viei NAM v6i CUOC
KHONG HOANG TAI CHINH TOAN C ^Tinh hinh kinh te the gi6i va Viet Nam hien nay - van de va giai phap
PCS. TSKH. VO DAI LUOC"
I. HIEN TINH KINH TE THE GIOI
I.l. Tir Quy IV/2008. dac biet la 3 thang dau nam 2009, tinh hinh kinh te the giai da c6 nhti'ng dau hieu xau di ro ret. T6c do tang truang giam nang ban so vai dau nam 2008. cac chi so chirng khoan tiep tuc giam, kim ngach thuo'ng mai giam siit a hau khap cac nuac, nen kinh te thuc bat dau suy giam, dac biet la nhtrng nganh c6ng nghiep tru cot, s6 c6ng ty pha san gia tang, so nguai that nghiep tang manh, cac g6i ciru trg ciia cac chinh phu ao at dugc lung ra nhung tac dgng tbu'c le chua ro, long tin ciia xa bgi tiep tuc suy giam, can bao da Iran vao tat ca cac nu'6'C, ke ca cac nen kinh te dugc ky vgng c6 the tru vtrng nhu Trung Quoc, An Do, va dieu dang luu y la day ciia cugc khung hoang nay van chua xuat hien, do \'ay tam ca, lac dgng ciia no den dau chua the c6 nhtrng du bao tin cay. Mgt \'ai tin bieu cai thien a My trong nhtrng thang gan day chira du tin cay de dam bao rang nen kinh te My da bat dau hoi phuc.
C6 the c6 bai kha nang xay ra:
Thir nhdt, ddy Id mol ciidc dcii khung hoang kinh te todn edit U'rn nhdt ke sau lir eiiqe dai killing hoang 1929 - 1933. Duong nhu da c6 sir nhal Iri cao \'e kha nang thir nhal nay. Nhung
T r i m " tam Kinh te chfui .\ - T h a i Binli Duono
vln dh dat ra la muc do va tam ca ciia cugc khiing hoang hien nay kem cugc khiing hoang
1929 - 1933 a nhung diem nao.
- Ve mire do, cugc khiing hoang 1929 - 1933 da lam cho san xuat ciia the giai giam tai 44%, a mgt s6 nuac da giam tai 50 - 60%), kinh te the giai tut liii 20 - 30 nam, so nguai that nghiep Ien toi 30 - 40 trieu, chi s i D. John ciia My tinh din thang 7/1932 da giam tai 89%, kinh tl My da tang truang am keo dai 10 nam,...
Cugc khiing hoang lan nay c6 the se khong dat tai mire do d6. Ly do la nen san xuat thuc gom c6ng nghiep, nong nghiep, mgt so nganh dich vu,... c6 the tinh dugc cung cau bang nhtrng cong nghe tinh toan du bao hien dai, do vay, su suy giam c6 the "06 nhung se khong lan nhu 1929 - 1933. Cac chi so chirng khoan giam tai 80 - 90%, tang truang kinh te am tai ca mgt thap ky - cung la mgt dieu kh6 c6 the nghT tai.
Cugc dai khiing hoang 1929 - 1933 ve ca ban la cugc dai khiing hoang thira hang boa, dan tai khiing hoang tai chinh - tien te, do vay mire do tan pha khdc vdi cuoc khung hoang hien nay - khong cd tinh chdt cua mot cuoc khung hoeing ihira hang hod.
Cugc khimg hoang 1929 - 1933 la cugc khunu hoang ve the che va ket cau kinh te, vai
38 Nhdng van de KINH TE VA CHl'NH TR! THE G i d l So 4 (156) 2009
V6 Dai Lu-o-c
Tinh hinh kinh te t h i gioi va Viet Nam..
nghTa la kinh t l thi truoaig da hoan toan tu do hanh dgng, duang nhu khong c6 sir dilu tilt dang ke ciia nha nuac. kit clu kinh t l chii ylu dua tren ky thuat ca - dien; su phat triln ciia thi che kinh te thi truang tu do va ky thuat ca dien da tai giai ban, khong thi tilp tuc. Cugc khiing hoang kinh t l 1 9 2 9 - 1 9 3 3 da chlm dirt thai dai kinh te thi truang tu do va ky thuat ca dien, va dua the giai tai mgt thai dai mai: kinh t l tbi truang c6 su dieu tilt ciia nha nuac va nin ky thuat ca - dien tir. Vay, cugc khiing hoang kinh le lan nay lieu c6 a tam ca d6 khong? Vl thi che kinh te ta thay khong c6 kha nang nao chlm dirt the che kinh te tbi truang c6 su dilu tilt, chi c6 kha nang gia tang su dilu tilt ciia nha nuac 6 mire hgp ly nao d6; chua c6 kha nang chlm dut nen van minh c6ng nghiep, chuyin ban sang nen van minh kinh t l tri thii'c, nhung c6 kha nang chuyen manh ban sang van minh c6ng nghiep ky thuat cao.
Do vay, nbu'ng du bao danh gia ciia khiing hoang kinh te \an nay dir lan cung kh6 vugt qua cugc khiing hoang 1929 - 1933 la c6 ca sa.
Thir hai, deiy Id cuoc khung hoang kinh le todn cdu a tdm cd 1929 - 1933 vd cd the cao hon.
