NHTE VIET NAM
t&
- t e cM cang san | Chuyen de ctf sd
De kinh te tiT nhan thiTc sir la mot dong lUc quan trong cua nen kinh te Viet Nam
CHU VAN CAP*
Kinh tetii nhan da diiOc xac dinh la mgt trong nhiing dgng life, tham chi la mgt dgng liic quan trgng ciia nen kinh te'd niidc ta. Tuy nhien, can lam sang td han niia van de nay va tim ra nhiing giai phap thiet thiic nhai de kinh te tii nhan ed the lam tot vai trd, chiic nang ciia minh.
Vai net l(hai quat ve sU pliat trien cua \un\\ tetU nlian it nUdc ta
TrUdc day. theo quan niem cUng nhac ve chii nghia xa hgi va nhan thUc khdng day dii ve tinh chat lau dai, phUc tap ciia thdi ky qua dp len chii nghia xa hpi, cac nUdc xa hdi chii nghia (trong dd cd Viet Nam) da ap dung nhUng bien phap hanh chinh, cUc doan nhim xda bd nhanh chdng sd hUu tu nhan va kinh te tU nhan (KTTN), nhUng tren thuc te KTTN v i n tdn tai, phat trien dUdi dang "kinh te ngam' Chi den khi thiic hien cdng cudc cai each kinh te vdi nhflng hinh thUc vii 16 trinh khae nhau de chuyen tU nen kinh te ke hoach hda tap trung. bao cap sang kinh te thi trUdng thi sd hiiu tU nhan va KTTN mdi dan dan dUdc
thUa nhan va khuyen khich phat trien.
Diem lai mgt each khai quat cac quan diem cd ban ciia Dang ta ve KTTN tU khi thUc hien cdng cugc doi mdi den nay, cd the tha'y rang:
nhUng "e ngai" ve phat trien KTTN dan din dUdc "gd bd".
vai trd cua KTTN ngay cang dUdc danh gia mgt each dung mUc hdn, quan diem, chu trUdng ciia Dang ve phat trien KTTN ngay cang cdi md.
thong thoiing hdn va phat trie'n KTTN trd thanh "chu trUdng nha't quan. la van de chien lu'dc lau dai trong suo't thdi ky qua dp len chu nghia xa hgi d nUdc ta' Cho den nay. KTTN d nUdc ta da dUdc phuc hoi. phat trien va trd thanh mgt liic lugng kinh te ldn manh. ddng vai trd - dgng lUc ciuan trgng cua nen kinh
te. gdp phan vao cdng cudc ddi mdi nham xay diing nen kinh te thi trUdng dinh hUdng xa hgi chu nghia.
Danh gia vai trd cua thanh phan KTTN trong nen kinh te qud'c dan d nUdc ta, cd the nhan thay rang:
Thdi ky triidc doi mdi, dudng loi kinh te cua Dang la xay dung nen kinh te qua do len chii nghia xa hgi vdi cd cau kinh te mgt thanh phan xa hgi chu nghia, gdm 2 bd phan:
kinh te qud'c doanh va kinh te tap the, dUdc quan ly theo cd che ke hoach hda tap trung.
cdn cac thanh phan kinh te khae (cd KTTN) nam trong dien phai cai tao va xda bd de tien tdi mdt nen kinh te ddn
* GS. TS, nguyen Vien truiintz Vien Kmh te chfnh tn. Hoe \ien Chinh tri qunc gia ilo Chf Mmh
SO 124 I 13
^ 1
' T I E UDIEM: PHAT TRIEN MANH ME KINH TE Tl/ NHAN TRONG TONGT
Knh te ttf nhan tao v i k lam va ttiu hih luc lucmg Uo dong, gop phan tich ctfc vao v i k gi^l quyet c » van de xa h^^
nha't thanh phan kinh te va phi thi trudng. Mac dti vay, KTTN v&n tdn tai va phat trien dUdi dang "kinh te ngam" hoac dupe ggi vdi cai ten la "kinh te ngoai quoc doanh", "kinh te phi xa hgi chu nghia"... Sii phat trien KTTN tUng budc dUdc "cdi trdi", dUdc the che hda bang cac nghi dinh va mdt sd bd luat nhu Luat Doanh nghiep tu nhan va Luat Cdng ty ban hanh nam 1990, du cdn sd sai nhung da md ra "hanh lang"
the che quan treng cho thanh ph&n kinh te nay.
