The South Caucasus in the Regionalism of Iran's Foreign Policy Vali Golmohammadi1
Assistant Professor, Department of International Relations, Faculty of Humanities, Tarbiat Modres University
Hamidreza Azizi
Fellow, Centre for Applied Turkey Studies (CATS), German Institute for International and Security Affairs (SWP)
(Date received: 1 August 2022- Date approved: 19 September 2022)
Abstract
Introduction: The Second Karabakh War resulted in a significant shift in the regional balance of power, as Russia and Turkey increased their influence to shape the changing geopolitics of the South Caucasus.
Since the collapse of the Soviet Union, Iran’s policy in the South Caucasus has been based on preventing a full-scale war and maintaining the status quo in the region especially in the context of the Nagorno-Karabakh conflict. However, Tehran has never presented an initiative to mitigate geopolitical disputes or promote economic integration in the South Caucasus. At the theoretical level, the idea of regionalism in Iran’s foreign policy has usually been discussed from three perspectives: security-geopolitical, geo-economic and identity- civilizational. At the practical level, the main challenge for Iranian regionalism over the past four decades has been to create a balance between these divergent approaches. In a general view, the second war in Nagorno-Karabakh actually required the renewal of major geostrategic structures in the South Caucasus. While regional stakeholders such as Turkey and Russia aspired for a greater role through their operational-diplomatic initiatives, Tehran's passive response to regional geopolitical change made it clear that Iran had no strategic vision to shape these developments. As a result of the weak engagement, Iran is sidelined in emerging geopolitics of the South Caucasus in strategic terms.
Research Question: The purpose of this article is to explain the reasons for the lack of regionalism in Iran's foreign policy in the South Caucasus. The main question is; what factors are at play in explaining
1. E-mail: [email protected] (Corresponding author)
Iran’s regionalism in the South Caucasus? How can we understand the reasons behind Iran's lack of regionalism in the South Caucasus in a systematic way?
Research Hypothesis: This paper presents two interrelated arguments by providing a multi-level explanation. First, the Systemic pressures and lack of strategic vision of regionalism in foreign policy have isolated Iran in its neighboring regions. Second, the relative dominance of the security-geopolitical approach and at the same time, the centrality of the Arab Middle East to Iran’s regional policy, has increasingly marginalized other neighboring regions especially the South Caucasus.
Methodology (and Theoretical Framework if there are): In order to explain the main idea of the research, this article uses the analytical method of inductive-deductive reasoning. An Inductive- deductive mixed reasoning has been used in this article and it is tried to take advantage of the collected data in order to achieve a proper pattern for analyzing the status and implications of Iran’s regionalism in the South Caucuses.
In the prism of latest developments in theoretical literature of Regionalism, this article frames its main contribution by highlighting this main theoretical argument; Contrary to Western-oriented approaches, today the concept and requirements of regionalism are significantly different with regions and regionalism taking a quasi- autonomous role in shaping regional policies and in addressing different issues and areas with the rise of new actors and alliances in the regions.
Results and Discussion: In the aftermath of the 2020 Karabakh war, emerging geopolitical realities convinced Iran to start rearranging its foreign policy in the South Caucasus and abandon its traditional policy of neutrality. Although the regionalism projects proposed by others could be a favorable ground for Tehran to strengthen cooperation with all stakeholders in the region, the major trend of Iran's foreign policy towards regionalism in the South Caucasus is not yet visible on the horizon. In the meantime, while Iran has a rather open view toward the regionalist projects presented by Russia and Turkey, it views Western proposals as potential drivers of divergence rather than convergence aimed, among other things, at isolating Iran in
its neighboring regions. Although the collapse of the Soviet Union had provided a significant space for regional powers to play an active role in the South Caucasus, Iran's engagement in this region and its relations with its neighbors have been limited. Except for Armenia, which has real political reasons in maintaining the balance in the conflict with Azerbaijan over Karabakh, Iran has not had close relations with the Republic of Azerbaijan and Georgia. In a general look, Iran's foreign policy in the South Caucasus has been mostly passive and a security-oriented approach. Over the last decades, Western powers, the US in particular, have made an increasing effort to securitize Iran’s regional behavior in the South Caucasus. By adopting the “everything without Iran policy”, the United States has sought to weaken Iran's role in transit corridors, energy transits and even cultural initiatives. Under the influence of the West's comprehensive Iranophobia policy, in order to weaken Iran’s strategic connections with its neighbors, a security and aggressive image of Iran's foreign policy has been portrayed in the eyes of its Caucasian neighbors especially Azerbaijan and Georgia.
