TRI THUC VA NHAN TAI
TRONG CHlfiN LLFQC PHAT TRI^N QU6C GIA
NGUYEN XUAN PHONG NGO THE NGHI"
Tdm tdt: Trong moi thoi dai, dpi ngu tri thuc, nhan tai luon la lire lucmg nong cot diing a vi tri trung tam cua xa hoi va dong vai tro quan trong d6i voi sir hung thinh cua moi quoc gia. 6 nuoc ta, hien tai duoc coi la nguyen khi quoc gia va cha ong ta tir xua da y thiic dugc vai tro quan trong cua nhan tai trong viec cong hien cho su thinh vugng cua muon dan, tram hp. KA thua va phat trien quan niem do, trong suot qua trinh each mang. Dang va Nha nuoc ta luon quan tam den phat trien va sii dung nhan tai. Bai vilt phan tich vai tro cua nhan to eon ngucri trong luc lugng san xudt hien dai; tu tuong H6 Chi Minh va quan diem cua Dang ta ve tri thiic va nhan tai; nhiing van d8 dat ra trong viec phat triSn va sir dung nhan t^i a nuac ta hien nay.
Tu khda: Nhan to con ngucri; tri thiic; nhan tai; tu tuong H6 Chi Minh;
quan diem cua Dang.
1. Vai tro cua tri thtrc va nhan tai doi vol sir phat trien ciia lyc lirvng s^n xuat
Quan diem cua chti nghTa Mac Lenin va tu tuong H6 Chi Minh ve con ngucri va phat trien toan dien con nguai I^ CO sd ly luan chu y^u, quan trong nhat doi voi vi^c nghien cuu nhan to con nguoi thai ky cong nghiep hoa, hien dai h6a dat nuoc. Khi noi den nhan to con nguoi, CO the thay, hoat dong cua con nguoi la m§t co ban nhat, quyet dinh mpi thupc tinh, mpi bieu hien dac trung cua con nguoi. S^r tac dpng cua nhan to con nguai co y nghta quyet dinh doi voi toan bp ti6n trinh phat trien ciia lich sii.
Nhung tien bp xa hpi dat duac khong phai tu nhien ma co, do la thanh qua tir nd luc hoat dpng ciia dong dao mpi nguai trong xa hoi. Con nguoi vira la chu the, vira la muc tieu, vira la dpng lyc de phat trien xa hpi. Vi vay, nghien cuu nhan to con nguoi phai xuat phat tir nhan thiic diing dan ve nhiing thupc tinh ciia con nguoi. Con ngucri la chu thd sang tao ra mpi gia trj vat chat va tinh than, la ngucri sii dung co hieu qua mpi nguon tai san vo gia ay, va thong qua
' Tien sT, Hpc vi?n Bao chi va Tuyen truyen.
*"' Trung uong Doan Thanh nien Cgng san Ho Chi Minh.
Tap chi Khoa hoc xa hoi Vi?t Nam. sd 9(82) -2014
hoat dong do, con nguoi dan hoan thien chinh ban than minh.
Tren phuong dien do, nhan to con nguoi la nhan to nang dpng nhat, sang tao nhat cua qua trinh san xuat. Chi co con nguoi mdi co thi lam thay d6i durgc cong cu san xuit, tac dong vao doi tirong san xuat, lam cho san xuat ngay cang phat triln vol nang suSt va chat luong cao va co kha nang lam thay doi quan he san xuat.
Khi de cap den nhan to con nguoi trong lire lupng san xuat, thong thuong chiing ta chi chu y d6n cac ySu to kien thiic, ky nang, ky xao, kinh nghiem cua nguoi lao dpng. Nhan thuc nhu vay la phien dien. Can nhan thilc day du la, nhan to con nguoi trong lire luong san xujt phai la con nguai ngay cang duac phat trien cao ve tri tue, khoe manh ve thS chat, phong phu ve tinh than, trong sang ve dao diic, linh hoat va van minh trong Omg xii. Trong do, tri tue khong chi la nhihig tri thiic trim tuang, ma truac het la nhihig nang lire chuyen mon dupc dao tao va khong ngirng bo sung trong qua trinh san xuat. Khoe manh ye the chat khong chi dan thuan la sir cuong trang vl thi lire, ma con bao ham s\f phat trien tot ve tri lire, tu chat thong minh, tam ly, than kinh va tri sang tao cao trong lao dpng. Dao diic ciing khong chi thuSn tiiy la luang tam, danh du, trach nhiem noi chung, ma truac het phai gan lien vcri nghi nghiep cua moi nguoi. Tinh linh hoat va van minh trong
ling xii la thich ling nhanh voi mpi hoan canh, luon gianh the chu dong truo'c mpi tinh hu6ng, xii su van minh, ljch sir, day long nhan ai, vi tha va mang dam tinh nhan van. Dao due la nen tang de djnh huang cac hanh dpng cu the cua con nguai trong xa hpi.
