Tham hut ngan sach cua Viet Nam thuc trang va giai piiap
ThS. Le Thu Giang
Tom tat
Tham hut ngan sach la mot vSn dk ma moi quoc gia tren the gioi Shu gap phai. Ngay ca mot ctfcmg qu6c kinh ti nhu- My cung phai do!
mat vdi van de nay, va tat nhien Viet Nam cung khong ngoai le. Viec xu* ly tham hut Ngan sach Nh^ nu-d-c (NSNN) la mot van de nhay cam, bdi
no khong chi tac dong tru'd'c mat doi vdi nen kinh t l ma con tac dong den s y phat trien ben v&ng ciia moi quoc gia. Trong bdi canh nen kinh te toan cau cd nhirng bien dong Idn nhu': gia dau tang cao, khung hoang tai chinh tai My, hay van nan no* cong 6* Chau Au, tinh trang lam phat dien ra nhieu nu'O'e tren the gidi..., viec tim ra giai phap de dieu chinh tham hut ngan sach d*
cac quoc gia tren the gidi ndi ehung va o" tai Viet Nam ndi rieng la hit sire cap bach va can thiet.
6^ nu'O'e ta, mire do tham hut ngan sach ngay eang gia tang va tae dong tieu eye tdi doi song nhan dan eung nhir tdi toan bo nen kinh te. Day chinh la mot trong nhirng nguy co" lam khiing
hoang nen kinh tl.
Abstract
As we loiow, the budget deficit is a problem that all countries of the world are experiencing. Even economic powers such as the United States also faced this problem, and of course Vietnam is no exception.
The handling of the state budget deficit is a sensitive issue, because it is not only the immediate impact on the economy but also to the sustainable development of each country. In the context of global economic fluctuations such as: high oil prices, the financial crisis in the U.S., or the debt problems in Europe, inflation takes place all over the world..., the finding a solution to adjust the budget deficit in the country in the world in general and in Vietnam in particular is very urgent and necessary. In our country, the budget deficit is increasing and negative impact on people's lives as well as to the entire economy. This is one of the risks of economic crisis.
ThS. Li Thu Giang KhoaQ" iy^^'^f DT: 09^''6S6586
1. Ccsd' ly thuyet
Ngan sach Nha nuo-c la toan bp cae khoan thu, chi cua Nha nuo'c trong du toan da duge ca quan nha nuo'c co t h I m quyln quylt djnh va duge thye hien trong m6t nam d l dam bao thue hien cae chCpc nang va nhiem vu eua nha nuo'c. NSNN phan anh cac quan he kinh t l phat sinh gan liln vo'i qua trinh tao lap, phan p h l i , SLP dung quy t i l n te tap trung cua Nha nuo'c khi Nha nuo'c tham gia phan phli cac nguon tai chinh quIe gia nham thye hien cac chCpc nang cua Nha nuo'c tren ca sa luat dinh.
Tham hut ngan sach trong kinh t l hpc vT m6 va kinh t l hpc e6ng epng la tinh trang cac khoan chi cua NSNN (ngan sach chinh phu) 16-n han cac khoan thu, p h l n chenh lech chinh la tham hut ngan sach. Truang hgp nguge lai, khi eae khoan thu 16-n han cac khoan chi duge gpi la thang du ngan sach.
Thu cua chinh phu kh6ng bao g I m khoan di vay. Di vay chinh la mpt each ma chinh phu tai trg cho tham hut ngan sach. Trong Ijch SLP, phat hanh them t i l n da tLPng la mpt each tai trg cho tham hut ngan sach, nhung do hau qua nghiem trpng cua no la d i n d i n lam phat 6- mCrc cao nen ngay nay each nay h l u nhu kh6ng duge chinh phu cua b i t CCP quIc gia nao SLP dung nO'a. Do chinh phu bu dap eho tham hut ngan sach bIng each di vay, nen luy k l eae khoan tham hut ngan sach chinh phu d i n mpt tho'i d i l m nao do chinh la ng chinh phu.
B = T - G Trong do:
B la hieu s l giCpa thu va chi trong ngan sach nha nuo'c
T la cae khoan thu trong ngan sach G la cac khoan chi trong ngan sach
B < 0 iTham hut ngan sach
Tai chinh eong hien dai phan loai tham hut ngan sach thanh 2 loai:
*Tham hut ca ciu: La cac khoan tham hut dijeac quylt djnh bo-i nhO'ng chinh sach tuy biln cua chinh phu nhu quy dinh t h u l sult,trg c l p bao h i l m xa hpi hay quy m6 chi tieu cho giao due, quIe ph6ng...
*Tham hut chu ki:
La cac khoan tham hut gay ra bai tinh trang cua chu ki kinh tl,nghTa la bo-i mu-c dp cap hay thIp cua san lugng va thu nhap quoc dan. Vi du khi n I n kinh t l suy thoai ty le thIt nghiep tang nen se dan d i n thu ngan sach tu- t h u l giam xulng trong khi chi ngan sach cho trg c l p thIt nghiep tang len.
SO 13-2013
7S
KHOA HOC & CONG NGHE
Gia trj tinh ra t i l n cua tham hut ca c l u va tham hut chu ky duge tinh toan nhu sau:
Ngan sach thye co: liet ke cac khoan thu, chi va tham hut tinh bang t i l n trong mpt giai doan nhlt djnh (thu6'ng la mpt quy hoac mpt nam).
Ngan sach ca c l u : tinh toan thu, chi va tham hut cua chinh phu se la bao nhieu n l u n I n kinh t l dat mCpc san lugng film nang.
Ngan sach chu ky: la chenh lech giO'a ngan sach thye CO va ngan sach ca c l u .