Conclusion: Given the transition in the international system and the importance of regions in the structure of global governance, the development of cooperation with neighbors and active regionalism in the neighboring regions, especially the South Caucasus, is gradually becoming a strategic necessity in the foreign policy of the Islamic Republic of Iran. Despite this, Iran is facing many international and domestic challenges in pursuing an active regionalism. Although the Raeisi administration seeks to develop the neighborhood policy and redefine the role and strategic position of Iran in the surrounding regions, it seems that at least in the foreseeable future, Tehran is incapable of designing and implementing an active regionalist approach in the South Caucasus independently.
Keywords: Regionalism, South Caucasus, Foreign Policy, Iran, Second Karabakh War.
يزكرم يايساروا تاعلاطم ةرود ،
15 ةرامش ، 1 ، ناتسبات و راهب 1401
صص ، 281 - 305 یملع(
- )یشهوژپ
هقطنم رد یبونج زاقفق هاگیاج ناریا یجراخ تسايس ییارگ
لگ یلو يدمحم
*
هورگ رایداتسا نیب طباور
سردم تیبرت هاگشناد ،یناسنا مولع هدکشناد ،للملا يزیزع اضرديمح
پ دربراک تاعلاطم زکرم رگشهوژ ی
کرت ی ه و ب روما هسسوم ی
ن للملا ی نما و ی ت لرب ی ن
:تفایرد خیرات(
10 / 05 / 1401 - خیرات :شریذپ 28 / 06 / 1401 )
هديکچ هرق مود گنج هقطنم تردق ۀنزاوم رییغت اب غاب
مشچ و یدربهار طیحم ،یا زادنا
ترت ی تاب ژ یلپوئ ،یکیت
هراومه ناریا تسایس ،یوروش داحتا یشاپورف زا سپ .تسا هدرک لوحتم ار یبونج زاقفق م
ینتب ب ر
هشقانم ِدوجوم عضو ظفح و ریگارف گنج زا یریگشیپ م یاه
هب ،هقطن رق نارحب هژیو ه
اما .تسا هدوب غاب
نورب یارب یراکتبا زگره نارهت نب زا تفر
تسب ییارگمه ۀعسوت و یریگرد یکیتیلپوئژ یاه صتقا
یدا
هب .تسا هدرکن حرطم یبونج زاقفق رد هرق گنج نیسپاو لابند
ۀنزاوم سوسحم رییغت و غاب ماظن
هب ی دوس
تیعقاو ،ناجیابرذآ یروهمج ئژ یاه
هب ار ناریا ،دیدپون یکیتیلپو یوس
تسایس میظنتزاب خ
یجرا خ دو
و یبونج زاقفق رد یب تسایس زا جورخ
هب ،نیا دوجو اب .تسا هدرب شیپ دوخ یتنس یفرط یم رظن
دسر
مشچ ،ناریا یجراخ تسایس هقطنم هب تبسن یدربهار زادنا
ن یبونج زاقفق رد لاعف ییارگ .دراد
د ر ای ن
هب راتشون لابند اپ خس ییارچ هب دوبن
هقطنم ییارگ اقفق رد ناریا یجراخ تسایس .میتسه یبونج ز
اب
هرهب یسایق( یبیکرت لیلحت شور زا ندرب هقطنم یرظن بوچراچ و )ییارقتسا
ۀیضرف ،ییارگ ا
ر یلص رب ا
هتسد ود ساسا فلؤم
ۀ ییایوپ و ناریا یجراخ تسایس نلاک یاهدرکیور یلخاد تسایس یاه
و
شیوپ نیب یاه هقطنم و یللملا یم هئارا یا
هفلؤم رد .مینک هاگدید ،لوا هتسد یاه
اه ی وبن د ناکما ییارگمه
روشک اب هب هقطنم رد یدربهار ییاهنت و یگیاسمه تسایس دوبن ،هقطنم یاه م تیهام لیلد
توافت تخاس
یم هتسجرب ناریا تیوه و تردق شیوپ رد .دوش
نیب ماظن یاهراشف رب زین یطیحم یاه للملا