Ly do la, nen kinh te the giai gia day ve ca ban van la nen kinh te c6ng nghiep, lieu dimg cac tai nguyen khong tai tao, gay 6 hhiem m6i truang nang ne. nang suat ngay cang giam. cac van de xa bgi ngay cang birc xiic... Nen kinh te c6ng nghiep nay da tai giai ban phai cham dirt, vi tai nguyen thien nhien da can kiet gan bet, chi t6n tai dugc khoang 40 - 150 nam ntra (\'6'i t6c do tang truang 3 - 4% nam); m6i truang da bi pha hoai den mire khong the tiep luc - trai dal da n6ng Ien, tang 6 z6n da thung, cac ngu6n nuac nggt dang can kiet, quy dat canh tac bi thu hep; nang suat lao dgng ngay cang giam, l6c do tang truang tiep tuc giam dan tir 5% thap ky 60, chi c6n dual 3 % thap ky 90 (thi ky XX), xa thap ky nay c6 the chi dal 2%; nhtrng \'an de xa
bgi hire xiic nhu: chenh lech giau ngheo. chu nghTa khimg b6; xung dgt sic tgc va t6n giao....
chua c6 each giai quylt. Lli thoat duang nhu chi c6 mgt - do Id cdi cdch the chi vd ddi mai cdng nghe. Ca hai dinh huang nay hien dIu b l tac, vi Igi ich ciia cac tap doan, cac chinh khach chii yeu van gan kit chat che vai thi ehl va cong nghe hien hanh. Hg se mil vi thi va Igi ich neu n6 thay d6i. Dieu do giai thich tai sao. cac nha khoa hgc tam ca giai Nobel 6 My cung chi c6 thu nhap hang nam khoang vai tram ngan USD. thua xa so vai thu nhap cua mgt clu thii b6ng da gi6i, cang qua thap so vai thu nhap cua cac chinh khach va dai gia. Nhung nguai sang tao ra cac y tuang phat trien chua dugc trgng dung a khap nai. thi lam sao thi giai c6 thi phat trien. Lieu cugc khiing hoang kinh te Ian nay c6 tai mire day eac dai gia va chinh khach vao chan tuang de thay d6i c6ng nghe va thi cbl.
Neu cugc dai khiing hoang kinh le lan nay ma dau cho mgt lhc7i ky d6i mai can ban d6. thi n6 se c6 Uim ca cua cugc dai khimg hoang 1929 -
1933. va n6 se la mol nhan l6 sang tao ra mgt thai dai pbal trien mai cua nhan loai.
Cho den nay. chua c6 du can cir khang dinh kha nang thir bai cua cugc khiing hoang, nhung mgt chinh phu c6 tam nhin xa kh6ng the bo qua kha nang ihir hai nay.
1.2. Tiic dong ciia cuoc khiing hoang kinh te toiin cau hien nay
Tac dgng de thay nhat cua cugc khung hoang kinh te bien nay la: t6c do tang truang kinh te giam, xuat nhap khau giam, lan s6ng pha san cong l\' gia lang, s6 nguai that nghiep tang hang nga\',... nhtrng l6n that do cugc khung hoang na)' gay ra uac khoang 50 - 60 ngan ly USD (tuang duang vai GDP toan cau),... Mire do lac dgng nga\' cang nghiem trgng ban, pham \i lac dgng nga_\' cang lan rgng hien da bao g6m hau hel cac nganh, cac qu6c gia, dang chu\-en itr kinh le den chinh iri - xa hgi. cting nhu trong quan he quoc le.
Nhdng van de KINH TE VA CHINH TRI THE GlOl So 4 (156) 2009- 39
Tinh hinh kinh t l t h i giai va Viet Nam... V6 Dai Lu^c
Nguai ta dang c6 ky vgng vag sir tru viing ciia kinh te Trung Qugc, vi nuac nay c6 dir trii' ngoai te lan (2000 ty USD), xuat sieu cao, thi truang lan,... nhung kinh te My vao truac cugc khiing hoang 1929, cung da co xuat sieu lan nhat the giai, dir trii ngoai te hang dau the giai, vay ma da lam vao khiing hoang mang ne nhat, da tang truang am gan nhu ca thap ky. Quy IV/2008 tang truang kinh te Trung Quoc da giam xuong chi c6n tren 6%, thang 1/2009 xuat khau ciia Trung Qu6c da giam 17,5%, nhap khau da giam nang ban tai 43%. Hang ngan xi nghiep Trung Quoc da pha san. nam 2008 da c6 20 trieu nguai that nghiep... nhti'ng dau bieu nay cho thay nen kinh te Trung Qu6c dang kho iranh kh6i mgt cugc suy thoai. Neu kinh te Trung Quoc cung se lam vao mgt cugc khiing hoang lan, thi tac dgng ciia cugc khimg hoang nay d6i vai kinh te the giai se kh6ng the la nh6 va se lam cho cugc khimg hoang kinh te the giai hien nay sau dam ban ntra.
Cuoc khiing hodng ndy cd 1dm trat tir the gidi thay ddi? Neu kinh te My suy yeu tram trgng nhat, trong khi cac nuac khac. dac biet la Trung Qu6c, it suy yeu ban, tbi c6 kha nang Trung Qu6c se viran Ien nhanh ban sau khiing hoang va c6 the trat tu qu6c te se chuyen d6i theo huang da cue ho'n c6 Igi cho Trung Qu6c.
