ii i v K A R T S B A 1 I R K P O B P M S I I V S A L E K A W S I S I R I D P E S N O K G N A T N E T I D U T S N U H A T A T R A K A Y G O
Y AJARAN2013/2014DANI MPLIKASINYA I R I D P E S N O K N A G N A B M E G N E P M A R G O R P N A L U S U P A D A H R E T it a i n u J a n il e s r a M a m r a h D a t a n a S s a ti s r e v i n U 4 1 0 2 f it p ir k s e d n a it il e n e p n a k a p u r e m i n i n a it il e n e
P kuanttiait fdengan survei yang
k u t n u n a k d u s k a m i
d (1 )mengungkap seberapa posiit fkonsep dri isiswa kela sVI I n a l u s u n u s u y n e m ) 2 ( n a d , 4 1 0 2 / 3 1 0 2 n a r a j a n u h a t a tr a k a y g o Y 1 I R K P O B P M S k u t n u i a u s e s g n a y m a r g o r
p membantu siswa kela sVI ISMP BOPKR I1 Yogyaka tra e s n o k n a k g n a b m e g n e
m pdi irnya.
s a l e k a w s i s h a l a d a i n i n a it il e n e p i s a l u p o
P VI ISMP BOPKR I1 Yogyaka tra
. a w s i s 9 7 k a y n a b e s n e d n o p s e r h a l m u j n a g n e d 4 1 0 2 / 3 1 0 2 n a r a j a n u h a
t Semua siswa
. i s a l u p o p n a it il e n e p k u s a m r e t i n i n a it il e n e p u ti a n e r a K . n e d n o p s e r i d a j n e
m Insrtumen
e k a w s i s i ri d p e s n o k p a k g n u g n e m g n a y r e n o i s e u k a p u r e b n a it il e n e
p la sVI ISMP
h a l a d a n a k a n u g i d g n a y r e n o i s e u k s i n e J . n a a t a y n r e p 8 5 n a g n e d a tr a k a y g o Y 1 I R K P O B n a i s a s ir o g e t a k g n e p h a l a d a n a k a n u g i d g n a y a t a d s i s il a n a k i n k e T . p u t u tr e t r e n o i s e u k l a m r o n i s u b ir t s i d n a k r a s a d r e b n u s u s i d i s a s ir o g e t a K . r a w z A a ir e ti r k n a k r a s a d r e b n e
d gan metode katego irsas ijenjang (ordinal )dengan ilma jenjang ,ya tiu :sanga t .f it i s o p k a d it n a d , fi ti s o p g n a r u k , fi ti s o p p u k u c , fi ti s o p , fi ti s o p n a k k u j n u n e m n a it il e n e p l i s a
H bahwa ada 4 siswa (5,06% )memiilk ikonsep 4 , 7 8 ( a w s i s 9 6 , fi ti s o p t a g n a s g n a y i ri
d 3% )memiilk isiswakonsepdri iyangpos tifi ,6 i k il i m e m ) % 0 ( a w s i s a d a k a d it , fi ti s o p p u k u c g n a y i ri d p e s n o k i k il i m e m ) % 6 , 7 ( a w s i s g n a y i ri d p e s n o k i k il i m e m ) % 0 ( a w s i s a d a k a d it n a d , fi ti s o p g n a r u k g n a y i ri d p e s n o k w h a b n a k l u p m i y n e m i ti l e n e P . fi ti s o p k a d
it a sebagian besa rsiswa kela sVI ISMP f it i s o p g n a y i ri d p e s n o k i k il i m e m 4 1 0 2 / 3 1 0 2 n a r a j a n u h a t a tr a k a y g o Y 1 I R K P O B .) i g g n it
( Penelti imembua tusulan program pengembangan konsep dri iberdasarkan n a k k u j n u n e m g n a y m e
x i
T C A R T S B A Y
D U T
S OF THESELF-CONCEPTSTUDENTSOFTHESEVENGRADE T
A S T N E D U T
S BOPKRI1JUNIORHIGHSCHOOLYOGYAKARTA IN 4
1 0 2 / 3 1 0
2 ACADEMICYEARANDTHEIMPLICATIONSOFTHE D
E S O P O R
P DEVELOPMENTPROGRAMFORSELF-CONCEPT y
B it a i n u J a n il e s r a M
a t a n a
S DharmaUniverstiy 4
1 0 2 h
c r a e s e r s i h
T i sadesc irpitvequanttiaitve surveyi si ntendedt o(1)r evea lhow fl
e s e v it i s o
p -concept o fstudent so fthe seven grade student s at BOPKR I1 Junio r n
i a tr a k a y g o Y l o o h c S h g i
H 2013/2014 academic year , and (2 ) to make m
o c e
r mendaitons approp irate guidance program to help students fo the seven grade t
n e d u t
s s atBOPKR I1J unio rHighSchoo lYogyaka tradevelopedt heconcep ttisefl. n
o it a l u p o p e h
T o fthis research i sthe seven grade student s at BOPKR I1 g
o Y l o o h c S h g i H r o i n u
J yaka tra i n 2013/2014 academic year wtih respondents o f79 s
t n e d u t
s .The r esearchi nsrtumenti saquesitonna riet hat r evealedt he sefl-concep to f s
t n e d u t
s o fthesevengradestudent s at BOPKR I1Junio rHighSchoo lYogyaka tra i n 4
1 0 2 / 3 1 0
2 academicyearwtih58s tatement s .Typeo fquesitonnarieusedi senclosed q
i n h c e t s i s y l a n a a t a d e h T . e ri a n n o it s e u
q ue usedi st he catego irzaitono fsefl-concep t f
o the seven grade student s at BOPKR I 1 Junio rHigh Schoo lYogyaka tra in 4
1 0 2 / 3 1 0
2 academic year based Azwa rcrtie ira .Catego irzaiton complied based on a t
e m e h t h ti w n o it u b ir t s i d l a m r o
n hod so fcatego irzaiton level s(ordinal )wtih ifve s
l e v e
l ,namely :veryposiitve ,posiitve,f ai lryposiitve,l es sposi itve ,andposiitve. t
a h t d e w o h s s tl u s e r e h
T 4 student s(5.06%) have very posi itve sefl-concept , fl
e s e v it i s o p e v a h s t n e d u t s ) % 3 4 . 7 8 ( s t n e d u t s 9
6 -concept ,6 student s(7.6% )have
y lr i a
f posiitve s -eflconcept ,no student( 0% )haveboth l es sposiitvesefl-concept ,and )
% 0 ( s t n e d u t s o
n have much les sposiitve sefl-concept .The researcher sconcluded s
t n e d u t s f o y ti r o j a m e h t t a h
t o fthe seven grade student s at BOPKR I1 Junio rHigh n
i a tr a k a y g o Y l o o h c
S 2013/2014 academic yea r have posiitve sefl-concept . fl
e s e t a e r c s r e h c r a e s e
R -concep tproposed developmen tprogram based on tiems t ha t fl
e s e v it i s o p s s e l w o h
P
M
S
I
I
V
S
A
L
E
K
A
W
S
I
S
I
R
I
D
P
E
S
N
O
K
G
N
A
T
N
E
T
I
D
U
T
S
1
I
R
K
P
O
B
Y
O
G
Y
A
K
A
R
T
A
T
A
H
U
N
A
J
A
R
A
N
2
0
1
3
/
2
0
1
4
D
A
N
M
A
R
G
O
R
P
N
A
L
U
S
U
P
A
D
A
H
R
E
T
A
Y
N
I
S
A
K
I
L
P
M
I
I
R
I
D
P
E
S
N
O
K
N
A
G
N
A
B
M
E
G
N
E
P
I
S
P
I
R
K
S
t a r a y S u t a S h a l a S i h u n e m e M k u t n u n a k u j a i D
e
M mperolehGela rSa jranaPendidikan m
a r g o r
P Stud iBimbingandanKonseilng
: h e l O
it a i n u J a n il e s r a M
3 4 0 4 1 1 1 9 0 : M I N
G N I L E S N O K N A D N A G N I B M I B I D U T S M A R G O R P
N A K I D I D N E P U M L I N A S U R U J
N A K I D I D N E P U M L I N A D N A U R U G E K S A T L U K A F
A M R A H D A T A N A S S A T I S R E V I N U
A T R A K A Y G O Y
i
P
M
S
I
I
V
S
A
L
E
K
A
W
S
I
S
I
R
I
D
P
E
S
N
O
K
G
N
A
T
N
E
T
I
D
U
T
S
1
I
R
K
P
O
B
Y
O
G
Y
A
K
A
R
T
A
T
A
H
U
N
A
J
A
R
A
N
2
0
1
3
/
2
0
1
4
D
A
N
M
A
R
G
O
R
P
N
A
L
U
S
U
P
A
D
A
H
R
E
T
A
Y
N
I
S
A
K
I
L
P
M
I
I
R
I
D
P
E
S
N
O
K
N
A
G
N
A
B
M
E
G
N
E
P
I
S
P
I
R
K
S
t a r a y S u t a S h a l a S i h u n e m e M k u t n u n a k u j a i D
e
M mperolehGela rSa jranaPendidikan g n il e s n o K n a d n a g n i b m i B i d u t S m a r g o r P
: h e l O
it a i n u J a n il e s r a M
3 4 0 4 1 1 1 9 0 : M I N
G N I L E S N O K N A D N A G N I B M I B I D U T S M A R G O R P
N A K I D I D N E P U M L I N A S U R U J
U M L I N A D N A U R U G E K S A T L U K A
F PENDIDIKAN
A M R A H D A T A N A S S A T I S R E V I N U
A T R A K A Y G O Y
v i
N A H A B M E S R E P
u
K persembahkankaryai n iuntukalmamaterku: a ir a M a d n u B n a d s u t s ir K s u s e Y
a m r a h D a t a n a S s a ti s r e v i n
U Yogyakatra
a tr a k a y g o Y 1 I R K P O B P M S : u k g n i b m i b m e P n e s o
D Drs .R .H .Dj .Sinurat ,M .A a
g r a u l e
K k u :BapakStefanu sLus,i , h a y i s r a D a l u a P u b I
,i n a il u J a it n e r u a L
,i s u L o t n a ir p u S s u k i n i m o D
n a d , i s u L o d r a h c i R s u i s i n o i D
v
o tt o M
a r a d u a S
“ -saudara ,ijkakamuberbua tbaikdankarena tiukamumendertia ,maka tiu s u t s i r K a n e r a k , li g g n a p i d u m a k h a l u ti k u t n u b a b e S . h a ll A a d a p a i n u r a k h i s a k h a l a d a
a y a p u s , u m i g a b n a d a l e t n a k l a g g n i n e m h a l e t n a d u m a k k u t n u a ti r e d n e m h a l e t n u p
k a j e j it u k i g n e m u m a
i v
PERNYATAANKEASLIANKARYA
k a d it i n i s il u t a y a s g n a y i s p ir k s a w h a b a y n h u g g n u s e s n a g n e d n a k a t a y n e m a y a S
m a l a d n a k t u b e s i d h a l e t g n a y i l a u c e k , n i a l g n a r o a y r a k n a i g a b u a t a a y r a k t a u m e m