NhUng cudc "cdi trdi" ve quyen kinh doanh ciia khu vUc kinh te tU nhan chi thUc sii bat dau bang Luat Doanh nghiep nam 1999, cd hieu lUc
tii ngay 1-1-2000, quy dinh ve hinh thiic td chiic kinh doanh thupc KTTN, vdi hang loat rao can ve gia nhap thi trudng dupe gd bd, vi vay KTTN cd nhflng budc phat trien manh sd vdi nhflng nam trUde day.
Sd' lieu thd'ng ke cho tha'y, chi trong 3 nam, tfl dau nam 2000 (khi Luat Doanh nghiep nam 1999 cd hieu lilc thi hanh) den thang 8-2003 da cd 72.600 doanh nghiep dang ky kinh doanh vdi sd vd'n dang ky tren 9,5 ti USD, tUc gap 1,7 lan ve sd doanh nghiep va gap 4 lan ve vd'n dang ky so vdi giai doan 1991 - 1999. Khdng phai ngau nhien ma Hdi nghi lan thu chin Ban Chap hanh Trung Udng Dang khda IX da danh gia: "Khu vUc kinh te' tU
nhan cd bUdc phat trien vilcit bae so vdi nhflng nam triik day, ddng gdp nhieu cho tao viec lam mdi, tang thu nhap cho ngUdi lao ddng va cho ngan sach nha nUde"*'*.
ThUa nhan va khuyen khich phat trien kinh teU nhan
Viec phat trien KTTN the hien sii tdn trpng quyen til chu cua cac chu sd hflu trong viec thiic hien boat ddng kinh doanh trong khudn khd luat phap nha nUdc. Quyen tii do kinh doanh cua cac chu si hflu tu nhan dUdc tdn trong
(1) Van kien Hoi nghi lin tbi chin Ban Chap hanh Trung ttdnS Dang khda IX, Nxb, Chinh tri quoc gia. Ha Noi, 2004, tr, 23 -2<
14 I S0124 (4-2017)
KINHTE VIET NAM
' t e d n Cong san | Chuyen de ccr socung vdi viec de cao tinh tii chiu trach nhiem vdi ket qua san xua't, kinh doanh. Do quyen ldi va trach nhiem gan lien vdi chii sd hflu, nen ngUdi chii ludn quan tam den hieu qua sii dung tai san cua hp...
Ta't ca nhflng dieu dd da tao nen ddng liic thiic day cac hoat ddng dau tu vao kinh doanh cua cac chii the KTTN.
Viec thiic day phat trien KTTN, khuyen khich cac chu the KTTN lam giau hpp phap va gdp phan lam giau cho xa hdi la each thiic quan trpng giai phdng sflc san xua't, gdp phan phat trien kinh te - xa hdi ciia da't nUdc. Cu the la, da gdp phan giai quyet cdng an viec lam cho ngUdi lao ddng;
huy ddng cac ngudn vdn trong dan, trong xa hdi vao boat ddng san xua't, kinh doanh;
thiic day tang trUdng kinh te va ddng gdp ngay cang nhieu vao ngan sach nha nUdc; tao mdi trUdng kinh doanh, thiic day phat trien kinh te thi trudng dinh hUdng xa hdi chu nghia va gdp phan day nhanh tien trinh hdi nhap kinh te qud'c te cua Viet Nam... Mat khae, sii phat trien KTTN cdn tao sflc ep thiic day ddi mdi doanh nghiep thudc cdc thanh phan kinh te khae va ddi mdi quan ly nha nUde, Thdng qua sii phat trien KTTN ma quyen lam chu ciia nhan dan, trUdc het la quyen lam chu ve kinh te dUdc phat huy. Ddng thdi, sU phat trien KTTN da tao ra
dpi ngu doanh nhan nang ddng, cd kha nang thich flng nhanh vdi dieu kien cd che thi trudng va hdi nhap kinh te qud'c te.
Qua 30 nam ddi mdi, dien mao cua khu viic KTTN da cd sU thay ddi rd ret, sd lupng ddanh nghiep tU nhan khdng ngiing phat trien vdi quy md ngay cang rdng ldn hdn, KTTN da tham gia d ta't ca cac linh viic, tfl san xuat den thUdng mai, dich vu hay tham chi ca nhflng dich vu cdng... Tat ca dang ddng gdp ngay cang nhieu cho kinh te va xa hdi.