Nhung neu Trung Quoc se lam- vao khiing hoang nghiem trgng ban My. tbi khong c6 kha nang gi cho Trung Qu6c vugt Ien tren. My. Tuy nhien. kha nang thir ba khong the loai trtr, vi My c6 nhieu tiem nang han \'e ca khoa hgc.
cong nghe, y luang phat trien, neu bi d6n vao chan tuang My phai cai each manh ban, d6i mai lan ban, nen My c6 the lai sam thoat ra kh6i khung hoang va buac vao thai ky phat trien mai, \'a do \'a>' van c6 the duy tri ngoi vi dau bang the giai.
My - Trung cd the lien minh chdt che hon.
hay se long leo him'? Day cting la mgt cau b6i quan trgng. Cho den nay, quan he My - Trung
tuy khong chinh thuc la mgt lien minh, nhung rg rang su hgp tac My - Trung da lien tuc gia tang, tir hgp tac vu viec dang tien tai hgp tac chiln luge, dang hinh thanh ca che hgp tac a d p thugng dinh, cap Ph6 tong th6ng, trao doi d p chiln luge, hgp tac kinh te toan dien, tru hai ITnh vuc CO muc ban che ban do la chuyen nhugng cong nghe cao va cong nghe quoc phong chiln luge. Cugc khiing hoang lan nay CO thi gia tang cang thang trong quan he mau dich Trung - My^ nhung My va Trung Quoc chic chin se phai hgp tac chat che ban de giai quylt cac van de do cugc khimg hoang kinh te hien nay dat ra. Mgt bieu bien ciia su dieu chinh nay la Ngoai truang My H. Clinton di tham Dong A dau tien, ma trgng diem la tham Trung QuIc. N I U quan he Trung - My phat trien theo chilu huang chat che ban, thi trat tir quoc te se di theo mgt huang dieu chinh mai - My se khong mgt minh quyet dinh the giai nhu truac, ma se cimg Trung Quoc chi ph6i the giai. Neu chieu huang nay se thirc su dien ra, thi chinh sach ciia cac quoc gia se phai c6 nhiing dieu chinh thich hgp.
Khimg hodng kinh te the gidi Idn ndy lieu co ddn den chien tranh the giai, cue bo, hay chien Iranh kinh tP. Cugc dai khiing hoang kinh te the giai 1929 - 1933 da dan den Chien tranh The giai thir Hai, vi mau thuan giira cac nuoc de quoc da khong the xir ly dugc bang d6i thoai, do vay chien tranh da la mgt giai phap. Cugc dai suy thoai 1929 - ,1933 da dau tien.dan tai chien tranh kinh te - cac quoc gia thuc thi chinh sach bao hg. Khi bao hg tro thanh qugc sach ciia mgi nuac, thi thuang mai the giai rai vao tang truang am, cang lam cho khiing hoang sau dam han. Loi thoat liic d6 la chuyen tir chien tranh kinh te sang chien tranh quan su - dai chien no ra, thi truang the giai dugc phan chia lai bang chien tranh sau d6 theo cac Hiep dinh ciia GATT, tien te dugc dieu chinh bai IMF.
Cugc khiing hoang kinh te lan nay da c6 nhirng chieu huang bao hg xuat hien, tuy mgi quoc gia deu Ien tieng phe phan. Lan bao hg nay khong
40 Nhdng van-de KINH TE VA C H I N H TRI THE GICJI So 4 (156) 2009
V6 Dai Lu-cyc Tinh hinh kinh te the gioi va Viet Nam.
phai bang chinh sach thue quan va phi thue quan. ma bang chinh sach trg cap. bao cap ciia nha nuac cho cac nganh kinh te lam nguy - nganh oto la mgt vi dii. Nhung nguai ta thay it c6 nguy ca ciia mgt cugc chien tranh kinh te lan rgng va do vay nguy ca ciia mgt cugc chien Iranh the giai cting kh6 xay ra. vi toan cau h6a da phat trien qua manh, Igi ich ciia cac qu6c gia da qua dan xen vao nhau, va do vay chien tranh kieu gi cting c6 nghTa la chet, ma chet khong chi eho mgt phia, ma chet cho tat ca cac phia tham chien.
Cdc md hinh pheit trien lieu cd bi dieu chinh bdi cuoc khiing hodng kinh te Idn ndy? Kbi khiing hoang tai chinh n6 ra 6 My, kh6ng It nguai da phe phan mo hinh phat trien My la khong the chap nhan. Khiing hoang kinh te nay da lan sang ca chau Au, D6ng A, va ca Trung Quoc ciing se khong the tranh kh6i. Vay, c6 m6 hinh phat trien nao c6 the xem la kha dT ben vtrng? Duang nhu cung dang c6 mgt cugc khiing hoang m6 binh phat trien. Nha nuac dieu till it qua nhu mo hinh My da khong 6n, nhung nlia nuac dilu tilt nhieu qua nhu 6 D6ng A se cang kb6ng 6n ban, dau tu cho phiic Igi xa hgi lan nhu mo hinh chau Au cung bat cap. Mgt m6 hinh phat triln hgp ly, phii hgp trong dieu kien mai - hien van la mgt cau hoi. chua c6 cau tra lai th6a dang.
Cdc gidi phdp cita cdc chinh phu lieu da cd tdc elungl Cho din nay. c6 thi thly cac chinh phii da ao at dua ra cac giai phap cbii yeu la ve liln te va tai chinh. Cac ngan hang trung irang da bam hang ngan ty USD cho cac ngan hang ihuong mai; cac chinh phii ciing da b6 bang ngan ty USD cho cac du an kich cau; nhieu nuan hanu thuanu mai da duac cac chinh phu ciru Irg; ehuang trinh giam thue. ba lai sual. irg d p thit nghiep da dugc ap dung rgng rai v.\'..
