KINH TE CHJNH TRI
Chu nghia Tu do mdi: Ijch sis hinh thdnh, nno hinh thuc tiin vd nhung nguy co tiem dn
PHAM QUOC TRUNG
jy' hdc vdi cdc cugc khung hoang tritde ddy, khung hoang kinh te the gidi 2008-2009 con X A . phdn dnh sit khung hoang ly ludn, chu. thuyet kinh te. Hgc thuyet kinh te ciia Chu nghia Tu do mdi mdt thdi dd dem Igi sUphdt trien vdng son cho cdc nitdc tii bdn hdng ddu nhit My vd Anh, thi nay lai Id nguyen nhdn ly ludn ciia khung hoang kinh te the gidi. Vay Chu nghia Tii do mdi Id gi? Mo hinh thUc tien vd nhang nguy cd tiim dn ciia nd ra sao? Dd Id chu di ciia bdi vie't ndy.
heo ddng lieh sii phat trien kinh te cua nhan loai, ngfldi ta de dang nhan tha'y dd la lieh sii cua nhflng kiem nghiem thflc tien cac tfl tfldng kinh te va sfl Ilia ehpn md hinh kinh te, ma xet de'n cung dd la sfl thay the hay "hda trpn/ket hdp" lan nhau d nhflng mfle dp khac nhau cua hai ye'u to' cd ban la thi trfldng va nha nfldc. Va hien nay, khi ca the gidi dang phai dfldng d i u vdi cude khiing hoang kinh te dflde coi la ldn nhat ke tfl sau Dai khiing hoang kinh te 1929 - 1933, thi them mdt l l n nfla nhflng luan ban ve sfl thoai trao hay pha san cua mot chii thuyet hay md hinh kinh te lai trd thanh md'i quan tam cua cac hpc gia, cac nha hoach dinh chinh sleh cung nhfl gidi chinh tri gia.
Cuoc khiing hoang kinh te the gidi hien nay bung phat tfl nfldc My - mdt nen kinh te dfldc phat trien theo chii thuyet tfl do hda cac boat dpng kinh te - md hinh kinh te nay da tflng dflde cdi la "mlu mfle" ciia kinh te thi trfldng tfl ban chu nghia trfldc khi nd rdi vao khung hoang. Sfl sup dd cua "mlu mfle"
kinh te thi trfldng nay da tao nen nhflng hoai nghi, nhflng tranh luan ve ban chat chu nghia tfl ban, ve y tfldng chu nghia tfl ban mdi, ve each s i p xep kinh te hien tdn, ve ca nhflng nen tang tfl tfldng kinh te ... vdi tfl each la nhflng can nguyen ciia cuoc khiing hoang hien nay, Cd nhieu ludng quan diem trai chieu nhau trong nhflng hoai nghi.
tranh luan xoay quanh cle van de neu tren.
Song phan ldn eac quan diem deu tap trung sfl "chi trich" vao ehii thuyet kinh te cua chu nghia tfl do mdi, vdi ham y r i n g chu thuyet kinh te nay la nguyen nhan sau xa gay nen cude khung b e i n g kinh te hien nay, De luan giai thau dao quan diem tiep can nay, tac gia bai vie't cho r i n g trfldc het cln hieu tfl tfldng chinh ciia chu nghia tfl do mdi, tren ed sd dd sang lpc de thay dfldc nhflng flu the va nhflng khiem khuyet/han che trong cae tfl tfldng kinh te ciia chu thuyet nay, nham tranh cflc doan, cam tinh trong nhin nhan, danh gia cae gia tri cua chu thuyet; ddng thdi, cung la tim kiem mot each tiep can khoa hoc ve can nguyen eua khung hoang hien nay ma nguyen nhan cua no cdn nhieu tranh cai,
1. Chu nghia Tii do mdi: ly thuyet va thiic tien
a. Lieh sit hinh thdnh Chd, nghia Tu do mdi
Chii nghia Tfl do mdi (cdn gpi la Trfldng phai Co dien mdi - Newclassical) cd ngudn gd'c sau xa tfl nhflng tfl tfldng kinh te eua trfldng phai kinh te hpc tfl s i n Co dien vdi dac trflng ndi bat la de cao chii nghia tfl do kinh te.
Pham Qud'c Trung, PGS.TS., Hoc vien Chinh tri Hanh chinh qud'c gia Hd Qii Minh.
Chu nghia tu do mdi ...