Hien nay, d5i voi m6i nguai lao dpng, ben canh kinh nghiem san xuat, can phai dua vao tri thiic khoa hpc de co thi khong ngimg nang cao chat lupng san pham va nang suat lao dpng. Vi tri cua con nguai trong san xuat da va s6 co nhirng bien d5i to lan, cac thao tac true tiep se giam di, thay vao do la sir sang tao va dieu khiln gian tiep cac khau, quy trinh, do la giai doan tu dpng hoa cao trong qua trinh san xuat. Khoa hpc va cong nghe la san pham lao dpng tri tue cua con nguai va khi chiing tra thanh lire luang san xuSt true tilp thi con nguai la hat nhSn quan trpng han cua sir phat triln.
Nguon lire tri tue cua con nguoi Viet Nam dupc hinh thanh va phat triln trudc het tren ca sa cac dilu kien dia ly, moi truang sinh thai, chinh tri, kinh tl, xa hpi, lich sii cua dan tpc. Do do, ngudn lire tri tue ciia con nguai ViSt Nam mang dam sac thai rieng biet, chiia dung nhirng yeu to tich cue va ca ylu td han che cua ljch su. Trai qua qua trinh tilp bien cua lich sir, tri tue cua con ngudi Viet Nam cOng chju anh huang ciia mpt sd nen van minh khac. Nhung cai vdn cd cua tri tue con ngudi Viet Nam vln la
Tri thUc vd nhdn tdi..
hat nhan, la nhttng td chat sang t?o ciing vdi sir tiep nhan nhitag tri thiic phong phii, da dang cua the gidi de t£io nen siic manh cd thi vuom tdi dinh cao khoa hpc va chU dpng giao luu, hdi nhap vdi nhung nen van minh tien tien.
2. T u tuorng H6 Chi Minh v l tri thurc va nhan tai
Tham nhuin sau sac tu duy bien chiing cua chu nghia Mac - Lenin, ke thira va phat triln triet ly cila cha dng ta va kinh nghiem cua cac nudc ve tdn trpng tri thdc, tdn trpng nhan tai, Hd Chi Minh rat quan tam, coi trpng den viec nang cao dan tri, coi dd la mdt trong nhttng dieu ki^n phat triln nhan tai cua dat nuac. Tu tudng cua Ngudi ve tri thttc, nhan tai ludn thi hien rS phuong cham lay "Dan lam gdc", bdi mpi nhan tai ddu duac sinh ra tir nhan dan va chinh nhan dan la ngudi tdn vinh va su diing nhan tai. Mdi phat minh, sang kien deu xuSt phat tu nhu can trong cupc sdng nhan dan, mdi thanh qua sang tao ciia nhan tai deu nhjm muc dich phuc vu nhan dan. Ngay tu nhttng ngay dau ciia cupc cdch mang, Hd Chi Minh da sdm nhan rd tam quan trpng cua tri thuc va nhan tai ddi vdi tien trinh phat trien dat nuac. Ngudi danh gia rat cao luc lupng tri thiic va cho ring, tri thttc la mpt bp ph?n quan trpng trong lire lupng each mjng, cd vj tri, vai trd quan trpng va la vdn quy ciia dan tpc. Theo tu tudng Hd Chi Minh, con dudng hinh thanh va phat trien dpi ngu tri thuc la:
dao tao tri thttc mdi, cai tao tri thttc cii;
cdng nong tri thttc hda; tri thttc cdng ndng hda.
Xuat phat ttt nhttng ttt tudng tien bp cua Nguai, ngay tu nhttng ngay dau ra ddi cua nuac Viet Nam mdi, Nha nuac ta da sdm chu y dao tao nhttng ngudi lao dpng, con em cong, ndng dl bd sung vao dpi ngu tri thttc mdi. Chinh nhd tu tudng sang sudt nay ma nhieu ngudi xuat than ttt giai cap cdng nhan, ndng dan duoc dao tao qua cac trudng bd tuc cdng nong va sau nay da trd thanh nhung can bp lanh dao, can bd khoa hpc tai gidi cd nhieu ddng gdp cho su nghiep khang chiln va kiln qudc. Hd Chi Minh xac dinh: "Kien thiet can cd nhan tai.
Nhan tai nudc ta dii chua cd nhieu lam nhung neu chiing ta kheo lira chpn, kheo phan phdi, kheo dung thi nhSn tai ngay cang phat trien cang them nhieu"^'*.
Ngudi ludn mong mdi nhihig con ngudi cd tai nang ra giup dan, giilp nudc.
Ngudi khang djnh: "Tri thuc la vdn lieng quy bau ciia dan tpc. O nudc khac nhu the, d Viet Nam cang nhu the... Dia vi nhttng ngudi tri thttc ai qudc Viet Nam se la cimg vdi toan the ddng bao, kien thiet mdt nudc Viet Nam mdi, mot nudc Viet Nam thing nhit va dpc lap, ty do, hanh phuc"'^'. Ngudi ddi hdi dpi ngu tri thttc Viet Nam phai cd tinh than ' " Ho Chi Minh (2000), Todn tap t. 4, Nxb Chinh trj quoc gia. Ha Npi, tr. 99.
"' Ho Chi Minh (2009), Todn tgp, t. 5, Nxb Chinh tri quoc gia. Ha Npi, tr. 156.
Tgp chi Khoa hoc xa hdi Viet Nam. sd 9(82) -2014
phuc vu nhan dan, phuc vu each mang:
each mang rat can tri thttc va chi cd each mang mdi biet trpng tri thuc.