Tuy nhien. phai thira nhan la uic dgng thuc le ciia cac giai phap na>- \\\cn la chua ro ret dii nhu d6 la nhtrng giai phap chua lirng c6 irong Ijch su. ke ca tronu thai ky dai khung hoang 1929 -
1933. Xem xet nhtrng g6i giai phap cua cac chinh phii ta thay:
Thic nhdl. ve quy mo lan chua tirng c6 - lai suat da giam xu6ng thap nhat trong bang chiic nam gan day. kh6i lugng lien cac ngan hang trung irang d6 vao cac ngan hang thuong mai cGng lan chua tirng c6. tien cua chinh phii tung ra cung vay....
Thir hai. hau nhu tat ca cac qu6c gia da d6ng loat dua ra cac giai phap ii'ng ph6. da\' cting la dieu chua tirng c6.
Thic ba. dinh huong cii'u trg cung ro rang:
ciru cac ngan bang thuang mai. cac quy dau tu chii chol. va nhti'ng tap doan c6ng nghiep lan;
Thic tu. tap trung vao co so ha tang, doi mai cong nghe huang tai c6ng nghe cao. c6ng nghe sach. tang dau tu cho giao due. y te.
Thu ndm. lai ca cac cbinli phu deu tuyen b6 ung hg lu' do hoa thuang mai. phe phan chu nghTa bao hg. Ion trgng ciic nguyen lac cua thi truong.
Su khiic biet gitra cac chinh phu la o mire do nhanh, cham. nang, nhe, nhung ve ca ban la giong nhau.
Tuy nhien. nhtrng giai phiip ve d6i mai the cbl va kit d u bien con rai ma nhal, dti nhu mgt so chinh phu da n6i lai d6i mai the ^be lai chinh, pbal trien manh cac nganh cong nghe cao, kien loan d6i mai cac l6 chire kinh le qu6c le.
II. TAC DONG DEN VIET NAM VA CAC GIAI PHAP
Mgi nguai de ding y la cugc khung hoang lln nay dang lac dgng lan, ca true tiep \'a gian tilp, ca tj-u'6'c mat va lau dai den Viet Nam.
Nhung mire do ibl nao, lan nho ra sao. sau rgng din dau, img pb6 ra sao - \'an dang la mol van de d n du'gc dlu tu nghien ciru.
Nhtrng danh gia cua chimg la cho dC-n nay mai chi dua tren nhtrng du biio khung hoang kinh ll Ihl eiai a mire do nghiCMU irgng. nhung
Nhdng van dS KINH TE VA CHINH TR! THE GlOl So 4 (156) 2009- 41
Tinh hinh kinh t l t h i giai va Viet Nam. V6 Dai Lu'o^
dien ra den het Quy 11/2009, tac dgng den Viet Nam chi han che tren mgt sg ITnh vuc kinh te.
Dg nhieu ly dg, khiing hgang kinh te the giai tac dgng den nuac ta thuang cham han, c6 mgt dg tre. Mgt khi cugc khiing hoang nay chua cham day, va nhieu du bao cho rang phai bet nam 2009 mai cham day; thi tac dgng ciia n6 tai Viet Nam c6 the cham ban va dai ban. Cac giai phap ciia Chinh phii de ra rat dimg ve dinh huang, nhung mire do, bien phap cu the c6 the c6n thao luan.
- Nbu'ng tin hieu kinh te Quy 1/2009 ciia Viet Nam thuc sir xau ban Quy IV/2008 vai kim ngach xuat khau, trir xuat khau vang, kim ngach nhap khau deu giam a mire am, tang truang c6ng nghiep thap - day la nbu'ng tin bieu hiem hoi trong hang chiic nam nay. Lieu tinh hinh nay e6 tiep tiic trong cac thang tai?
- Mgt s6 giai phap cu the quan trgng eiia Chinh phii: giam thue thu nhap doanh nghiep 30%; lien tuc ha thap lai sual ca ban, giam dir Iru' bat bugc, nai long tin dung su dung 17 ngan ly VND cho kich cau th6ng qua viec trg cap lai suat 4%, trg cap cho m6i ngiro'i ngheo 200.000 d Irong dip Tel Ky Siru cho vay b6 trg lieu diing bang ngi dja, v.v. N6i chung, nhtrng giai phap nay da lap trung vao hai ITnh vuc: nai 16ng tien te. tin dung, tai chinh; trg cap cho nguai ngheo.
Dinh huang nhu vay la dimg, nhirng khi phan tich cu the ta thay c6 nhtrng van de can phai dugc thao luan.
Thu nhdt, h6 trg lai suat 4% cho cae doanh nghiep, tuy se c6 tac dung ga bot kh6 khan nhat thai cho doanh nghiep, khai thong mgt phan dong tin dung dang tac..., nhung c6 the se c6 nhtrng he qua lieu cue:
- Da\' la giai phap kich cung, chir kh6ng kich cau, nghTa la lam cho doanh nghiep kh6 ban neu hg gia lang san xuat khong c6 nai tieu thu, khong ihu dugc v6n, kh6ng Ira ng dugc ngan hang. Cai kho Ion nhal cua cac doanh nghiep san xuiil la khong c6 ihi lru'i)'ng \an chua dugc giai qu\et.
