CHINH TRI - KINH TE - XA HOI
« 4W
VAI TRO XA HOI CUA NHA NI10C TRUNB QUOC
IRONG NEN KINH TE THI TRIItNG XA HOI CHU NGHiA KINH NGHIEM V6l VIET NAM
PGS. TSPHUNGTHmUE Vien Nghien cUu Trung Qudc
Md dau
Trong 30 nam cai each va md cda, Trung Qud'c da thflc hien thanh cdng qua trinh chuyen ddi va hoan thien md hinh p h i t trien mdi: td nen kinh te' ke' hoach h o i tap trung sang nen kinh te thj trUdng XHCN dac sac Trung .Qud'c.
De thiic hien muc tieu trdn, Trung Qud'c da tien hanh cac ndi dung cai each the che kinh te bet sdc quan trpng, trong dd c6 cai each chdc nang quan ly kinh te cua nha nUdc. Dd la nhan to' can ban tao nen nhdng thanh tUu kinh te rUc rd, d i n g khang djnh cua Trung Qudc trong cdng cupc cai each md cda. Tuy nhien, trong hdn hai thap nien d i u (thap nien 1980 va 1990), cung vi qua chd trpng den tieu chi phat trien kinh to nen Trung Qud'c chUa quan tam thich dang den chdc nang xd hdi cda nha nUdc.
Chinh vi the, bflde sang the ky mdi, ben canh nhdng diem s i n g ndi trdi ve kinh te, Trung Qud'c phai dd'i mat vdi khdng it van de xa hdi khd khan, nan giai nhU phan boa giai ting, chenh lech gidu ngheo, bat binh ding... Trong hang loat nguyen nhan, khdng the khdng ke den sii yeu kem, lech lae ve chdc nang quan ly va dieu hanh ddi sd'ng xa hdi cua nha nfldc Trung Qud'c. De khic phuc tinh trang tren, nhieu nam nay, Trung Qudc da thiic hien qua trinh chuyen ddi chdc nang quan ly cua nha nudc ~ td "md hinh xay dung kinh te" sang "md hinh dich vu cdng", nhim thiic hien td't hdn muc tieu
"dan sinh", dupc nhan manh trong van kien Dai hdi Ding Cdng s i n Trung Quoc lan thd XVII (nam 2007). Cd nhu vay, Trung Qud'c mdi cd the thUc hien dUdc n\uc tieu xay diing xa hdi h i i boa, dUa
mmtH Cl]U TRUNG QUOC siTlKgg) - 2009
PHUNGTHIHUE
xa hdi Trung Qud'c den trinh dp phat trien k h i gia toan dien vao nam 2020.
Trong qua trinh ddi mdi. xay dflng nen kinh te thj trUdng djnh hudng XHCN, Viet Nam cd rat nhieu diem tUdng ddng vdi Trung Qud'c, ve dieu kien.
hoan canh cung nhU khd khan, thach thdc tren con dUdng p h i t trien. Viet Nam hien dang c i n tim ldi giai cho khdng It van dc xa hdi ngay cang khd khan vd phdc tap. Ddi ngheo, djch benh, phan hda giai tang, bat binh dang dang la nhdng t h i c h dd' cam go trong cdng cupc ddi mdi, xdy dflng xa hdi cdng bang cua Viet Nam. Chdng ta dang tim kiem mpt md hinh quan ly xa hdi hipu qua.
trong dieu kien kinh td thj trfldng. dang nang cao chd't lupng sd'ng cda ngUdi ddn.
giai quye't mau tbuan can ban gida tang trUdng kinh te va cdng bang xa hpi. thiic hien muc tieu phat trien on dinh va ben vdng. Vi the, xac djnh dung chuc nang quan ly xa hdi cda nha nfldc la khau vd cung quan trpng. t i c dpng true tidp den ddi sd'ng cua ddng dao quan chung nhan ddn. De nhanh chdng hoan thien chdc nang va he thd'ng quan ly xa hdi hieu qua.
phd hpp vdi dieu kien va hoan canh cu the cua Viet Nam, chdng ta rdt can phai tim hieu va hpc hdi kinh nghiem quan ly cua cac qud'c gia va khu viic ti-dn thd gidi. nha't la nhflng qudc gia cd dac diem tUdng tU Viet Nam. Thiet nghi, quan diem va kinh nghiem chuyen ddi chdc nang (]uan ly cda nha nudc, td "md hinh xay dung kinh to"
sang "md hinh djch vu cdng" d Trurig Qudc la nhdng gpi md mang y nghia het sdc thiet thUc vdi Viet Nam.
L CHUYEN DO! CHlTC NANG NHA NV6C Tl/ "MO HINH XAY DUNG KINH TE" SANG "MO HINH DICH VU CONG"
Cd the ndi, trong qua trinh cai each, vai trd dieu hanh va quan ly kinh te cua nha nUdc Trung Qud'c dfldc phat huy kha hieu qua, nhUng lai tdn tai khdng it va'n de khi thiic hien chdc nang hoach djnh va thUc thi he thdng cbinh sach xa hpi, theo tieu chi "la'y con ngUdi lam gdc". Vi the, tfl sau Dai hdi Dang Ian thd XVI, Trung Qud'c ludn n h a n manh muc tieu cai each va chuyen ddi chdc nang nhd nUdc, dac biet trong linh vUc djch vu cdng.
1. Nhurng nhan td cap thiet dot hoi sir chuyen ddi chuc nang nha nirdc cua Trung Qudc
1.1. Nhiing han che' khi thiic hien chiic ndng qudn ly nhd nUdc theo
"md hinh xdy diing kinh te"
llpi nghj Trung Udng 3 khoa XI Dang Cdng s i n Trung Qud'c quye^t djnh thiic hien chfnh sach cai cich md cda, chuyen trpng tam cdng t i c tfl dd'u tranh giai cap sang xay diing kinh te. Vi coi xdy diing kinh te la nhiem vu trung tam nen trong thdi ky d i u cai each, Trung Qud'c da q u i nha'n manh chdc nang kinh te cua nha nfldc, chfla chd trpng ddng mdc den chflc nang quan ly va phuc vu xa hpi cua cac cd quan cdng quyen. Chinh vi the. Trung Qud'c cung khdng chd y thfch dang tdi cac mau thuan xa hdi dang tiem an, niy sinh va dien bien phdc tap trong qua trinh chuyen ddi md hinh kinh te - tfl tap trung bao cap sang kinh te thj trUdng.