Viec phan biet giO'a ngan sach ea e l u va ngan sach chu ky phan anh sy khac nhau giO-a chinh sach tai chinh chinh sach I n djnh tuy biln va chinh sach on djnh t y dpng. Viec phan biet hai loai tham hut tren day co tac dung quan trpng trong viec danh gia anh huo-ng thye su cua chinh sach tai chinh khi thye hien chinh sach tai chinh mo- rpng hay that chat se anh huo-ng d i n tham hut ngan sach nhu t h i nao giup eho chinh phu co nhO-ng bien phap dilu chinh chinh sach hgp ly trong tu'ng giai doan cua chu ky kinh t l .
Co t h i coi day la c6ng eu cua chinh sach tai khoa d l tang truo-ng kinh t l . Tuy nhien, no se giam t i l t kiem npi dia, giam d I u t u tu nhan, hay gia tang tham hut can can tai khoan vang lai, giam tang truo-ng trong dai han, giam nilm tin d l i vo-i nang lyc d i l u hanh vT m6 cua chinh phu.
Tham hut cOng lam tang mCrc lam phat ky vpng cua nguo'i dan va eua cac nha d I u tu vi hp eho rang Chinh phu truo'c sau gi cOng se phai in them t i l n de tai trg tham hut.
Nha nuo-e bupe phai phat hanh them t i l n d l tai trg tham hut va dilu nay d i n to'i lam phat.
Tham hut lam tang ng quIe gia, khiln sy tang truo-ng cua san lugng f i l m nang cham lai. Cac nha hoat dpng chinh sach kh6ng t h i hoac kh6ng s i n sang SLP dung cac goi kich thich tai chinh dung tho'i diem. De bu lai eae khoan tham hut chinh phu bupe phai tang t h u l hoac vay ng th6ng qua phat hanh trai philu. T h u l lam meo mo n I n kinh t l , gay ra ton thIt v6 ich v l phue Igi xa hpi va cac doanh nghiep phai chju ehl phi lo'n han, lam giam dpng lyc san xult va kha nang canh tranh. D i n g tho'i mCpc tieu dung cOng giam do do giam tong c l u . Tom lai, tham hut ngan sach cao, keo dai de dpa sy on djnh vT m6.
2. ThiPC trang tham hut ngan sach Viet Nam Tham hut ngan sach giai doan 2005-2006
Bao cao cua Oy ban Kinh t l Ngan sach eho bilt, tong thu can d l i NSNN nam 2004 vugt 25% khoang 38.103 ty d i n g so vai dy toan. Trong d6, h l u h i t eae khoan thu d I u vugt dy toan nhu nha dIt, d I u th6... Tuy nhien, mpt s l khoan thu quan trpng kh6ng dat yeu e l u nhu: thu tu' kinh t l quIe doanh giam 1.525 ty d i n g do mpt bp phan dpanh nghiep nha nuac kinh doanh kem hieu qua. Ben canh d6, quylt toan chi NSNN nam 2004 nam 12,3% kho§ng 23.000 ty d i n g so vo'i dy toan, trong do chi ngan sach Trung uang tang 0,5%, chi ngan sach dja phuang tang 27,8%. Viee tang ehl ngan sach so vo-i du toan la do nhilu khoan chi vugt dy toan nhu: Bp Giao tii6ng Van tai vugt 10,5%, Bp K l hoach va O l u t u vugt 113,1%.
T i n g hgp k i t qua k i l m toan nam 2005 d l i vo-i nien dp ngan sach nam 2004, KTNN da phat hien, kiln nghi tang thu, giam chi va dua vao quan ly qua ngan sach 4.408 ty
d i n g , cu t h i nhu sau: tang thu NSNN 789 ty dong, giam chi 708 ty d i n g , dua vao quan ly qua NSNN 2.164 ty ding va kiln nghj xu' ly cac khoan tam thu, tam giO', ng dpng t h u l do KTNN xac djnh tang them 747 ty d i n g .
Tuy nhien, v i n c6n mpt s l khuylt d i l m , sai pham xay ra trong nhilu nam v i n chua c6 giai phap khIc phue mot each can ban nhu: d y toan nhieu dja phuang lap va duge giao chua tich eye va sat thye t l ; du toan thu sy nghiep thIp han nhilu so vo'i thye hien nam truac; chi hanh chinh 6- nhilu dia phuang vugt dy toan r l t cao; vay dIu t u xay dyng ca ban vugt mCpc quy djnh, SLP dung vugt thu kh6ng dung t h I m quyln; hieu qua san x u l t kinh doanh cua doanh nghiep nha nuo-c con r l t thIp, c6ng tae XLP ly ng, giam sat tai chinh doanh nghiep nha nuac con han e h l . . . Dae biet, viee SLP dung kinh plii cac du an, chuang trinh muc tieu sai muc dich, sai nhiem vu chi eon diln ra kha pho b i l n .
Theo Bp Tai chinh, tong thu ngan sach trong nam, nguIn thu trong nuac uo-c dat 132.000 ty d i n g , thu tO dIu khi khoang 63.400 ty d i n g , tu' t h u l XNK 40.000 ty ding va vien trg kh6ng hoan lai khoang 2.500 ty ding. Ngoai ra, khoang 8.000 ty d i n g trong NSNN nam 2005 cung se duge chuyin sang nam 2006. Trong s l nguIn thu ngan sach trong nuac (khong k l thu tCp d I u th6) thi thu tCp kinh t l quoc doanh dat 42.243 ty d i n g , doanh nghiep FDI la 27.807 ty d i n g , eon lai la thu tu- eae loai t h u l .
Trong khi do, Bp Tai chinh uo-c tinh tong chi ngan sach nam 2006 la khoang 294.400 ty d i n g khoang 81.580 ty d i n g se duge d I u t u phat trien kinh t l , 131.470 ty ding eho eae hoat dpng q u I c phong, an ninh, quan ly hanh chinh va cac v i n d l kinh t l xa hpi khac, 29.197 ty ding eho chi cai each t i l n luang va khoang 40.800 ty ding de tra ng. Khoang 11.350 ty d i n g se duge bo xung vao quy dy phong, dy tru' tai chinh.