،ناریا هیلع
نارشیپ تیولوا یتینما یاه
هقطنم تسایس رد یبرع ۀنایمرواخ یتیوه ذپریثأت نینچمه و یا
دوبری طباور ن
یم دیکأت اکیرمآ دحتم تلاایا اب شنت حطس زا ناریا یگیاسمه .دوش
:یلصا ناگژاو هرق ۀشقانم ،یبونج زاقفق ،یجراخ تسایس ،ناریا
هقطنم ،غاب .ییارگ
* . لوئسم ۀدنسیون E-mail: [email protected] :
همدقم د گنج هرق مو ( غاب 2020 هقطنم تردق ۀنزاوم ) حم و تسا هدرک لوحتم ار درس گنجاسپ یا
طی
تیعقاو اب ار دوخ یبونج زاقفق یدربهار ا ب یکیمو نوکاوئژ و یکیتیلپو ئژ د یدپون یا ه
میظنتز
یم هب ،یرتسب نینچ رد .دنک نا یمزا و د یدج نارگیزا ب ییاد یپ لا بند
،یتن س نارگ شنک نت فر
یراکمه یاهراکوزاس هب یبونج زاقفق رد هشقانم و
هد نیازف روط ه قطنم یا
هد ش یا گ نج .د نا
2020 هرق ار یبو نج زا قفق رییغت لاح رد کیتیلپوئژ رد یلصا نارشیپ و دنور دنچ غاب هت سجرب
تردق و کسنیم هورگ :تسا هدرک ه تفرگ رار ق تلاداعم ۀیشاح رد یبرغ یاه
و ه یکرت ،د نا ا ت
وو ن رگیزا ب ود لیئار سا یحط س نی یعت یرگ شنک ه ک دنت سه ه شقانم ه ب دور
هد ننک رد یا
یماظن یاهدرواتسد زا دعب راب نیلوا یارب هیسور ،دنتشاد ناجیابرذآ یروهمج یسایس
ف ی شاپور
هرق ۀقطنم رد یماظن میقتسم روضح یوروش داحتا هار ،ت سا هدرک ادیپ غاب
و یرا جت یاهرذ گ
هلداعم نوناک رد یژرنا بو نج یکیمونوکاوئژ یاه
رار ق زا قفق گ
ه تفر و ی سایس ر ظن زا و د نا
هرق رد تردق ۀنزاوم ،یماظن هب غاب
هظحلام لباق روط هب یا
دوس یغت نا جیابرذآ یروهمج اد یپ ر ی
یر یگرد زر م و دح نییعت رد صخشم یقوقح یاهراکوزاس دوبن ،نیا دوجو اب .تسا هدرک د
ر
هرق و ناتسنمرا و ناجیابرذآ یروهمج نایم یناتسهوک غاب یب نینچمه
رد یسایس یتابث ا
،ناتسنمر
مشچ شتآ قفاوت زادنا یم هگن رادیاپان ار سب
.دراد
ۀدننکش تیعضو ترت
ی تاب هشقانم و یبونج زاقفق یتینما لح یاه
ت سوا رد هدشن و ا یزاخبآ ،ای
هرق تردق ،غاب تسایس تسبراک هب ار هقطنم نیا ذوفناب یاه
تم یتینما یاهراکتبا و اه او یتواف
راد
ک هرق مود گنج زا دعب .تسا هدر هب غاب
یم رظن دسر ترت ی تاب و زا یبونج زاقفق یتینما تیعض
« ه ن
حلص هن گنج »
دوبن اما ،تسا هدش جراخ تیعطق
ییایوپ زا یشان یاه اد یکیتیلپوئژ یاه
و ل خ
ماهبا اب ار رادیاپ یتینما مظن هنوگره تیبثت ،هقطنم زا جراخ ه بور ییاه
ی م ور یرو همج .دزا س
اکتبا رب و تسا هدوب یبونج زاقفق رد تابث زا یحطس راتساوخ هراومه ناریا یملاسا موب یاهر
ی
لح ۀ لخادم ا ب تا عزانم ه ک ت سا ن یا نار هت ی تینما ی نارگن .دراد د یکأت تاعزانم لصفو
تردق هقطنمارف یاه شنت و دبای شرتسگ یا
اد یپ یر ست رو شک ن یا یلم یاهزرم نورد هب اه
ینما یوگلا .دنک ناریا تیامح دروم یت
3 + 3 ه تردق هس و یبونج زاقفق روشک هس لماش ،هیاسم
یسور لدم زگره ناریا .تسا ناریا و هیکرت ،هیسور 3
+ 1 هیسور یکیتیلپوئژ یرترب اب یو گلا و
هیکرت رظن دروم 3
+ 2 + 2 ه ب ه یکرت و هی سور و زاقفق یروهمج هس زا لکشتم و ا کیرمآ هار مه
هب ار اپورا ۀیداحتا یمسر
( ت سا هتخان شن ت
Isachenko, 2020; Jansiz and Hojasteh, 2015
.)