Ddi vai dpi ngii tri thttc, nhan tai, nhat la cac nhan si, tri thttc duai che dp cO, Hd Chi Minh tin tudng va td ro thai dp tran trpng, khach quan, khoa hpc, cdng minh trong danh gia cdng hien ciia hp. Vdi nhan quan sang sudt va tinh tl, Hd Chi Minh da quy tu duac nhung nhan si, tri thttc dudi chi dp cu phuc vu cdng cupc khang chiln kiln qudc, dien hinh nhu: cu Huynh Thiic Khang, Bui Bang Doan, Nguyin Van Td, Phan K I Toai, Phan Anh, Vu Dinh Tung, V.V.. Ngudi da khai thac va lam giau them nhiet tinh each mang, khai day trong hp nhttng kha nang tilm tang, xda bd mSc cam, hudng hp vuan len cdng hiln tai nang va tri tue cho dan, cho nudc. Ddng thdi, la linh hdn cua khdi doan kit dan tpc, Hd Chi Minh keu gpi, ddng vien va khuyin khich nhttng nha tri thilc, khoa hoc Viet kilu yeu nudc trd ve tham gia vao sy nghiep kien qudc. Hda vao su nghiep each mang vi dai cua dan tdc, dpi ngii nay da nhanh chdng trudng thanh va cd nhttng ddng gdp to Idn vao sy hinh thanh, phat trien cua nhieu nganh khoa hpc, ky thuat nudc nha. Trong sd dd cd Vien si TrSn Dai NghTa, giao su Tdn That Tung, giao su Luang Dinh Cua, bac si Pham Ngpc Thach, v.v..
Sudt cupc ddi hoat ddng each mang, Hd Chi Minh la ngudi thyc sy quan tam
va tin tudng dpi ngu tri thuc khong chi bang ldi ndi, ma bang viec lam rat cu thi. Vi vay, Ngudi da tao niem tin, khai day y thttc lam chu ciia dpi ngii tri thiic.
Ngudi cho rang, de phat huy su sang tao cua tri thttc, can phai dtta hp vao phong trao each mang, di vao ddi sdng nhan dan, coi dd la trudng hpc ldn dl hpc tap, ren luyen va trudng thanh.
Ngudi ddi hdi, tri thttc each m^ng phai la nhQng ngudi vtta cd tai, vua cd due.
Tu tudng ciia Hd Chi Minh ve tri thttc va nhan tai ludn la kim chi nam cho chiing ta lam tdt ban nOa cdng tac dao tao, bdi dudng, stt dung can bp, nhit la dpi ngu nhan tai dap ling yeu ciu mdi ciia sy nghiep xay dyng va phat triln dat nudc.
3. Quan diem ciia S a n g v l tri thtrc va nhan tai
Quan diem cua Dang v l tri thttc va nhan tai duac the hien ro ttong sudt qua trinh lanh dao dat nudc thyc hien each mang diu tranh gianh dpc lap dan tpc, thdng nhit dit nudc, dac biet la budc vao thdi ky ddi mdi. Dudi day xin neu quan diem cua Dang v l tti thttc va nhan tai dupe thi hien trong cac van kien quan trpng qua cac ky dai hdi cua Dang ttt khi ddi mdi din nay.
Dai hpi lin thu VI (thang 12 nam 1986) cua Dang khing djnh: "Nhan tai khdng phai la san phim ty phat ma phai dupc phat hien va bdi duong cdng phu.
Nhieu tai nang cd thi mai mpt nlu khdng phat hien va su dung dung cho.
Tri thdc vd nhdn lai...
dung luc"*^'. Nhu v£iy, ngay tu khi bit dau khdi xudng su nghiep ddi mdi, trudc bdi canh ttong nudc va qudc te cd nhieu chuyin bien quan ttpng. Dang ta da nhan thuc sau sac v l tim quan trpng cua viec phai phat hien va bdi dudng nhan tai de khdng lam lang phi, phat huy ngudn luc quan trpng nay. Dang chu trong den dpi ngu nhan tai va xem day la yeu to quan ttpng de thuc diy sit nghiep ddi mdi.
Dai hpi lin thtt VII (nam 1991) cua Dang ta da thdng qua Cuong ITnh xay dung dat nudc tiln len chii nghTa xa hpi va Chiln lupc phat trien kinh te - xa hdi den nam 2000, ttong do chu trpng nhieu hon ddi vdi dpi ngu nhan tai, tri thuc.
van ki?n Dai hpi VII ghi r6: "Giao due va dao tao nhim nang cao dan tri, dao tao nhan luc, bdi duang nhan tai...bdi dudng nhilu ngudi gidi ve khoa hpc, cdng nghe, kinh doanh, quan ly kinh te, xa hpi"*''*. Thyc hien chu truang cua Dang, Nha nudc ban hanh cac chinh sich thtrc hien giao due phd cap phu hpp vdi yeu cau va kha nang ciia nen kinh te, phat ttiln nang khilu, bdi dudng nhan tai. Ddng thdi, md rpng dao t£io nghe, bdi du&ng nhieu ngudi gidi ve khoa hpc, cdng nghS, kinh doanh, ve quan ly kinh tl, xa hpi va nhilu cdng nhan lanh nghe, nang cao trinh dp van hpa, khoa hpc, ky thuat cho ngudi lao dpng. Dai hpi lan thu VII cua Dang da cd budc chuyen biln mdi ttong nhan thuc vl tti thuc va sii dyng nhan tai. Dang khing djnh viec
day manh giao due dao tao de tu dd nang cao dan tri, dao tap ngudn nhan lyc chat lupng cao, tung budc bdi duong nhieu nhan tai, tti thttc gidi tren nhieu ITnh vyc, nganh nghe. Budc phat trien trong tu duy cua Dang vl nhan tai cdn the hien d ehd, khdng chi quan tam bdi dudng nhan tai ma qua dd cdn dao tao, bdi duong nhieu ngudi gidi d nganh nghe, ITnh vyc san xuat.