Chu nghia Tfl do kinh te la mdt chii thuyet ldn trong nghien cflu kinh te, ra ddi khoang tfl the ky XVII, do anh hudng eiia P h i i Khai sang vdi tU tudng chu dao la de cao tinh than tU do - tU do kinh te, tii do kinh doanh... Trong nhflng giai doan phat trien khac nhau va bi chi phd'i bdi nhflng dieu kien lieh sii -eu the khac nhau ma da ra ddi nhieu trfldng p h i i kinh te thupc ddng ehu thuyet nay - c h l n g han, d Phap dd la Chu nghia trpng ndng vdi dai bieu xua't sic la F.Quesney (1694-1774); d Anh la Chu nghia ed dien Anh vdi eac dai bieu dien hinh la W,Petty (1623-1687), A,Smith (1723-
1790) va D,Rieacdo (1772-1823), Mac du cd nhflng xua't phat diem khac nhau, phfldng phap luan khac nhau vdi trinh dp, cap dp phan anh khac nhau,,. nhflng tflu chung lai, ly luan kinh te eua eac trfldng phai - hpc thuyet kinh te dd deu xoay quanh va bao ve Chu nghia tfl do kinh te - nghia la, deu xua't phat tfl viec de eao, tham ehi tuyet dd'i hda hai dinh de ed ban sau:
+ Thi trfldng tfl do - dd la thi trUdng ludn hoan hao do ludn tiep nhan thdng tin hoan hao, eung - clu ludn can bang,,, nd, ludn ddng nghia vdi hieu qua;
+ Con rigudi kinh te ea the biet lap - dd la nhflng eon ngfldi ea nhan tii do, ludn ed nhflng hanh vi va quye't dinh dung din, hdp ly, ludn hfldng tdi td'i Uu hda ldi ich,,,
Theo dd, thi trUdng tii dd la thi trUdng eiia nhflng eon ngfldi kinh te ca the biet lap, cua nhflng ca nhan tfl de; nhflng ca nhan tfl do chi ed the eo dfldc d thi trfldng tfl dd, vi vay mud'n cd tfl do ca nhan thi c l n phai cd thi trfldng tfl do! Ring, sfl hinh thanh va phat trien cua nen kinh te thi trfldng ta't yeu phai xda bd mpi quy tac hanh chfnh mang tinh ap dat vao ddi sd'ng kinh te, xda bd mpi bao trd xa hdi mang tfnh gia tao khong ed cd sd kinh te, khdng cd chd dfla ve tiem Iflc vat chat; tfl do kinh te la phfldng thflc td't nha't de phat trien kinh te cua mpi dan tpc - do vay, trong qua trinh hinh thanh nen kinh te thi trfldng can phai thao gd, xda
bd mpi hang rao ngan can giao Iflu kinh te',,, Dpng Iflc chung cua kinh te thi trfldng la ldi fch ea nhan, nhflng trong khi di tim ldi ich rieng mot each vi ky thi chfnh cd che tfl do canh t r a n h se d i n den mot rang bupc, mot trat tfl xa hoi cd tinh ta't y§'u la: de dat dfldc ldi fch vi ky ngfldi ta bat bupc phai thda man ldi ich eiia ngfldi k h l c - ciia xa hdi, Nhd dd, cac doanh nghiep c l n h a n thfldng ed nang Iflc eao hdn so vdi nha nfldc - do vay, viec thflc hien phuc ldi xa hdi, giai quye't cac van de xa hdi do nha nfldc dflng ra dam nhan, suy den cung tfly thupc vao sfle phat trien cua nen kinh te - nghia la, ve can ban bi quy dinh bdi quy md, nang Iflc kinh doanh ciia cac doanh nghiep tfl nhan, Nen kinh te thi trfldng c l n ed t r a t tfl xa hoi rieng ciia nd - trat tfl nay la he qua nay sinh tfl nhflng flng xii dung d i n trong kinh doanh eiia cac ca nhan tren thi trfldng tfl do canh tranh (thi trfldng hoan hlo), ehfl khdng phai la ket qua eiia sfl can thiep, sap dat ehii quan cua nha nfldc,
Lieh sii phat trien ciia chii nghia tfl do mdi vdi khdi d i u tfl anh hfldng ciia P h i i Khai sang, chuyen qua tfl tfldng Kinh te hpc Co dien, rdi chuyen den Kinh te hpc Tan cd dien vdi ba giai doan phat trien:
Giai dogn 1: giai doan sd ky, bat d i u tfl gifla the ky XIX den nhflng nam 30 ciia the ky XX. Day la giai doan danh dau sfl hinh thanh va phat trien m a n h eua Phai Tan cd dien, dac biet tfl cud'i the ky XIX de'n trfldc khi xay ra cude dai suy t h o l i kinh te nam 1929-1933. Ly thuyet Tan cd dien da cd anh hfldng ldn de'n ddi sd'ng ly luan va de'n cac Ilia ehpn chinh sleh kinh te cua nhieu nha nfldc.
Giai dogn 2: giai doan thoai trao, dien ra tfl nhflng nam 30 de'n cudi thap ky 60 d i u thap ky 70 ciia the ky XX - Ly thuyet Tan cd dien coi nhfl pha san va can nguyen thflc te dan de'n sfl p h i san nay dd chinh la sfl dd vd kinh te cua cac nfldc Tay Au treng dai suy thdai kinh te nam 1929-1933. Va vi ly do dd, Ly thuyet Tan ed dien gan nhfl hi thay the
Nghiin cdu Kinh ti si 381 - Thing 2/2010
ChiJ nghia tu do m 6 i . . .
bdi ly thuyet cua J,M Keynes, tfl do kinh te dflde thay b l n g dieu tiet eiia nha nfldc,
Giai dogn 3: giai doan hien dai, tfl d i u thap ky 70 den trfldc khi khung hoang kinh te hien nay - giai doan nay d i n h da'u sfl phuc hdi ciia Ly thuyet Tan cd dien, Sfl phuc hdi nay g i n lien vdi xu hfldng bien ddng ldn ciia nen kinh te the gidi, dang chu y la xu hfldng phuc hdi ciia nen kinh te thi trfldng tfl do, .