تردق ندرکدراو یکرت یوگلا هن و هیسور یراصحنا یتینما یوگلا هن ناریا ،عقاو رد ی برغ یاه
یم ار .دریذپ شتآ قفاوت لاس سب
2020 هرق رد ک یتیلپوئژ رد نار یا ۀدننک ش ها گیاج شی پ زا شیب غاب
بونج زاقفق رییغت لاح شقن اب هیکرت و هیسور هک یلاح رد .درک راکشآ ار ی
یناد یم لا عف ینیرفآ
هرق گنج جیاتن هب ،کیتاملپید یاهراکتبا حرط و لکش غاب
رد یرادا نعم ش قن چیه ناریا ،دنداد
« گرزب یزاب »
میظنتزا ب لا ح رد نار یا ،ن یا دو جو ا ب .ت سا هت شادن یبو نج زا قفق دیدپون
تیولوا هقطنم یاه ییارگ
خ1
تیعقاو اب قیبطت و دو یبو نج زا قفق ر ییغت لاح رد یکیتیلپوئژ یاه
هرق تلاوحت ،ناریا یارب .تسا مشچ اب غاب
هدرتسگ زادنا هقطنم رت
تسا طابترا رد ییایساروا و یا
هب هک هب ار یبونج زاقفق و رزخ یایرد ۀضوح یلکش با نتجا تروص
و ه نایمرواخ ه ب یریذ پان
یم دنویپ یزکرم یایسآ دهد
. هد کی رد ۀ
هتشذگ ، ذوفن هیکرت و هیسور هدنیازف
ادیپ هقطنم رد یا
هدرک دنا گرز ب کیتیلپوئژ یزاب زا یشخب ار یبونج زاقفق نونکا و ی م ر ت
یا یرد زا ه ک د نناد
رزخ یایرد ات هنارتیدم ( دراد رارمتسا
Stronski, 2021
) . د یدپون یکیتیلپو ئژ یاهدنور زا ناریا
تشادرب یبونج زاقفق رد یم و دراد یعونتم دیدهت
هقطنم شقن رد دشوک یدربهار تیعقوم و یا
.دنک یرگنزاب دوخ هب ،نیا دوجو اب یم رظن
م شچ نار یا یجراخ تسایس دسر ه ب تب سن یدر بهار یاهزاد نا
هقطنم ه ب رات شون نیا رد .درادن یبونج زاقفق رد لاعف ییارگ ما ظن م هف لا بند
دو بن ل یلاد د نم
هقطنم رد ییارگ دو بن ی یارچ ه ب خ ساپ رد .میت سه یبو نج زا قفق رد نار یا یجراخ تسایس
هقطنم ه فلؤم هت سد ود یور رات شون نیا رد یبونج زاقفق رد ناریا یجراخ تسایس ییارگ یا ه
ییایوپ و ناریا یجراخ تسایس نلاک یاهدرکیور شیوپ و یلخاد تسایس یاه
نیب یاه ی للملا
هقطنم و یم زکرمت یا فلؤم رد .مینک
ه هاگد ید ،لوا ۀت سد یاه ن کمم یا ه
ا ب ی یارگمه ندو بن
روشک هب هقطنم رد یدربهار ییاهنت و یگیاسمه تسایس دوبن ،هقطنم یاه توا فتم ت یهام لیلد
یم هتسجرب مکاح یسایس ماظن تیوه و تردق تخاس شیو پ رد .دو ش
ر ب ز ین ی طیحم یا ه
نیب یاهراشف نارشیپ تیولوا ،ناریا هیلع یللملا
نما یاه یتی ت سایس رد ی برع ۀ نایمرواخ یتیوه
هقطنم هب ،برغ اب شنت حطس زا ناریا یگیاسمه طباور نتفریذپریثأت نینچمه و یا تلاا یا هژیو
یم دیکأت دحتم ی سایق ی بیکرت ل یلحت شور زا ،رات شون یلصا ۀدیا نییبت یارب .دوش
ییارقت سا
2
هرهب یم میرب ب هیرظن زا و ءزج هب لک زا یسایق شور رد . شور رد و )ی برجت( یدروم ۀعلاطم ه
هداد زا و لک هب ءزج زا ییارقتسا هب یدروم ۀعلاطم یبرجت یاه
یوس لو مرف ه یرظن ک ی ید نب
یم تکرح هب ؛مینک