Dai hdi lin thu VIII (1996) cua Dang sau khi tdng kit 10 nam ddi mdi va de ra chu truang tien hanh cdng nghiSp hoa hien dai hoa dat nudc da nhan mjuih, de cd thi diy manh su nghiep cdng nghiep hoa, hien dai hoa thi khdng the thieu nhan tai, tti thttc ciing nhu ngudn nhan lyc chat lupng cap. Van ki?n Dji hdi Dang VIII da neu rd: "Xay dyng h$
thdng trudng chuyen, trudng trpng diem, trung tam chat luong cao a cac bac hpc.
Coi trpng viec day ngoai ngtt va tin hpc ttt cap phd thdng... Ddi mdi he thdng giao due chuyen nghiep va dgi hpc, ket hap dao tao vdi nghien cttu, tao ngudn nhan lyc dii kha nang tilp can cdng nghe tien tien... Phat triln dao t£io sau dai hpc; tang sd lupng dao tao dai hpc va sau djii hpc d nudc ngoai va tai cac trung tam dao tao qudc te d ttong nttdc.
"' Dang Cpng san Vi?t Nam (1987), Vdn kiin Dgi hoi dgi bieu loan qudc ldn thir VI, Nxb S\f that. Ha Npi, tr. 75.
"" Dang Cpng san Vi?t Nam (1991), Vdn kiin Bgt hdi dgi hieu loan qudc idn thir VII, Nxb S\r th|t, Ha Npi, tr. 82.
Tgp chi Khoa hoc xa hdi Viet Nam. sd 9(82) -2014
Khuyen khich du hpc tu tiic. Giai quyet tdt mdi quan he gitta dao tao vdi su dung. Xay dyng dpi ngii tri thuc ddng bp ve cac ITnh vyc khoa hpc va cdng nghe, van hda van nghe, quan ly kinh te, quan ly xa hdi'*'. d day chung ta thay tu duy ve phat huy, md rdng viec bdi dudng nhan tai ciia Dang da cd budc chuyin bien tich cyc, thi hien d mdt sd quan diem mdi v l bdi dudng, dao tao nhan tai nhu: ddi mdi he thdng giao due;
khuyen khich du hpc; cu ngudi cd nang lyc va phim chit di dao tao d cac nudc cd nln khoa hpc cdng nghe phat triln.
Nhimg tu duy mdi nay la budc dot pha quan ttpng trpng quan niem cila Dang ve nhan tai, bdi dudng, su dyng nhan tai.
Dfii hpi lin thu IX (2001) cua Dang khing djnh: "Ddi mdi chinh sach dao tao, stt dung va dai ngp tri thuc, trpng dung va tdn vinh nhan tai. Chii trpng su dung va phat huy tiem nang tri thuc ciia ngudi Viet Nam d nudc ngoai. Khuyen khich va tao dieu kien thuan Ipi cho viec md rdng giao luu va hgp tac qudc te ve khoa hpc va cdng nghe"'". Ddng thdi, Dai hdi IX chii truang xay dyng quy hoach va chinh sach tuyen chpn ngudi gidi, dac biet chii y trong con em cdng nhan va ndng dan, de dao tao d cac bac dai hpc va sau dai hpc; tang ngan sach nha nudc cho viec cu ngudi di dao tao d cac nudc cd nen khoa hpc va cdng nghe tien tien; cd chinh sach dai ngp dac biet ddi vdi cac nha khoa hpc cd cdng trinh nghien cttu xuat sac;
khuyin khich can bd khoa hpc, kjf thuat cdng tac tai cac vung khd khan, vung ndng thon; dpng vien cac nha khoa hpc bam sat CO sd san xuat, hudng din nhan dan nim bat va lam chii nhiing tri thuc mdi ve khoa hpc va cong nghe. Tdi Dai hpi IX, tu duy cua Dang v l tti thttc va stt dyng nhan tai cd bttdc dot pha mdi d chd, khing djnh van de bdi dttdng, su dyng, quan ky va dai ngo dpi ngu tti thttc, nhan tai hien nay la het sttc can thiet; chii trpng bdi dudng nhan tai tu ngudn la con em ndng dan, cong nhan;
cd chinh sach dai ngp dac biet vdi nha khoa hpc xuat sac; cii ngudi gidi di cdng tac tai cac dia ban khd khan. Day la nhttng ttt duy mdi, phii hpp vdi tinh hinh dit nudc va da dem lai nhttng kit qua tich cue trong phat trien kinh te - xa hpi.