Tuy nhien, sau Co dien thi tfl tfldng tfl do kinh te khdng chi tdn tai va phat trien rieng d Tan cd dien, Ngay khi Tan cd dien dang bi thoai trao d nhflng nam 30, hay khi Hpc thuyet kinh te ciia J.M, Keynes dang thd'ng tri trong nhflng nam 30-60 va hi khiing hoang vao d i u nhflng nam 70 ciia the ky XX,,, thi gidi nghien cflu kinh te da dfldc chflng kien sfl trdi day ciia tfl tfldng tfl dd kinh te treng mot so' trfldng phai kinh te d nhieu trung tam p h I t trien ciia chu nghia tfl ban nhfl: chii nghia bao thii mdi d My, chu nghia tfl do mdi d Dflc, chii nghia e l nhan mdi d Anh, chii nghia kinh te mdi d Ad hay la thuyet gidi han mdi d Thuy Dien,,,, Ta't ca nhflng tfl tfldng kinh te nay dfldc tap hdp lai dudi ten gpi chung la Chii nghia Co dien mdi (Newclassical) hay cdn dUdc gpi la Chii nghia Tu de mdi.
Chu nghia Tu dd mdi va TrUdng phai Co dien cd mdi lien he het sfle chat che d nhflng luan diem ly luan chinh - chang han nhfl: hp van tiep tuc de cao nguyen t i c tfl do kinh te, khang dinh nang Iflc tfl dieu tiet ciia thi trfldng thdng qua gil ca, canh tranh... Ben canh dd, hp cung dac biet chu y den nhflng van de mdi xuat hien trong nen kinh te hien dai, clt nghia ranh mach hdn ve nhflng cd sd kinh te - xa hdi ciia nd va tfl dd hp dfla ra quan diem mdi ve vai trd kinh te cua nha nfldc tren cd sd ket hdp vdi tfl tfldng kinh te ciia Trfldng phii Keynes mdi va Trfldng phai Trpng thfldng mdi.
Cd the khang dinh, mot trong nhflng nguyen nhan lien quan den sfl trd lai cua tfl tfldng tfl do nhfl vay la sfl thdng tri
trong mdt thdi gian dai, cung nhfl sfl bat Iflc trfldc thflc t r a n g kinh te mdi cua Hpc thuyet kinh te ciia J.M. Keynes trong nhflng nam 70-80 ciia the ky XX. Viec luan chflng cho sfl can thiep eua nha nfldc vao kinh te, cflng vdi viec de cao vai trd cua eac cdng cu chfnh sach la flu diem ndi bat nha't cua Hpc thuyet kinh te ciia J.M,Keynes so vdi cac ly luan kinh te trfldc dd; nhflng viec q u i nha'n m a n h den mfle dp tuyet dd'i hda chung ma bd qua vai trd cua thi trfldng cflng vdi ed che Ban tay vd hinh, ciia cung - cau va g i l ca,,, thi lai la b a n ehe ldn nha't cua J,M Keynes, Theo P,Samuelson thi J,M,Keynes da "chia k h a u phao hang nang ciia nd vao cae van de thi trfldng". Vi vay, cac nha kinh te phfldng Tay, mdt mat da phe phan gay gat Hpc thuyet kinh te eua Keynes, mat khac hp da chinh siia lai he thd'ng ly luan tfl dd kinh te ehe phfl hdp hdn vdi thflc te mdi. Theo hp, thupc tinh tfl nhien vd'n cd eiia kinh te thi trfldng TBCN la tinh tfl dn dinh va sfl dn dinh dd ben vflng - theo nghia, nd ludn ludn cd kha nang dan tdi t a n g trfldng kinh te. Ngudn gd'c ciia mpi sfl bat dn, dac biet la lam phat hay khiing hoang da xay ra tren thflc te khdng phai do cd ehe tfl dieu tiet ma chinh la do cIch thflc can thiep eiia nha nfldc, hay do cac sai lam cua cle chinh phu khi can thiep q u i sau hoac la ap dat vao qua trinh boat dpng ciia he thd'ng doanh nghiep. Tfl dd hp cho rang, nhiem vu quan trpng so' mot ciia chinh phii la phai dam bao sfl dn dinh vl md ma trong dd trfldc het la dn dinh mfle eung ve tien te.
Nhfl vay, theo cac dai bieu ciia Chu nghia Tfl do mdi thi md thflc nen kinh te phai dat dfldc ddng thdi hai yeu c l u sau:
• Phai khai thac triet de nhflng flu viet vd'n cd cua nen kinh te thi trfldng;
• Phai ce sfl dieu tiet ciia nha nfldc vdi each thflc mdi de k h l c phuc nhflng sai lech ciia thi trfldng.