ه قطنم یمو هفم بوچرا چ زا هدافتسا اب هک تروص نیا ه ب و ی یارگ
شور
یم نومزآ هب ار هیضرف یسایق د ار بوچرا چ ن یا لا ح نا مه رد .میراذ گ
یدرو م ۀ علاطم ر
هقطنم یم شرتسگ ناریا ییارگ هب راتشون نیا رد هک ییاجنآ زا .میهد
رد و گلا ک ی ۀع سوت لابند
هقطنم مهف ی م هدافتسا زین ییارقتسا لیلحت شور زا ،میتسه ناریا یجراخ تسایس ییارگ
.می نک
1 . روحم ی ت موهفم ی هقطنم ارگ یی ا رد ی ن رات شون ب ی رت ش ر ب دا عبا س ی سا ی نآ کأت ی د دراد
؛ د نچره زا دا عبا نلا ک
گنهرف ی و داصتقا ی نآ لفاغ من ی دوش . صخاش اه ی موهفم ی س ی سا ی دربهار ی هقطنم ارگ یی رد شخب بوچراچ
موهفم ی هب صفت ی ل ثحب هدش تسا . 2. inductive and deductive reasoning
هداد یفیک لیلحت زا ،شهوژپ یعوضوم و یشور ترورض ساسا رب س ،یم سر دانسا یاه
نانخ
تسایس هلاقم نوچمه بوتکم عبانم و ناراذگ باتک و اه
یم هدافتسا اه .مینک
شهوژپ ۀنيشيپ شهوژپ ،نلاک یبایزرا کی رد ماجنا یاه
هقطنم دروم رد هدش ود رب ناریا یجراخ تسایس ییارگ
نا هج یا هدرکیور زا هت سد ه قطنم و ار گ
و ی لخاد ت سایس یا هریغتم ر ب د یکأت ا ب و ار گ
تیدودحم نیب ماظن یاه
هدوب زکرمتم للملا عیر س .دنا
( م لقلا 2005 ) نع ا ب دو خ با تک رد ناو
« س ی تسا جراخ ی روهمج ی ملاسا ی ا ی نار بزاب : ین ی ر ظن ی ادارا پ و ی م لات ئا » ی م شلا ت د نک
هشیر لومرف ار دوخ ینوماریپ قطانم اب ناریا ییارگمه رد تسسگ یاه عا ه ب .دنک یدنب
،وا دا قت
تسایس و تردق تخاس ده و مکاح ماظن کیژولوئدیا تیهام دننام ناریا رد
ت سایس یا ه
شبنج زا عافد رد نآ یجراخ یدازآ یاه
و ترد ق تخا س ت یهام ا ب داضت رد یملاسا شخب
یگژیو نینچمه .تسا برع ناهج تیوه ناگیا سمه ا ب نار یا ی گنهرف و یداصتقا ماظن یاه
ه ب ؛تسا توافتم زین یقرش و یلامش ه نوگ
ت سب ه ک یا حط س رد ی یارگمه و یرا کمه یاهر
هقطنم یمن مهارف ار یا .دنک
لگ ( یدمحم 2019
ۀلاقم رد )
« مشچ :ناریا یملاسا یروهمج یجراخ تسایس و ر ییغت زادنا
موادت » ناهج درکیور در کیور سا سا ر ب .ت سا هدر ک یسررب ار ناریا یجراخ تسایس ییارگ
ناهج
،ییارگ هقطنم تیعقوم یاقترا یا
ا ناریا شنت ریسم ز هب اکیرمآ و برغ اب ییادز
زکارم ناونع
و هیامرس یروانف
ی م ناهج درذ گ
نا هج هاگد ید ناراد فرط . حر ط ا ب ار گ
ه لمج زا ی لیلاد
لاتخا یاه ،ی گنهرف یاهدا ضت و ت سایس و تردق تخاس تیهام رد توافت ،کیژولوئدیا
اب یتیموق و یعامتجا هقطنم هنوگره ،ناگیاسمه
موکحم ار ییارگ یم تسکش هب
،لباقم رد .دنناد
هقطنم درکیور هک تسا دقتعم ناریا یجراخ تسایس هب ییارگ
ه ب ناریا رد ه ک یرو شک ناو نع
متسیسریز زکرم فلتخم یاه
رطخرپ ،تسا هتفرگ رارق هراچ