Trudc bdi canh toan cau hoa va each mang khoa hpc cdng nghe phat ttiln nhu vu bao, y thttc duac tam quan ttpng ciia nhan tai trong sy phat triln ciia dit nuac, dap img yeu ciu hdi nhap qudc tl, Dai hdi Dang lin thtt X (2006) da dl ra tu tudng chi dao mdi, nhttng tu duy chiln luge vl phat triln nhan tai: "Xiic tien xay dyng mpt sd trudng dai hpc cua Viet Nam dat ding cip qudc tl, dao tao
Dang Cpng san Viet Nam (1996), Vdn kifn Bgi hoi dgi bieu todn qudc ldn thir VUI, Nxb Chfnh trj quoc gia. Ha Npi, tr. 108 - 109.
Dang Cpng san Viet Nam (2001), Vdn kiin Bgi hgi dai bieu lodn qudc ldn thi DC, Nxb Chinh tri quoc gia. Ha Npi, tr. 332.
Tri thUc vd nhdn tdi..
nhan tai cho dit nudc"'"; "Thyc hien chinh sdch trpng dung nhan tai, cac nha khoa hpc dau nganh, tdng cdng trinh su, ky su trudng, ky thuat vien lanh nghi va cdng nhan ky thu$t cd tay nghi cao...
Thu hut chuyen gia, dac biet la chuyen gia gidi ngudi Viet Nam dinh cu d nudc ngoai tham gia giang day, phat trien khoa hpc va cdng nghe d Viet Nam"'*';
"Thyc sy tdn vinh cac doanh nhan cd tai va thanh dat, ddng gdp nhieu cho xa hpi"''. Nhttng tu duy chien luge cua Bang ta v l nhan tai va stt dung nhan tai dugc khing dinh trong vSn kien Dai hdi la budc phat triln mdi trong qua trinh nhSn thttc va de cao vai ttd quan trpng cua nhan tai, tti thttc la tren tit ca cac ITnh vyc cua ddi sdng xa hdi.
Dai hdi lin thtt XI (2011), Dang dtta ra chu truong mdi v l sy phat triln, nhan manh nhan td con ngudi, coi trpng phat trien ben vOng, hai hda, thay ddi md hinh tang trudng. Trong Chiln luge phdt trien kinh te - xa hpi giai doan (2011 - 2020), Dang ta da chi rd: "Dac bi?t coi trpng phdt triln dpi ngii lanh djo, quan ly gidi, dpi ngu chuyen gia, qudn tti doanh nghifip gidi, lao dpng lanh nghi va can bd khoa hpc, cdng ngh? diu dan"'"". Trong ttt duy ve nhan tai, D^ii hpi XI cd sy ddi mdi va tien bd hon, hudng den coi trpng phat triln dpi ngii lanh dao qudn ly, chuyen gia dau nganh, dau dan, tuc la hudng din phat ttiln dpi ngu tinh hoa, dpi ngu nhan tai tien phong.
Tiep tyc phat trien tu duy ve nhan tdi va stt dung nhan tdi, Bp Chinh tti da ra Kit luan sd 86 - KL/TW, ngay 24 thdng 1 nam 2014 vd chinh chinh sdch thu hut, tap ngudn can bd ttt sinh vien tdt nghiep xuat sdc, can bd khoa hpc tte, ttong dd nhan mgnh muc tieu: "Xay dung ca chi, chinh sach du sttc thu hut sinh vien tdt nghiep, can bp khoa hpc tte cd trinh dp, nang luc chuyen mdn cao, phim chat tdt, ddp ling yeu ciu phdt ttien kinh te - xa hdi, bdo ddm an ninh, qudc phdng trong thdi ky cdng nghiep hda, hien dai hda, hpi nhap qudc t l de timg budc dao t£io, bdi duong thdnh nhan tai cho dat nudc"'"'. Trong do, Dang da chii y tdi viec thu hiit, ddo tao nhan tdi ttt ngudn sinh vien tdt nghiep xuat sic, cdn bp tre khoa hpc, coi day la ngudn nhan lyc chat lugng cao can dugc quan tam bdi dudng.
Dieu dd the hi?n sy quan tam cua Dang den the he tre, den nhttng tai nang tte vd cdng tdc uam mam, bdi duong nhan tdi cho tuong lai, the Men tim nhin xa, tu duy chien lupc cua Dang.
Nhu vay, tir Dai hpi lan thtt VI
" Dang Cong san Vi?t Nam (2006), Vdn kien Bai hgi dgi bieu todn qudc ldn thir X, Nxb Chinh trj quoc gia, Ha Npi, tr. 207.
<"5<*/, tr.212.
" " 5 * / , tr.232.
""' Dang Cpng san Viet Nam (2011), Vdn kien Bgi hgi dgi bieu todn qudc ldn thir XI, Nxb Chinh tri quoc gia, HaNpi, tr. 130.
" " K6t lujn 86 - KLA'W, ngay 24 thang I nSm 2014 cua Bp Chinh tri ve vk chinh chinh sach thu hut, t^o nguon can bp tir sinh vien tpt nghifp xuSt sSc, can bp khoa hpc tre, tr. 2.