. h a i m li a y r a k a y n k a y a l a n a m i a g a b e s , a k a t s u p r a tf a d n a d n a p it u k
, a tr a k a y g o
Y 19J un i2014
s il u n e P
ii v N A U J U T E S R E P N A A T A Y N R E P R A B M E L S I M E D A K A N A G N I T N E P E K K U T N U H A I M L I A Y R A K I S A K I L B U P : a m r a h D a t a n a S s a ti s r e v i n U a w s i s a h a m a y a s ,i n i h a w a b i d n a g n a t a d n a tr e b g n a Y a m a
N :MarseilnaJ uniait a w s i s a h a M r o m o
N :091114043
n a a k a t s u p r e P a d a p e k n a k ir e b m e m a y a s , n a u h a t e g n e p u m li n a g n a b m e g n e p i m e D h a i m li a y r a k a m r a h D a t a n a S s a ti s r e v i n
U sayayangbe jrudu:l
1 I R K P O B P M S I I V S A L E K A W S I S I R I D P E S N O K G N A T N E T I D U T S N A R A J A N U H A T A T R A K A Y G O
Y 2013/2014 DAN IMPLIKASINYA
I R I D P E S N O K N A G N A B M E G N E P M A R G O R P N A L U S U P A D A H R E T
bese tra perangka tyang dipelrukan (b lia ada) .Dengan demikian saya membe irkan n a k h il a g n e m , n a p m i y n e m k u t n u k a h a m r a h D a t a n a S s a ti s r e v i n U n a a k a t s u p r e P a d a p e k i a l a i d e m k u t n e b m a l a
d n , mengelolanya dalam bentuk pangkalan data , i d a y n n a k i s a k il b u p m e m n a d , s a t a b r e t a r a c e s n a k i s u b ir t s i d n e
m Interne tatau media
n u p u a m a y a s i r a d n i z i a t n i m e m u lr e p a p n a t s i m e d a k a n a g n it n e p e k k u t n u n i a l m a n n a k m u t n a c n e m p a t e t a m a l e s a y a s a d a p e k i tl a y o r ir e b m e
m as ayas ebaga ipenuil .s
. a y n r a n e b e s n a g n e d t a u b a y a s i n i n a a t a y n r e p n a i k i m e D a tr a k a y g o Y i d t a u b i D :l a g g n a t a d a
ii i v K A R T S B A 1 I R K P O B P M S I I V S A L E K A W S I S I R I D P E S N O K G N A T N E T I D U T S N U H A T A T R A K A Y G O
Y AJARAN2013/2014DANI MPLIKASINYA I R I D P E S N O K N A G N A B M E G N E P M A R G O R P N A L U S U P A D A H R E T it a i n u J a n il e s r a M a m r a h D a t a n a S s a ti s r e v i n U 4 1 0 2 f it p ir k s e d n a it il e n e p n a k a p u r e m i n i n a it il e n e
P kuanttiait fdengan survei yang
k u t n u n a k d u s k a m i
d (1 )mengungkap seberapa posiit fkonsep dri isiswa kela sVI I n a l u s u n u s u y n e m ) 2 ( n a d , 4 1 0 2 / 3 1 0 2 n a r a j a n u h a t a tr a k a y g o Y 1 I R K P O B P M S k u t n u i a u s e s g n a y m a r g o r
p membantu siswa kela sVI ISMP BOPKR I1 Yogyaka tra e s n o k n a k g n a b m e g n e
m pdi irnya.
s a l e k a w s i s h a l a d a i n i n a it il e n e p i s a l u p o
P VI ISMP BOPKR I1 Yogyaka tra
. a w s i s 9 7 k a y n a b e s n e d n o p s e r h a l m u j n a g n e d 4 1 0 2 / 3 1 0 2 n a r a j a n u h a
t Semua siswa
. i s a l u p o p n a it il e n e p k u s a m r e t i n i n a it il e n e p u ti a n e r a K . n e d n o p s e r i d a j n e
m Insrtumen
e k a w s i s i ri d p e s n o k p a k g n u g n e m g n a y r e n o i s e u k a p u r e b n a it il e n e
p la sVI ISMP
h a l a d a n a k a n u g i d g n a y r e n o i s e u k s i n e J . n a a t a y n r e p 8 5 n a g n e d a tr a k a y g o Y 1 I R K P O B n a i s a s ir o g e t a k g n e p h a l a d a n a k a n u g i d g n a y a t a d s i s il a n a k i n k e T . p u t u tr e t r e n o i s e u k l a m r o n i s u b ir t s i d n a k r a s a d r e b n u s u s i d i s a s ir o g e t a K . r a w z A a ir e ti r k n a k r a s a d r e b n e
d gan metode katego irsas ijenjang (ordinal )dengan ilma jenjang ,ya tiu :sanga t .f it i s o p k a d it n a d , fi ti s o p g n a r u k , fi ti s o p p u k u c , fi ti s o p , fi ti s o p n a k k u j n u n e m n a it il e n e p l i s a
H bahwa ada 4 siswa (5,06% )memiilk ikonsep 4 , 7 8 ( a w s i s 9 6 , fi ti s o p t a g n a s g n a y i ri
d 3% )memiilk isiswakonsepdri iyangpos tifi ,6 i k il i m e m ) % 0 ( a w s i s a d a k a d it , fi ti s o p p u k u c g n a y i ri d p e s n o k i k il i m e m ) % 6 , 7 ( a w s i s g n a y i ri d p e s n o k i k il i m e m ) % 0 ( a w s i s a d a k a d it n a d , fi ti s o p g n a r u k g n a y i ri d p e s n o k w h a b n a k l u p m i y n e m i ti l e n e P . fi ti s o p k a d
it a sebagian besa rsiswa kela sVI ISMP
f it i s o p g n a y i ri d p e s n o k i k il i m e m 4 1 0 2 / 3 1 0 2 n a r a j a n u h a t a tr a k a y g o Y 1 I R K P O B .) i g g n it
( Penelti imembua tusulan program pengembangan konsep dri iberdasarkan n a k k u j n u n e m g n a y m e
x i
T C A R T S B A Y
D U T
S OF THESELF-CONCEPTSTUDENTSOFTHESEVENGRADE T
A S T N E D U T
S BOPKRI1JUNIORHIGHSCHOOLYOGYAKARTA IN 4
1 0 2 / 3 1 0
2 ACADEMICYEARANDTHEIMPLICATIONSOFTHE D
E S O P O R
P DEVELOPMENTPROGRAMFORSELF-CONCEPT y
B it a i n u J a n il e s r a M
a t a n a
S DharmaUniverstiy 4
1 0 2
h c r a e s e r s i h
T i sadesc irpitvequanttiaitve surveyi si ntendedt o(1)r evea lhow fl
e s e v it i s o
p -concept o fstudent so fthe seven grade student s at BOPKR I1 Junio r n
i a tr a k a y g o Y l o o h c S h g i
H 2013/2014 academic year , and (2 ) to make m
o c e
r mendaitons approp irate guidance program to help students fo the seven grade t
n e d u t
s s atBOPKR I1J unio rHighSchoo lYogyaka tradevelopedt heconcep ttisefl. n
o it a l u p o p e h
T o fthis research i sthe seven grade student s at BOPKR I1 g
o Y l o o h c S h g i H r o i n u
J yaka tra i n 2013/2014 academic year wtih respondents o f79 s
t n e d u t
s .The r esearchi nsrtumenti saquesitonna riet hat r evealedt he sefl-concep to f s
t n e d u t
s o fthesevengradestudent s at BOPKR I1Junio rHighSchoo lYogyaka tra i n 4
1 0 2 / 3 1 0
2 academicyearwtih58s tatement s .Typeo fquesitonnarieusedi senclosed q
i n h c e t s i s y l a n a a t a d e h T . e ri a n n o it s e u
q ue usedi st he catego irzaitono fsefl-concep t f
o the seven grade student s at BOPKR I 1 Junio rHigh Schoo lYogyaka tra in 4
1 0 2 / 3 1 0
2 academic year based Azwa rcrtie ira .Catego irzaiton complied based on a t
e m e h t h ti w n o it u b ir t s i d l a m r o
n hod so fcatego irzaiton level s(ordinal )wtih ifve s
l e v e
l ,namely :veryposiitve ,posiitve,f ai lryposiitve,l es sposi itve ,andposiitve. t
a h t d e w o h s s tl u s e r e h
T 4 student s(5.06%) have very posi itve sefl-concept , fl
e s e v it i s o p e v a h s t n e d u t s ) % 3 4 . 7 8 ( s t n e d u t s 9
6 -concept ,6 student s(7.6% )have
y lr i a
f posiitve s -eflconcept ,no student( 0% )haveboth l es sposiitvesefl-concept ,and )
% 0 ( s t n e d u t s o
n have much les sposiitve sefl-concept .The researcher sconcluded s
t n e d u t s f o y ti r o j a m e h t t a h
t o fthe seven grade student s at BOPKR I1 Junio rHigh n
i a tr a k a y g o Y l o o h c
S 2013/2014 academic yea r have posiitve sefl-concept . fl
e s e t a e r c s r e h c r a e s e
R -concep tproposed developmen tprogram based on tiems t ha t fl
e s e v it i s o p s s e l w o h
x
R A T N A G N E P A T A K
Puj i dan syuku r kepada Tuhan yang Maha Esa ata s segala rahma t yang
i s p ir k s n a s il u n e p n a k i a s e l e y n e m t a p a d s il u n e p a g g n i h e s s il u n e p a d a p e k n a k h a p m il i d
. k i a b n a g n e d i n i
Sk irps iin idtiuil sdalam rangka memenuh isalah satu syara tuntuk memperoleh
n a k i d i d n e p a n a jr a s r a l e
g dar iProgramStud iBimbingandan Konseilng, Jurusan lImu
. a m r a h D a t a n a S s a ti s r e v i n U , n a k i d i d n e P u m lI n a d n a u r u g e K s a tl u k a F , n a k i d i d n e P
Penuils sadar bahwa penuilsan skirpsi i n i itdak akan be jralan dengan baik t anpa
h e l O . s il u n e p i g n i p m a d n e m n a d g n u k u d n e m h a l e t g n a y k a h i p i a g a b r e b i r a d n a u t n a b
m a l a d e s g n a y h i s a k a m ir e t n a k p a c u g n e m s il u n e p s u s u h k a r a c e s , u ti a n e r a
k -dalamnya
: a d a p e k
.