- Tag ra mgt mat bang hai lai suat khac nhau tren mgt thi truang, mgt loai lai suat bao cap trai vai cac nguyen tac ciia thi truong.
- Tao ra mgt nguon von re vai dieu kien vay de dai, kho thlm dinh, kho kiem tra se dan tai he qua dlu tu kem hieu qua bat chap mgi sir kiem soat;
- Tao ra tang truang biing no ciia tin dung vai s i lugng tin dung tang them hang tram ngan ty ding, cgng vai lai suat thap, du trir bat huge giam thlp, dilu kien cho vay de dai, nguy ca tai lam phat se la lan trong dai ban.
- Tao ra khe h a cho benh tham nhiing phat trien.
Nhiing he qua nay can phai c6 tinh toan, giam sat cu the de xir ly.
Thu hai, giam thul thu nhap doanh nghiep 30%. giam thul gia tri gia tang; day ciing la bien phap kich cung nhieu han, h6 trg cho nguai san xuat, nhung neu hg khong ban dugc hang, thi lam gi c6 thu nhap ma giam. Tuy nhien, giai phap nay da c6 tac dgng nao d6 giam bat kb6 khan cho doanh nghiep.
Thic ba, gian thue thu nhap ca nhan, trg cap cho m6i nguai ngheo 200.000d vao dip Tet nguyen dan vira qua, day dung la giai phap kich cau va dugc 16ng dan nhat, nhung day la Chinh phii da cho bg con ca an ngay, chir van khong c6 can cau de cau ca. Han ntra nguai ngheo da dting bao nhieu trong s6 200.000d d6 de mua hang Trung Qu6c va hang Viet Nam, chac chan la c6 mgt phan s6 tien d6 da mua hang Trung Qu6c va hang nhap khau khac - the la ta kich cau cho thien ha. Gian thue thu nhap ca nhan chir chua phai mien giam, do vay tac dgng kich cau ban che.
Thic lie. lien tuc ha lai suat ca ban, day la tin hieu t6t khuyen cao thi truang ha lai suat. Tuy nhien. n6 chi c6 mgt tac dung dinh tran lai suat cho vay. Trong dieu kien hien nay tran lai suat cho va} (150% lai suat ca ban) lai khong phii
42 Nhdng van de KINH TE VA CHINH TR! THE GlOl So 4 (156) 200'3
V6 Dai LiFO-c Tinh hinh kinh t l t h i giai va Viet Nam.
hgp va tren thuc te da can tra nhtrng loai tin dung CO Igi tire cao.
Thif ndm, nhirng dinh huang dau tu vao ca sa ha tang, truang hgc, benh vien, nbii'ng nut that thirc su doi vai tang truang kinh te Viet Nam - lai chua ro, va cai ach tac lan nhat 6 day lai la eac thii tuc hanh chinh phien ha van chua dugc thao ga .
Thic sdu, tang gia dien lai la mgt giai phap trung boa mat nhii'ng giai phap kich cau tren, vi Nha nuac b6 ra may nghin ty dong trg lai suat, giam thue, ... nhung da thu ve Iu6n bang tang gia dien, c6 the theo mgt nghTa nao d6 la h6a.
Trong ly le tang gia dien cting c6 dieu chua thuylt phuc nhu: theo nguyen tac thi truang, de bang gia khu vuc, de thu hut tu nhan dau tu v.v.
Thuc ra, nguyen tac thi truang quan trgng nhat trong viec dinh gia la dira tren cung cau canh tranh chir khong phai tren chi phi dgc quyen, gia dien khu virc rat khac nhau, ta mua dien ciia Trung QuIc c6 5 xen USD/1 KW gia, trong khi Trung QuIc nhap than ciia ta de lam dien, c6n gia thanh dien ciia ta lai cao ban; Trong ket cau nganh dien ciia Viet Nam rat khac nhau, gia dien ciia cac nha may thiiy dien c6 chi phi thap.
chi phi ciia nha may nhiet dien cao, khong the lly gia nhiet dien lam chuan. Tu nhan dau tu 'vao nhiet dien kh6ng thi dua vao chi phi cao phi ly ciia cac nha may nhiet dien quoc doanh lam chuln dugc ma phai dua vao gia qu6c te c6 thi lly Trung QuIc lam chuln, vi ta mua dien ciia Trung QuIc. Mat khac, nlu tu nhan dau tu vao nhiet dien phai c6 gia ban phii hgp vai nhiet dien, khong thi thlp nhu thiiy dien. Mgt diem CO thi lam can cir la nganh dien Viet Nam van c6 lai, c6 thuang lan, nghTa la gia dien hien chua phai la bit hgp ly. Do vay, d n suy xet them v l mire do tang gia dien, dii gia dien da tang rli. v a , dilu quan trgng ban la phai cai t6 nganh dien theo huang xay dung mgt thi truang dien canh tranh.
Thu bay, g6i giai ciiu ciia Chinh phu hien theo mgt sir lira chgn qua rgng, qua nhieu d6i
tugng, da kh6ng tap trung dii vao nhtrng d6i tugng can thiet, d6 la nhirng doanh nghiep.
ngan hang la tru cot ciia nen kinh te, nhirng tang lap ngheo, nhti'ng ca so kinh doanh yeu kem khong thugc dien nay yeu kem can phai dugc dag thai, ciru chirng se c6 hai- cho kinh te dat nuac va kh6ng the tai co cau nen kinh te theo huang hieu qua.