Nhfl vay, phai dfla tren ed sd eac nguyen tac cd ban sau:
l^ghiin ciiu Kinh ti si 381 - Thing 2/2010
Chu nghia tu do mofi ...
• Phai dam bao chae chan cho sfl tdn tai, thd'ng tri ciia che dp tfl hflu tfl san;
• Cae xf nghiep tU doanh phai dfldc doc lap, tfl chu trong hoat dpng kinh te khdng ai CO quyen can thiep;
• Phai p h I t huy td'i da tac dung cua ed che thi trUdng, cam mpi hoat dpng can trd den tu do canh tranh;
• Thdng qua nha nUdc dieu chinh nhflng sai lech ciia thi trfldng, dam bao nhflng dieu kien thuan ldi cho Iflu thdng trong nfldc va dd'i ngoai, tao moi trUdng lau dai cho cac doanh nghiep canh tranh...
b. Mot sd dac diem cua hgc thuyet kinh te cua Chu nghia Tu do mdi
• Mdt sd ludn diem tiidng ddng vdi tit tu'dng kinh te Cd dien vd Tdn cd dien
• Tiep tue phat trien ly thuyet ve nen kmh te thi trUdng t h u I n tuy, rang mpi Uu viet cua nen kinh te thi trUdng deu gan lien vdi tu do ca nhan, canh tranh va hieu qua cdn nhflng that bai ciia thi trfldng ... lai di lien vdi dieu tiet qua mfle eua nha nfldc;
Dieu nay trai ngflde vdi hpc thuyet ciia J.M.Keynes la can phai ed nha nfldc manh vdi eac cong cu chinh sach tich cflc cd kha nang va nghia vu ngan chan canh tranh va nhflng hau qua xa hoi nay sinh tfl dd ...
Ddng nghia vdi dieu nay la viec phu dinh nguyen tae can thiep bang chinh sach tai khoi, tien te ciia Keynes, r i n g can benh nan giai eua nen kinh te hien dai la lam phat ehfl khdng phai that nghiep... (M.Friedman);
- Viec de cao con ngfldi ca n h a n vdi nhflng tam ly chu quan eua hp dfldc the hien d tfl tfldng cho r i n g , nhflng kich thich chu quan dudng nhu quye't dinh hanh vi cua cac chii doanh nghiep va cac cdng ty tfl nhan - do do, cln phai xoa bd nhflng b a n ehe kim ham tinh ehu dpng cua doanh nghiep, c l n phai ban che thue, c l t giam chi phi cua nha nfldc, {Chu nghia Trgng cung hien dgi);
- Muc dfch cua kinh te thi trfldng la tfl dd - tfl do hinh thanh gia ca va dn dinh Iflu thdng, tfl do canh tranh, tfl do thoat khdi
ddc quyen ... Thflc chat cua tfl tfldng nay la bid ve quyen bat kha xam pham cua sd hflu tfl nhan, bao ve he thd'ng kinh te tfl ban chu nghia (Chu. nghia Tit do mdi dDac).
• Nhang quan niem khdc vdi Cd dien vd Tdn cd dien
• Khdng t h u a n tuy tuyet dd'i hda vai trd eiia thi trfldng, da de cap den vai trd kinh te cua nha nfldc theo chu trfldng "Nhd nitdc td'i thieu, thi tritdng td'i da";
• Khdng ehi t h u I n tuy chu trpng nhflng nghien cflu vi md, ma da de cap de'n nhieu van de kinh te vi md tren phfldng dien vi md;
- Dd'i tfldng nghien cflu khdng chi dflng lai d nhflng va'n de kinh te t h u a n tuy, da co khuynh hfldng nghien cflu nhflng van de kinh te - xa hdi ,,,
• Nhang dong gdp mdi vi ly ludn cua Chu nghia Tit do mdi
- La trfldng phai kinh te d i u tien da nghien cflu va ce nhflng dong gdp nha't dinh cho ly luan ve mo hinh nen kinh te hdn hdp.
- Da nghien cflu va cd nhflng dong gop nha't dinh trong viec phan tich cac chinh sach kinh te;
- Da manh dan chi ra nhflng khuyet tat eiia thi trfldng va da cdng khai thfla nhan mot so'vai trd, ehflc nang dieu tiet nha't dinh ciia nha nfldc dd'i vdi nen kinh te;
- Tren cd sd nghien cflu ky vpng da dfla ra mot each tiep can mdi va cd nhieu ddng gdp ve mat ly luan dd'i vdi viec ra quye't dinh d i u tu, san xua't kinh doanh, quan tri doanh nghiep .,, {Trgng cung vd Ky vgng).
