau tu vao ndng nghiep, ndng thdn; chinh sach khuyen khich, Uu dai, ttiu hiit doanh nghiep dau tU vao tinh; chUdng trinh tin dung ngan hang phuc vy phat trien ndng nghiep, ndng thdn; chinh sach hd'trp ap dyng thyc hanh ndng nghiep tdt trong ndng nghiep, lam nghiep va thuy san; chinh sach hd'trp pliat trien san xuat, che bien, tieu thy rau qua, che an toan;
chinh sach hd'trd phat trien lang nghe; chinh sach hdtrd cac chudng trinh ndng nghiep trpng diem cua tinh...
Ket lu$n
La dja ban cd nhieu dieu kien thuan ldi cho cay che phat trien, trong nhQng nam qua, san xuat va xuat khau che ciia Tay Bac da dat dUdc nhQng ket qua quan trpng: nang suat, san lupng che lien tuc tang qua cac nam; viec Qng dung tien bp ky thuat mdi, dau tu tham canh, san xuat che theo hudng an toan^ ben vOng dua cd gidi hoa vao san xuat dupc day manh; da hinh thanh dupc cac vung san xual che tham canh, tap taing gan vdi cd sd che bien. Cay che da va dang khang djnh vai trd, v|
the la san pham ndng nghiep chii lyc ciia Tay Baci giai quyet viec lam, tao thu nhap dn dmh cho ndng dan khu vyc ndng thdn, mien nui.
Juy nhien san xuat, che bien bien che cdn nhieu tdn tai han che: nang suat che va'n cdn thap so vdi binh quan tren the gidi, viec lam dyng sQ du^g cac loai thudc bao ve thyc vat cdn kha phd bien, sy lien ket san xuat giQa ndng dan va doanh nghiep cdn Idng leo, khau trdng trpt va san xuat manh mun, thieu lien ket vdi th| trudng, chua xay dung dupc thUdng hieu vQng manh tren thj trudng qudc te, chua xuat kha'u dUdc che thanh pha'm...
khien cho nang suat va hieu qua kinh te cua chudi cung Ung san pham che xuat khau vung Tay Bac van cdn kha thap.
Nhan thQc dupc nhQng han che cua chudi cung Qng che xuat kha'u la can cU cd ban de cac dia
phUdng vung Tay Bac dua ra dupc djnh hudng va giai phap thich hdp nham nang cao hieu qua kinh te cao hdn, dn dmh hdn va ben vQng hdn cho nganh che trong nhOng nam tdi. Xay dyng chudi cung Qng san pham che xuat khau ben vQng la mdt hudng di can thiet va cap bach hien nay •
Tai lieu tham khao:
1. Bd NNPTNT (2012), Quyet djnh sd824/QD- BNN, ngay 16/4/2012, Dd in phat trien nginh trdng trot ddn nam 2020, tam nhin den nim 2030, Ha Ndi.'
2. FAO (2015). World Tea Production and Trade, www.fao.org
3. Herath, H.M.U.N, and De Silva, S. (2011), Strategies for Competitive Advantage in Value Added Tea Marketing, Tropical Agricultural Research, Vol 22 (3): 251 - 262.
4. Hick, A., (2009), Curent Status and Future Development of Global tea production and tea products. International Conferentce on Tea pro- duction and Tea Product, ThaiLan.
5. Nguye'n Bach Khoa (2012), Md hinh chidn lupc kinh doanh dUa trSn gia tn va tri thdc. Tap chi Khoa hpc Thuong mai, Thang 6/2012.
6. Nguyeh Trung Ddng (2012), Hoach dmh chien loac thim nhip thi trodng thd gidi cho san phi'm clie cua Viet Nam ddn nim 2020, Luan an tien sy kinh te, Trudng Dai hpc Kinh te Thanh phd Hd Chi Minh.
7. World Bank (2014), Commodity Market Outlook, wvyw.worldbank.org.
Summary
The Northwestern region is endowed with favorable climate and land conditions to develop tea production in serve for domestic and interna- tional market but the cun-ent outcomes have not reached its potential. It is therefore necessary for Northwestern tea industry to reconsider its supply chain organization, from earlier stages of ingredi- ents, processing to the final one of consumption.
The article assesses the situation of managing tea export supply chain in the Northwest to identify the limitations and problems, on that basis suggests solutions to invest in and develop the tea industry to gain better economic efficiency and sustainabil- ity for these strategic exporting products.