1 Dr .Gendon Barus ,M.Si .selaku KetuaProgramStud iBimbingan dan Konseilng
. a tr a k a y g o Y a m r a h D a t a n a S s a ti s r e v i n U
.
2 Drs .R .H .Dj .Sinurat ,M .A .selaku Dosen Pembimbing yang dengan penuh
n a it a h r e p h u n e p n a d n a r a b a s e
k membe irkan moitvas idan meluangkan waktu
g n i p m a d n e m k u t n
u ipenuilss elamaprose spenuilsans k irps.i
.
3 Dra .Sukam iselaku Kepala Sekolah SMP BOPKR I1 Yogyaka tra yang telah
ir e b m e
m k anizindanmendamping ipenuilss aa tuj icobadanpengambliandata.
.
4 Y .Aire fSuslio selaku Koordinato rBimbingan dan Konseilng SMP BOPKR I1
i x .
5 Bapak dan Ibu guru se tra seluruh karyawan SMP BOPKR I1 Yogyaka tra ata s
n a d a b o c i j u n a k u k a l e m s il u n e p a m a l e s n a a m a s r e b e k a tr e s n a u t n a b n a d n a g n u k u d
. a t a d n a li b m a g n e p
.
6 Siswa kela sVI ISMP BOPKR I1 Yogyakatra yang telah bersedia meluangkan
k a
w tu dan menjadi responden dalam melaksanakan uj icoba dan pengamblian
. a t a d
.
7 Bapak dan Ibu Dosen Program Stud iBimbingan dan Konseilng Universtia s
h u n e p e s n a g n e d a y n u m li n a k h a r u c n e m h a l e t g n a y a tr a k a y g o Y a m r a h D a t a n a S
. p u d i h l a k e b i g a b a n u g r e b a g g n i h e s it a h
.
8 Karyawan sekreta ira t Program Stud i Bimbingan dan Konseilng Universtia s
s il u n e p i g a b n a n a y a l e p s a t a o k o m t a y ir P s u n a f e t S : a tr a k a y g o Y a m r a h D a t a n a S
.i n i i s p ir k s n a k i a s e l e y n e m m a l a d
.
9 Keluargaku: Bapak Stefanu s Lusi , Ibu Paula Darsiyah , Laurenita Juilani ,
i n i m o
D ku sSup iranto Lusi ,Dionisiu sRichardo Lusi ,dan Gemma Algan iLus i
ir e b m e m , n a k a o d n e m u l a l e s g n a
y kan kasih sayang , harapan, dan semanga t
s il u n e p a d a p e
k dalammenyelesaikans k irpsii ni.
. 0
1 Orang terdekatku Nupik Wahyu Widagdo ,yang telah membe irk an dukungan ,
moitvasi ,naseha,ts e tradoademil ancarnyapenyelesaians k irpsii n.i
. 1
1 Sahabat-sahabatku terkasih : Lambe tru s Karapa , Ninda Hapsar i Put ir , Gailh
ir e b m e m h a l e t g n a y , e r o d o e h T l e a h c i M , a g g n A s u fl o d u R , it a J a r a m k u
S k an
, i s a v it o m , n a g n u k u
d nasehat , se tra doa dem i kelancaran penuils dalam
ii x .
2
1 Teman-teman Program Stud iBimbingan dan Konseilng angkatan 2009 atas
a y n n a it a h r e p n a d n a g n u k u
d .
t a a f n a m n a k ir e b m e m t a p a d i n i i s p ir k s a g o m e s p a r a h r e b s il u n e p a y n ri h i k A
u s n a k ir e b m e m t a p a d n a d a c a b m e p i g a
b mbanganbag ipengembangan Bimbingan
g n il e s n o K n a
d .
Yogyaka tra,19J uni 12 4 0
ii i x
I S I R A T F A D
n a m a l a H N
A M A L A
H JUDUL... i N
A M A L A
H PERSETUJUANPEMBIMBING ... .. ii N
A H A S E G N E P N A M A L A
H ... i ii N
A M A L A
H PERSEMBAHAN ... i v N
A M A L A
H MOTTO... ... v A
Y R A K N A I L S A E K N A A T A Y N R E
P ... v i T
A Y N R E P R A B M E
L AANPERSETUJUANPUBLIKAS IKARYA N
A G N I T N E P E K K U T N U H A I M L
I AKADEMIS... v ii ..
.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. K A R T S B
A v iii
T C A R T S B
A ... i x ..
.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. R A T N A G N E P A T A
K ... x
.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. I S I R A T F A
D ... x ii i ..
.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . L E B A T R A T F A
D ... .... x i v ..
.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. N A R I P M A L R A T F A
D x iv i
N A U L U H A D N E P I B A B
.
A Lata rBelakangMasalah... 1 .
B RumusanMasalah ... 4 .
C TujuanPeneilitan ... 4 .
D ManfaatPeneilitan ... 5 .
E De ifnis iOperasional... 6
I I B A
B KAJIANPUSTAKA
.
A PengeritandanPenggolonganKonsepDi ir... 7 .
1 PengeritanKonsepDi ir... ... 7 .
2 PenggolonganKonsepDi ir... ... 1 0 .
a KonsepDri iPos tifi( Tingg)i... 1 0 .
3 KonsepDri iNegatfi( Rendah)... 14 .
B PerkembanganKonsepDri iRemaja ... .. 1 7 .
C TinjauanHasi lPeneilitanLainyangRelevan...………….... 0 2 .
D ProgramPengembanganKonsepDi ir ... 2 1
I I I B A
B METODOLOG IPENELITIAN
.
A Jeni sPeneilitan... .... 2 3 .
B SubjekPeneilitan... 2 3 .
C InsrtumenPeneilitan... 2 4 .
1 PenentuanSkor... ... 27 .
v i x
.
a Vaildtia sInsrtumen... 2 8 .
b ReilablitiasIns rtumen... .... .. 2 9 .
D TeknikPengumpulanData... 3 1 .
1 TahapPersiapan... . 3 1 .
2 TahapPelaksanaanPengumpulanData... . 32 .
E TeknikAnailsi sData... 33
B A
B BABI VHASILPENELITIAN ,PEMBAHASANDANUSULAN I
R I D P E S N O K N A G N A B M E G N E P M A R G O R P
.
A Hasi lPeneilitan ... .. 3 5 .
B PembahasanHasi lPeneilitan ... 3 7 .
C UsulanProgramPengembanganKonsepDi ir... 40 .
1 H -al ha lyangPe lruDiperhaitkandalamMenyusun m
a r g o r
P ... ... 40 .
a SasaranI ntervensi... 40 .
b Kompetens iGuruBK/Pendamping... 40 .
c Evaluas iProgramPengembangan p
e s n o
K Di ir. .. ... 41 .
2 ProgramPengembanganKonsepDi ir... ... 4 3
P U T U N E P V B A B
.
A Kesimpulan ... 6 0 .