NGHIEN CUU TRUNG QUdC s<f 11(99). 2 0 1 ^
Vai tro xa hoi cua Nha nUdrcTrung Qudc.
Dac trUng quan ly cda nha nude Trung Qud'c theo md hinh "xay diing kinh te" la can thiep sau va toan dien vdo mpi boat ddng kinh te, bao gdm boat ddng s i n xuat kinh doanh cda mpi doanh nghiep. Dd la cich quan ly theo kieu "xi nghiep b o i nha nUdc", khdng phu hdp vdi quy luaf chung cda nen kinh te thi trUdng, dupc xay diing d Trung Qud'c. Vi the, Trung Qudc da mac mdt so sai l i m trong q u i trinh thiic hien chdc nang nha nUdc:
Mdt la, trong thdi gian dai, Nhd nfldc ddng vai trd chu dao trong toan bd boat ddng p h i n phd'i ngudn Iflc da't nfldc, nhflng ngudn Iflc dd lai tap trung chd yeu cho muc tieu phat trien kinh tc.
Hai la, xem nhe, tham chf bd qua nhieu hang muc dau tu quan trpng cho sU nghiep cdng ich xa hpi, tao nen sii p h i t trien chenh lech, khdng hai hoa gifla kinh te va xa hdi.
Ba Id, day bd mdt sd trach nhiem xa hpi quan trpng le ra do nha nfldc ganh vac la chu yeu cho thj trUdng, cho xa hdi nhu y te, giao due cdng ddng...
Dieu dd tao nen sii thieu hut nghiem trpng ve chdc nang xa hdi cda nha nUdc.
khien xa hdi Trung Qudc phat trien cham chap, thieu can ddi hdn nhieu so vdi kinh te, cung la nguyen nhan tao ndn khdng it vd'n dc bat cap trong ddi sd'ng xa hdi cua da't nUdc.
1.2. Sti bie'n ddi sdu sdc ve nhu cdu cong cgng la nhdn td quan trgng ddi hoi su chuyen ddi chiic ndng nhd nitdc
Cdng cupc cai cich kinh tc cang dUdc thflc hien s i u rpng va dat nhieu t h i n h NGHICN c d u TRUNG QUbCstflKOW-2009
tiiu Idn thi nhdng ddi hdi ve xa hdi cang trd nen bdc thiet. Trong nhdng nam dau the ky XXI, xa hdi Trung Qud'c bUdc vao thdi diem chuyen ddi md hinh then chd't:
vfla chuyen tfl xa hpi no d'm sang xa hdi phat trien, ddng thdi cd sU thay ddi sau sic ve nhu ciu cdng cdng. Theo y kien cua cac hpc gii Trung Qud'c thi nhu cau cdng cdng trong xa hdi nUdc nay cd 5 sfl thay ddi Idn"':
Mdt Id, nhu c i u thu hep khoang cich giau ngheo, thflc hien phan phd'i lai ddi vdi ngfldi dan n g i y cang manh me va bdc thiet chfla tflng thay, bdi Trung Qud'c da la mdt trong nhdng qud'c gia cd trinh dp chenh lech giau ngheo nghiem trpng tren the gidi.
Hai Id, nhu cau thu hudng cic loai dich vu cdng cda ddng dao ngUdi ddn Trung Qudc ngay cang cao va da dang nhU: giio due nghia vu, y te cdng ddng, vice lam, nha d, an sinh xa hdi..., trong dd viec lam va an sinh xa hpi da trd thanh nbu c i u quan trpng hang d i u d Trung Qudc.
Ba Id, nhu ciu dam bao an toan xa hdi trong mpi linh vUc ngay cang cap thiet nhU: an toan lao ddng, an toan thiic phim, ve sinh mdi trUdng...
Bdn Id, cdng bang cd hdi, cdng b i n g trong dieu kien sd'ng va p h i t trien, cdng bang thu nhap, cdng bang ldi fch...
da trd thanh nhu c i u chung cda toan the ngUdi dan Trung Qud'c, dac biet Id nhdng ngUdi thudc tang ldp yeu the trong xa hdi.
PHUNG THI HUe
2. Churc nang nha nudc Trung Qudc theo "mo hinh djch vu cong" trong mpt sd linh vuc
Nam 2002, l i n dau tien Trung Qud'c de cap den 4 chdc nang cua nha nfldc la dieu tiet kinh te, giim sat thj trfldng, quan ly xa hdi va djch vu cdng trong Bao cao cbinh trj cua Dang (khoa XVI). Nam 2003, trong ddt cai each hanh chinh l i n thd 5, Trung Qud'c ndu rd: chuyen ddi chdc nang nha nfldc tfl "toan nang" sang
"hdu ban"; tfl "can thiep" sang "djch vu".
Tfl nam 2004 den nay, Trung Qud'c ludn chu trfldng chuyen ddi nhanh chdc nang nha nfldc, coi trpng hdn vai trd quan ly xa hdi va djch vu cdng cda nha nfldc.
Trong "Quye't dinh vi mgt sd vdn de quan trgng xdy diing xd hgi hdi hod XHCN cua Trung Udng Ddng", thdng
qua tai Hdi nghj Trung Udng 6 khda XVI (8-10-2006), Trung Qud'c da xac dinh rd muc tieu "xay diing nha nfldc thoo md hinh djch vu", nhan manh yeu ciu tang cUdng hdn nda chdc nang quan ly va phuc vu xa hdi cua chinh quyen cac cap.
Xin diem qua mdt so' linh vflc xa hdi the hien vai trd dieu hanh va quan ly cda nha nUdc Trung Qudc nhfl sau:
2.1. Tdng cuang dich uu viec lam
Trung Qud'c hien dang phai ddi mat vdi mdt mau t h u i n khd giai cjuydt. dd la so' ngfldi trong dp tudi lao dpng Idn nhflng ty le thd't nghiep lai kha cao (nam 2008 la 4%, nam 2009 du doan la 4.5%)"'.