تیولوا زج یا شقن هب یهد
ی نیرفآ
هب ینوماریپ قطانم رد لاعف ( رگزرب .درادن هنایمرواخ هژیو
2010 رد ) ۀلاقم
« هقطنم ت سایس ییارگ
ناریا یجراخ »
هک تسا رواب نیا رب م
ؤ هفل ت لود زا یرادروخرب هلمج زا ناریا یلم تردق یاه
هب یژولوئدیا رصنع و کیتیلپوئژ تیعقوم ،یوق یلم هنوگ
رد یزا تمم شقن ناریا هب هک تسا یا
هقطنم لئاسم یم یا
شزرا .دهد یدربهار
ناریا اب لصتم یلئا سم ه ب ندش قطنم رد
ۀ ه نایمرواخ
زا دعب هک تسا دادیور
11 نیب تینما ماظن اب ربماتپس ه تفای میقتسم طابترا للملا
.د نا زا ن یا
،ور
هقطنم رب زکرمت ییارگ
تسایس رد هب ناریا یجراخ
دوس د نلب رد نار یا یلم عفانم و تینما تد م
تسا ( یحابصم . 2011
ۀلاقم رد )
« یب ماظن و ناریا ،دودحم و دازآ ن
للملا » یم زا د عب ناریا دیوگ
رب زکرمت اب ،بلاقنا زکرم
ی ت هزیگنا اب و دوخ ییایفارغج نی ب ما ظن ،ه نازاورپدنلب یاه
ار ل لملا
هب یلمع نادیم نوچمه یم رامش
شقن و نیناوق ۀیاپ رب هک دروآ یمن لمع اه
،ل یلد نیمه هب .دنک
نی ب یاهراشف یاهدمایپ و تردق عیزوت هد یدان ار ی للملا
ه ن نآ ی پ رد و ت فرگ دا حتا ا هنت
ینلاوط یدربهار چی ه دراو ه کلب ،در ک ا هر ار اکیرمآ اب تدم
ترد ق ا ب یدا حتا ه نوگ یا ه
هاررا هچ رد یرو حم ت یعقوم ینا مز ه ک ار نار یا ،یتینهذ نینچ .دشن رگید بلطرظندیدجت هقطنم تلاوحت نیب و یا
هب ،تشاد یللملا هنوگ
ییاهنت ریگرد هتساوخدوخ یا رد .در ک یدر بهار
.تسا هتشادن ار ینوماریپ قطانم اب دوخ یدربهار تلااصتا ۀعسوت ییاناوت ناریا ،یرتسب نینچ هقطنم هب یهجودنچ یدرکیور نینچمه قرش هب هاگن درکیور یجرا خ ت سایس رد ی یارگ
نیب ماظن راذگ طیارش رد ناریا ( یمرک و ییانس .تسا للملا
2021 ۀلاقم رد )
« ت سایس ن
گ ه ب ها
تصرف :ناریا قرش و اه
شلاچ اه » دندقتعم لکش م ه نار یا رد قر ش ه ب ها گن ت سایس یریگ
ینا هج ر ییغت لا ح رد طیار ش هب یشنک مه و دوب برغ راشف هب یخساپ ه قطنم و
.یا ر ظن زا
جیلخ یلصا تردق ناریا هک نانچمه ،یکیتیلپوئژ تردق و سراف
م هم ه قطنم ه نایمرواخ رد یا
طقن ،تسا ۀ
صتا زین زاقفق و یزکرم یایسآ ،ایسآ بونج هب قطانم نیا لا ت سه
قوم ن یا . ت یع
هقطنم ب ار ناریا ،هدیچیپ یا یم کیدزن هیسور و نیچ ،دنه ه
نک د . زا ،یکیمو نوکاوئژ رظن ترد ق
قرش هب برغ زا تکرح لاح رد یداصتقا تسا
عسوت روتوم و ۀ
هد نیآ رد ینا هج دا صتقا
، د ر
روحم اب و ایسآ قرش ی
ت نیچ یاهری سم ت هج زا د نیارف نیا .دوب دهاوخ یلا قتنا
اردا ص ، ت
هقطنم داصتقا رد تکراشم و یژرنا .دراد یدا یز ت یمها نار یا یار ب ینا هج و یا
ک نیا ز ین
کیرش یاه لاخرب ناریا یداصتقا یلصا نرق
نآ سأر رد و یقرش یاهروشک ،هتشذگ نی چ اه
دنتسه دنه و زا.