Cae khoan thu npi dja dat 55,1% k l hoach nam, trong do thu tLP kinh t l q u I c doanh 56,9%; thu tCp doanh nghiep CO von d I u t u nuac ngoai (kh6ng k l d I u th6) 45,2%; thu t h u l c6ng, thuang nghiep va djch vu ngoai quIc doanh 60,1%; t h u l thu nhap d l i vo-i nguai c6 thu nhap cao 59,7%; thu x l s l kiln t h i l t 64,2%; cac khoan thu v l nha d I t 52,3%; thu tu- d I u th6 dat 60,7%. Thu can d l i ngan sach tu" hoat dpng x u l t nhap k h i u 53,6%, trong do thul x u l t nhap khIu va tieu thu dac biet hang nhap khIu flat 66%; t h u l gia trj gia tang hang hoa nhap khau dat 53,1%.
Tong chi NSNN 7 thang uo-c tinh tang 17,5% so vo-i cung ky nam truac va dat 54,4% k l hoach nam, trong do chi d I u t u phat trien dat 51,4% (chi d I u t u xay dung ca ban 51,7%); chi tra ng va vien trg 55,7%; chi thuo-ng
Mot so noi dung di/ toan NSNN nam 2006
+ Tong s6 thu NSNN 237.900 ty ddng, bang 24,5% GDP (tinh ca 8.000 tydSng vuxyt thu nam 2005 kit chuyin sang 2006 thi ting thu NSNN la 245.900 ty dong)
+ long s6 chi NSNN 294.400 ty dong
+ MLK boi chi NSNN: 48.500 ty dong, bang 5%
GDP
(Nguon: Nghj quyet cua Quoc fi6i ve di/ toSn NSNN nam 2006)
100000 80000 60000 40000 20000 0
A4.mjyo . 4 ™ A - s ^
66200 56500 ^ B 48500 ^ _ ^ 1
illi
6.00%
.50%
5.00%
4.00%
3.00%
2.00%
1.00%
0.00%
2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011(F)
^ • i Tham hut ngan sach (ti d.) —h— % GDP
Hinh 1 . Bieu dd 1 Tham hut ngan sach Viet Nam giai doan 2005 - 2011 xuyen 58,7% (Chi sy nghiep kinh t l 62,7%; chi quan ly
hanh chinh 59,5%; chi luang huu va bao dam xa hpi 59,1%; chi y t l 57,9%; chi giao due, dao tao, day n g h l 57,8%. Bpi chi NSNN 7 thang nam 2006 bang 53,3% mu'c bpi chi dy kiln ca nam, trong do 70% d\jeqfc bu dap bang nguIn vay trong nuo-e va 30% vay nuo-c ngoai.
Tham hut ngan sach nam 2007
Trong ky hpp thu' 10 Chinh phu trinh QuIc hpi muc tieu thu, chi ngan sach nam 2007 nhu sau "Ting thu NSNN tren 274 nghin ti d i n g , bang 24,2% GDP va tang 15,5%;
tong chi NSNN 347 nghin ti d i n g , tang 17,7% so vai dy toan nam 2006; bpi chi NSNN bIng 5% GDP"
v l mat s l lieu c I n c6 s y chuan hoa d l bao dam tinh so sanh va danh gia muc tieu cung nhu thye hien sau nay. Muc tieu tong thu NSNN nam 2007 chi c6 274 nghin tl ding, n l u so vo-i d y toan nam 2006 thi tang 15,2%, nhung do thye hien vugt d y toan, nen n l u so vai mCpc 258 nghin ti d i n g thye hien eua nam 2006 (da duge Bao cao eua Chinh phu d l cap trong p h l n thu- nhlt) thi chi tang khoang 6,2%. Do la muc tieu r l t thIp, eon thIp han ca t i c dp tang truang kinh t l theo gia so sanh (chua k l tang gia); do do viee thu ngan sach nam se lai vugt d y toan mpt each qua d l dang (9 nam lien t i l p vugt d y toan kha cao). Noi each khac, d l tang 15,5% so vai nam truac (so vai s l thye hien), thi tong thu NSNN nam 2007 phai dua len khoang 298 nghin ti d i n g , ehCp kh6ng phai chi c6 274 nghin ti dong.
Khi muc tieu tong chi NSNN nam 2007 la 347 nghin ti ding, so vo'i s l thuc hien nam 2006 (315 nghin ti ding) thi chi tang 10,2%. Do cOng la mCpc thIp bai chi cao han t i c dp tang truo-ng kinh t l co vai p h l n tram. Theo muc tieu nkm 2007 (GDP dat 1.132 nghin ti d i n g , tong thu 274 nghin ti d i n g , tong chi 347 nghin ti ding), thi bpi chi la 73 nghin ti d i n g , tang 16 nghin ti d i n g va bpi chi so vai GDP theo muc tieu len d i n 6,4%, chu- kh6ng phai chi c6 5%
nhu muc tieu de ra.
7/,^ hut ngan sach nam 2008
C j l i nam 2008 x u l t hien l<hung hoang tai chinh toan c l u t i c dp tang truo-ng kinh t l giam sut. Trong nuo-c lam
phat r l t cao (22.97%), nhilu doanh nghiep bj thua 16, dong eu'a, giai the, pha san. Chinh phu lai han c h i nhap khIu mpt s l mat hang khong c I n thilt va x u l t khIu san pham th6 tang thu cho Chinh phu nen hoat dpng x u l t khau hang h6a sang thj truang t h i giai giam manh dac biet thi tru6-ng My va Chau Au. Hoat dpng x u l t k i i l u eliilm 60%
GDP do d6 bj giam sut manh. Trong khi d6, nguIn v i n d I u tu vao Viet Nam giam sut nhu: v i n FDI, FPI, nguIn kilu h I i , nguIn v i n ODAtu' Nhat bj c i t len to-i 63.7 ty yen (khoang 700 trieu USD). Ca c l u t h u - Chi NSNN thay d l i lam cho nguIn Thu vao NSNN giam. Thien tai, 10 lut, djch benh x u l t hien nhu djch cum gia d m H5N1, djch s i t s u i t huylt, djch Ign tai xanh lam thiet hai han 12.000 ty d i n g , Chinh phu phai chi trg e l p eho nhO-ng hp gia dinh chan nu6i (theo bao cao Chinh phu). Truo-ctinh trang kho khan eua n I n kinh t l Chinh phu phai dua ra g6i kich c l u nham kich thich d I u t u va tieu dung.