• Gidi hgn vd khuynh hiidng phdt trien cua Chii. nghia Tit do mdi
- Van mang dam net duy tam hda trong phfldng phap luan nghien cflu - cu the, cle nghien cflu va ket luan rut ra deu gan lien vdi nhflng xii ly tren phfldng dien tam ly ca nhan hoac cdng ddng;
- Van hi chi phd'i bdi the gidi quan giai cap tfl san - dac biet, mot so' nghien cflu lai
Nghien ciiu Kinh ti si 381 - Thing 2/2010
Chu nghia tu do mdii
quay ve bao ve ldi ich cua tfl san ea nhan, ca the {chu nghia bdo thu - cd nhdn); xet ve ban chat, ldi fch cua sd hflu tfl n h a n la ddi lap vdi chu nghia tfl do hien dai trong xu the toan cau hda ngay nay;
- Do ehi ehu trpng cac nghien cflu thflc chflng, nen nhflng nghien cflu kinh te eua chu nghia tfl do mdi cd tinh rdi rac, it ed tfnh cd ban - ban lam,,, do vay tfnh dinh hfldng, tinh phd bie'n p h i n nao cd nhieu han che,
- Do chi ehu trpng nghien cflu cac md hinh kinh te thi trfldng trdng gidi b a n cua
"tdm nhin tit sdn" nen khdng thay dfldc nhflng flu viet, tham chf cdn ngan can sfl ra ddi ciia cae md hinh kinh te mdi - dae biet la cae md hinh kinh te dan chii, phi tfl ban.
Do nhflng b a n che t r e n ma viec de cao tfl tfldng tfl do kinh te ciia chu nghia tfl do mdi mac du nd dat dfldc nhflng t h a n h tflu nha't dinh - dac biet d nhflng dieu chinh cue bd, nhflng cung ludn tiem an nhflng nguy cd ciia khiing b e i n g , suy thoai cd tfnh toan cau,
c. Mo hinh thuc tien cua Chd nghia Tu do mdi
Chii nghia Tfl do mdi ra ddi va phat trien manh d nhieu qud'c gia, tuy nhien dien hinh nha't la cac k h u y n h hfldng d My va d Dflc,
Chu nghia Tfl do mdi d My dfldc hien thflc hda d Trfldng phai Trpng tien hien dai, Trpng eung hien dai va Kinh te vl md kj^ vpng duy ly, Ve cd ban va tren nhflng nguyen tac chung quan diem cua eac trfldng phai nay kha ddng nha't vdi nhau, Chung deu coi nen t a n g ciia kinh te thi trfldng hien tai v l n la sd hflu tfl nhan, van danh gia eao vai trd ciia khu vflc tfl n h a n trong viec tao ra hieu n a n g kinh te, danh gia cao tae dung ciia cd che tfl dieu tiet thdng qua gia ca thi trfldng va canh t r a n h ; dfla ra each lap luan mdi ve vai trd eiia nha nfldc; bien ly luan tfl dieu tiet ciia kinh te thi trfldng t h a n h ly luan gia ca thi
trfldng va ly luan ve canh tranh, Ben canh dd, mdi trfldng phai lai dfla ra nhflng quan diem, each lap luan rieng cua minh xung quanh viec giai quyet quan he gifla thi trfldng va n h a nfldc,
Chii nghia tfl dd mdi d Dfle - bat d i u xua't hien tfl sau The chien II, Ve nguyen tac, trfldng phai nay bam sat vao quan diem truyen thd'ng cua Phai Co dien, nhflng hp khdng dflng lai d viec md phdng eac quan diem dd ma edn dfla ra nhieu each nhin mdi, tren cd sd tdng ket nhflng kinh nghiem lieh sii ciia nen kinh te thi trfldng d niia sau the ky XX,
Thee Chu nghia Cd dien, nguyen tae ed ban la Laisser faire (tfl de kinh te), tao ra khoang trd'ng td'i da cho khu vflc tfl nhan, tao h a n h lang thdng thoang nha't cho khu vflc tfl nhan, sfl tfl dieu tiet eiia thi trfldng la quyet dinh,,. The nhflng, nguyen tae nay td ra khdng hoan toan thfch hdp khi he thd'ng kinh te thi trUdng tU ban chii nghia da chuyen sang mot giai doan mdi - ehu nghia tU ban doc quyen va chu nghia tu ban doc quyen nha nUdc va dae biet la sau nhflng sfl dd vd ldn ciia cude dai suy thoai kinh te nam 1929-1933, Chfnh vi the, tfl viec tdng ket kinh nghiem thflc tien, nha't la sau The chie'n II, phai tfl do kinh te mdi d Dfle cho r i n g , c l n phai xem xet lai nhflng he thd'ng ly thuyet truyen thd'ng, ke ca cua trfldng phai tfl do Co dien, r i n g sfl dieu tiet ddc quyen eua nha nfldc theo md hinh CNTB dUdc' dieu chinh eiia J,M,Keynes la khdng mang lai hieu qua va neu nhin sang he thdng XHCN, hp cung'cho r i n g md hinh kinh te tap t r u n g cung se d i n de'n sU be tac. Tfl dd, nhflng ngfldi thee chii nghia tfl dd mdi d Dfle dfla ra mdt md hinh ly thuyet mdi, cd ten gpi la nen kinh te thi trUdng xa hdi, Theo hp, dd chfnh la md hinh ly tudng ciia nhflng nen kinh te san xuat h a n g hda p h I t trien cao;
r i n g , khdng nen ddng nha't CNTB d the ky XIX vdi kinh te thi trfldng, bdi vi nen kinh te thi trfldng d giai doan nay dang d thdi ky manh nha va ben trong nd ehfla dflng
Nghiin cifu Kinh ti si 381 • Thing 2/2010
Chu nghia tu do mdfi
rat nhieu khuyet tat, t h a m chf ea tfnh man rd...