Sd lieu thdng ke ve KTTN cho tha'y: 1- Hien ca nUdc cd khoang 500.000 doanh nghiep tU nhan, chiem 90%
so' doanh nghiep ca nUdc va khoang 1 trieu hd kinh doanh ca the, tieu chu. Trong giai doan 2006 - 2015, so vdi kinh te nha nude va kinh te cd vdn dau tu true tiep nUdc ngoai (FDI), khu viic KTTN (tu nhan + ca the) ddng gdp hdn 40% GDP cua ca nUdc; 30%
gia tri tdng san lUdng cdng nghiep; khoang 80% tdng mflc luu chuyen hang hda bdn le va dich vu; 64% tdng lupng hang hda va 100% gia tri san lUdng hang hda van chuyen; 2- Kinh te tU nhan ddng gdp khoang 35% tdng vd'n dau tU phat trien (giai doan 2006 - 2010) va khoang 36% (giai doan 2011 - 2015);
3- Kinh te tu nhan la lUc
lUdng chii yeu tao viec lam mdi, gdp phan tich ciic vao viec giai quyet cac van de xa hpi, thu hiit khoang 51% liic lUdng lao ddng ca nUdc va tao khoang 1,2 trieu viec lam cho ngUdi lao ddng mdi nam.
Hien nay, so' lao ddng tfl 15 tudi trd len dang lam viec trong khu viic KTTN chiem khoang 85% trong tdng sdlao ddng tfl 15 tudi trd len dang lam viec trong nen kinh te.
l/u the ndi bat cua KTTN trong giai quyet viec lam la cd the thu hut dUdc liic lUdng lao ddng da dang, tfl lao ddng cd trinh dp cao den lao ddng gian ddn; mflc dau tU cho mdt vi tri lam viec tha'p hdn so vdi cac thanh phan kinh te khae.
Mac du da nhin nhan dung dan va de cao vai trd cua KTTN, song van can danh gia khach quan, cdng bang sU phat trien cua khu viic kinh te nay, chd'ng tU tudng coi nhe vai trd cua KTTN dd'i vdi sii phat trien kinh te - xa hdi va chd'ng khuynh hUdng "de cao qua mflc ddn den tuyet dd'i hda vai trd cua KTTN"
Bdi, KTTN dang cd sflc vUdn len manh me, ddng gdp nhieu che cdng cudc xay diing dat nUdc, song quy md va ndi lUc cua doanh nghiep Viet Nam da phan cdn nhd be va yeu kem; nang lUc canh t r a n h thap; chat lUdng san pham hang hda, dich vu chUa cao;
ngudn lUc tai chinh va trinh dp trang thie't bi ky thuat cdn
fSA ' Tilu
D I I M : PHAT TRI^NMANH ME KINH
T I T I / N H A NTRONG idNGTB
nhd be, tha'p kem; nang lilc quan tri con n h i i u han ch§, dai bo phftn cac doanh nghiep thuoc KTTN chua hoach dinh dUdc chie'n liidc kinh doanh dai han; cdn tdn tai "tinh tU phat", "vo chinh phu" trong san xua't, kinh doanh. Ben canh d6, khu vUc KTTN hi$n v i n cdn nhiiu rao can den tiif moi trUdng kinh doanh. Day la nhiing trd ngai khong nho cho con dudng trd thanh mdt dong lUc quan trong cua nen kinh t l Viet Nam.
Mot so giii piiap tfe Idnh te W nhan thifc hien tot vai tro la mot dong life quan trong cAa nen kinh te d nildrc ta
Phat triln KTTN trong n i n kinh te thi trUdng dinh hUdng xa hoi chu nghia la mot xu the khach quan. Tuy nhien, de dua KTTN phat trien diing quy dao, dting dinh hUdng xa hpi chu nghia lai la mpt nhiem vu het siic phiic tap, lau dai va khd khan. Kinh t l tU nhSn chi cd the phat trien diing dinh hudng xa hpi chu nghia khi Dang va Nha nUdc ta cd chinh sach va cd che, bien phap quan ly phu hdp, khdng lam mSt dpng lUc phat trien cua nd, nhiing ciing khdng de cho nd van dpng phat trien mpt each tu phat va ngoai vdng phap luat.