B S na ra ... 6 0
A K A T S U P R A T F A
D ... 6 2 ..
.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . N A R I P M A
v x R A T F A
D TABEL
1 I R K P O B P M S I I V s a l e K a w s i S h a l m u J n a i c n i R : 1 l e b a T
YogyakatraTahunAjaran2013/2014 ... .... 2 4 l
e b a
T 2 :K -isi kis iKuesione rTingka tKepostifianKonsepDi ir
SiswaKela sVI ISMPBOPKR I1Yogyaka traTahunAjaran 4
1 0 2 / 3 1 0
2 ... 2 5 :
3 l e b a
T DatfarI ndek sKorelas iReilablitias ... 3 0 :
4 l e b a
T Kategor iKonsepDri iSiswaKela sVI ISMPBOPKRI
1Yogyaka tra ... 3 4 :
5 l e b a
T KonsepDri iSiswaKela sVI ISMPBOPKR I1Yogyaka tra
TahunAjaran2013/2014 ... 36 l
e b a
T 6 : mtI - me ti e Kuesione ryangMenunjukkanBahwaKonsepD i ir
SiswaHanyaCukupPosi it .f..……….... 44 7
l e b a
i v x R A T F A
D LAMPIRAN
1 n a ri p m a
L :Kuesione rKonsepDri iSiswaKela sVI ISMP
BOPKR I1Yogyaka traTahunAjaran2013/2014... 6 5 2
n a ri p m a
L :Hasi lPerhtiunganTara fVaildtia sdanReilablitias .... .. 6 9 3
n a ri p m a
L :Tabulas iPeneilitan ... 7 3 4
n a ri p m a
1 I B A B
N A U L U H A D N E P
i n i b a b a d a
P diuraikan lata rbelakang masalah ,rumusan masalah ,
t a a f n a m , n a it il e n e p n a u j u
t peneilitan ,dandeifnis ioperasiona.l
.
A LatarBelakangMasalah
n a k a p u r e m n a d i ri d i t a j n a ir a c n e p a s a m i a g a b e s l a n e k i d a j a m e r a s a M
n a h il a r e p a s a
m d air masa kanak-kanak k e masa dewasa (Al i& Asro ir ,
.) 9 : 5 0 0
2 Tahapi n idimula idar iusia10/11t ahunsampa idengan 25t ahun .
n a t u k g n a s r e b g n a y u d i v i d n i k a j e s , a j a m e r i a g a b e s p a g g n a i d g n a r o e s e S
p a g g n a i d t u b e s r e t u d i v i d n i i a p m a s l a u s k e s n a g n a t a m e k i m a l a g n e
m relait f
k a n a k a s a m i r a d i s i s n a r T . ir i d n a
m -kanak ke masa remaja meilbatkan
n a h a b u r e p h a l m u j e
s sepetr i perubahan biologis , kogn tifi , dan sosio -,
k c o rt n a S ( l a n o i s o m
e 2007 :22 .)
n a h a b u r e
P -perubahan t ersebutt erkadang dapa tmembua tremaja itdak
n a m a y
n . Keitdaknyamanan yang dialam i dapa t membua t remaja
i ri d n e y n e m p a k i s r e b g n u r e d n e
c a tau agresfi .Sikap-sikap tersebu tdapat
i ri d p a d a h r e t f it a g e n g n a y a k e r e m n a a s a r e p n a d n a ri k i p i r a d l a w a r e b
. ir i d n e s a k e r e
m Pikriandanperasaanr emajayang negait fd anyangposiit f
ir i d n e s a k e r e m i ri d p a d a h r e
t akanmempengaruh ikonsepdiirr emaja. n a d n a n i k a y e k , n a g n a d n a p , n a r a b m a g n a h u r u l e s e k h a l a d a i ri d p e s n o K
, k c o lr u H ( i ri d n e s a y n ir i d g n a t n e t g n a r o e s e s n a a g r a h g n e
p 2005 : 58) .
k a n a k a s a m n a m a l a g n e p a d a p r a k a r e b n a d l a s a r e b i ri d p e s n o
K -kanak dan
t u r u t a j a m e r n a k u k a lr e p m e m n i a l g n a r o a r a C . a y n r a ti k e s n a g n u k g n il
k u t n e b m e
m pandangan remajayang bersangkutan t entang di irnyasebaga i .i
d a b ir p g n a r o e s
n a b m e k r e b u l a l e s g n a y r o t k a f h a l a d a i ri d p e s n o
K g K. onsepdri ibukan
g n a y r o t k a f n a k n i a l e m , ri h a l k a j e s a w a b i d g n a y r o t k a f n a k a p u r e m
m a l a d u d i v i d n i n a m a l a g n e p i u l a l e m k u t n e b r e t n a d i r a j a l e p i
d berhubungan
. n i a l g n a r o n a g n e d
p e s n o
K dri imerupakan int idar ikep irbadian dan merupakan moda l
a r a p , u ti b a b e s h e l O . n i a l g n a r o n a g n e d n a l u a g r e p n il a j n e m m a l a d g n it n e p
u lr e p a j a m e
r diber iprogram untuk mengembangkan konsep d ri iyang
.f it i s o p
a tr a k a y g o Y 1 I R K P O B P M S h il i m e m i ti l e n e
P sebaga i tempa t
n a k u k a l e m h a n r e p i ti l e n e p n a k a n e r a k i d n a it il e n e
p stud ikasu sd isekolah
.t u b e s r e
t D iar pengalaman tiu itmbu lkesanbahwasebagian besa rsiswad i
1 I R K P O B P M
S Yogyaka tramemiilk ikonsep dri iyang negatfi .Selain tiu
r a d i s a m r o f n i t a p a d n e m a g u j i ti l e n e
p iguru BK bahwa sebagian besa r 1
I R K P O B P M S i d a w s i
s Yogyaka tra memiilk ikonsep dri iyang negatfi .
Hasi lpengamatan yang dliakukan oleh t emansatu angkatan peneilityang
a L n a m a l a g n e P m a r g o r P n a k a n a s k a l e m h a n r e p u l u
d pangan Sekolah
a m a tr e P h a g n e n e
M (PPL SMP )d iSMP BOPKR I1 Yogyaka tra ,juga
r a s e b n a i g a b e s a w h a b n a s e k n a k l u b m i n e
m siswa d iSMP BOPKR I1
a tr a k a y g o
Y memiilk ikonsep dri iyang negatfi .Ha lin ibisa diilha tdar i
n a d p a k i
a s i
b mengungkapkan pendapa tdengan baik ,dan kurang asetrfi .Hanya
k a n
a -anak tetrentu yang beran i ijka diminta untuk mengemukakan .
n i p m i m e p u a t a a u t e k i d a j n e m , a o d n i p m i m e m , t a p a d n e p
n a s a l
A -alasan d iata ssemakin menguatkan penelti iuntuk melakukan
n a it il e n e
p berkatian dengan konsep dri i siswa id SMP BOPKR I 1
a tr a k a y g o
Y karena menuru t Kemendikna s (Kementeiran Pendidikan
i n i l a H . fi ti s o p g n a y i ri d p e s n o k h a l a d a l a e d i g n a y i ri d p e s n o k ) l a n o i s a N
i ti l e n e p n a s e k n a g n e d n a g n a t n e tr e
b yang menangkap konsep dri isiswa d i
a tr a k a y g o Y 1 I R K P O B P M
S cenderung negait .f Dan ha l tiu ingin it
il e n e p i u l a l e m i ti l e n e p n a k it k u b i
d ani ni.
I I V s a l e k n a k a n e r a k i d I I V s a l e k k e j b u s l i b m a g n e m h il i m e m i ti l e n e P
h a l o k e S i d n a k i d i d n e p g n a j n e j i k u s a m e m l a w a s a l e k n a k a p u r e m
a m a tr e P h a g n e n e
M setelah siswa menyelesaikan studinya d i Sekolah
r a s a
D . Siswa kela sVI Id iSMP BOPKR I1 Yogyaka tra telah memasuk i
i r a d n a i g a b i d a j n e m a m a l h a d u s a k e r e m i tr a r e b I I e k r e t s e m e
s SMP
a tr a k a y g o Y 1 I R K P O
B dan telah mengalam iberbaga ipengalaman yang .
a k e r e m i ri d p e s n o k i h u r a g n e p m e
m Siswa yang memasuk ijenjang kela s
n a k a p u r e m I I
V siswa yang mengalam imasa perailhan dar imasa kanak
i m a l a g n e m a w s i s a y n a s a i b i n i a s a m a d a P . a j a m e r a s a m e k k a n a k
a l a d n a g n u g n i b e
k m mencar idan menemukan identtia sdi irnya ,termasuk
ir i d p e s n o k n a k g n a b m e g n e m l a h m a l a
d (Al i&Asro ir ,2005 :1 . 0)
n a p u d i h e k m a l a d a y n n a n a r e p n a d i ri d p e s n o k a y n g n it n e p t a g n i g n e M
s a l e k a w s i s a m a t u r e t a j a m e
a tr a k a y g o
Y , el w at peneilitan in i penelti i ingin mengetahu i dan
n a k it k u b m e
m seberapapostifikonsep dri isiswakela sV II SMP BOPKR I 1 Yogyaka tra hta un ajaran 2013/2014 . Dengan mengetahu i seberapa
f it i s o
p konsep dri isiswa kela sVI ISMP BOPKR I1 Yogyakatra ,dapa t
n u s u s i
d pula program pengembangan konsep dri i yang sesua i untuk
i ri d p e s n o k n a k g n a b m e g n e
m siswakela sVI ISMPBOPKR I1Yogyakatra.