رد زین یکیژتارتساوئژ رظن یلاح
تباقر دنور هک ه قطنم یاه
نی ب و یا ی للملا
هب قطنم راهچ هک تسا یلکش ۀ
نا هج گرز ب ا ،
روحم ا ب ک یتنلاتآور ی
ت ب ای ساروا ،ا کیرمآ ا
لکش یارب ار تیمها نیرتشیب ،نیچ تیروحم اب ایسآ قرش و هیسور تیروحم راتخا س هب یهد
نیب ماظن ر گید دنراد هدنیآ یللملا
، قطنم ۀ ه نایمرواخ یاج
ها گ ییا یوپ رد یرو حم ا ه
ما ظن ی
نیب تشاد دهاوخن للملا
.
هقطنم رد یرظن تلاوحت زا رتارف ۀرا برد یر ظن تا علاطم ،نار یا یجرا خ تسایس ییارگ
هقطنم ( ایراچآ .تسا هدش لوحتم زین ییارگ 2012
ۀلاقم رد )
« هقطنم یقیبطت ییارگ »
حت لو ی مهم
هقطنم رد یم ییاسانش ار ییارگ طانم ندشزاب اب ؛دنک
نیب ماظن رد ق درس گنجاسپ للملا
لاماعت ، ت
هقطنم هدش یهجودنچ و هدیچیپ ،ایوپ رایسب یا ف ص ات یداصتقا ییارگمه زا هک دنا
ید نب یا ه
لاتئا و یکیتیلپوئژ ی م لما ش ار یکیژولوئدیا یاه
( شنارا کمه و ترئا ب .دنو ش 2014
) د ر
ناونع اب یباتک
« نیب عطاقت هقطنم
هج ینارمکح ،قطانم :یا اپورا ۀیداحتا و ینا
» تعم لاخرب دندق
هقطنم هک یتنس میهافم یناهج موادت ار ییارگ
ی م ر ظن رد ی یارگمه ت یروحم اب ندش ،ت فرگ
هقطنم لباقتم ۀطبار نونکا حلص هن و تسا یطخ هن یناهج مظن و ییارگ
م ن یا ه ب ؛ز یمآ ه ک ا نع
هقطنم یم ییارگ نیب ماظن طلسم یاهراتخاس لباقم رد دناوت
لا م ظن زا ییا هدومن ا ب ل لم یزا س
هقطنم .دشاب ضراعتم یا
مازلا و تيهام رد لوحت هقطنم ياه
ییارگ
نیب ماظن رد راذگ مهم هک للملا
ی سیونزاب و تور ث عیزوتزا ب ،تردق عیزوتزاب نآ یگژیو نیرت
نیب دعاوق هقطنم یتنس میهافم ،تسا یللملا
ی یارگ نی ب ت سایس رد1
هدر ک فیرعتزا ب ار ل لملا
هقطنم ،درس گنج زا دعب .تسا بوچرا چ رد و ی یارگمه و یراکمه بلاق رد رتشیب هک ییارگ
هیرظن داهن یاه یم هعلاطم لاربیل ییارگ طیار ش رد .ت سا هد ش یلمع و یرظن لوحت راچد ،دش
هب ییارگمه و یراکمه یاهراکوزاس ،راذگ هدنیازف روط
ه قطنم یا هد ش یا
ش قن قطا نم و د نا
هب ش یلقت سم د2
لک ش ر نی ب ت سایس ه ب ی هد ه تفرگ هد هعرب ل لملا
،یرت سب نی نچ رد .د نا
هقطنم ارگ یی هب هعومجم ناونع ا
ی س زا ی تسا اه مادقا و یاه داصتقا ی م ی د ناوت ه ب پ ناو نع ی د ما
نیب نارگیزاب لقتسم یاهراتفر نیب ماظن راذگ طیارش رد یللملا
ه ک دو ش ه تفرگ ر ظن رد ل لملا
تیدودحم زا رتارف ب یاه
نی یم شلات یللملا لکش رد ار لمع للاقتسا زا یحطس دننک
ه ب ی هد
هلداعم ( دنشاب هتشاد دوخ ینوماریپ طیحم یاه
Barbieri, 2019: 423
.) ییا یوپ م هف یار ب یا ه
هقطنم دیدپون هلصاف اب تسا زاین یا
هیرظن زا نتفرگ هاگدید و یلصا نایرج یاه