2. " M a m m o n g " c u a k h u n g h o a n g k i n h te tii c h u t h u y e t t i i d o k i n h t e va n h i i n g lifu y t r o n g p h a t t r i e n k i n h t e ' V i e t N a m h i e n n a y
Mac dfl cd nhflng ddng gdp nhat dinh, song do bi ehi phd'i va gidi ban bdi the gidi quan va t i m nhin tfl s i n , ddng thdi, ldi ich cua tfl san ca nhan - ca the (chu nghia bad thu - ca nhan) va ldi n h u a n v l n la dpng Iflc dfch thflc va tdi eao cho sfl phat trien, cho nen ehu nghia tfl do mdi (vdi ban chat, ldi Ich cua sd hflu tfl nhan) da tiem I n trdng nd nhflng nguy cd khung h d l n g va chfla dflng sfl dd'i lap vdi chii nghia tfl do hien dai trong xu the toan cau hda ngay nay,
a. Nhiing nguy cd tiem dn trong chu thuyet tii do kinh te
Do ldi nhuan la dpng Iflc dfch thflc va td'i eao ciia sfl phat trien, nen ldi nhuan thue day mpi boat dpng eua eon ngfldi, nhd nd ma cac qua trinh kinh te dfldc khdi dpng va mpi cd che kinh te dflde van hanh, Tuy nhien, khi muc tieu chay theo ldi nhuan dfldc xa hoi hda cao dp va trd t h a n h long tham tham sau vao hanh vi ciia mpi ca the, bao gdm ea nhflng ngfldi khdng cd nang Iflc vat chat de hien thflc hda ldi nhuan, thi khiing h d l n g khdng cdn la nguy cd tiem an, ma ne bflng phat thanh tham hpa toan c l u thflc sfl,
Vdi ban chat, ldi Ich ciia sd hflu tfl nhan, ca the tfl ban chii nghia la trung tam chi phdi cac ed ehe, ehfnh sach kinh te, cflng vdi muc tieu td'i da hda ldi nhuan, chii thuyet tfl do kinh te da tao nen sfl khap khieng trong phat trien - dd la sfl md rpng vo ban ciia san xua't, kinh doanh nham thoa man tham vpng ldi nhuan cua cac ca the tfl san, dd la tham vpng tieu dung mang tfnh xa hdi dflde ho trd bdi eac chinh sach tin dung de dai vdi nang Iflc thflc te eua nen kinh te va tieu dflng cd kha nang thanh toan la gidi ban, Thflc tien nay da tich tu nhflng bat dn, mat can dd'i trong ndi tai nen kinh te TBCN. Ket cue la khi nhflng bat dn, mat can ddi nay de'n ngfldng cua nd va dfldi
t i c ddng ciia bat ky mdt ye'u to' ngoai lai nao dd, ta't ye'u khung hoang bflng phat.
Nha nfldc dfldc x l c lap vi trf td'i thieu trdng can thiep vao cac qua trinh van hanh kinh te. Trong khi dd, cac boat dpng kinh te dflde ehi phd'i va van h a n h bdi nhflng sd hflu tfl nhan, ea the vdi muc tieu tdi da hda ldi nhuan. Do dd, nen kinh te van h a n h mang tfnh cue bp, rdi rac; mpi ca the trong nen kinh te cflng hfldng tdi muc tieu ldi nhuan nhflng la ldi n h u a n ciia tflng c l the va dfldc tien h a n h vdi nhflng cIch thflc khac nhau...ket cue la nen kinh te dfldc dan dat bdi ldi ich cue be, van h a n h tfl p h I t va thieu sfl kiem seat, giam sat c l n thiet, nen bat dn, khiing hoang la dieu khdng t r i n h khdi.
Dflde xlc lap d vi trf tdi thieu trong cac boat dpng kinh te, nhflng nha nfldc lai danh vi tri tdi thieu dd phuc vu d i e Iflc cho viec tdi da hda ldi n h u a n eua cac tfl san c l nhan, ea the. VI nhfl, eac nha nfldc tfl san da ap dung chinh s l e h kich eau bang mpi gia, ke ea giai phap ndi long tien te b l n g viec tang mfle cung tien, hay chay dua vu trang bang viec khdi dpng cac cude chie'n t r a n h (chie'n t r a n h Trung Ddng la mot minh chflng) va vien trd cho cac ddng minh d k h I p the gidi.
He qua ta't yeu dd la n h a nfldc da gdp p h i n gia tang nhflng ba't dn cho sfl van hanh kinh te TBCN ma khong cd ba't ky sfl gilm sit, kiem seat c l n thiet nao va ket cue se la khiing hoang, la suy thoai khi nhflng bat dn trong nen kinh te de'n gidi h a n cua nd.
Bi thuc due bdi long tham vd ban dp vdi ldi nhuan, gidi d i u tfl tfl ban da ldi dung nhflng thanh tflu ciia tie'n bd khoa hpc - cdng nghe hien dai de tao ra nhieu san p h l m chflng khoan phai sinh, md rpng nen kinh te t i i chinh tien te tach rdi rat xa nen kinh te thflc.