.
B RumusanMasalah
n e m k u t n u n a k d u s k a m i d i n i n a it il e n e
P jawabpe tranyaanbeirkut:
.
1 Seberapa posiit fkonsep dri isiswa kela sV II SMP BOPKR I1 a
tr a k a y g o
Y tahunajaran2013/2014?
.
2 Usulan program bimbingan manakah yang sesua i untuk
i ri d p e s n o k n a k g n a b m e g n e
m siswa kela sV II SMP BOPKR I1
a tr a k a y g o
Y ?
.
C TujuanPeneil itan i n i n a it il e n e p i r a d n a u j u
T adalahuntuk:
.
1 Mengetahu iseberapakonsep d iirsiswakela sV II SMP BOPKR I1 a
tr a k a y g o
Y tahunajaran2013/2014.
.
2 Menyusun usulan program bimbingan yang sesua i untuk
i ri d p e s n o k n a k g n a b m e g n e
m siswa kela sVI ISMP BOPKR I1
a tr a k a y g o
.
D Manfaa tPeneilitan
i g a b a n u g r e b n a k p a r a h i d i n i n a it il e n e p l i s a
H berbaga ipihak:
.
1 Manfaa tTeo irits
Membeirkan gambaran mengena i konsep dri i siswa pada
n a d k i d i d n e p a r a p i g a b n a ij a k n a h a b i a g a b e s P M S g n a j n e j
n o l a c a y n s u s u h k n a i d a b ir p e k g n a b m e g n e
p -calonkonselors ekolah.
.
2 Manfaa tPrakits
.
a Bag iguruB K
i a n e g n e m n a r a b m a g n a k ir e b m e m i n i n a it il e n e p l i s a
H seberapa
f it i s o
p konsep dri isiswa kela sVII SMP BOPKR I1 Yogyakatra
m a l a d n a g n a b m it r e p n a h a b i d a j n e m n a d 4 1 0 2 / 3 1 0 2 n a r a j a n u h a t
1 I R K P O B P M S a w s i s i g a b n a g n i p m a d n e p n a h a b n a k u t e n e m
a tr a k a y g o
Y .
.
b Bag ipeneilitsebaga icalonkonselor
)
1 Peneilitan in i merupakan kesempatan untuk belraith
k n u s u y n e m n a d i ti l e n e
m arya limiaht entangkonsepdi ir. )
2 Peneilitani n idapa tmembeirkanbekal limiahbag ipenelti i
e
s baga icalonkonselo ratauguruBK.
.
c Bag ipeneilitl ain
e
P nelti i lain dapa t memanfaatkan hasi l peneliitan in i
a ri p s n i r e b m u s i a g a b e
s s iatau bahanpembandingapabliai ngin
n a ti a k r e b g n a y n u p u a t a a p u r e s n a it il e n e p n a k g n a b m e g n e m
.
E Deifnis iOperasional .
1 KonsepDiir
Konsep dri iadalah keseluruhan gambaran ,pandangan ,keyakinan
n a
d penghargaan seseorang tentang di irnya sendiir , sepe tr i yang
ri t u b m a l a d n a k d u s k a m i
d -buit rkuesione ryangdigunakankan. Konsep
k a p m a t i n i i s p ir k s m a l a d d u s k a m i d g n a y i ri
d dar iatau diperilhatkan
m a l a d a w s i s l a t o t r o k s h e l
o menjawab ala t pengumpu l data yang
. n a k a n u g i d
.
2 SiswaKela sV II s a l e k a w s i
S V II yang dimaksud dalam peneilitan in iadalah para
s a l e k a j a m e
r VI Iyang bersekolah d iSMP BOPKR I1 Yogyakatra
2 1 a i s u r e b g n a
y -15 tahun ,padat ahunajaran2013/2014.
.
3 SMPBOPKR I1Yogyakatra
a tr a k a y g o Y 1 I R K P O B P M
S adalah salah satu SekolahMenengah
a m a tr e
P swastad D i aerah IsitmewaYogyakatra(DIY)yang dikelola
h e l
o yayasan BOPKRI ,yang beralama td iJalan Ma sSuhatro no . 48 .
9 8 1 3 6 5 ) 4 7 2 0 ( n o p l e t , a tr a k a y g o Y
.
4 ProgramPengembanganKonsepDi ir
m a r g o r
P pengembangan konsep diir merupakan suatu rangkaian
k i p o t/ ir e t a
m bimbingan tentang pengembangan konsep dri i yang
e d o ir e p a m a l e s i s a n i d r o o k r e t n a d , i s a s i n a g r o r e t , a n a c n e r e
t waktu
u t n e tr e
7 I I B A B
A K A T S U P N A I J A K
i n i b a b a d a
P diuraik an haslikaijanpustakat entangpengeritan konsep
, ir i
d penggolongan konsep di ir ,perkembangan konsep d ri iremaja ,dan
ir i d p e s n o k n a g n a b m e g n e p m a r g o r
p .
.
A PengeritandanPenggolonganKonsepDiri .
1 PengeritanKonsepDiri
i a g a b r e b h e l o k u t n e b i d n a d i h u r a g n e p i d h a l e t u d i v i d n i l i c e k k a j e S
, n i a l u d i v i d n i n a g n e d a y n n a g n u b u h m a l a d i a p m u ji d g n a y n a m a l a g n e p
g n a r o n a g n e d a m a t u r e
t -orang terdekat ,maupun yang didapatkan dalam
a w it s ir e
p -peirsitwa kehidupan . Sejarah individu dar i masa lalu dapa t
i r a d k u r u b h i b e l u a t a k i a b h i b e l i ri d g n a d n a m e m a y n ir i d t a u b m e m
( a y n r a n e b e s n a a t a y n e
k Cenit ,1993) .Cara pandang seseorang terhadap
a y n ir i
d adalah konsep diirn . Kya onsep dri i mempengaruh i perliaku ,
r a j a l e b n a li s a h r e b e k n a d r i k i p r e b n a u p m a m e
k sse eorang.
( k c o lr u
H 2005 : 58 ) membe irkan pengeritan konsep dri i sebaga i
n a h u r u l e s e
k gambaran ,pandangan, keyakinan ,danpenghargaan eses orang
ir i d n e s a y n ir i d g n a t n e
t . Pendapa t in i hampi r sama dengan yang
i a g a b e s i ri d p e s n o k n a k it r a g n e m g n a y ) 9 0 1 : 7 0 0 2 ( i l a a j D n a k a k u m e k i d
i u h a t e k a i g n a y a p a i a n e g n e m i ri d n e s a y n ir i d g n a t n e t g n a r o e s e s n a g n a d n a p
u ti u k a li r e p a n a m i a g a b a tr e s , a y n n a a s a r e p g n a t n e t n a k a s a r a i n a d
. n i a l g n a r o p a d a h r e t h u r a g n e p r e
b Menuru tCent i(1993 :3 )konsep dri i
g n a r o e s e s a n a m i a g a b n a d i ri d n e s i ri d g n a t n e t a s a r e m g n a r o e s e s a n a m i a g a b n a k p a r a h i d g n a y a n a m i a g a b e s a i s u n a m i d a j n e m i ri d n e s ir i d n a k n i g n i g n e m . n a k g n a d e
S Burns( 1993 : 66 )mengatakankonsep dri idapa tdipandang
p a k i s t a k g n a r e p e s i a g a b e
s -sikap terhadap dri idan penghargaan dri iatau
.i ri d i s a u l a v
e Sikap adalah kecenderungan seseorang dalam bereaks iatau
. u t n e tr e t k e j b o u t a u s p a d a h r e t n a k a d n it n a k u k a l e
m Sikap terdri i dar i
i ri d p e s n o k a l u p n a i k i m e D . fi t k e f a n a u p m a m e k n a d f it i n g o k n a u p m a m e k , fi ti n g o k n e n o p m o k i r a d i ri d r e t i ri d p a d a h r e t p a k i s t a k g n a r e p e s i a g a b e s .i ri d i s a u l a v e n a d , fi t k e f a n e n o p m o k k u t n u g n a r o e s e s n a u h a t e g n e p n a k a p u r e m f it i n g o k n e n o p m o K s p e s e r p m e
m ikan keadaan diirnya atau dikatakan sebaga i gambaran
g n a y i a g a b e s i ri d n a a d a e K . ir i d n e s a y n ir i d n a a d a e k g n a t n e t g n a r o e s e s n a s a p e l e p n a k l u b m i n e m t a p a d m a ti h t il u k r e b , h it u p t il u k r e b , s u r u k , k u m e g a k a p u r e m f it k e f a n e n o p m o K . ir i d i s a u l a v e n a d l a n o i s o m e a r a c e
s nseberapa
r e b n a k a s a r e m g n a r o e s e s t a u
k macamseg iperasaannya.