Tham hut ngan sach nam 2009
Theo bao cao eua Chinh phu eho UBTV QuIe hpi ngay 14-4-2010 v l viec thye hien NSNN nam 2009, thu ngan sach vugt 51.690 ty dong so vo'i dy kiln thu da bao cao QuIc hpi tai ky hpp thCp 6. Theo nghj quylt tren, s l thIt thu giam, nen so bpi chi ngan sach phai giam tuang Cpng. Day la nam bpi chi NSNN r l t cao: 6.9% (bilu d l 1)
Trong b l i canh khung hoang kinh t l t h i gio-i, gia d I u giam manh khiln nguIn thu tu- tai nguyen giam, doanh nghiep va nhan dan duge mien giam nhilu khoan t h u l nhung, b i t c h i p tinh hinh d6, thu ngan sach 2009 v i n vugt 13,4% so vo-i du toan, vugt so vo-i bao cao cua Chinh phu thang 10-2009 la 51,7 ngan ty d i n g . D l y la mpt thanh tich r l t x u l t s l e .
Nhu vay, tong thu ngan sach 2009 thye sy la: 390,65 + 51,69 = 442,34 (ngan ty ding).
Nam 2009, theo bao cao cua Bp Tai chinh con s l tham hut ngan sach khong bao g I m chi tra ng g l e la 3,7%
GDP, trong khi do con s l tuang Cpng cua Ngan hang Phat triln Chau A (ADB) va Quy T i l n te QuIe t l (IMF) cao han nhilu, l l n lugt la 6,6% va 9,0% GDP.
Trung binh trong hai nam 2009-2010, tham hut ngan
SO 13 2013
77
KHOA HOC & CONG NGHE
2005-2009
0.7%
2010
-5.5%
-7.0%
•<o s
191 ^
•S e> s *
Ml
a B g « Q, M '^ Z,
<« •« a .S "2 <"S-
« «=? .5 >• "S : -E ^
Clui thich: Sdlieu uaui2010 la udc tiiih. Nguon: Economist Intelligence Unit.
Hinh 2. Bieu dd 2 - Tham hut ngan sach cua Viet Nam va mot sd nu'dc chau A (2005 2009)
sach eua Viet Nam thupc dien cao nhlt so vo-i cac nu6-c trong khu vye, vao khoang 6% GDP/nam. Con s l nay g I p khoang 6 l l n so vo'i eon s l tuang Cpng eua Indonesia, g I p 2 l l n so VO'I Thai Lan (bilu d l 2)
Tham hut ngan sach nam 2010 • 2011
TO' thang 1 d i n thang 8/2010, tham hut NSNN eua Viet Nam vugt mu-e 2 ti d6 la. T i n g thu NSNN la 315,5 ngan ti ding (tuang duang vo'i khoang 16,09 ti d6 la) trong khi ting chi NSNN la 353,4 ngan ti d i n g (tuang duang vo'i 18,14 tid6 la).
MCPC tham hut t r i m trpng nhlt trong vong nhilu nam qua, so vai cac mCpc tham hut 66,2 ngan ti dong (nam 2008), 56,5 ngan ti d i n g (nam 2007), 48,5 ngan tl d i n g (nam 2006) va 40,7 ngan ti d i n g (nam 2005), theo bao cao cua Bp Tai chinh va K l hoach va d I u t u .
Tham hut ngan sach dien ra lien tue trong khoang han mpt thap ki qua va co mCpc dp ngay eang gia tang va n6 duge SLP dung nhu mpt e6ng cu trong chinh sach tai kh6a d l kich thich sy tang truo-ng kinh t l . Cu t h i , tham hut ngan sach khong bao g I m chi tra ng g l e cua Viet Nam trung binh trong giai doan 2003 - 2007 chi la 1,3% GDP, nhung eon s l nay da tang han g I p d6i len 2,7% GDP trong giai doan 2008 - 2012.
Nhu vay tham hut ngan sach lien tue da keo theo s u gia tang nhanh eua ng e6ng trong nhu-ng nam qua. Tong ng c6ng eua Viet Nam da tang tu' khoang 40% GDP tu' cull nam 2007 len tai 57% GDP vao euli nam 2010 va chi giam d6i chut vao nam 2011. Cung tho-i gian do, ng nuo-c ngoai cua Viet Nam cOng tang tu- 32% len to'i g i n 42% GDP.
TA7am hut ngan sach nam 2012
Thing ke tCp The Economist eho thIy, trong vong mpt nam qua, chi s l gia tieu dung (CPI) cua Viet Nam cao thCp 3 trong 27 n I n kinh t l mo-i noi. Trong khi do, Viet Nam lai thupc nhom 10 nuac eo mu-c dp giam t i c dp tang truo'ng GDP lan nhat vo-i giam tren 1 % (trung binh 3 nam so m I c
10 nam truo-c). Nam 2012, n I n kinh t l v i n t i l p tue phai khae phue nhO'ng he qua de lai tCp nhO-ng y l u kem eua cae nam truac do. T i e dp tang truang GDP co xu huo-ng giam, lam phat cao, tham hut thuang mai va tham hut ngan sach nang n l . Trong khi d6, VND lai bj danh gia la d i n g t i l n y l u kem n h l t chau A. Trong 9 thang d I u nam CO g i n 50.000 doanh nghiep, chilm 9% tong s l doanh nghiep trong nuac phai dong eCpa. S l doanh nghiep dong CLPa CO t h i len to-i 30-35%, tCpc la g I p 3-4 l l n eon s l eong b l , CO t h i thIy duge tinh nghiem trpng eua tinh hinh.