Viec phat huy vai trd cua KTTN trong cd ca'u kinh t l nhiiu thanh phin, mgt mat, phu thudc vao nang lUc va
ddng cd kinh doanh cua cac chu sd hiiu tU n h a n ; mat khic, quan trong hdn, phu thudc vao nSng lUc, hieu qua, hieu luc cua quan ly nha nUdc ve kinh t l . Khi quan ly nha nU6c v l kinh t l cdn y l u kem, Nha nU6c luon e ngai sU phat t r i l n cua KTTN vUdt qua kha nang k i l m soat va dieu t i l t cua minh; ng^dc lai, khi Nha nu6c CO nang lUc, ban linh chinh tri, hoat ddng c6 hieu lUc, hi§u qua thi se hoan toan c6 kha nang dUa KTTN hoat dpng trong quy dao da vaeh ra, gop ph&i phat trien kinh te - xa hpi.
Trong giai doan mdi, theo tinh t h i n , chu tnidng cua Dai hoi XII la, t i l p tuc cai thien mdi trudng, dieu kien kinh doanh n h l m thuc d^y KTTN phat trien trong diiu Men hoi nhap quoc t l . Hoan thiSn cd chi, chinh sach khuyin khich tao thuan ldi phat triln manh KTTN b hau h i t cac nganh, cac Hnh vUc kinh t l ; trong do, chii trong hoan thien chinh sach hd trd phat t r i l n doanh nghiep vita va nhd, doanh nghiep khdi nghiep; hinh thanh cac tap doan KTTN da sd hiiu va tU nhan gdp vd'n vao cac tap doan kinh t l nha nUdc.
Dieu nay la hoan toan phu hdp vdi thilc tien hien nay.
De hien thilc hda chu trUdng nay, Dai hpi XII chi ro:
1- Tilp tuc thdng nha't nhan thUc ve nen kinh t l thi trudng dinh hudng xa hpi chu
nghia. Dd la "nin kinh te vSn hanh dfiy du, ddng bd theo cac quy luat cua kinh te thi trudng, dong thdi bao dam dinh hudng xa hoi chu nghia phii hdp vdi titag giai doan phat trien cua dat nUdc. Dd li nen kinh te thi trUdng hi§n dai va hoi nhap quoc t l ; co sd quan ly cua Nha nUde phap quyin xa hpi chu nghia, do Dang Cong san Viet Nam lanh dao, n h l m muc tieu "dan giau, nUdc manh, dan chu, cong bang, van minh"®.
2- Tilp tuc xay dung va hoan thien the c h i kinh te, tao moi trUdng canh tranh binh dang, minh bach va lanh manh. Trong do, dang quan tam la: Tbu' nhit, mpi doanh nghiep thupc cac thanh phin kinh te d i u phai hoat dong theo cd c h i thi trUdng, binh dang, canh tranh theo phap luat; tha hai, bao dam quyIn til do kinh doanh cac linh viiC ma phap luat khdng cSin; tM ha, t i l p tuc hoan thifn phap luat ve canh t r a n h , tSng cUdng tfnh minh bach ddi vdi doc quyin nha nUdc va dpc quyen kinb doanh, kilm scat dpc quyen kinh doanh; thvl tti, Hoan thien the c h i bao ve n h a d i u tu, quyin sd hiiu, quyen tai san. Hoan thi§n phap luat pha san doanh (2) Van kien Dai bdi dad biia toan quoc lan tbvtXII, Van phong Trung Udng Dang, Ha N8i, 2016, tr. 102
1 6 I S6124 1(4-2017)
: I N H T £
VllT NAM
Tim chi Cpng san | Chuyen Se ca so.nghiep theo cd c h i t h i trudng®; thii nam, Hoan thidn khung phap ly, cd chi, chinh sach, thilc hi§n ddng bo cac giai phap de phat triln, van hanh thong suot, hieu qua cac loai thi tnidng va bao dam canh tranh binh dang, minh bach.
3- Cac bidn phap khae:
- Tao diiu kidn cho cac chu t h l sd hOu dUdc phat huy cao nha^t siic sang tao va til do tiln hanh hoat dpng san xua't, kinh doanh, til do canh tranh, t # ' d o trao ddi trong khudn khd cua luat phap va diia tren tin hidu cua thi tnidng va sU diiu t i l t cila thi trUdng.