f it i s o p a s a r e m g n a r o e s e s t a a s n a t a k g n it n a k a p u r e m i ri d i s a u l a v E k it s ir e t k a r a k i a n e g n e m f it a g e n n u p u a
m -karakteirsitk yang khusu s
r e b m e m t u b e s r e t i ri d i s a u l a v E . ) 5 1 : 3 9 9 1 , s n r u B ( a y n ir i d i a n e g n e
m i
n o p s e r n a k ir e b m e m k u t n u g n a r o e s e s i g a b n a g n u r e d n e c e
k ataupun
. ir i d p e s n o k n a g n e d n a k ri h a li d k a d it g n a r o p a it e S . u k a l h a k g n it r e b n a d r a j a l e b a w it s ir e p h e l o i h u r a g n e p i d i ri d p e s n o k n a k u t n e b m e P h i tr e p e s , a y n ir i d n a g n e d n a g n u b u h r e b g n a y a m a t u r e t , n a m a l a g n e
p arga
t a g n a s n a k a a y n ir i d p a d a h r e t n i a l g n a r o u k a li r e p n a d p a k i S i r a d i d a J . a y n ir i d g n a d n a m e m n a d i a li n e m m a l a d g n a r o e s e s i h u r a g n e p m e m p e s n o k a w h a b n a k l u p m i s i d t a p a d , s a t a i d n a a t a y n r e p a p a r e b e
b d ri i
, )i ri d a rt i c ( i ri d g n a t n e t g n a r o e s e s t a h il i d g n a y i r a d i s a n i b m o k n a k a p u r e m s a ti s n e t n i( a y n n a a s a r e p i g e s m a c a m r e b n a k a s a r e m g n a r o e s e s t a u k a p a r e b e s a n e y n e m t a p a d n e p i a y n u p m e m g n a r o e s e s h a k a p a , ) fi t k e f
a ngkan atau itdak
n a k g a n e y n e
m tentang diirnya (evaluas idiir )dan apa yang kemungkinan
i s a u l a v e a d a p e k n o p s e r i r e b m e m m a l a d i d g n a r o e s e s t a u b r e p i d r a s e b 3 7 : 3 9 9 1 , s n r u B ( a y n ir i d g n a t n e
t -7 4 .)
u ti a y m a c a m a g it i r a d i ri d r e t ir i d p e s n o k ) 9 1 : 3 0 0 2 ( n a w a n u G t u r u n e M l a e d i i ri
d (sefl i dea)l ,cirta dri i(sefl i mage) ,dan harga dri i(sel fe tseem.)
l a e d i i ri
D (sel f ideal ) menentukan arah perkembangan dri i dan
r e s r e t k a r a k n a h u b m u tr e
p ta kep irbadian diirnya sendi ir ,cirta diir (sel f
) e g a m
i adalah cara orang meilha tdiirnya sendri idan berpiki rmengena i
i ri d a g r a h n a d , i n i t a a s u a t a g n a r a k e s a y n ir i
d (sel f esteem) adalah
g n a y i d a b ir p i a g a b e s i ri d n e s a y n ir i d g n a d n a m e m k u t n u n a g n u r e d n e c e k n a g n a t n a t i p a d a h g n e m m a l a d a y a p u a y a d i k il i m e m n a d u p m a
m -tantangan
. a i g a h a b p u d i h k u t n u k a y a l n a d r a s a d n e m g n a y p u d i h p e s n o k a w h a b n a k l u p m i y n e m i ti l e n e p s a t a i d t a p a d n e p a u m e s i r a D n a h u r u l e s e k h a l a d a i ri
d gambaran , pandangan, keyakinan , dan
n a a g r a h g n e
p seseorang tentang diirnya sendiir yang didapa t melalu i
.
2 PenggolonganKonsepDiri g
n e
P golonga nkonsepdiirs ecaraumummenuru tBurns( 1993 :234 ) :t
u k ir e b i a g a b e s n a k g n o l o g i d
.
a Konse d ip i pr ostifi(itngg)i f
it i s o p i ri d p e s n o
K rbesinonim dengan evaluas idri ipostifi ,
n a d , fi ti s o p i ri d a g r a h n a a s a r e p , fi ti s o p i ri d n a a g r a h g n e p
fi ti s o p i ri d n a a m ir e n e
p . Memiilk i konsep dri iposiit f yatiu ijka
i ri d n a a d a e k i a li n e m n a d , i a g r a h g n e m , a m ir e n e m u p m a m g n a r o e s e s
n a d , i a li n e m , a m ir e n e m n i a l g n a r o n a d f it i s o p a r a c e s a y n a d a a p a
a d a n e S . ) 4 3 2 : 3 9 9 1 , s n r u B ( a l u p f it i s o p a r a c e s a y n ir i d g n a d n a m e m
t a i d n a a t a y n r e p n a g n e
d as , ijkaktiadtieirmaorang l ain ,dihormat i
g n u r e d n e c n a k a a ti k , a ti k i ri d n a a d a e k a n e r a k i g n a n e s i d n a d
: 5 0 0 2 , t a m h k a R ( a ti k i ri d a m ir e n e m n a d i t a m r o h g n e m p a k i s r e b
.) 1 0 1
o e s e
S rang yang memiilk i konsep diir yang posiit f selalu
m n a d i a li n e m k u t n u a h a s u r e
b eneirmakeadaan diirnyaapaadanya , g
n u r e d n e
c berpiki r postifi ,opitmis , itdak mudah menyerah atau
a s a s u t u
p .Konsep dri iyang posiit fterbentuk karenaadanya kasih
, g n a y a
s peneirmaan dan penghargaan yang berpengaruh dalam
a y n p u d i
h . Orang yang memiilk ikonsep di ir yang posiit fadalah
n a d i m a h a m e m t a p a d , a y n ir i d n a a d a e k l u t e b u h a t g n a y g n a r o
m a c a m r e b t a g n a s g n a y a t k a f h a l m u j e s a m ir e n e
m -macam tentang
t a p a d n a
d meneirmakeberadaan orang l ain .Orang yang memiilk i
i ri d p e s n o
k yang posiit fakan dapa tmerancang t ujuan-tujuan yang n a u j u t u ti a y , ir i d n e s a y n ir i d n a a d a e k n a d s a ti l a e r n a g n e d i a u s e s
i ri d n a a d a e k n a g n e d i a u s e s , i a p a c i d t a p a d r a s e b n a n i k g n u m e k g n a y
m i d g n a y n a u p m a m e k n a
d iilkinya.
n a y g n a r
O g memiilk ikonsep d ri iyang postifi dtianda idengan
ir i
c -cri isebaga ibe irkut(Rakhmat ,2005 :105- 61 ): 0
)
1 Individuyakinakankemampuannyauntuk mengatas imasalah .
i a k ij a y n it r
A ndividu merasa memiilk i kemampuan untuk h
a l a s a m i s a t a g n e
m ,makamasalah apapun yang dihadap ipada
u d i v i d n i t a a s n a k h a b a y n i s a t a g n e m u p m a m u d i v i d n i a y n ri h k a
. n a r u d n u m e k u a t a n a l a g a g e k i p a d a h g n e
m Kemampuan
i s a t a g n e m k u t n u u d i v i d n i i k il i m i d u lr e p g n a y n a u p m a m e k
: u ti a y ) 9 4 1 : 9 8 9 1 , a k a r a C a k o L a t p i C n a s a y a Y f a t S ( h a l a s a m
a d g n a n e t p a k i s r e
b n objektfi ,memperitmbangkan untung rug i
t a b i k a u a t
a -akiba tyang akandiitmbulkan ,bersikap kreait fdan .s
i m it p o p a k i s r e b , s e w u l
)
a Bersikapt enangdanobjektfi
u r u b r e t n a g n e d h a l a s a m i s a t a g n e m i r a d n i
H -buru dalam
. u g g n a g r e t n a a s a r e p u a t a g n u g n i b n a a d a e
k Seorangr emaja
n a b m it r e p n a k r u b a g n e m n a a s a r e p n a k r a i b m e m g n ir e
s gan
a y n n a k ri k i m e m a n u g n a l a o s r e p i r a d i ri d n a k s a p e l e m
.f it k e j b o n a d g n a n e t h i b e l n a g n e d )
b Memperitmbangkan untung rug iatau akibat-akiba tyang
n a k l u b m it i d n a k a
a p a r e b a y n l a s i m , n a h a c e m e p a r a c i a g a b r e b h a li ti l e T
g n a b m i n e m k u t n u n a k a n u g i d g n a y u t k a w k a y n a
b -nimbang
u ti h a l a s a m a y n k a d it g n it n e p a d a p n a k r a s a d r e b n a h a c e m e p
t a b i k a n a k g n u ti h r e p m e m a tr e
s -akiba tyang baik dan yang
. g n a t a d n a k a )
c Bersikapkreait fdanl uwes
h a l a s a
M -masalah yang dihadap i mungkin menuntu t
n a k a n u g g n e m u l a l e s n a g n a J . fi t a e r k a tr e s u r a b n a h a c e m e p
u ti g n a y a r a
c -tiusajadalam menghadapit antangan hidup .