He qua la tao nen trang thai lo, bong bdng lan truyen rpng k h I p tren pham vi toan cau, Ddng hanh vdi kinh te ao, hanh vi d i u cd trdng cac hdat ddng kinh te trd nen phd bie'n va hnh vflc tai chinh, ba't dpng san trd thanh
"manh da't mau md" ha'p d i n cac kenh d i u tfl, cung ddng thdi la ndi gia tang cac khoan nd
8 Nghiin cdu Kinh tisi381 - Thing 2/2010
Chu nghia tu do mdri
tieu diing cua dan efl, khi nhflng s i n pham ae trong hnh vflc nay trd ve gia tri thflc cua nd, nha d i u tfl cflng nhfl ngfldi dan trd thanh nhflng cen nd mat kha nang thanh khoan, he thdng tin dung bi te liet va dieu hien nhien la nen kinh te rdi vao khiing hoang,
Tfl nhan hda tdi mfle tdi da, kinh te tai chinh van hanh manh me tren pham vi toan cau, cflng vdi sfl tien bd eiia khoa hpc - cdng nghe, ca'u true kinh te toan c l u hda dinh hinh va ngay cang dflde cung ce',,, Trong khi dd, sfl can thiep ciia nha nfldc qud'c gia vao tien trinh van dpng ndi tai cua nen kinh te la tdi thieu, ehfl chfla ndi de'n nhflng giam sat, kiem seat c l n thiet d mot pham vi rpng ldn hdn. Do dd, khdng nhflng nhieu linh vfle heat dpng kinh te tren pham vi toan c l u khdng cd cd che giam sat, kiem s e l t ma chinh ngay ban than nen kinh te qud'c gia cung hi budng long dfldi tae ddng, hd trd tfl chu thuyet tfl do kinh te. Do vay khiing hoang, suy tholi kinh te khdng cdn bd hep trong pham vi khu vflc kinh te, mot nen kinh te ma tinh chat lan tda va md rpng thanh khiing hoang kinh te the gidi mang tfnh thdng le, Khiing hoang kinh te the gidi hien nay chfnh la hien thflc b i t ngudn tfl khia canh nay ciia chii thuyet tfl do kinh te cua Chii nghia Tfl do mdi,
Tfl nhflng phan tich tren cd the tha'y, khdng rieng gi ly thuyet ciia Chii nghia Tfl do mdi, ma mpi ly thuyet kinh te, cung nhfl nhflng md hinh kinh te dfldc tad ra tfl nhflng ly thuyet dd deu chfla dflng nhflng hat nhan tfch cflc, nhflng cung ddng thdi an chfla nhflng nhan td' b i t hdp ly trong sfl van hanh lien tuc, khdng ngflng ciia cac chu trinh kinh te va ca'u true kinh te, Dieu dd cho tha'y, viec d i n h gia va dieu chinh trong van dung cac ly thuyet c l n dfldc coi la "hoat dpng" khdng the thieu trong qua trinh quan ly sfl van hanh ciia nen kinh te hay chu ky kinh te, Le dl nhien, viec dieu chinh c l n dflde thflc hien tren cd sd tuan thu quy luat kinh te khach quan, ten trpng cd che tfl dieu tiet cua thi trfldng. Viec dieu chinh ly thuyet
van dung va thflc hien dieu tiet thflc tien eac boat ddng kinh te khdng ai khac phai la nhiem vu cua mdi nha nfldc. Tuy nhien, boat dpng dieu tiet c l n dflde thflc hien bdi cae cdng cu ehfnh sleh hflu hieu, ddng thdi tren cd sd phdi ket hdp gifla cac chinh sach, cd che cung nhfl gifla cae nha nfldc trong cau true kinh te khu vUc, toan cau, Ddng thdi, sU vflng ben ciia linh vflc tai chinh tien te va sfl lanh manh hda trong cae giao dich kinh te tai chfnh ludn la muc tieu hfldng den eiia nhflng dieu tiet nha nfldc, Nha nfldc khdng can thiep trflc tiep vao cac qua trinh kinh te, nen cac cdng cu chinh sach, ed che dieu tiet phai dam bao viec giam sat, kiem soat mang tinh chii dpng va cd kha nang dfl bao eao,
b. Mot sd litu y trong phdt trien kinh te Viet Nam hien nay
Sfl thoai trao cua Chu nghia Tfl do mdi bang cude khung hoang kinh te hien thflc b i t ngudn d My rdi lan rpng va trd thanh khung hoang kinh te toan cau bien nay cho tha'y, tfl do kinh te la c l n thiet de cac boat dpng kinh te, hanh vi kinh te cd the tdi flu hda hieu qua kinh te cae ngudn Iflc, eac liia ehpn kinh te. Song tfl do cung ludn tiem an trong nd nhflng bat dn, riii ro dfldc tao bdi long tham, bdi n h l m lan, bdi tfl phat, dd vay dieu tiet cung la ye'u to' khdng the thieu trong phat trien kinh te thi trfldng. Hay ndi each khac, kinh te thi trfldng hien dai phai la nen kinh te hdn hdp, trong dd ed che tfl dieu tiet ciia thi trfldng va dieu tiet chu dpng eua nha nfldc la hai nhan to' can dfldc duy tri, eiing cd'd nhflng mfle dp hdp ly trong dieu kien thflc tien cua moi nen kinh te.