3. Cac nguyen nhan dan den tham hut Ngan sach Nha nu'd'C
Nguyen nhan khach quan:
Truo'c h i t , do n I n kinh t l suy thoai theo tinh ehu ki va khung hoang tai chinh toan c l u la nguyen nhan lam cho NSNN bi tham hut, thu nhap trong nuo'c bj thu hep lai, nhung nhu e l u chi luon tang len de giai quyet nhO'ng kho khan mai v l kinh t l va xa hpi. D i l u do lam eho mu'c bpi chi NSNN tang len. MCPC bpi chi dp tae dpng cua ehu ky kinh dpanh gay ra duge gpi la bpi chi ehu ky. Con trong giai doan kinh t l p h l n thjnh, thu cua Nha nuo-c se tang len, trong khi chi kh6ng phai tang tuang u'ng. D i l u do lam giam mCpc bpi ehl NSNN.
Ngoai ra con do thien tai, cac y l u to ben ngoai ma Chung ta kh6ng kiem soat duge h i t .
Nguyen nhan chu quan:
Cach thCpc quan li va d i l u hanh ngan sach chua hgp li. Chung ta mo-i xay dung chinh sach thu nhung lam t h i nao de co nguIn thu thi chinh sach tai khoa chua d l cap mpt each thoa dang nen nguIn thu giam sut cung co phln do chinh sach tai kh6a tao ra. Trong khi do, viec thye hien chinh sach tai khoa chua dwac nghiem, cac quy djnh, quy c h i tai chinh chua thye hien t i t . He t h i n g phap luat ta c6n nhilu b i t cap, su quan li chua chat che da tao k§ ha cho cac ea nhan, to chu-c Igi dung de t r I n thue, gay thIt thu t h u l mpt lugng dang k l cho NSNN... Ben canh do.
cham thu lam anh huang to-i cae khoan chi ngan sach khac gay tham hut ngan sach nha nuac.
Tinh tr^ng d I u t u dan trai gay lang phi 6- cae dja phuang v i n chua duge khac phue triet d l , t i l n dp thi c6ng nhO-ng d y an trpng d i l m quIc gia con cham va thilu hieu qua, da gay lang phi nguIn NSNN va kim ham su pliat triln cua cac vung m i l n , la nguyen nhan chinh d i n din tham hut NSNN. Do do, c I n phai can nhae va k i l m tra xem toan bp s l bpi chi SLP dung d l chi d I u t u phat trien cho cac du an trpng d i l m va hieu qua qua d6 tao them cong an viec lam, tao da cho n I n kinh t l phat triln, tang kha nang thu NSNN trong tuang lai hay kh6ng. Ben canh do, nIn hanh chinh e6ng - djch vu e6ng cua ehung ta qua kem hieu qua. Chinh sy kem hieu qua nay lam eho tinh trang tham hut ngan sach eang tro- nen t r i m trpng.
Nhung Nha nuac lai chua chu trpng m l i quan he giO-a chi d I u t u phat triln va chi thuang xuyen. Day la mpt trong nhCpng nguyen nhan gay eang thing v l ngan sach va ap lyc vo-i bpi chi ngan sach (nhlt la ngan sach cac dja phuang). Chung ta eo t h i thIy th6ng qua ca c h i phan clp nguIn thu va nhiem vu chi giu-a cac c l p ngan sach va ca e h l b l sung tCp ngan sach c l p tren cho ngan sach clp duo'i. Ngan sach dja phuang duge phan e l p nguIn thu LPng vo-i cae nhiem vu chi cu t h i va duge xac djnh cu t h i trong du toan ngan sach hIng nam. Vi vay, khi cac dja phuang vay v i n d l d I u t u se doi hoi bao dam nguIn chi thuang xuyen d l b l tri cho viee van hanh cac c6ng trinh khi hoan thanh va di vao hoat dpng eOng nhu chi phi duy tu, bao du6-ng cac cong trinh, lam giam hieu qua d I u tu.
Chinh dilu do Iu6n tao s u eang thing v l ngan sach. D l CO nguIn kinh phi hoac phai di vay de duy tri hoat dpng hoac yeu e l u e l p tren bo sung ngan sach, ea hai truo-ng hgp d I u tao ap lue bpi chi NSNN.
Nhilu khoan thu, chi d l ngoai bang can d l i ngan sach nhu huy dpng bang trai philu chinh phu len d i n hang chuc ngan ti dong chi cho giao due, y t l , thuy Igi, d I u t u ca so- ha t i n g cua cac dja phuang, hay cae khoan vay va cho vay lai r l t lo-n cua Chinh phu. Chinh phu kich c l u qua 3 nguIn tai trg chinh la: Phat hanh trai philu Chinh phu, miln giam t h u l va SLP dung Quy d y trO- nha nuac. Su- dung g6i giai phap kich c l u mpt mat lam kich thich tieu dung, tang truang kinh te. Tuy nhien, se lam mu'c tham hut ngan sach tang r l t cao khoang 8-12%GDP. Hang nam Chinh phu cOng tam u'ng ngan sach tu' nguon eua Ngan hang Nha nuac, eho phep kh6ng han e h l chuyin nguIn NSNN tLP nam truo-c sang nam sau lam cho can d l i ngan sach eang kh6ng dung thye chit.
Quy m6 chi tieu cua chinh phu qua lan. Tang chi tieu eua chinh phu mpt mat giup n I n kinh t l tang truo-ng tam tho-i trong ngan han, nhung lai tao ra nhu-ng nguy ca b i t on lau dai nhu lam phat va rui ro tai chinh do sy thilu hieu qua eua cac khoan chi tieu c6ng va thilu ea e h l giam sat dam bao s y hoat dpng lanh manh cua he thing tai chinh.