That nghiep la mpt nguydn nhan quan trpng gay nen tinh trang ddi ngheo va
chenh lech gidu ngh^o nghiem trpng b Trung Qud'c. Vi the, tao viec lam cho ngUdi trong dp tudi lao ddng va ngUdi t h a t nghiep la nhiem vu bet sdc ca'p bach dd'i vdi Trung Qud'c. Trong nhieu bien phap tao viec lam, can nhan manh hai ndi dung phan anh rd net vai trd xa hpi cua nha nUdc Trung Qud'c:
Mgt Id, tao viec lam cho nhdng ngUdi bj budc thdi viec (cdng nhan ha cUdng).
Cud'i nhdng nam 90 the ky XX, n h i m thiic hien muc tieu chuan h o i dpi ngu lao dpng, nang cao hieu qua lam viec theo tieu chuan xi nghiep hien dai, Trung Qud'c da bupc hang trieu ngUdi tam nghi vice, chd cd hdi t i i tao viec lim mdi. Quye't djnh dd khien hang loat ngUdi lao dpng va gia dinh bp lam vao tinh trang bet sdc khd khan do giara sdt thu nhap. De cai thien thUc trang dd, chinh quyen cac thanh phd'da can cd vao kha nang cd the, trd cap t h a t nghiep cho cdng nhan "ha cUdng". Quan trpng hdn, chfnh quyen cic cap va cac xi nghiep da tien banh cdng t i c dao tao lai hoac tU van, cung dng djch vu viec lam, gidp nhieu ngUdi lao dpng tim dUdc viec lam phd hpp, dam bao cupc sd'ng cua ban than va gia dinh. Thdi ky nay, tai cic thanh phd, thj tran Trung Qud'c da xuat hien nhieu trung tam djch vu viec lam, dudi sii chi dao, hudng dan va trd gidp tfch cflc cda nha nfldc. Ke tfl nam 2003 trd lai day. diem ndng ve van de "ha cUdng" da dUdc t h i o gd can ban, ddi sd'ng ngfldi cdng n h i n "ha cUdng" dn djnh dan, xa hdi vi the cdng trd lai boa khf, binh
6
N G H I C N CliU TRUNG QUOC stflKOO) • 2009Vai tro xa hoi cua Nha niJ6cTrung Quoc..
lang hdn rd't nhieu so vdi nhdng nam gida thap ky 1990.
Hai la, chinh sich tao viec lam cho t i n g ldp ndng dan lam thue d thanh phd.
TrUdc nam 1984, da so ndng ddn Trung Qud'c t h o i t ly ndng nghiep, tim kiem viec lam tai cic xi nghiep hUdng tran, theo hudng "ly thd bat ly hUdng", "tien xudng bat tien thanh" (vao cdng xUdng nhUng khdng vao thanh phd). Nhflng tfl thap nien 90 the ky XX, dd Chinh phd Trung Qud'c ndi long cic quy djnh vao t h i n h phd' lam viec va sinh sd'ng dd'i vdi ndng ddn nen sd' ngfldi tfl ndng thdn vao thanh phd' mflu sinh ngay cang trd nen do at. Dac biet, nam 2006, sau khi Qud'c vu vien Trung Qud'c cdng bd "Mgi sd y kie'n ve viec gidi quyet vdn de nong ddn lam thue d thdnh phd' thi Ifldng ndng dan vdo thanh phd' tang dot bie'n (tdng cdng khoang 1 trieu ngfldi tfnh den nam 2006). Nhieu ngfldi tim kic'in dfldc vice lam va thu nhap on djnh d thanh phd', song cung khdng it ngfldi sd'ng bap benh, nay day mai dd, trong dd khdng hiem ngUdi da chuyen nhupng quyen sd dung da't canh t i c , khdng cdn rudng nUdng dc trd ve cay cd'y. Thiic te dd budc cac cap chi'nh quyen Trung Qudc phai tim each giai quyet td't hdn van do viec lam cho ngUdi nong dan ra thanh phd. Tfl thap nien 90 the ky XX trd lai day, Trung Qud'c tich cUc thflc bien phfldng cham
"dd'i xd cdng b i n g . chi dao bpf) ly. quan ly hieu qua va phuc vu chu dao" ddi vdi ndng dan lam thue d thanh phd. Muc dich cao nhat la tang cUdng hudng
nghiep, tao viec lam dn dinh cho ngUdi ndng dan, xay diing che dp quan ly va hd trd hieu qua dd'i vdi tang ldp ndng dan vao thanh phd mUu sinh. Nam 2003, Trung Qud'c cdng bd' "Quy hogch ddo tgo ndng ddn Idm thue giai dogn 2003-2010"
nham bdi dUdng, nang cao tay nghe, td chat cua ngfldi ndng dan tham gia s i n xuat tai thanh phd. Td nam 2007, Trung Qud'c thi hanh che dp chi tra tien lUdng, khac phuc tinh trang nd lUdng cdng nhdn; xdc tien che dp ky hdp ddng lao ddng gida chu doanh nghiep va ndng ddn lam thue, tao cd sd phap n h i n dam bao ldi ich cho ngUdi ndng dan.
»
Nhflng chfnh sich va quy djnh ndi tren cd t i c dung het sdc quan trpng de giai quyet viec lam cho ngUdi lao ddng.
Ndi each khac, cic cap chinh quyen Trung Qud'c, tfl trung fldng den dja phfldng ngay cang chd trpng tim kiem giai phap tao viec lam, tang thu nhap, nang cao chat lUdng sd'ng cho ngUdi lao ddng. Dd la phUdng thdc hflu hieu n h i m thflc hien hien muc tieu "dan sinh" quan trpng, dfldc nhan manh tai Dai hdi XVII Dang Cdng s i n Trung Qud'c.
2.2. Ndng cao hieu qud dich vu y tecgng ddng
Mac dd cdng tac kham cbda benh da dat nhieu thanh tiiu d i n g khang dinh, song da p h i n ngfldi dan Trung Qud'c v i n phai dd'i mat vdi hai van de nan giai, dd la chUa benh ddt vd kham benh khd. De k h i c phuc tinh trang nay, Chinh phu Trung Qud'c chu trUdng thuc hien mdt so' giai p h i p quan trpng nhu sau:
N G H I £ N C U U T R U N G QUOC sfii 11(99) - 2009
PHUNGTHIHUE
Mdt la, nha nUdc ddng vai trd ngUdi bid hiem, xay diing the che bao hiem y te phu rdng toan xa hdi. Bdi neu ta't ca mpi ngfldi dan deu la dd'i tUdng hfldng che dp bao hiem y te thi ngay ca ngUdi ngheo cung cd the thoat khdi hai van de nan giai ndi tren.