- Tiln tdi thdng nha't cac dieu kien kinh doanh va dieu kien tid'p can cac yeu td san xuai cua cac loai hinh doanh nghiep thupc cac hinh thiic sd hiiu khae khau. Thu hep cac linh vUc dae quyin cua doanh nghiep nha nUdc. Hoan thien cd che' binh dang va khdng phan biet hinh thiic sd hQu trong viec liia chpn ddi tUdng dUdc huy dpng tin dung, dUdc nhan sil hd trd cua nha nUdc til ngudn trai philu chfnh phu, til ngudn vdn hd trd phat trien chfnh thiic (ODA).
- Day manh xay diing van hda kinh doanh va nang cao trach nhidm xa hpi cua mdi doanh nghiep. Day chfnh la vide ban t h a n mdi doanh nghiep til tao cho minh sU ung hp cua cdng ddng xa hdi vdi cdng ddng kinh doanh.
- Tao sU ddng thuan xa hdi trong quan dilm nhin n h a n va danh gia vai trd cua doanh n h i n trong n i n kinh te thi trudng dinh hUdng xa hpi chu ngMa d nUdc ta. Mdt mit, ndu cao trach nhidm cua dpi ngu doanh n h i n dm vdi cdng cupc phat triln kinh te - xa hpi cua da't nUdc, ciing vdi k h u y i n khich va tao mdi tnidng thuan ldi d l cac chu sd hQu va cac doanh nhan phat huy kha nang trong hoat dpng dau tu, kinh doanh. Mat khic, c l n d l cao vai trd cua doanh nhan nhu nhQng "chiln si di tien phong trdn mat tran kinh tl", cd cac hinh thQc thich hdp tdn vinh sU ddng gdp ciia dpi ngii doanh nhan trong cdng cupc phat triln d i t nUdc.
- Trong dieu kidn xay diing Nha nUdc phap quyin xa hpi chu nghia va hUdng tdi ydu clu mpi cdng dan, mpi td chQc chfnh tri, xa hpi, kinh td' diu phai thilc hidn "Sdng va lam vide theo Hiln phap va phap luat", c l n phai:
- Md rdng quyin tham gia cua cac chu the kinh doanh vao qui trinh Mnh thanh be thong phip luit, cache, chinh sach. Mdt nha nUdc manh la nha nUdc tao dUdc dilu kidn dd thuc day phat tridn he thdng doanh nghidp va dUa dUdc chiing vao quy dao chung, chQ khdng phai la nha nude tu duy va hanh ddng theo kiiu "quan dUdc din dau thi md de'n dd", "khdng quan
dUdc thi ca'm". C l n md rdng sU tham gia cua "ngUdi chdi"
(chu the kinh t l ) vao qua trinh hinh t h a n h cac ' l u a t chdi" va ' l u a t chdi" dd phai dUdc xay diing x u l t phat til ydu clu binh ding, thuan ldi cho nhQng "ngUdi chdi" chQ khdng phai x u l t p h a t tQ nhQng yeu c l u tao thuan ldi cho "ngUdi dilu k h i l n cudc chdi".
- Hi thong luit phap kinb te phai dUOc xiy dting dong bg, bao dam tinb hi thdiigcaa cic dao luit vk van ban dUdi luit pbu hop vdi ydu ciu phit trien kinb tethi trudng dinb budng xa bgi chu ngMa. Hd thd'ng luat phap trong nUdc phai dUdc dilu chinh cho phii hdp vdi thdng Id quoc t l va cac rang bupc cua cac dinh c h i kinh t l - tai chinh qude t l ma Viet Nam da cam k i t thUc hidn. Va dieu quan trpng, luit phip phai la cdng eu chii ye'u cua Nha nUdc trong quan ly kinb tevimd, cac loai cdng cu quan ly khae cua quan ly nha nUdc ve kinh te cOng phai dUdc luat hda. Hanh x^ theo phap luat khdng phai chi la nghia vu cua cac dd'i tUdng chiu sU dieu chinh cua phap luat, ma ciing la trach nhidm cua chfnh cac cd quan quan ly nha nUdc va dpi ngii can bp, cdng chQc nha nUdcl
(3) Xem: Van kien Dai hoi dai hiiu toan quoc lin tbvt XII, Sdd, tr. 105
S6l24 1(4-2017) I 17