I
Tgp chi Khoa hgc xd hgi Viet Nam, sd 9(82)-2014
(1986) den nay. Dang ludn quan tam den viec phat trien nhan tdi coi dd la mdt muc tieu eo bdn cua chiln lupc con ngudi, mpt npi dimg chinh ttong dudng ldi ddi mdi giao due va phat ttien khoa hpc cdng nghe phuc vu cdng cupc xay dung vd bdo ve Td qudc. Qudn ttiet va thuc hien chu truong cua Dang ve nhan tdi vd sii: dung nhdn tai da gdp phan tao ra dien mao mdi cua viec phdt huy nhan td con ngudi ttong qud trinh phat ttien cila dit nudc ta; tu do se gdp phin hinh thanh nen dpi ngu nhimg nhan tai tten nhieu ITnh vyc dl md ldi tien phong ddn dat toan dan tdc bttdc len con dudng phat triln.
4. Mot so dieu ki^n de phat triln va sir dung tri thirc, nh^n tai
4.1. Bjnh hit&ng gid tri Mng cua xa hgi vi Iri thtic va nliSn tai.
Mpi boat ddng cua mdi con ngudi vdi tu cdch la mdt chii thi cd y thiic, ludn hudng tdi nhttng sdn pham cd gia tri cao, cd ve vat chat va tinh than. Tdi ndng dupc phat triln diing dinh hudng gia tri xa hdi thi lgi ich thu dugc cang nhieu, cang ldn; nhan tai ciing cd dilu kien de phdt ttiln thuan lgi. Dp vay, nhihig dinh hudng gid tri xd hpi chii ylu cd y nghia rat ldn ddi vdi cdc boat ddng ciia con ngudi, cd tdc dung kich thich manh me cac tai ndng bdc Id vd phat huy cao nhat kha ndng ciia con ngudi.
Trong cac thdi ky khac nhau, mdi nhd nudc lai dua ra mgt dinh hudng gia tri
mdi, phil hgp vdi tung giai dogn lich su va phuc vu cho giai cip thing tri trong xa hpi dd. 6 thdi ky phong kiln, nhd nudc liy nhttng gia tti cua Nho gido ldm nln tang cho viec xay dung mau ngudi qudn ttt vd d l quan ly xa hdi. Ddi vdi Nha nudc xd hgi chu nghTa Viet Nam thi
"trung vdi nudc, hieu vdi dan", "can, kiem, liem, chinh, chi cdng vd tu" la tieu chuin dl dinh hudng cdc gia tii xa hpi; ngoai cdc gia tri truyen thdng dd cdn cd gia tri nhan vdn mang tinh hien dai nhu: yeu hda binh, quyen ty do, cdng bang, y chi vuan len, cd tti thirc khoa hoc va cdng nghe, san sdng tiep thu cai mdi, hpi nhdp qudc tl, cd ca tinh va ban sic rieng. Nhttng dinh hudng gid tri dd, cd tdc dpng nhieu chieu den tttng cd nhan vd thuc day viec hinh thdnh va phat ttiln nang luc cua timg con ngudi cy the, trong dd cd ca nhan tai.
Ngdy nay, dit nudc ta phdt triln nln kinh te tU trudng dinh hudng xa hpi chil nghTa, con ngudi Viet Nam cdn nhilu mat han che, bat cap, tdn tai ldi sdng cu nhu: thieu chu dpng, sdng tao, tam nhin xa, cd tu duy chien luge, tdm ly san xuit nhd, chua cd tdc phong cdng nghiep;
dac biet, cd mpt bp phan khdng nhd trong xa hpi chiu dnh hudng cua khuynh hudng "hudng thy vat chit", siing bdi ddng tiln, tieu dirng xa xi, lang phi, mic cdc te ngn xd hdi, thieu nilm tin va y chi vuan len cd chieu hudng gia tang. Vi vgy, dinh hudng gid tti phii hgp vdi nln 10
Tri thtic vd nhdn tdi...
vdn hda dan tpc, van hda nhan logi, kit hgp vdi phat trien gido due Id yeu td het sue quan ttpng dl phat hien, bdi duong, stt dung nhan tai phu hgp vdi tinh hinh dat nudc, dap ttng nhu cau ciia giai dogn each mgng mdi.
4.2. Xdc dinh dung vi Iri cua Irilhac va nhSn tai trong xa hdi
Cd the thdy, tu tudng vd chinh sdch ttpng dung nhan tai d nudc ta da xuat hien tu rdt sdm. Ngay ttt ndm 1442, tren nhung tam van bia dang luu giu tgi Van Milu, Hd Ndi da ghi: "Hien tai la nguyen khi quoc gia. Ngi^en khi thinh thi the nuoc mgnh ma hung thinh.
Nguyen khi suy thi the nuoc yeu ma thdp kem ". Phdt huy truyen thdng dd cua dan tpc, Ddng va Nhd nudc ta trong sudt cac thdi ky cdch mgng het sttc coi trpng viec bdi dttdng, phdt tridn vd stt dung nhdn tdi dl phuc vy hai cupc khdng chien va kien thiet nudc nhd sau ndy. Ngay nay, trong thdi ky cdng nghiep hda, hien dai hda, hdi nhdp qudc te, vai trd cua tri thttc, nhdn tdi lgi cdng trd nen quan ttpng. Nhan tai cd the phan chia thdnh ba logi co bdn sau: (1) nhan tai trong Idnh dgo, qudn ly (chinh tri gi^ iSi lac, nhd qudn ly tai ba...); (2) nhan tai la tri thttc (nhd bdc hpc, gido su, bac sT, ky su, vdn ngh? si ndi tieng...) vd (3) nhan tdi ttong lao dOng san xuat (doanh nhan, ngh? nhan ndi tieng...). Hp chinh Id bd chi huy, diu tdu ciia ngudn nhan lyc, cd y nghia quylt dinh den tdc dp phdt trien
cua dat nudc. Vi vay, van de cdp thiet dat ra Id cdn nhan dien vd phan logi de tgo tien de quy hoach vd dao tao nhan tdi cho tiing nganh, linh vyc cy the.