Hai la, nha nUdc dam trach vai trd rang budc kinh phi kham chda benh bao hiem dd'i vdi cac td chdc djch vu y te b i n g cac quy djnh cu the. Muc dich la xay dUng cd che tra tien k h i m chda benh bao hiem, trong dd cd quan quan ly bao hiem tra tien kham chda benh triic tiep cho td chdc djch vu bao hiem. Giai phap nay se xda bd tinh trang ngUdi benh phai tra chi phi kham chda benh theo yeu cau cua td chdc dich vu y te, trong khi cd quan quan ly bao hiem khdng the kiem soat ndi chi phf va chat lupng kham chda benh cda cac cd sd bio hiem y te.
Ba Id, nha nUdc ddng vai trd la ngUdi quy hoach, xay diing the che djch vu y te Idnb manh. Nha nUdc thiic hien chdc nang chi dao, khac phuc khiem khuyet cua thj trUdng, ud'n nan sU thieu linh beat cua thj trUdng. theo nguyen tac
"nam nhd ndi Idn". Cd nghia la, trong dieu kien thiic te bien nay, nha nUdc Trung Qud'c c i n dau tu nhieu hdn cho cac cd sd y te phuc vu ddng dao cU dan thanh thj va ndng thdn ma chUa nen qua chd trpng xay dflng va md rpng cac benh vien cao ci'p, dd'i tfldng phuc vu hep.
Bdn Id, nha nUdc tang cUdng vai trd giam s i t cac cd sd djch vu y te. Trung
Qud'c coi day la ndi dung quan trpng di vfla p h i t huy dUdc tinh nang dpng, tfl chu cua cd che thj trUdng, vfla kiem tra, cbl dao dupc boat ddng cua cac cd sd y te trong dieu kien kinh te thj trUdng.
2.3. Thuc hien chinh sdeh an sinh xd hgi
De dam bao td't hdn mpi mat trong ddi sd'ng cua ngUdi dan, tfl khi cai each den nay, Trung Qud'c da khdng ngflng hoin thien he thd'ng va che dp an sinh xa hpi.
Dieu dd the hien tren 4 phUdng dien chu yeu: Mgt Id md rdng pham vi an sinh, tfl dd'i tupng l i ngUdi lao dpng trong cac cd sd qud'c hdu den toan bp ngUdi lao ddng trong xa hdi; hai Id nang cao tieu chuan an sinh, nhU mdc cdu te xa hdi; ba la tang cac hang muc an sinh; bdn Id giai quyet tinh trang ganh chju t r i c h nhiem khdng ddng deu gida cac doanh nghiep va ndm Id djnh ra nhdng quy dinh, dieu le phap quy ve an sinh xa hpi.
Tfl nhflng nam 1990 trd lai day, Trung Qud'c dac biet chd y den viec hoan thien che dp dUdng lao va bao hiem y te, coi dd nhu mdt khau then chd't trong he thd'ng an sinh xa hdi. Trong "Quyet dinh vi mdt so'van di xdy diing the che kinh te thi trudng XHCN', cdng bd' tai Hdi nghi Trung Udng 3 k h o i XIV, Trung Qudc da neu phUdng i n cai each che dp an sinh xa hdi tUdng dd'i cd he thd'ng, bao gdm 3 bd phan cau thanh vdi 13 hang muc, do nha nUdc, ddn vj s i n xudt va ca nhan cdng ddng trach nhiem. Bd phdn tha nhdt gdm cac hang muc sd dung
8
NGHliN CUU TRUNG QUOC s(f 11(99) • 2009Vai tro xa hoi cua Nha nUdcTrung Quoc.
ngan sach nha nUdc nhU: cdu te, phdc Ipi, dai ngo va dich vu khu dan cU. Bg phdn tha hai bao gdm cic che dp bao hiem xa hdi theo quy dinh cua luat p h i p nhU:
dudng lao, that nghiep, tai nan lao ddng, sinh de va n h i d. Ddy cbinh la bd phan chu chd't nha't trong he thd'ng an sinh xa hdi Trung Qud'c, bdi nd lien quan trUc tiep va rpng rai den cac mat ddi sd'ng can ban nha't cua ngUdi dan. Bd phdn tha ba bao gdm cac hang muc mang tinh tfl nguyen nhfl bao hiem dau tfl c i nhdn, bao hiem dau tfl xi nghiep va bao hiem mang tinh hd trd.
Hpi nghj Trung fldng 6 k h o i XVI va Dai hpi XVII Dang Cdng san Trung Qud'c da neu rd trpng tam cda che dp an sinh xa hdi bao gdm 3 ndi dung: che dp dfldng lao cd ban, che dp kham cbda benh cd ban va che dp dam bao mdc sdng tdi thieu. Ba ndi dung an sinh xa hdi chu yeu ndi tren nham vao ba muc tieu Idn.
Mgt Id: thdc d i y tien trinh cai each che dp bao hiem dfldng lao d cac doanh nghiep, ddn vj sfl nghiep hanh chinh, rdt kinh nghiem de thflc bien che dp bio hiem dfldng lao d ndng thdn.
Hai Id: thdc day xay diing che dp bao hiem y te cd ban dd'i vdi cdng chdc thanh thj, cU ddn thanh thj va hdp tac xa y tc md hinh mdi d ndng thdn.
Ba Id: hoan thien che dp dam bao mdc sd'ng td'i thieu cua cU dan thanh thj va ndng thdn, tflng bUdc nang cao tieu chuan an sinh xa hdi.