Chi tieu cua chinh phu mpt khi vugt qua mpt ngu6'ng nao do se lam can tra tang truo-ng kinh t l do gay ra phan bo nguIn lyc khong hieu qua d i n to-i tham hut ngan sach nha nuo-c va c u l l cung la gay ra lam phat.
ivjl^.a nuo-c chu dpng SCP dung bpi chi NSNN nhu mpt cu sic ben cua chinh sach tai khoa d l kich thich s u tang
ta CO t h i nhan ra d i l u nay thong qua can d l i NSNN. D i u t u va tieu dung giam do chiu anh huo-ng eua chinh sach thIt chat d l k i l m e h l lam phat va on djnh kinh t l vT m6;
tinh hinh kho khan eua kinh t l t h i gio-i; cat bo hang rao t h u l quan d i n tai tang ap lyc canh tranh; lai s u i t huy dpng von cao va keo dai, gia cac mat hang nguyen vat lieu d I u vao san x u l t tang da dpi chi phi; ngoai ra la nguyen nhan quan trj tai chinh va quan trj Doanh nghiep eon han e h l . . . Mpt nguyen nhan khac cOng duge nhilu chuyen gia kinh t l neu ra la do ea e h l tai chinh con ruo-m ra, phCpc tap nen giai ngan eua cac dy an, e6ng trinh gap nhilu kh6 khan gay ton hai eho tang truo-ng kinh t l .
4. Cac bien phap khac phue tham hut ngan sach 4.1. Phat hanh tien
Khi NSNN tham hut, Chinh phu eo t h i tai trg s l tham hut cua minh bang each phat hanh them lugng t i l n ca so- M2, dac biet la trong truo-ng hgp n I n kinh t l d I t nu6-c suy thoai. Khi san lugng thye t l thIp han mu-e san lugng t i l m nang thi viec tai trg s l tham hut cua chinh phu bIng each phat hanh them lugng t i l n ca so- se g6p p h l n thye hien nhO-ng muc dich cua chinh sach I n djnh hoa kinh t l th6ng qua viec dua nIn kinh t l t i l n d i n g i n mu-c san lugng t i l m nang ma kh6ng gay lam phat. Nguge lai, khi nhu c l u eua nIn kinh t l qua manh (san lugng thye t l cao han mCpc san lugng t i l m nang) thi chinh phu kh6ng nen tai trg s l tham hut cua minh bang each tang nhanh lugng t i l n ca sa, vi nhu vay se eang kich tong c l u len cao va d l y san lugng thuc t l vugt xa mu'c san lugng t i l m nang, hau qua la lam tang lam phat.
Bien phap nay bu d i p NSNN duge dap u-ng mpt each nhanh chong, kh6ng phai tra lai, kh6ng phai ganh them cac ganh nang ng nIn. Tuy nhien, tai trg tham hut ngan sach theo phuang phap nay thi xu huo-ng se tao ra mpt tong c l u qua lan trong nIn kinh t l va lam eho lam phat tang nhanh. Nhu vay, bien phap nay e6 nhuge d i l m 16-n la chCra dyng nguy ea lam phat, gay tac dpng tieu eye d i n mpi mat do-i s i n g chinh trj, kinh t l va xa hpi.
4.2. Vay na
a) Vay ng trong nuo'c
Vay ng trong nuo-c duge Chinh phu thye hien duo-i hinh thu-c phat hanh e6ng trai, trai philu. C6ng trai, trai philu la nhO'ng chu'ng chi ghi nhan ng cua nha nuac, la mpt loai chCpng khoan hay trai khoan do nha nuac phat hanh d l vay cac dan cu, cae to chu'c kinh t l - xa hpi va cac ngan hang. Q Viet Nam, Chinh phu thuo'ng uy nhiem eho Kho bac nha nuo'c phat hanh trai philu duo'i cac hinh thu'c tin philu kho bac; trai philu kho bac; trai philu e6ng trinh.
Bien phap nay cho phep Chinh phu co the duy tri viec tham hut ngan sach ma kh6ng c I n phai tang ea sa tien te hoac giam dy trO' quIc t l . Vi vay bien phap nay duge coi la mpt each hieu qua d l k i l m e h l lam phat. Tap trung duge klioan t i l n tam tho-i nhan r l i trong dan cu, tranh duge nguy ea khung hoang ng nuo-c ngoai, d l triln khai.
Nhung bien phap nay chu-a dyng nguy ca kim ham s u phat triln cua cae hoat dpng san xult, kinh doanh eua n I n kinh t l . Viec tra lai trong tuang lai tao ra mpt ganh
SO 13 2013
70
I ^ B KHOA HOC & CONG NGHE
nang ng eho chinh phu (tru' khi nhO'ng tham hut NSNN nay "bat nguIn tu" viec chi tieu cho cac du an d I u t u co
SCPC sinh 16-i).
b, Vay ng nuo-e ngoai
Chinh phu c6 the tai trg tham hut ngan sach bang cae nguIn v i n nuo-c ngoai th6ng qua viec nhan vien truo-c nuo-e ngoai hoac vay ng nuo-c ngoai t u cac chinh phu nuac ngoai, cac dinh e h l tai chinh t h i gio'i nhu Ngan hang T h i gio'i (WB), Quy Tiln te QuIe te (IMF), Ngan hang Phat then Chau A (ADB), cac t l chu-c lien chinh phu, t l chCpcqulctl...
Vien trg nuac ngoai la nguIn von phat trien cua cae chinh phu, cac to chu'c lien chinh phu, cae to chu'c q u I c t l cung c l p cho chinh phu cua mpt nuo-c nhIm thye hien cac chuang trinh hgp tae phat triln kinh t l xa hpi va hien nay chu y l u la nguIn v i n phat triln chinh thu'c ODA.