Nhftng ndm gan day, cdc cap uy ddng tu Trung uong din dia phuang rit coi trpng, xay dung thanh cdc chucmg trinh, dl dn quy hogch vd dao tao nhan tai dl ttien khai vd da thu dugc mpt so ket qud.
O Trung uong da thdnh lap Van phdng De dn 165 (chuang ttinh ddo tao, bdi dttong cdn bd Idnh dao, quan ly d nudc ngoai bing ngan sach nha nudc) phdi hgp vdi cdc bg, ngdnh, dia phuang cu tuyen dugc hdng tram cdn bg di hgc tap tgi Trung Qudc, Anh, Phdp, Thuy Sy, Nga, Due, Nhat Bdn, Oxttaylia, Niu Dilan, Xingapo... Nhieu tinh, thdnh phd trong cd nudc (Thdnh phd Hd Chi Minh, Da Ning, Cin Tho...) da xay dyng chinh sach, de an rieng ve thu hut va dao tao, bdi dudng nhan tai nhu: chuong ttinh dao tgo 500 thgc si, tien sT tre; can bp, cong chttc tre cd trien vpng, thupc dien quy hoach ciia cdc don vi, sinh vien gidi va con em gia dinh chinh sach, gia dinh cd truyen thdng cdch mgng de dao tgo can bp lanh dgo, qudn ly tre cd trinh dp cao cho cac td chttc trong he thdng chinh tri. Trong thdi gian tdi, cac chuang trinh, de an nay can tiep tuc day mgnh hon ntta de tri thuc vd nhan tai ngdy cdng dugc xd hdi tran trpng va hp xirng ddng dupc dgt d vi tri trung tdm ciia xa hpi.
11
Tap chi Khoa hgc xd hgi Viet Nam, sd 9(82) - 2014
4.3. Mdi Irtrcntg xa hot link mgnh tiphdt Iriin nhan tai
Qud trinh phdt triln cua hch stt, khi nhung nhu ciu hoac nhung ddi hdi cua xd hdi bttc thilt, cin phai cd sy thay ddi mang tinh budc ngoat thi se xudt hien nhan tai, tham chi Id thien tdi. Tuy nhien, d hodn cdnh, dilu kien xa hpi dd chi xuit hien nhan tai khi da cd nhan tai d dang tilm in. Nhan tai cung vi nhu nhttng hgt gidng tdt, chi nay nd vd phdt triln hit tilm nang khi dugc gieo trdng diing thdi vy tren manh dat tdt (mdi truang ty nhien va xa hpi tdt), dupc cham sdc, nudi du&ng theo dung quy trinh ky thuat (gido due, ren luyen vd chdm sdc tdt nhat cd ve vat chdt ldn tinh than).
Nhihig ngudi cd nang khieu bim sinh neu dupc phat hien vd qua mpt qud trinh bdi du&ng, ddo tgo thi tdi nang se phdt triln, trd thanh nhdn tdi. Vi vgy, can cd ehl dp thi, tuyen sinh dl bdi duang ndng khieu, dao tgo nhan tdi rieng, khdc vdi cdch thi tuyln phd thdng. Cd the thyc hien dieu do bang hai each: Mot la, cd mpt che dp thi myen vdi he thdng dao tao rieng cho nhdn tdi tu bac dgi hpc hpac sau dai hpc. Cdc nudc nhu Nhat Bdn, Phdp... hien dang cd hinh thuc thi tuyen vd ddo tgo rieng cho nhan tdi ttt bdc dgi hpc, nhat la nhan tai trong linh vyc lanh dgo, quan ly (nhu tuyen chpn mpt ldp rieng de ddo tao ra cac thu ttudng, chuyen gia dau nganh ve khoa hpc - ky thuat...). Hai la, tuyen chpn vd
bdi duang tai nang ttt khi cdn nho (nang khilu). Cdch ndy bai ban hon nhung rat cdng phu, ddi hdi thdi gian ddi vd dau ttt kinh phi ldn. Gido su Ngd Bao Chau la mdt vi du diln hinh: hpc tieu hpc d Trudng phd thdng thuc nghiem, hpc chuyen todn tgi Trudng trung hgc pho thdng chuyen thupc Trudng dgi hpc Khoa hpc Ty nhien, Dgi hpc Qudc gia Ha Ndi, hpc dai hpc va tten dai hpc theo chi dp danh rieng cho nhan tdi tgi Phdp.
Nhd qua trinh tuyln chpn vd bdi du&ng dd, giao su Ngd Bdo Chau dd gianh Gidi thudng qudc t l Fields ve toan hpc khi mai 38 tudi.