Cein CO nhung gieiiphdp gi?
- Truac hel. can c6 sir nghien eu'u nghiem tiic danh gia khach quan ve mire do tam ca, nhtrng tac dgng ciia cugc dai khiing hoang kinh tl thi giai lln nay dac biet la cac g6i giai phap ciia cac Chinh phii. viec nghien ciru nay phai dugc giao cho mgt nh6m cac chuyen gia c6 nang lire, c6 vi the dgc lap vai cac bg, cac nh6m Igi Ich va phai cap nhat tinh hinh hang ngay va phai duoi sir chi dao trirc tiep ciia Thii tuang Chinh phii va Ban Bi thu Trung uong, dugc trirc tilp bao cao kit qua nghien ciru vai Thii tuang Chinh phii va Ban bi thu Trung uong Nhilu nuac da t l chiic nhiing nh6m nghien ciru dang nay.
- Mot so giai pheip cu the
+ Vdn di ly gid: Tir 2008 din nay, hau het cac dong tiln 6 khu vuc D6ng A deu da dugc dilu chinh theo huang giam gia, 6 Han Qu6c - khoang 37%. cae nuac D6ng Nam A - khoang
15% - 23%, ngay Trung QuIc cung da phai dirng chinh sach tang gia d6ng nhan dan te va giam mgt chiit vao culi nam 2008, mac dii phai chiu sire ep quIc tl tang gia. Tai sao cac nuac phai ha gia dong bac ciia minh? Nhtrng ly do chinh la: ho trg xult khlu dac biet la trong tinh hinh kh6 khan, canh tranh quylt liet; ban che nhap khlu va bao ve thi truang trong nuac; ban cbl sir tin c6ng ciia cac d6ng v6n dau co nuac ngoai... N6i la ha gia cac ding tien, c6 the da khong chinh xac, ma diing ban la, cac qu6c gia da dilu chinh ty gia pbti hgp vai thuc te, phti hgp vai sir biln dgng ciia USD va d6ng IICMI
quoc gia.
Nhdng van dS KINH TE VA CHINH TR! THE GIOI So' 4 (156) 2009- 43
Tinh hinh kinh t l t h i giai va Viet Nam. V6 Dai Lirqfc
Gia VND so vai USD trong 3 nam gan day da bi tang, theg nhieu chuyen gia uac khoang 20 - 25%. Nguyen nhan la lam phat a Viet Nam cao ban a My,... He qua cua VND tang gia la: lam tang gia hang xuat kliau co hai chg cac nganh xuat khau ciia Viet Nam chiem ITnlr thi truong ben ngoai; giam gia hang nhap khau - gia tang the manh ciia hang h6a nliap khau, b6p chet cac nganli san xuat kinh doanli trong nuac; kltuyen khich cac d6ng v6n gian tiep dau ca v.v.
Nbu'ng lap luan bao ve cho viec 6n dinh ty gia, duy tri mire gia cao eiia VND la khong c6 can cii':
• Ta ne/ nude ngoai lai 18-20 ly USD. neu VND hg gid se Idm tdng gdnh nang tra no:
Qua la c6 viec d6, nhung neu phan tich ky, thi kh6ng ban da la nbu vay. Gia dinh ng nuac ngoai eiia Viet Nam la 18 ty USD, lai suat quan binh phai tra ng trong nam 2009 la 5% (phan lan ng chinh phii la ODA, lai suat thap). thi tong so tien phai tra lai la 900 trieu USD, nlu ba gia VND 10%, thi s i thiet hai se la 90 trieu. Neu tinh ca so ng den ban phai tra ntra thi s6 thiet hai cung chi vai tram trieu USD. Nhung Chinh phii va cac doanh nghiep Viet Nam da ng bang VND kha Ian, lan ban ng bang USD, do vay cai hai do ng bang USD se dugc bii lai do m6i Igi tir nhung khoan ng bang VND khi gia VND dugc ha thap.
• Khong kich thich duac xudt khdu, vi hdng xudt khdu cua Viet Nam chu yeu Id nong san, hai san. khodng san... la nhung san pham bi giai han bai dieu kien tu nhien, dii c6 ha gia VND cung kh6;ig c6 tac dung.
Dieu do dimg. Nhirng thirc te la neu ha gia VND thi Igi ich ciia nhung nguai xuat khau cac mat hang nay se dugc tang Ien, kha nang canh tranh gitr vtrng thi phan se cao ban. Cac san pham gia c6ng che bien xuat khau se kh6ng he bi anh huang, vi sir tang gia ngUN'cn vai lieu, linb kien khi nhap khau se duo'c bii lai khi xual khau do ban" xuat
, khau se dugc tang gia tuang ung. Lgi ich dac biet dang chu y la khi hang nhap khau tang gia tao ra mgt hang rao bao hg bang ty gia viing chac cho kinh doanh ngi dia. Day mai la cai lgi lan dac biet trong dieu kien khiing hoang hien nay.