Co the thay, g i n mUdi nam trd lai ddy, Trung Qud'c da chd trpng hdn rat nhieu
N G H I C N CUU TRUNG QUOC sif 11 (99) - 2009 _ ^
den chdc nang xa hdi cua nha nUdc, coi day la khau dot p h i quan trpng n h i m thdc day sU p h i t trien toin dien cua xa hdi, d i p dng muc tieu dan sinh trong qua trinh xay dflng xa hdi kha gia, hai boa. Ddng thdi, nang cad chflc nang xa hdi cua nha nUdc cung tflc la nang cao nang Iflc q u i n ly ddi sd'ng xa hdi cua he thd'ng cdng quyen, dat quyen nang nha nfldc ddng vj tri hdn. Dieu dd cd t i c dung tao the phat trien can b i n g gida kinh te va xa hdi, boa giai nhieu vd'n de tdn dpng, bdc xdc, duy tri cue dien xa hpi dn djnh, tao mdi trfldng lanh manh cho cdng cupc cai each thanh cdng. Theo Trung Qudc, chuyen ddi chdc nang nha nfldc tfl "md hinh xay dflng ktnh te*' sang
"md binh djch vu cdng" chinh la chuyen td "nha nfldc toan nang" sang "nhd nfldc hdu ban", tfl "nha nfldc thd'ng trj" sang
"nha nfldc quan ly". Nhfl vay, nha nfldc sc thiic hien td't bdn chflc nang cua minh la phuc vu ddi sd'ng nhan dan, mUu ciu quyen ldi cho con ngfldi, gdp phan xay dflng mdt xa hdi hai boa, tren mpi linh VUc, vdi mpi t i n g ldp cU dan. Trung Qud'c cho ring, p h i i lam dupe nhu vay mdi cd the thiic hien triet de nguyen ly "di nhan vi ban" trong cdng cupc cai each va hien dai boa dat nUdc.
II. MOT SO KINII NGHIEM V6l VIET NAM Tir MO HINII " N H A N U O C DICH YD CONG" CUA TRUNG QUOC
P h i t huy vai trd nha nUdc trong jahit trien xa hdi va ndng cao ddi sd'ng vat chat, tinh t h i n cua ddng dao q u i n chdng nhdn dan dang trd thanh van de bet sdc
PHUNGTHIHUE
cap thiet va ndng bdng dd'i vdi Viet Nam.
Chdng ta dang cd' gang tim kiem mdt md hinh p h i t trien va quan ly phat trien xa hdi hieu qua, phu hpp vdi hoan canh va dieu kien dat nUdc, trong bdi canh xay diing nen kinh te thj trUdng djnh hudng XHCN. Mac du khdng the rap khudn may mdc each lam cda nUdc khac, song nhdng bdi hpc ma Trung Qud'c da tflng trai nghiem trong sud't ba chuc nam qua deu ft nhieu cd gii trj thiic tien ddi vdi Viet Nam. Vi the, sU chuyen ddi chdc nang nha nfldc trong quan ly va p h i t tridn xa hdi cua Trung Qud'c la nhdng gpi md ding suy ngdm do Viet Nam thiic hien muc tieu ddi mdi va nang cao nang lUc dieu hanh va phuc vu ddi sd'ng xa hpi cua he thd'ng cdng quyen nha nfldc.
1. Ve phuorng dien ly luan
Cdng cupc dd'i mdi, chuyen ddi md hinh kinh te tfl ke' hoach hoa tap trung sang kinh te thj trUdng dinh hUdng XHCN da ddi hdi Viet Nam phai luan giai rat nhieu van dd ly luan, trong dd cd ly luan ve vai trd va vj trf nha nfldc trfldc muc tieu ddi mdi va phat trien ddi sd'ng xa hdi cua dd't nUdc. Xin de cap den hai van de quan trpng sau day:
1.1. Xdc dinh ddng vai trd vd chiic ndng cua nhd niidc trong nen kinh tethi trudng
Trong md hinh kinh te ke hoach hoa trudc day, nha nfldc cd quyen uy td'i thupng. vd ban dp, bao trdm len ta't thay mpi boat dpng kinh te, xa hpi. Tuy nhien.
thUc tien da chdng minh sfl dpc quyen
cua nha nUdc tren mpi Iinh vflc, ke ca ddi sd'ng xa hdi da khong dem lai ket qua kha quan, tham chi khdng t h a n h cdng trong nhieu phUdng dien. Quy luat thj trfldng ddi hdi nha nfldc khdng the thflc hien vai trd thd'ng soai trong mpi mat ddi sd'ng kinh te - xa hpi cua da't nUdc. Ngay tfl thdi ky dau cai each, Trung Qudc da chu trUdng t i c h bach ro rang vai tro quan ly cua nha nUdc vdi vai trd di§'u hanh kinh doanh s i n xua't cua doanh nghiep; vai trd chi dao cua cac cd quan nha nUdc vdi vai trd giam sat cua cac td chdc xa hpi, nham vUdn tdi tieu chi thoa man cao nha't muc tieu dan sinh, phat trien da't nUdc vi ddi sd'ng cua nhan dan lao ddng. Cd nghia la, trong dieu kien xay dUng nen kinh te thi trfldng, trfldc nhu cau sd'ng ngay cang cao cua nhan dan, nha nUdc nhd't thiet phai cd sU chuyen ddi vai trd, tfl "van ndng" sang
"hdu han", tfl thd'ng trj sang quan ly, dieu hanh. NhU vay, nha nUdc c i n xac djnh dung vj tri va chdc nang, khdng the ddng sai chd, cung khdng the vUdt qua vj trf cua minh. Ndi theo each cua Trung Qud'c: nha nUdc can trd ve ddng vj tri, khdng dflpc phep "viet vi"; ngfldc lai, cung khdng cd quyen lam thieu chflc nang can phai cd.
1.2. Nhd niidc phdi thiic hien chiic ndng phuc vu ddi song xd hgi
Nhfl tren da trinh bay, de dap dng nhu cau dan sinh, Trung Qud'c da nbd'n manh chdc nang "djch vu cdng" cua nha nfldc. Trong giai doan dau cai cich, tieu chi kinh te da bao trdm len chflc nang
10
NGHliN CUU TRUNG QUtfC sfii 11(99) • 2009Vai trd xa hoi cua Nha nudtcTrung Quoc.
cua nha nUdc. Vi the, Trung Qud'c da xem nhe, tham chi khdng quan tam den vai trd phuc vu nhu ciu chung cua xa hdi, phd mac djch vu cdng cho cic ddn vj kinh te hoac td chdc cfl dan. Da den ldc Viet Nam p h i i tinh ky va thflc hicn cd hieu qua vai trd xa hdi cda nha nfldc.