n a i a u s e y n e p n a k a d a g n e m i n a r e b i tr a r e b s e w u l p a k i s r e
B
-m a l a d u lr e p g n a y n a i a u s e y n e
p sepanjang kehidupan .Jika
u t a s a d a p g n a g e p r e b p a t e t n a d s a r e k i s r e b u d i v i d n i
n a k a u d i v i d n i , n a l a j k a d it g n a y a n a c n e r u a t a n a g n a d n a p
i s a t a g n e m m a l a d i s a e r k r e b k u t n u n a t a p m e s e k n a g n a li h e k
h a l a s a
m -masalahnya .Maka diharapkan individu bersikap
g g n e m u a m , s e w u
l unakanatlernatfil aindalampemecahan
h a l a s a
)
d Bersikapopitmis
g n a y u d i v i d n
I bersikap opitmi sapablia i ndividu itdak r
u d n u
m karena kehliangan moitvas idanakan melakukan
sesuatu dalam menghadap imasalah-masalahnya .Individu
p a k i s r e b g n a
y opitmisj uga akan berpiki rbahwamasalah
. n a k i a s e l e s i d u p m a m i p a d a h i d g n a
y Sebailknya ,individu
a d a p h a r e y n e m u d i v i d n i a li b a p a s i m i s e p p a k i s r e b g n a y
h a l a s a m i p a g g n a n e m n a d n a a d a e
k -masalahnya dengan
.r a j a w k a d it )
2 Individu merasa sama dengan orang lain , individu itdak
a I . n i a l g n a r o i r a d f it a g e n /f it i s o p h i b e l a y n ir i d p a g g n a g n e m
n i a l g n a r o a d a p i r a d a g r a h r e b h i b e l a y n ir i d p a g g n a g n e m k a d it
i p a t e t n a k i g u ri d k a d it g n a r o p a it e s r a g a n a k a h a s u g n e m n a d
a m a s k a h i p h a l e b a u d e k r a g a n a k a h a s u g n e
m -sama ,meskipun
p t a p a d r e
t erbedaan dalam kemampuan t etrentu, l ata rbelakang
p a k i s u a t a a y a d u
b yangdimiilk iorangl ain. )
3 Individu itdak merasa malu meneirma puijan .Individu dapa t
a r u p r e b a p n a t n a ij u p a m ir e n e
m -purar endahhat idanmeneirma
h a l a s r e b a s a r e m a p n a t n a a g r a h g n e
p .
)
4 Individu dapat mengaku pada orang lain bahwa ia mampu
n a d n a g n o r o d i a g a b r e b n a k a s a r e
m keinginan ,dar iperasaan
h a r a
e
k ek cewaa n yangmendalamsampa ikepuasanyangmendalam
a l u p . )
5 Individumampu memperbaik idiir karenai amenyadar ihal- lha
a y n ir i d m a l a d f it a g e n g n a
y dan berusaha mengubahnya .H -al
t u r u t u d i v i d n i i ri d m a l a d f it a g e n l a
h menetukan konsep dri i
. u d i v i d n i f it i s o p u a t a f it a g e
n Individu membutuhkan bantuan
g n e m n a k g n u s k a d it n a d n i a l g n a r o i r a d i s a m r o f n i n a
d atakan
l a
h -ha lnegait f dalam dri ikepada orang lain dan berusaha
l a h h a b u g n e
m -ha l negait f menjad i hal-ha l yang postifi. n a k h u t u b m e m n i a l g n a r o a k ij , a y n k il a b e s a g u j n a i a k i m e D
. a y n u t n a b m e m n a k a a i n a u t n a b
.
b Konsepd ii nr egatfi(rendah) i
ri d p e s n o
K negait f dapa t disamakan dengan evaluas i d ri i
k a d it n a d , fi t a g e n n a a s a r e p , ir i d i c n e b m e m , fi t a g e
n adanyaperasaan
: 3 9 9 1 , s n r u B ( ir i d a m ir e n e m n a d i d a b ir p i a g a b e s i a g r a h g n e
m 2 43 .)
i ri d p e s n o
K negatfir/endah dapa tterbentuk ijka seseorang itdak g n a y i d a b ir p i d a j n e m k u t n u s i m i s e p n a d a y n ir i d n a a d a e k i a k u y n e m
m a d ii
d -idamkan orang l ain .Blia orangtua ,guru ,dan t eman-teman
k o l o r e p m e m a y n a y a b e
s -olok ,mengk iritk mengena i itngkah laku
p a d a h r e t n a a g r a h g n e p a k a m , a y n k i s if n a a d a e k n u p u a t a g n a r o e s e s
: 3 9 9 1 , s n r u B ( l u c n u m n a n i k g n u m e k l i c e k a y n ir i d a g r a h u a t a i ri d
3 0 0 2 ( t a r u n i S h e l o n a k a k u m e k i d g n a y n a g n e d a d a n e s i n i l a H . ) 4 3
2 :
t h e l o k a l o ti d n a d , n a k u l a m r e p i d , n a k h e m e ri d , n a k h a d n e ri
d okoh
-y h o k o
t ang signi ifkan/berpengaruh dalam hidupnya misalnya , ,
u r u g , a u t g n a r
o dantemans ebaya.
t u r u n e
M Cenit (1993 :26 )konsep dri iyang negait fmendorong
n a g n e d f it a g e n n a g n i d n a b r e p t a u b m e m k u t n u a ti
k orang lain ,
y a d a p n a it a h r e p n a k t a s u m e m g n u r e d n e c a ti k t a u b m e
m angnegatfi
-h il i p g n a y n a t a g n i n a k a t p i c n e m , a ti k i ri d a d a p f it a g e
n -piilh ,yang
p a k i s n a k a t p i c n e m , a g r a h r e b k a t i ri d n a a s a r e p n a k h u g e n e m
a d a p i d a jr e t g n a y a p a i a n e g n e m a ti k n a g n a d n a p m a l a d k a h i m e m
. n a l a g a g e k a d a p e k a ti k a w a b m e m g n u r e d n e c n a d a ti k i ri d
it n e
C (1993 :26-32 )mengemukakan beberapa pengaruh/akibat
i ri d p e s n o
k yangnegait fdalamhidupktia ,antaralain:
)
1 Konsepdri iyangnegait fmembua tktiacenderungmemusatkan
h r e
p aitanpadayangnegait fdalamd ri iktia.
)
2 Konsep dri i yang negait f mendorong ktia untuk membua t
. n i a l g n a r o n a g n e d f it a g e n n a g n i d n a b r e p )
3 Konsepdiiryangnegait fmenciptakani ngatanyangpiilh-piilh ,
. a g r a h r e b k a t ir i d n a a s a r e p n a k h u g e n e m g n a y , fi t k e l e s
)
4 Konsep diir yang negait fmenciptakan sikap memihak dalam
a p a i a n e g n e m a ti k n a g n a d n a
p yangt ejrda ipadadri iktia.
)
5 Konsep dri i yang negait f cenderung membawa ktia pada
g n a y g n a r
O memiilk ikonsep diir yang negatfi ,dtianda idengan
ir i
c -ciirs ebaga ibeirku t(Rakhmat ,2005 :105- 61 ): 0 )
1 Individupekat erhadapk iritkan.I ndividui n isanga t itdakt ahan
k i a n u a t a h a r a m h a d u m , a y n a m ir e ti d g n a y n a k it ir k p a d a h r e t
i s p e s r e p i d i l a k g n ir e s a y n ir i d p a d a h r e t n a i a li n e p /i s k e r o K . m a ti p
. a y n ir i d a g r a h n a k h u t a j n e m k u t n u a h a s u i a g a b e s
)
2 Responsi fsekal iterhadap puijan meskipun individu berpura
-a r u
p menghindar i pu ijan , individu itdak dapa t
menyembunyikanantusiasmenyapadawaktu meneirmapuijan .
n u p a p a
)
3 Bersikap hiperk irits .Individu selalu mengeluh ,mencela atau
n a d i a d n a p k a d it a s a r e m , n u p a p a i s n a d n u p a p a n a k h e m e r e m
n a a g r a h g n e p n a k p a k g n u g n e m p u g g n a s k a d
it /pengakuan
. n i a l g n a r o n a h i b e l e k
)
4 Cenderungmerasa itdakdisenang iorang l ain. I ndividu merasa
u d i v i d n i a n e r a k n a k it a h r e p i d k a d
it bereaks ipada orang lain n a t a g n a h e k n a k a t p i c n e m t a p a d k a d it a g g n i h e s h u s u m i a g a b e s
. n a t a b a h a s r e p n a b a r k a e k n a d
)
5 Bersikap pesimis terhadap kompeits isepetr iterungkap dalam
m a l a d n i a l g n a r o n a g n e d g n i a s r e b k u t n u a y n n a n a g g n e e k
n a g n i a s r e p n a w a l e m a y a d r e b k a d it a s a r e m u d i v i d n I . i s a t s e r p
.
B PerkembanganKonsepD iriRemaja n a g n e d g n ir i e s g n a b m e k r e b i ri d p e s n o
K petrumbuhan yang dialam i
n a h a b u r e p k a y n a b u ti g e b ) 6 3 2 : 6 8 9 1 ( o s r a n u G t u r u n e M . u d i v i d n i h e l o a s a m i k u s a m e m i a l u m a y n a i s u a k it e k k a n a g n a r o e s a d a p i d a jr e t g n a y m a c a m i a g a b r e b n a g n e d h u n e p g n a y t a a s n a k a p u r e m a j a m e r a s a M . a j a m e r a p u r e m g n a d a k r e t n a d n a h a b u r e
p kan masayang t ersuil tdalam kehidupan
a s a w e d a s a m i k u s a m e m m u l e b e s . r a s a
M emaja dide ifnisikan sebaga imasa perailhan dar imasa kanak
-a s a w e d a s a m e k k a n a
k (Al i&Asro ir ,2005 :9) .Tahapi n idimula idar iusia . n u h a t 5 2 n a g n e d i a p m a s n u h a t 1 1 / 0
1 Istliahm asaremajaatau adolese isn
n it a l a t a k i r a d l a s a r e
b adolescere yang bera tr i“tumbuh” atau “tumbuh
h a li t s I . ” a s a w e d i d a j n e
m adolesensi yang dipergunakan saa t in i
s a u l p u k u c g n a y i tr a i a y n u p m e
m , mencakup kematangan mental ,
k c o lr u H ( k i s if n a d , l a i s o s ,l a n o i s o m
e ,2005 :206 .)