• Kich hoat lam phat gia tdng. Xet theo logich hinh thirc thi dung, vi ha gia VND se lam tang gia hang nhap ngay, va se dan den lam phat. Tuy nhien, thuc te da khong dien ra dan gian nhu vay, vi nhu cau c6 kha nang thanh loan ciia thi truong Viet Nam la co han, cac hang nhap khau tang gia, lap tuc dan cbimg tilt giam chi tieu, giam cau va kb6ng mua hang d6 ntra, do vay gia hang nhap khau da khong tang theo ciing vai sir ha gia VND. Thirc t l nhiing nam 1998 - 2000, VND da ha gia tai khoang 20%
nhirng da kh6ng lam tang lam phat, tham chi VND da rai vao thieu phat. Hien nay, mire lam phat da am 3 thang cu6i 2008 va tang rat thap trong cac thang 1 va 2/2009 do vay, thai ca dieu chinh ty gia cang thuan ban d6i vai nhung ai sg tai lam phat.
v a n de dat ra la mii'c do dieu chinh va phuang tbirc dieu chinh nen the nao?
Ve mire do dieu chinh, t6t nhat la dua gia danh nghTa ciia VND ve sat gia thuc te ciia no - can c6 sir tinh loan khoa hgc va chinh xac.
Ve phuang tbirc dieu chinh - theo thj truang - nai rgng bien do, va tir tir, tirng buac.
Tuy nhien. khong nen keo qua dai thai ky dieu chinh, vi se khong eon tac dung d6i pho vai khiing hoang, chi nen keo dai toi da trong 6 thang.
-r- Lai siidt
• Bo chinh sach lai suat ca ban vai tran 150%, vi chinh sach nay khong c6 tac dang thuc te dieu chinh lai suat, chi c6 tac dung khong che Iran lai suat mgt each phi thi truang. Nen thay vao d6 bdng chinh seich lai siidt dieu liet thuc le ciia Ngan hang Nha
44 Nhdng van de KINH TE VA CHINH TRj THE GIOI So 4 (156) 2009
V6 Dai Lu'O'c Tinh hinh kinh t l t h i giai va Viet Nam..
nuac. NghTa la ngan hang nha nuac cho cac ngan hang thuang mai vay tien voi lai suat dieu tiet c6 the rat thap tai thi truang ma, tir do cac ngan hang thuang mai cho vay theo lai suat tuang thich vai lai suat ciia Ngan hang Nha nuac.
• Dieu chinh g6i lai suat u'u dai giam 4% theo huang: giam ve kh6i lugng, ban che d6i tugng dugc huang voi nhung quy dinh ro rang kh6ng trg giup tat ca, ma chi trg giiip nbu'ng doanh nghiep c6 the phat trien minh bach ve dieu kien vay, va t6 chire giam sat chat che nhtrng sai pham.
+ Giam thue
Giam thul la mgt bien phap irng ph6 vai khiing hoang dugc cac giai danh gia cao, hien chilm vao khoang tren dual 40% goi giai ciru ciia cae chinh phii. Dinh huang giam thue chu ylu cho din nay vao n6ng dan, vao nguai ngheo va giai trung luu de kich cau tieu diing.
Chinh phii Viet Nam dang ap dung cac bien phap v l thul: giam va gian thai ban nop thue thu nhap doanh nghiep doi vai eac doanh nghiep nh6 va vira, giam thue gia tri gia tang dli vai mgt s6 nhom hang hoa va dich vu. gian thai ban nop thul thu nhap doanh nghiep d6i vai cac doanh nghiep san xuat gia c6ng che biln nh6m hang uu tien, khuyen khich,...
Nhung giai phap giam thul nay hien chii yeu lai chi tap trung vao cac doanh nghiep, nghTa la van kich cung, c6n thul thu nhap ca nhan chi gian thai ban nop, chir chua c6 mien giam gi.
dilu d6 c6 nghTa la chua thi kich d u lieu dting gi dugc.
Kiln nghi la nen chuyen manh ban sang kich d u lieu dting, chang ban: lam dirng thai ban Ihuc hien thul thu nhap ca nhan It nhat mgt nam din hai nam ntra, mien thul chuyen nhugng nha dat v.v.
+ Nhirng giai phdp an sinh
Hien nay luat v l trg d p that nghiep c6n dang trong qua trinh scan thao, can sam ban
hanh dao luat nay de ho trg nhtrng nguai that nghiep ve thu nhap, ve dao tao nghe, ve chuyen doi nghe nghiep v.v.
+ Khuyen khich ddu tu vd tieu dimg bdt dong sdn vdi cdc chinh sach tin dung khuyen khich, ho Ira gidi phong mat bang v.v.
III. NHlTNG GIAI PHAP DAI HAN
- Gia tdng ddu tu cho ca sa hg tdng, dac biet la giao thong van tai, dien,... hien dang la nut that quan trgng doi vai sir phat trien ciia Viet Nam. Xin dan ra day mgt vai s6 lieu ciia Trung QuIc, nam 1986 Trung Qu6c kh6ng c6 1km duang cao t6c nao, nhung den nam 2006. Trung QuIc da c6 41.000 km duang cao t6c. chi sau My, nam 2020 Trung QuIc du kien se c6 85.000 km duang cao tic. Nam 1998. Trung QuIc cong b l danh 750 ty USD dl xay dung ca so ba ting trong ba nam. nghTa la m6i nam 250 ty USD. N I U tinh theo quy m6 dan s6, thi 6 mire tuang duang. Viet Nam phai dau tu khoang 16,2 ty USD/1 nam cho ca so ha tang.
Mire dlu tu ca sa ha tang cua Viet Nam cho din nay da ihap ban nhilu, d6 la mgt trong cac nguyen nhan ciia svr tut hau. Hon ntra, dinh bir6ng quy hoach xay dung he th6ng giao th6ng cua Viet Nam bien chua phii hgp vai thuc te.