Thflc te cho tha'y, cac hien tfldng bat hpp ly dien ra trong ddi sd'ng xa hpi tai cac khu dan cfl, ca thanh phd' Idn ndng thdn ngay cang trd nen phd bien va nghiem trpng. Dd la quyen Ipi chfnh d i n g cda ngfldi dan bj xam pham, trat tfl trj an khdng dam bao, ngfldi ngheo ddi, tan tat, that nghiep, ngfldi gia cd ddn, tre em khdng ndi nfldng tiia...khdng dflpc quan tam dung mdc, v.v... Vay nhflng, cac cd quan cdng quyen nha nfldc hoac ngoanh mat Idm ngd, hoac chUa cd bien phap giai quyet thoa d i n g . Dieu dd cd nghia, nha nUdc chUa thflc hien ddng chdc nang xa hdi, chfla d i p flng dfldc muc tieu dan sinh, vi cupc sdng con ngfldi. Trung Qud'c cho r i n g , trong didu kien kinh te thj trfldng ngay cang hoan thien. thi chflc nang djch vu xa hdi cda nha nfldc phai cang dfldc nang cao, theo tieu chi
"nha nfldc nhd, xa hdi Idn".
Ndi tdm lgi, Viet Nam cin luan giai va ddc ket nhieu hdn nda nhflng van de ly luan ve vai trd va chdc nang xa hdi cda nha nfldc, trong dieu kien xay dflng nen kinh te thj trfldng dinh hfldng XHCN. Vai trd va chflc nang dd cd nhdng net khac bict cd ban gi trong thdi ky thflc hien md hinh kinh to ke hoach h o i tap trung? C i n tich chflc nang quan
ly kinh te vdi chflc nang dieu hanh va phuc vu ddi sd'ng xa hdi ra sao? Muc ti^u Idn lao dd'i vdi vai trd cua nhd nfldc la phai dap dng cic tieu chi va nhu c i u sd'ng, nhu ciu cdng cdng cua ngfldi dan.
Cd nhfl vay, nha nfldc mdi ddng ddng vj tri cda minh, mdi thflc sfl la nha nfldc
"cda dan, do dan, vi dan".
2. Ve phuong dien thuc ti^n
Vai trd va chdc nang nha nfldc trong nen kinh te thj trfldng XHCN la van de da dflpc ban luan rat nhieu trong thdi gian qua. Thflc tien cung da chdng td nhieu khau yeu kem, cin dieu chinh va ddi mdi trong quan ly va dieu hanh xa hdi cda he thd'ng nha nfldc. Hdn hai mfldi nam ddi mdi, tfldng tfl nhfl Trung Qud'c, bd may cdng quyen nha nfldc da qua tap trung vao viec thdc ddy kinh te p h i t trien, vi the chd y khdng ddng mdc, tham chi coi nhe chdc nang phuc vu ddi sd'ng xa hdi. Tfl kinh nghiem Trung Qudc va thflc te dat nfldc, trong thdi gian tdi, Viet Nam cung can dieu chinh, thay ddi chdc nang q u i n ly, phat huy vai trd xa hdi cua nha nfldc nhieu hdn nfla, n h i m phuc vu tot hdn nhu ciu sd'ng cua ddng dao ngfldi dan.
2.1. Phdt huy vai trd nhd nUdc trong viec hogch dinh vd thUc thi cdc chinh sach xd hgi
Cd the ndi, chinh sich xa hpi la khau bet sdc quan trpng, thu hut sii quan tam cua mpi t i n g ldp nhan dan. Bdi nd lien quan va anh hudng triic tiep den ddi
NGHliN CUU TRUNG QUCiC stf 11(99) - 2009.
11
PHUNG THI HUe
1 sd'ng, quyen ldi cua ddng dao cfl dan, dac
biet la ngUdi lao ddng. Hien cdn rat nhieu diem bat cap. khdng hpp ly va khdng thoa d i n g trong cac chinh sach xa hpi, gay thiet thdi ve ldi ich cho cac tang ldp cU dan, nhat la cfl dan ndng thdn va mien ndi. Ben canh dd la nhdng yeu kem trong khau dieu hanh va thiic thi cac chinh sach, khien mdt sd chinh sich hoac chUa phat huy hot hieu q u i , hoac trien khai khdng ddng dd'i tfldng.
He qua cua nd la ngfldi thua thiet cang thua thiet, ngfldi may man, thuan ldi lai dfldc flu dai nhieu hdn. Ndi each khic, nhieu chinh sich xa hpi da khdng dam bao dflpc yeu td' tao cd hdi cdng bang cho mpi t i n g ldp cU dan, tham chf lam sau sic them tinh trang bat binh dang trong xa hdi.
Da den ldc, can nhanh chdng p h i t huy vai trd phuc vu xa hdi cda toan bd he thd'ng cdng quyen nha nudc. nham muc tieu phat trien dan sinh. dam bao nhu ciu sdng ngay cang cao cda ddng did quan chdng nhan dan. Trfldc hot.
nha nUdc c i n hoach djnh chfnh sach dung va hien thiic trong mpt so' linh vUc sau day:
Tha nhdt, thUc thi chfnh sach tao viec lam va thu nhap dn djnh cho ngUdi lao ddng. Bay la yeu to'quan trpng hang dau.
bdi nd khdng chi dem lai cupc sd'ng no du cho ngfldi dan, ma cdn gdp phan lam dn djnh xa hdi. Dfldng nhien. chfnh sach nay lien quan den rdt nhieu chinh sach k h i c nhU: phat trien nganh nghe, nang
cao cha't lupng giao due dao tao, hpp Iy h o i k h a u phan bd ngudn Iflc, thu hut hieu qua ngudn vdn va cdng nghe nUdc ngoai, khuyen khich va md rdng boat dpng kinh doanh s i n xuat...
Tha hai, thiic thi chinh sich xoi ddi giam ngheo, chu y dac biet den cac khu vflc kem p h a t trien, cac t i n g ldp yeu the, can dupc Uu dai trong xa hpi. Mac du Viet Nam dUdc d i n h g i i la mdt trdng nhflng qudc gia lam tot cong t i c xoa doi giim ngheo, song thiic te cdn khdng it van de can ban thao va khac phuc.
Trong cac bien p h i p xoa ngheo, nha nUdc can chd trpng hdn nda den khau tao ngudn vdn va cd hdi viec Idm cho ngUdi lao ddng. Bdi viec Idm dn dinh chinh la yeu to' quan trpng n h i t gidp ngUdi lao ddng t h o i t ngheo. Ddng thdi, vfla phai thflc hien cic bien phap quan ly va sU dung hieu qua ngudn vd'n xoi ngheo. vfla phai hfldng ddn, chi dao ngfldi lao ddng dau tU s i n xuat ddng hudng. dn dinh.