4.4. Phdt huy truySn thing gido due cua gia Unh idi vd'i viic hinh thanh vi phdt Irien lai nang
Gia dinh Id mpt xd hpi thu nhd, trong dd, con ngudi sinh ra va ldn len cho den khi trudng thanh, ty lap ludn chiu dnh hudng bdi cac hoat dpng, sinh hoat trong gia dinh. Trong mdi gia dinh, cupc sdng cua cha me cd tdc dgng tryc tiep den tinh trgng the chit vd tam tri ciia con cdi, dac biet la tre tha. Thyc tiln chi ra rang, cdc cap cha me cd cugc sdng vat chat va tinh than lanh manh, ham hpc hdi, sdng hanh phuc, khdng vi pham phdp ludt, mac cac te nan xa hdi, thi con cdi de nudi, khde manh, phdt ttien tri tu?
binh thudng, tu chat thdng minh ro ret.
Ngugc lgi, cd nhiing gia dinh, trudng hgp cha m? cd ldi sdng ty do, khong biet ty bdo ve minh, vun dip cho hgnh phiic gia dinh vd thieu sy dau tu cho tuong lai
Tri thdc va nhan tai...
thi con cdi ngay tu khi sinh ra bi cdi cpc, phdt trien khdng binh thudng... Cd the ndi, Idi sdng ciing nhu truyen thong gido due cua gia dinh Id dilu kien dau tien vd dnh hudng tryc tidp den vide hinh thanh va phdt ttiln tdi nang. Ddi vdi tte, cha m? la hinh dnh, khudn mdu dl trd hpc theo; vi the, mudn gido dye hay tap duong cho tte thi trudc het cha me phdi ty gido due, ttau doi nhihig dtte tinh tdt dep vd cd kidn thttc hidu biet nhdt dinh.
Hifn nay, nhidu gia dinh my gidu cd, it con nhung thidu di cdch thttc td chuc cdc hoat ddng trong gia dinh mot cdch khoa hpc dl cham lo, phat ttiln tai ndng tti tu? con cai, dl gido due vd ren luyen nhdn cdch con cai ngay ttt mdi au tha cho den luc trudng thdnh. Do dd, cd khdng it tre em khdng thich hpc tap, mic cac t? nan xa hgi, vi phgm phdp ludt lgi thudng la con cai nha giau cd hodc con em cdn bp cd chttc, cd quydn. Ttt thyc tl nay, mdi gia dinh can phai thttdng xuydn quan sat, chdm sdc chu ddo ddi vdi con cai; giiip tte phdt triln mOt cdch hdi hda, todn dien, tgo dd hinh thdnh va phat triln ndng khilu, tai nang va nhan cdch cua tte. Ddng thoi, trdn phgm vi toan xa hpi, cpng ddng, ngay ttt bay gid phai cd chien Ittgc phdt ttien gido dye, chdm lo dao tao, bdi du&ng tai ndng d cac bgc hpc, cap hpc, a mpi lua tudi, trong pham vi tung dia phuong va trong todn qudc. Cd nhu vdy, trong tuong lai chiing ta mdi cd nhidu tdi ndng cho dit nudc.
Tdi li^u Iham khdo
1. (2000), Hd Chi Minh vol phong trdo thi dua yeu nudc, Nxb Chinh tri quoc gia. Ha Npi.
2. Dang Cpng san Viet Nam (1986), Vdn kien Bgi hgi dgi bieu todn qudc ldn thu VI, Nxb Sir th?t. Ha Npi.
3. Dang Cpng san Vi?t Nam (1991), Van kien Bgi hdi dgi bieu todn qudc ldn thu VII, Nxb Sir that, HaNpi.
4. Dang Cpng san Viet Nam (1996), Vdn kien Bgi hdi dgi bieu todn qudc ldn thu VIII, Nxb Chfnh tri quoc gia, HaNpi.
5. Dang Cpng san Vi^t Nam (2001), Vdn kien Bgi hgi dgi bieu todn qudc ldn thu IX, Nxb Chfnh tri quoc gia. Ha Npi.
6. Dang Cpng san Vi^t Nam (2006), Vdn kien Dgi hgi dgi bieu todn qudc idn thuX. Nxb Chi'nh tri quoc gia. Ha Npi.
7. Dang Cpng san Vi?t Nam (2011), Van kiin Bgi hgi dgi bieu lodn qudc ldn thir XI, Nxb Chfnh tri quoc gia. Ha Npi.
8. Nguyen Manh Tuang (2001), Chit nghia yeu nlrdc Hd Chi Minh. Nxb Chinh trj quoc gia, HaNpi.
9. Nguyen Dac Himg - Phan Xuan Dung (2004), Nhdn Idi trong chiin luge phdt trien qudc gia. Nxb Chfnh tri qu6c gia. Ha Npi.
10. Nhi?ra Ngan Than (2012), Phdt Uen vg sir dung nhdn tgi, Nxb Chfnh tri quoc gia. Ha Npi, (Sach djch tieng Trung).
11. Le Van Yen (2012), "Tu tirong Ho Chf Minh ve ton trpng tri thuc, tpn trpng nhan tai", Phdt trien ngudn nhdn luc ddp img yeu cdu cong nghiip hoa, hien dgi hoa vd hgi nhgp qudc te. Ha Npi, Ky yeu Hpi thao khoa hpc.
13