Viet Nam c6 3.260 km duang bien keo dai ca nuac, Viet Nam la mgt nu6c ven bien dang ra phai pbal trien manh me van tai bien, voi chi phi thlp ban cac loai van tai khac, nhung van tai biln hien lai qua lac hau; Viet Nam chi c6 1.150 tlu bien, chi chilm 20% thj truang van tai, kh6ng c6 cang trung chuyen qu6c te, kh6ng^c6 he thing van tai lien thong. Van tai hang h6a van chii ylu tren cac tuyin duang bg Bac - Nam.
Kiln nghj la d n quy hoach lai he thong van tai Viet Nam theo huong lly van tai duang bien BIC - Nam la chinh, xay dung cac tuyen duang bg hien dai Dong - Tay lh6ng ra cac cang bien.
xay dung he thing van lai lien hoan c6ng-ten- na kit hgp cac loai hinh van lai. Gia lang dau lu cho cac du- an da c6 qu>' hoach dang xay dung, va sam hoan ibanh dua \-ao sir dung.
Nhdng van de KINH TE VA CHINH TR! THE GlOl So 4 (156) 2009- 45
Tinh hinh kinh t l thi gio'i va Viet Nam. V6 Dai LU'O'C
Hang chuc ty USD danh cho du an giao thong van tai tren day trong nhirng nam truac mat la dieu can thiet, va c6 tac dung kich cau dau tu va tieu dimg ro ret. thiet thirc. Xi mang.
sat thep, cat soi. gach, lao dgng. tien v6n,... se dugc thu hilt vao cac du an nay. Chac chan se c6 hieu qua to lan doi vai sir phat trien kinh te Viet Nam, dii c6 that thoat.
cac ehuang trinh phat trien dien. vien thong cting theo huang nay. Nhirng uu lien hang dau phai la ehuang trinh phat trien giao thong van tai. vi no thu hiit nhieu v6n. lao dgng. vat tu. ...
va c6 sire dot pha Ian.
- Ddu tic cho chiiy(}n ddi ca edit kinh le Ca d u kinh tl Viet Nam qim lac hau - c6 nbu d u birc xiic phai chuyen doi. Va dieu quyet dinh cho sir chuyen d6i nay la phai phat trien.
irng dung khoa hgc - cong nghe nhap khau \'i Viet Nam di sau c6 ca hgi to lan nay. phai tan dung. 0 day cting xin dan chirng \ i du \'e Trung QuIc. Nam 2006 Trung QuIc da ky 10.538 hgp ding nhap khau c6ng nghe vai gia tri 22.02 ly USD, tang 15% so vai 2005,' trong d6 thue quyIn sir dung cong nghe 14,76 ty USD, chiem 67%, mua gily phep - 7,28 ty USD chilm 33%, nhap chii ylu tir chau Au, Nhiil, My. Cho den nay blu nhu Viet Nam chua lam dieu nay. Day la mgt trong cac nguyen nhan lam cho ca cau kinh tl Viet Nam lac hau.
Kiln nghi la d n gia tang dau tu ciia nha nuac \'a tu mhan vao viec nhap khau va irng dung c6ng nghe mai va day cung la thai ca c6 the c6 do cugc khung hoang kinh tl loan cau tao ra. Va chi c6 phat triln theo huang nay-mai c6 the tao ra sir dot pha cho phat trien.
- Dau tu cho gidd elite vd y te
Truac hit d n tap trung dau tu cho xay dung cac irucrng bgc va benh vien a nong tb6n - tang
\iec lam \a sir dung vat tu 6 nong th6n.
rang trg cap cho sinh \ien ngheo \a giao \ien.
- Dot mdi the che
Nhung vln dl thi cbl birc xuc can dugc dli mai c6 the liet ke:
Nhung thi cbl tai chinh. ngan hang, bit dgng san thilu cgng khai. minh bach, an chira cac rui rg. phi thj truang... can dugc nghien cuu. liet ke dl djnh huang doi mai
Cac tbi cbl hanh chinh quan lieu, nhung nhieu lam cham tre. anh huang xau tai qua trinh thirc\hi phap luat,... cung phai dugc liet ke de nghien cuu d6i mai.
cac tap doan kinh tl nha nuac can dugc nghien cuu. danh gia ting kit de d6i mai theo huang kilm soat dgc quyln. c6 phan h6a, c6ng khai minh bach.
Can xay dung thi dilm mgt so khu kinh tl tu do theo huong quIc tl hoa, hien dai hda, va thuc hien thi dilm cac the che a day.
Huang dli mai cac thi cbl tren phai theo cae nguyen tic ciia thi truang. Theo cac xu huang pbal trien ciia the giai va phii hgp vai ih6ng le qu6c te.
- Giam chi lieu ciia Chinh phii theo huang:
giam bien cbl, bg may kh6ng can thiet, giam cac hgi he, khai truang, khanh thanh ton kem, giam dau tu san xuat kinh doanh, ...
Cugc khung hoang kinh te dang tiep dien vai nhtrng du bao ngay cang xau. ban, a tam the ky va co the a mire nghiem trgng nhat, do vay se anh huang sau rgng den nuac ta.
Nhtrng y kien tren day chi la buac dau suy nghT, chac chan can phai dugc cap" nhat, bo sung, dieu chinh phii hgp vai thuc te, va Cling hoan loan chua tuang xirng vai tam ca ciia cugc khung hoang hien nay*
46 i^hdng van de KINH TE VA CKINH TRI THE GICJI So 4 (156) 2009