Tha ba, tang efldng va md rpng chinh sach an sinh xa hpi. Hdn mUdi nam trd lai day, Trung Qud'c rat tich cUc tien hanh cai cich va hoan thien he thd'ng an sinh xa hdi, coi dd la diem tiia quan trpng trong ddi sd'ng cU dan. Cac chinh sach an sinh xa hdi cang hodn thien, ddi tfldng thu hfldng an sinh cang md rdng, tieu c h u i n an sinh cang cao, hang muc an sinh cang phong phd thi ldi fch ngUdi lao dpng c i n g dUdc dam b i o va nang cao.
Hien tai. cac chinh sach an sinh nhU bao
12
NGHliN CUU TRUNG QUOC stf 11(99) • 2009Vai tro xa hoi cua Nha nuticTrung Quoc...
hiem y te, bao hiem lao ddng, bio hiem than the, bao hiem dUdng lao, b i o hiem tha't nghiep,... d Viet Nam cdn nhieu khau chua hoan thien, dd'i tupng thu hUdng cdn ban hep. Dac biet, cac che dp an sinh chUa dupc md rdng phd bien den khu vUc ndng thdn, mien ndi. Dd la sU thieu cdng bang, bat cap vc chinh sach, the hien sii khiem khuyet, yeu kem trong vai trd va chdc nang cua nha nUdc.
De thiic hien vai trd djch vu cdng, nha nUdc c i n nhanh chdng hoach djnh va thUc thi hieu qua chinh sach an sinh xa hdi, tao chd diia dang tin cay cho ngUdi lao ddng.
Tha ta, thuc hien chinh sach giio due va dao tao ngudn nhan lUc hieu qua.
Giao due la nhan to'phat trien hang dau dd'i vdi mpi qud'c gia. khu vUc kinh nghiem thiic tien da chdng minh rd dieu nay. Vay nhUng, chinh sach va thUc trang phat trien giao due d Viet Nam cdn cd q u i nhieu van dc tdn dpng, khd cd the t h i o gd trong thdi gian ngan. Dieu dd the hien d rat nhieu khau: he thd'ng, chUdng trinh, dau tU, chat lUdng, hieu qua... cua giio due. Cd le. day la linh viic the hien rd nbd't vai trd hoach djnh va dieu hanh cbinh sach cda nha nfldc.
2.2. Ndng cao ndng liic qudn ly phdt trien xd hgi cda nhd nUdc
Mudn thiic hien td't chinh sich phat trien xa hdi cung nhU vai trd, chflc nang xa hdi, khdng the khdng nang cao nang Iflc quan ly p h i t trien xa hdi cda nha
nUdc. De lam dUpc dieu dd, cin chd y mdt sd' khau trpng yeu sau day:
Tha nhdt, tang cUdng he thd'ng giim sat cic cap. Cd the ndi, Viet Nam da xay dung dupc mdt he thd'ng giim s i t tUdng dd'i ddng bd, tfl trung Udng den dja phUdng, tai cic cd quan, ban nganh trong ca nUdc. Song hieu qua va muc tieu giam s i t cdn q u i xa vdi so vdi thiic te. Tinh trang kiem tra, giam s i t sai nguyen tac, giam s i t chieu le, hinh thdc, sai sU that van dien ra phd bien. Tham chi, cdng t i c giam s i t cdn vap p h i i sdc can Idn tfl cd che, tfl he thd'ng td chflc cda cac cd quan Dang va chinh quyen; sU phan cap theo nganh dpc trong he thd'ng giim s i t chUa minh bach, gay khd khan, ach tac trong nhieu khdu kiem tra giam sat. Vai trd xa hdi cua nha nUdc vi the chUa dupc p h i t huy, chdc nang n h i nUdc chUa dupc dat ddng vj tri. Bdi vay, mudn tang cUdng vai trd xa hpi cua nha nUdc, nha't thiet phai tang cUdng cdng tac giam sat cac cap, bae gdm giim s i t cua cac td chdc xa hdi, md rdng quyen giam sat eua nhan dan treng viec thUc hien cic chinh sach xa hdi.
Tha hai, thiic hien dan chu cd sd theo nguyen tac dan biet, dan ban, dan lam, ddn kiem tra. C i n sdng phing thfla nhan, dan chd cd sd chfla dfldc thflc hien sau rdng d Viet Nam. Rat nhieu viec lien quan den quyen Ipi chinh d i n g cua ngUdi dan chfla dfldc thdng bio cdng khai. minh bach, chfla ndi den khau dan dfldc ban va dflpc kicm tra. Thdm chf NGHliN CliU TRUNG QUOC $611(99) - 2009
= 13
PHUNGTHIHUE
khdng it trfldng hdp ldi fch ngfldi dan bj xam hai trfldc sfl cau ket n g i m gifla mdt so phan td tieu cUc trong chfnh quyen vdi cac the lUc cd sdc manh ve tai chinh.
Neu khdng thflc hien dan chu cd sd mpt each hieu qua va thiet thiic thi nha nUdc khdng the hoan t h a n h sd menh vi dan phuc vu.
Tha ba, hoan thien he thd'ng phdng chd'ng tham nhung cic ca'p. Tham nhung da trd thanh can benh nan y dd'i vdi Viet Nam. Nd an mdn dao ddc xa hdi, lam giam niem tin cua nhan dan va xam hai ngdy cang nghiem trpng den ldi ich qud'c gia, de doa thanh qua cua cdng cupc ddi mdi dupc thiic hien bang tam buyet, tri tue cua toan dan tpc. Mudn nang eae nang Iflc c i m quyen cua Dang, cda nha nUdc, nham phuc vu td't hdn ldi fch chung cua nhan dan, khdng the khdng trfl giai can benh tham nhung dang bam re, lan nhanh trong mpi linh vflc kinh te, xa hdi, trong cic td chdc, ddn vi, ke ca he thd'ng cdng quyen nha nfldc. Dd phdng chd'ng tham nhung, can phai thflc thi nhieu chinh sach va bien phap hien thiic.