Vay ng nuo-c ngoai c6 t h i thye hien duo-i eae hinh thu'c: phat hanh trai philu bang ngoai te manh ra nuo-c ngoai, vay bang hinh thu-c tin dung...
Day la bien phap tai trg NSNN hO'u hieu, eo the bu dap duge cac khoan bpi chi ma lai kh6ng gay SCPC ep lam phat eho nIn kinh t l . Day eOng la mpt nguIn v i n quan trpng bo sung cho nguIn v i n thilu hut trong nuo'c, gop p h l n thuc d l y phat triln kinh t l - xa hpi.
Nhung viee vay ng nuo-c ngoai se khiln eho ganh nang ng n I n , nghTa vu tra ng tang len, giam kha nang chi tieu cua chinh phu. D i l u do khiln eho n I n kinh t l tra nen bi phu thupc vao nuo'c ngoai. Tham chi, nhilu khoan vay, khoan vien trg eon kem theo r l t nhilu eae d i l u khoan v l chinh tri, quan su, kinh t l khiln cho cac nu6-c di vay bj phu thupc nhilu.
4.3. Tai trg' tham hut ngan sach bang bien phap tang thue
Nha kinh t l hpc My-Laffer (thap ky 70) da d l thj hoa hai tac dpng trai nguge nhau cua viec tang t h u l thu nhap tuy theo mCpc t h u l s u i t ap dung. Co mpt mCpc t h u l s u i t t l i uu (t*) eho phep nha nuo-c dat duge s l thu ngan sach tu' t h u l lan nhlt. Khi t h u l s u i t nam dual mCpc t l i uu nay, thj nang t h u l s u i t eho phep tang thu ngan sach. Nhung n l u t h u l s u i t da cao han mCpc t l i uu nay ma lai t i l p tue nang t h u l s u i t thi s l thu ngan sach chi giam di. Ham y cua duo'ng eong Laffer la khi t h u l s u i t dang a mu'c cao, thi giam t h u l s u i t se eo Igi vi thu ngan sach tang d i n g th6'i lai khuyin khich khu vye t u nhan hang hai d I u tu.
Khi eon trong vung co t h i chju dyng duge, tang t h u l s u i t t h u l thu nhap se lam tang nguIn thu NSNN, d i n g tho'i eon kich thich cac d l i tugng mo' mang cac hoat dpng kinh t l , tang kha nang sinh 16-1, mpt p h l n nop NSNN, con lai la thang du cho minh.Trong truo'ng hgp naytang thue thu nhap co tae dung kich thich tang truang kinh t l .
Nhung khi vugt qua gio'i han chju dyng cua n I n kinh t l , tang t h u l s u i t true thu se lam giam nguon thu tu' t h u l eua NSNN va gay ra hien tugng trIn t h u l . Tren thuc t l , tang t h u l la giai phap kh6ng d l ap dung va r l t t i n kem.
Tang t h u l co kha thi hay kh6ng con phu thupc vao SCPC
chiu dyng cua n I n kinh t l , phu thupc vao hieu qua lam viee cua he thing thu va hieu s u i t eua tu'ng s l e t h u l . Trong tho-i ky kinh t l suy thoai, hoat dpng kinh t l mo- nhat thi tang t h u l kh6ng nhO-ng kh6ng kha thi ma e6n
Tlni iiaaii
sach tir time
100 Thue suat
Hinh 3. Minh hoa cho muc 4.3
can tra hoat dpng san x u l t kinh doanh,true t i l p lam tang s l lugng ng dpng t h u l cua eae doanh nghiep, d l y cac doanh nghiep vao tinh trang tai chinh kh6ng lanh manh va lam giam nguIn thu ngan sach.
4.4. Cat giam chi tieu nham giam tham hut ngan sach
Bien phap nay mang tinh tinh t h i , nhung v6 cung quan trpng vo-i m l i quoc gia khi xay ra bpi chi NSNN va x u l t hien lam phat. Triet de t i l t kiem cac khpan dIu tu e6ng co nghTa la chi d I u t u vao nhO-ng dy an trpng dilm, CO tinh hieu qua c I n thilt eho phat trien kinh t l - xa hpi, dac biet nhO'ng d y an chua hoac kh6ng hieu qua thi phai e l t giam, tham chi kh6ng d I u t u . Mat khae, ben canh viec triet de t i l t kiem cac khoan d I u t u c6ng, nhCpng khoan chi thu6'ng xuyen eua cac ca quan nha nuac cung phai cat giam n l u nhCpng khoan chi nay kh6ng hieu qua va chua thuc sy c I n thilt.
Nhung cat giam chi tieu nham giam mCpc tham hut NSNN la mpt bien phap 'tieu eye'. Chinh phu se cat giam chi thu6'ng xuyen, bao g I m ea chi luang, chi mua sIm trang thilt bi eho bp may quan ly hanh ehinh,tham chi se tri hoan hoac eat giam d I u t u phat triln. Duang nhien, 6' day c I n phan biet tinh hieu qua, t i l t kiem trong mli khoan chi ngan sach v6-i khai niem cat giam chi tieu ngan sach nha nuac,eln phan biet khai niem lang phi va pham tru kich c l u . N l u nhu cong viee trung gian gian tilp kich thich hoat dpng kinh te thi do khong phai la lang phi ma la
nhO'ng viec eIn lam ngay giup cho n I n kinh t l phue hIi.
DO truac mat,ngan sach co t h i l u hut eOng phai tao nguIn de chi cho khoan d6 nham c h i n hung n I n kinh t l va nuoi duo-ng nguIn thu trong tuang lai.
Chang han a Viet Nam de tang kha nang canh tranh cho hang hoa trong, c I n tang kha nang luu thong, giam chi phi van chuyin, m u l n giam chi phi van chuyin nha nuac c I n d I u t u vao ca sa ha t i n g giao th6ng van tai, cai tao, hoan thien va xay mai cae tuyIn duang...