n a t u k g n a s r e b g n a y u d i v i d n i k a j e s , a j a m e r i a g a b e s p a g g n a i d g n a r o e s e S f it a l e r p a g g n a i d t u b e s r e t u d i v i d n i i a p m a s l a u s k e s n a g n a t a m e k i m a l a g n e m k a n a k a s a m i r a d i s i s n a r T . ir i d n a
m -kanak ke masa remaja meilbatkan
n a h a b u r e p i tr e p e s n a h a b u r e p h a l m u j e
s biologis , kogn tifi , dan sosio
-.) 2 2 : 7 0 0 2 , k c o rt n a S ( l a n o i s o m e n a h a b u r e
P -perubahan t ersebutt erkadang dapa tmembua tremaja itdak
a j a m e r t a u b m e m t a p a d i m a l a i d g n a y n a n a m a y n k a d it e K . n a m a y n p a k i S . fi s e r g a u a t a i ri d n e y n e m p a k i s r e b g n u r e d n e
c -sikap tersebu tdapat
. ir i d n e s a k e r e
m Pikriandanperasaanr emajayang negait fdanyangposiit f
ir i d n e s a k e r e m i ri d p a d a h r e
t akanmempengaruh ikonsepdiirr emaja. d n a p , n a r a b m a g n a h u r u l e s e k h a l a d a i ri d p e s n o
K angan ,keyakinandan
, k c o lr u H ( i ri d n e s a y n ir i d g n a t n e t g n a r o e s e s n a a g r a h g n e
p 2005 : 58) .
k a n a k a s a m n a m a l a g n e p a d a p r a k a r e b n a d l a s a r e b i ri d p e s n o
K -kanak dan
n a g n e d a j a m e r n a g n u b u h i r a d t a b i k a i a g a b e s a m a t u r e t g n a b m e k r e b a l g n a r o a r a C . a y n r a ti k e s n a g n u k g n
il in mempelrakukan remaja turu t
i a g a b e s a y n ir i d g n a t n e t n a t u k g n a s r e b g n a y a j a m e r n a g n a d n a p k u t n e b m e m .i d a b ir p g n a r o e s i ri d p e s n o
K dapa tdigolongkan menjad iduayaitu ,konsep dri iposiit f
)i g g n it
( dan konsep dri inegait f(rendah .) Remaja yang memiilk ikonsep
g n a y n a h a l a s a m r e p a l a g e s p a d a h r e t fi ti s o p u k a li r e p r e b u p m a m f it i s o p i ri d i a y n u p m e m , n a s a m e c e k i r a d r a d n i h r e t n a k a n a k h a b , a y n i p a d a h i d g n a r o n a g n e d n a k s a u m e m a r a c e s i s k a r e t n ir e b u p m a m , ir i d n a a y a c r e p e k g n a y a j a m e r n a k g n a d e S . n i a
l mempunya i konsep dri i yang negait f
, a y n ir i d g n a t n e t f it a g e n g n a y n a u h a t e g n e p i a y n u p m e m g n u r e d n e c n a g n e d a y n ir i d i a li n e m n a d s it s il a e r k a d it g n a y n a p a r a h g n e p i a y n u p m e m . a y n ir i d k a l o n e m n a d n a k h e m e r e m t a p a d n a k h a b , h a d n e r ( k c o lr u
H 2005: 238 )mengemukakan bah wa konsep diir merupakan
n a i d a b ir p e k i r a d i t n
i seseorangyangakanmempengaruh iperliakunya.Jika
ir i d p e s n o
k postifi , anak akan mengembangkan sikap postifi seperit
i k il i m e
m kepercayaan diir yang itnggi ,harga diir yang itnggi ,aseritvtia s
i g g n it g n a
n a i a u s e y n e p n a k h u b m u n e m n a k a a g g n i h e
s p irbad idan sosia lyang baik .
n a k g n a b m e g n e m n a k a k a n a , fi t a g e n i ri d p e s n o k a li b a p a a y n k il a b e
S sikap
, m u m u n a p e d i d a r a c i b r e b i n a r e b k a d it , ir i d a y a c r e p g n a r u k i tr e p e s f it a g e n h a d n e r g n a y s a ti v it r e s a i k il i m e
m ,dan kurang memiilk ikemampuanuntuk
, s it s il a e r a r a c e s a y n ir i d t a h il e
m sehingga menumbuhkan penyesuaian
p irbad idans osia lyangburuk.
a n e r a k u d i v i d n i u k a li r e p m a l a d n a r e p r e b n a k a t a k i d a g u j i ri d p e s n o K n a k a a y n ir i d p a d a h r e t u d i v i d n i n a g n a d n a p n a d p a k i s h u r u l e s k e p s a p a it e s n a k ri s f a n e m m a l a d t u b e s r e t u d i v i d n i i h u r a g n e p m e m l a g n e
p aman-pengalamannya . Suatu kejadian akan dtiafsrikan secara
a d e b r e
b -bedaantarai ndividu yangsatu dengan i ndividu yang l ain ,karena
g n i s a
m -masing individu mempunya i pandangan dan sikap berbeda
n a ri s f a T . a k e r e m i ri d p a d a h r e
t -tafsriani ndividut erhadapsesuatupeirsitwa
a y n ir i d p a d a h r e t u d i v i d n i n a g n a d n a p n a d p a k i s h e l o i h u r a g n e p i d k a y n a b n a g n a d n a p h e l o n a k b a b e s i d n a m a l a g n e p p a d a h r e t fi t a g e n n a ri s f a T . ir i d n e s . a y n k il a b e s a l u p u ti g e b , ir i d n e s a y n ir i d p a d a h r e t f it a g e n p a k i s n a d n a k a t a k i d i ri d p e s n o k a y n t u j n a l e
S berperan dalam menentukan perliaku
a p a r e b e b t u r u n e M . u d i v i d n i n a p a r a h g n e p n a k u t n e n e m i ri d p e s n o k a n e r a k n a p a r a h g n e P . ir i d p e s n o k i r a d i t n i n a k a p u r e m i n i n a p a r a h g n e p , il h a a ti c , n a u j u t n a k a p u r e
m -ctia individu yang selalu ingin dicapainya dem i
k a y n i a p a c r e
t eseimbanganbaitnyangmenyenangkan.
ir i d p e s n o
K merupakan fakto r yang sanga t menentukan dalam
l a n o s r e p r e t n i i s a k i n u m o
u d i v i d n i g n a r o e s a li b a y n l a s i M . a y n ir i d p e s n o k n a g n e d i a u s e s n i k g n u m o b a i d a w h a b r i k i p r e
b doh , d ia akan benar-bena r menjad i bodoh . u d i v i d n i a li b a p a a y n k il a b e
S yang bersangkutan merasa bahwa dia
n u p a p a n a l a o s r e p a k a m , n a l a o s r e p i s a t a g n e m k u t n u n a u p m a m e k i k il i m e m t u b e s r e t u d i v i d n i a n e r a k i n I .i s a t a i d t a p a d a y n ri h k a a d a p a y n i p a d a h i d g n a y a h a s u r e
b hidup sesua idengan l abe lyangdlietakkan padadi irnya .Dengan
a d a p g n u t n a g r e b k a y n a b l a n o s r e p r e t n i i s a k i n u m o k s e s k u s n i a l a t a k fi t a g e n u a t a f it i s o p , g n a r o e s e s ir i d p e s n o k s a ti l a u
k (Rakhmat ,2005:104).
o K . g n a b m e k r e b u l a l e s g n a y r o t k a f h a l a d a i ri d p e s n o
K nsepdri ibukan
g n a y r o t k a f n a k n i a l e m , ri h a l k a j e s a w a b i d g n a y r o t k a f n a k a p u r e m n a g n u b u h r e b m a l a d u d i v i d n i n a m a l a g n e p i u l a l e m k u t n e b r e t n a d i r a j a l e p i d . n i a l g n a r o n a g n e
d Begtiu puladengan konsep dri iremajayang terbentuk
n a m a l a g n e p i u l a l e
m nyadalamberhubungandenganorangl ain.
.
C TinjauanHasi lPeneil itanLainyangRelevan
Raimundawat i(2005 )mengadakanpeneilitant entangdesk irps iitngka t
a tr a k a y g o Y l u t n a B e c u D a ll e t S A M S I I s a l e k a w s i s i ri d p e s n o
k tahun
ajaran 2004/2005 dan i mpliakasinyat erhadap usulan program bimbingan
i s a l u p o P . fi t p ir k s e d n a it il e n e p h a l a d a a y n n a it il e n e p s i n e J . l a k i s a l k a tr a k a y g o Y l u t n a B e c u D a ll e t S A M S I I s a l e k a w s i s h a l a d a i n i n a it il e n e p a n u h a
t jaran 2004/2005 .Jumlah seluruh populas iadalah 63 siswa .Ala t
g n a y a t a d n a l u p m u g n e
p digunakan adalah kuesione ryang disusun oleh
g n a y i ri d p e s n o k n a i a li n e p a l a k s r e n o i s e u k i s a k if i d o m e m n a g n e d s il u n e p o a s a P h e l o n u s u s i
n a k o t a P n a u c A n a i a li n e P n a k r a s a d r e b i ri d p e s n o k t a k g n it n a g n o l o g g n e p
it ) P A P
( pe .I .Hasi lpeneilitan in imenunjukkan bahwa sebagian besa r a
w s i
s kela s I I SMA Stella Duce Bantu l Yogyakatra tahun ajara