Dd la: hoan thien bd may phdng chd'ng tham nhung, tfl trung Udng den dja phfldng; xay dflng cd che giam sat tham nhung theo chieu dpc, ban che td'i da the' lUc can trd cong t i e thanh tra. giam sat tham nhung; tang efldng vai trd va quyen Iflc giam sat tham nhung cua cac td chdc xa hpi, cua quan chung nhan dan;
phat huy hieu qua quan ly tai chfnh cua cic cd quan hdu quan; trdng trj nghiem minh va triet de tpi tham nhung, ke ca
14 — = = -
ca'p cao nha't v.v... Lam dUdc nhU v^y radi cd the nang cao dUdc vai trd quan ly cua nha nUdc, gdp phan day nhanh tien dp p h i t trien dat nUdc, gid vflng h o i khi va cue dien dn dinh xa hpi.
Ket luan
Trong dieu kien xay diing nen kinh te thj trUdng XIICN hien nay, ca Trung Qud'c va Viet Nam deu c i n phat huy cao dp vai trd va trach nhiem xa hpi cua cic cd quan nha nUdc, n h i m dat tdi muc tieu phuc vu td't hdn nhu c i u nang cao ddi sd'ng vat chat tinh than cua ddng dao nhan dan.
Qua cic ky dai hpi Dang, Trung Qudc da lin Iflpt nha'n manh muc tieu trpng diem trong chinh sach p h i t trien dat nUdc.
Trudc Dai hdi XVII (nam 2007), Trung Qud'c coi trpng 3 yeu to': kinh te, chinh trj va van hoa, the hien b i n g quan diem xay diing nen "van minh vat chat", "van minh tinh t h i n " (nha'n manh tfl Dai hdi XII) va
"van minh chinh trj" (neu trong Dai hdi XVI). Xuat phat tfl muc tieu "dan sinh", lay con ngfldi lam gdc, Dai hpi XVII Dang Cdng s i n Trung Qud'c da neu them quan diem "van minh sinh thai", chu trUdng nang cao mdt budc cha't lUdng sd'ng cua ngfldi dan. Ndi each khac, phat trien ddi sd'ng xa hpi dfldc coi la tieu chi quan trpng trong nhflng thap nien d i u the' ky XXI.
Bdi the, quan diem p h i t trien dat nUdc cua Trung Qud'c cd sU dieu chinh mdi: tfl
"tam vj nha't the" (bao gdm kinh te, chi'nh trj, van hoi) sang "td vj nha't the" (kinh te, chinh trj, van h o i va xa hdi). Dieu dd the bien rd ca bUdc chuyen trong vai trd va NGHliN CUU TRUNG QUOC sff 11(99) - 2009
Vai tro xa hgi cua Nha nirdcTrung Qudc.
chdc n a n g cua n h d nUdc - chdc n a n g phuc vu xa hpi. Dd c u n g la phUdng each de T r u n g Qud'c thiic hien m u c tieu xay diing xa hdi hai boa, t r e n mpi linh vflc, dd'i vdi mpi t a n g ldp xa bdi.
D e thflc h i e n m u c t i e u d d n g i i u , nUdc m a n h , xa hpi cdng b a n g , d a n chu, v a n m i n h , Viet N a m k h d n g t h e k h d n g ddi mdi va dieu c h i n h chdc n a n g djch vu xa hdi c u a n h a nUdc. N h i nfldc k h d n g chi la cdng cu q u a n ly va dieu h a n h b o a t ddng k i n h te - xa hdi, m a cdn la cdng cu p h u c v u n h u c i u c h u n g cua cdng ddng.
T r o n g thdi g i a n tdi, bd m a y cdng q u y e n n h a nUdc k h d n g chi lam trdn, m a cdn phai n a n g cao va p h a t h u y hdn nfla vai trd, t r i c h n h i e m xa hdi trfldc n h u cau sd'ng ngay cang cao cua q u a n g dai q u i n c h d n g n h a n dan. Dd la mdt trong nhflng n h a n td q u a n trpng dUa xa hdi Viet N a m tien len rapt n i c t h a n g mdi, gdp p h i n tao nen n h i e u t h a n h tiiu rflc rd hdn t r o n g cdng cude ddi mdi, h i e n dai boa da't nUdc.
*
CHU THICH:
(1) Luu Kiet " Chu bien (2007): Tien trinh phdt trien chinh tri Trung Qudc ndm 2001, Nxb Thdi sU, t r a n g 106
(2) Tbeo:http://rinancenews..sina.com/
dwworid/000-000-107-103/202/2008-11- 21/073537138.shtml
TAI LIEU THAM KHAO
T i e n g V i e t
1. Ly Thiet Anh (2002): Vi cdi cdch md cda ciia Trung Qudc (sach djch), Nxb Khoa hpc xa hpi
2. P h u n g Thj Hue.- Mgt so'vd'n di ve mo hinh phdt trien xd hgi vd qudn ly phdt trien xd hgi cua Trung Qudc, Nghien cflu T r u n g Qudc, sd 4/2007
3. Nguyen Xuan Cfldng: Quan diem phdt trien khoa hgc - diem nhdn ly ludn cua Dgi hgi XVII Ddng Cgng sdn Trung Qudc, so'9/2007
4. Hoang The Anh: Bdo cdo chinh tri Dgi hgi Ddng Cgng sdn Trung Quo'c lan tha XVII: Xdy diing xd hgi vdi cdi thien ddn sinh Id trgng diem, Nghien cflu Trung Qud'c, sd 9/2007
T i e n g T r u n g Q u o c
1. Bdo cdo Chinh tri Dgi hgi XVI Ddng . Cgng sdn Trung Quo'c, Nxb Nhan dan,
2002
2. Luu Kien Vu (2006): Dgc sdc Trung Quo'c vd mo hinh Trung Qudc, Nxb N h a n dan
3. Bdo cdo Chinh tri Dgi hgi XVII Ddng Cgng sdn Trung Quo'c, Nxb N h a n dan, 2007
4. Ly Bdi Lam (2006): MUdi bdi gidng vi xd hgi hdi hod, Nxb Van hien Khoa hpc xa hdi
5. Dang Vi Chi - Chu bien (2008J; Doi mdi the che qudn ly xd hgi, Nxb Vien Khoa hpc xa hpi ThUdng Hai
10. Dinh Nguyen True - Chu bien (2006): Qudn ly phdt trien xd hgi, Nxb Kinh te T r u n g Qudc
NGHliN CUU TRUNG QUdC so 10(98) - 2009