4.5. Tang dy trii' ngoai hoi
SLP dung nguIn d y trO- ngoai tp eua quoc gia (bao gIm ngoai te manh va vang) de bu dap tham hut NSNN. Day la mpt trong nhO-ng giai phap tuang d l i chu toan vu-a dam bao on dinh ty gia vu'a dam bao kh6ng gay ra lam phat.
Tuy nhien d l i vo-i Viet Nam dieu nay kh6ng kh§ thi eho lam do d y trO- ngoai te q u I c gia dang a mu-c t h I p va tinh trang m I t k i l m soat doi v6-i thj truo-ng ngoai te cha den
ty gia h I i doai them kho khan.
5. De x u l t va kien nghj
Co t h i t h I y tham hut NSNN la v i n d l ma h l u h i t cac quIc gia d I u gap phai. Viec XLP li v i n d l nay h i t su-e nan giai, bo-i no kh6ng chi tac dpng d l i vai nen kinh t l ma con tac dpng d i n s u phat triln b i n vO-ng cua m i l q u I c gia. Co nhilu each d l chinh phu bu d i p tham hut NSNN, nhung phai SLP dung each nao thi con phai tuy thupc vao dilu kien va hoan canh eua m l i q u I c gia, bo'i m l i each c6 uu nhuge diem lam anh huang d i n can d l i kinh t l vT m6.
Vi vay, chinh phu Viet Nam e I n phai tinh toan kT luo'ng d l dua ra cac giai phap phu hgp vai thye trang hien nay.
Truo'c thye trang eua v i n d l tren, xin dua ra mpt s l kiln nghj nhu sau:
C i n thye hien d i n g bp, nghiem tue eae giai phap tren va CO hieu qua theo sy chi dao cua c l p tren. Chu trpng cac bien phap dam bao an sinh phue Igi xa hpi. Tap trung cac khoan vay do Trung U'ang dam nhan. Cac nhu c l u dau tu cua dja phuang e I n duge xem xet va thye hien bo sung tCp ngan sach c l p tren. D i l u nay tranh d I u t u tran lan, kem hieu qua, t i n ngan sach qua 16-n va quan ly chat che s l tham hut NSNN. Hien tai ehung ta dang dCrng truo-c mau t h u l n giO'a nhu c l u v i n d I u t u phat triln va nguIn lye han hep. N l u thye hien that chat va han e h l cho vay de d I u t u se kim ham sy phat triln eua n I n kinh t l . Nhung n l u kh6ng k i l m soat chat che eae khoan ng cua NSNN, n h l t la vay eua ngan sach dja phuang, thi nguy ea anh huo-ng d i n an ninh tai chinh quIc, va s y b i n vu-ng cua NSNN. Do d6 c I n eat giam d I u t u cac s l dy an chua thilt thye, viee d I u t u c I n bao dam phat triln hai hoa can d l i giO'a cac vung m i l n trong ca nuo'c.
Nha nuac can giai quylt t i t m l i quan he giCpa d I u tu phat triln va chi thuo-ng xuyen. Do vay, khi cae dja phuang vay v i n d I u t u thi kh6ng b l tri nguIn chi thuo-ng xuyen cho viec van hanh cac c6ng trinh khi hoan thanh va di vao hoat dpng cOng nhu chi phi duy tu bao duo-ng cong trinh lam giam hieu qua d I u t u . Co nhu vay cac dja phuang t y can d l i nguIn kinh phi nay ehu- kh6ng t h i yeu cau ngan sach c l p tren bo sung ngan sach. C i n quan ly
v i n cua cae dja phuang kh6ng duge kilm soat chat che gay ra nguy ca vay v i n tran lan, d I u tu kem hieu qua anh huang d i n tinh b i n vO-ng eua NSNN trong tuang lai.
Tham hut NSNN hang nam kh6ng duge kilm soat chat che truac khi trinh QuIc h6i, mu'c tham hut thuc t l khac vai mu'c tham hut bao cao. D i l u nay tao nen ganh nang ng cho NSNN, bo'i NSNN la mpt t h i thing nhat va da s l ngan sach dja phuang tr6ng cho- ehu y l u vao ngan sach trung uang, do vay, cae khoan ng eua ngan sach dja phuang se la ganh nang cua NSNN. /.
Phan bien: TS. Nguyen Kim Hoang Tai lieu tham khao
/. Viet Nam tham hut Ngdn sach lien tue hem 10 nam qua, http://gqfin.vn/20120904045121866p0c33/viet-nam-tham- hut-ngan-sach-lien-tuc-hon-10-nam-qua.htm, [truy cap ngay 04/9/2012]
2. Tran Thuy (2012), Tham hut ngdn sach vd na cong cua Viet Nam dang tang nhanh, NDHMoney, http://www.
rating, com. vn/News/473-tham-hut-ngan-sach-va-no-cong- cua-viet-nam-dang-tang-nhanh.aspx,
3. Nguyin Minh Cuang, Tham hut ngdn sach tang nhanh se can tra qua trinh tdi ca cdu kinh ti, http://sgtt.vn/Kinh- te/171264/Tham-hut-ngan-sach-tang-nhanh-se-can-tro- qua-trinh-tai-co-cau-kinh-te.html
4. Viet Thang (2012), Noi lo tham hut ngdn sach, Dia chi:
http://muasamcong.vn/danh-muc-tin/detail/noi-lo-tham- hut-ngan-sach, [truy cap ngay 12/9/2012].
5. va Thanh TuAnh, Chuang trinh Giang day Kinh ti Fulbright, Giam tham hut ngdn sdch di khoi phue su on dinh vTmo, Tap chi Doanh nhdn Sdi Gdn Cuoi tuan, http://tuoitre.vn/Chinh-tri-Xa-hoi/256868/Giam-tham-hut- ngan-sach-de-khoi-phuc-su-on-dinh-vi-mo.html, [truv cap ngay 10/5/2008],
6. Tap chi The Economist Vietnam.
SO 13 - 2013