Sfl pha san eiia Chu nghia Tfl do mdi dfldng nhu dang dem de'n "dia vi" mdi cho cac md binh kinh te thi trUdng nhan manh den vai trd kiem ke, kiem seat va tang cUdng giam sat thi trUdng ciia nha nUde, Vay nhUng neu qua nhan manh mot trong hai nhan to' ed ban ciia nen kinh te hdn hdp thi sdm hay mudn nen kinh te cung phai ddi dien vdi ba't dn, suy thoai. Do dd, cd phan hdn chu quan, nhUng cung cd the ndi, sU liia
Nghiin ciiu Kmh ti si 381 - Thing 2/2010
Chu nghia tu do moii...
ehpn md hinh kinh te thi trfldng cd sfl quan ly eua nha nfldc d Viet Nam la dung d i n , sang tao va dang ngay cang dfldc thflc tien xac nhan, Tuy nhien, trong chang dfldng phat trien tiep theo, Viet Nam c l n tham nhuan mot so' bai hpc dfldc due rut tfl sfl p h i san eua md hinh kinh te thi trfldng tfl do kieu My:
Thd nhdt, phat trien nen kinh t e ' c i n tdn trpng tfl dieu tiet ciia thi trfldng nhflng eung can cd sfl can thiep ciia nha nfldc d mot mfle dp can thiet, Tranh tinh trang md rpng thi trfldng canh tranh, nhflng l l m l l n gifla "rad can" cln pha bd va eac "kiem soat" can bao ve;
Thd hai, canh giac vdi viec sii dung cac hanh vi kinh te de phuc vu y dd chinh tri mi dan. Day la bai hpc d i t gia tfl viec nfldc My da sii dung boat dpng ciia hai cdng ty Fannie Mae va Freddie Mac de giup dan ngheo mua nha n h l m phuc vu y dd chinh tri mi dan;
Thd ba, than trpng trong cle dieu hanh chfnh sach tai chinh, tien te, neu sai l l m trong cac liia ehpn chinh sach nay se la tien de quan trpng cho khiing hoang khdi phat.
Nfldc My da "gay dflng" khiing h d l n g tfl chinh sach lai sua't tha'p keo dai qua lau nham vflc day thi trfldng chflng khdan sau cude dd be ciia "cuoc each mang" cdng nghe thdng tin,
Thd tu, trong cac nen kinh te cd cae boat dpng kinh te, hanh vi kinh te qua vu ldi va khdng bi rang bupc bdi nhflng ed ehe gilm sat, kiem seat hflu hieu, thi sdm mudn gi cflng dan de'n mot cuoc khung hoang, Tren thflc te, cude khiing hoang tai chinh ngay nay la ket qua cua mot cuoc chay dua lam
tien mdt each cflc ky t h a m lam eua che dp tfl ban, coi moi dinh che kiem soat la kiem kep kieu xa hdi chu nghia,/.
TAI LIEU THAM KHAO
1, Basle, M,, va nhihig ngudi khac, Lieh su tu tudng kinh te, tip 1-2, Nxb Khoa hoc - Xa hdi.
Ha Ndi 1996.
2, Chu Van Ca'p (chii bien), Lieh si( ^cde hgc thuyet kinh te, Nxb CTQG, Ha Ndi, 1997,
3, Mai Ngoc Cudng (chii bien), Lieh su cdc hgc thuyet kinh te, Nxb Thd'ng ke. Ha Ndi, 1996,
4, Nguyin Minh Phong (2008): Budc ngoat pha san ciia hpc thuyet kinh te thi trudng tu do ki^u My, Bao Nhan dan 28/11/2008,
5, Acocella, N,, 1994, The Foundations of Economic Policy - Values and Techniques, (translated from Italian by Brendan Jones), Cambridge University Press, London.
6, Dasgupta, P. and Ismail Serageldin, eds, 2000, Social Capital - A Multifaceted Perspective, The World Bank, Washington D.C, USA.
7, Dreze J., 1993, "Self-management and Economic Theory", Bardhan and Roemer, eds, 1993.
8, Gregory, P. R. and R.C. Stuart, 1980, Comparative Economic Systems, Houghton Mifflin, Boston.
9, Schweikart, D., 1993, Against Capitalism, Cambridge University Press.
10, Stiglitz J., 1999, "Formal and Informal Institutions", in Dasgupta, P. and Ismail Serageldin, eds, 2000: 59 - 68.
11, Todaro, M,, 1997, Economic Development, sixth edition, Longman, London,
12, Wade, R„ 1990, Governing in the Market - Economic Theory and the Role of Government in East Asian Industrialization, Princeton University Press, Princeton, New Jersey,
10 Nghiin cdu Kinh tisi381 - Thing 2/2010