برغ یاه رو حم
هب س ترثک یاهدرکیور یو یارگ
هنا هقطنم و .میورب شیپ روحم
هقطنم رد یساسا لوحت دنچ ،هنیمز نیا رد ند شزاب ا ب ،ت سخن :تسا ییاسانش لباق ییارگ
نیب ماظن رد قطانم ه قطنم ط باور ،در س گنجاسپ للملا
یهجود نچ و هد یچیپ ،ا یوپ رای سب یا
هدش فص ات یداصتقا ییارگمه زا هک دنا یدنب
لات ئا و یکیتیلپوئژ یاه ا ه
ار یکیژولوئد یا ی
یم لماش ( دنوش
Acharya, 2012: 13
ه قطنم هک یتنس میهافم لاخرب ،مود .) مواد ت ار ی یارگ
یناهج یم رظن رد ییارگمه تیروحم اب ندش ه قطنم ل باقتم ۀطبار نونکا ،تفرگ
م ظن و ی یارگ
حلص هن و تسا یطخ هن یناهج هقطنم هک انعم نیا هب ؛زیمآ
یم ییارگ لباقم رد دناوت
یاهراتخاس
نیب ماظن طلسم مظن زا ییاهدومن اب للملا
ه قطنم یزاس .د شاب ضرا عتم یا
ا رد ی ن ،بوچرا چ
راتخاس کیشرانآ و هدیچیپ دیدپون نیب
یللملا د ی رگ ییاناوت امح ی ت زا ی ک سم ی ر ۀژیو ییارگمه
یراکمه و ( درادن ار
Baert and et al. 2014
رت زا یناهج دیدپون لئاسم یارب نینچمه .) مسیرو
یریگرد و تسیز طیحم ات هتفرگ هب ،هناحلسم یاه
ی م یتخس هار ناو ت
.در ک اد یپ ینا هج ل ح
هشقانم تیریدم هک نانچمه نارحب اب ییورایور و اه
هب اه هدنیازف روط هقطنم یا
هدش یا ،مو س .دنا
هب دنچره یگتسباو لیلد
ناهج اب لباقتم هقطنم میسرت ،ییارگ
ه ب ی یارگ م یمو هفم ناو نع
لقت س
،تسا راوشد دشت
ی د ارگرادتقا دنور یی
امت و ی ل تلود اه هب رگشنک ی لقتسم زا اهراتخاس ی ب ی ن
للملا ی
، اوتحم ی س ی سا ی هقطنم ارگ یی هب روط ازف ی هدن ا ی رد ورگ لم عفانم ققحت ی
تلود اه ت سا .
تردق ،یرتسب نینچ رد یم شلات هقطنم رد ذوفناب یاه
،یجراخ نارگیزاب ندرکدراو نودب دننک
1. Regionalism
2. Quasi-autonomous
ی یارگمه و یرا کمه ی لحم یاهراکوزاس ه ب ار
( د نریگ را ک
Hoffmann, 2016, 117
.) ا ی ن
تلاوحت هب لد ی ل هام ی ت غت یی ذپر ی ر انعم ی
« هقطنم » ه ب هک تسا رد ت
ی ج فارغج مو هفم زا ی
ا یی ه ب
موهفم زاس ی حطسدنچ ی رظ و ی ف رت درک تکرح تسا ه
فارغج نآ رد هک ی
،ا زا ب ،دا صتقا ی
نارگ و
هعماج یلحم یریذپ مهم شقن
ی لکش رد هد ی هب تلاداعم هقطنم ا .دنراد ی
هقطنم درکراک و تیهام رد لوحت مازلا و طیارش ،ییارگ
هقطنم یریگیپ زا یتوافتم یاه ییارگ
تلود یجراخ تسایس رد لاعف شیپ اه
یم ور هقطنم ۀرتسگ و حطس ،تسخن :دراذگ ک ی ی یارگ
زا یعبات تلود تاناکما
لم ی و نیب تلاکشم یللملا
تلود .تسا نآ ینوماریپ طیحم رد هک ییاه
هقطنمدنچ درکیور ،رتشیب دنتسه هیاسمه هقطنم نیدنچ اب دوخ هب ار ییارگ
یم راک ا ب ا ما ،دنریگ
تیدودحم هبور یدربهار شنک رد ییاه
ه قطنم ترد ق ک ی .دنتسه ور با ختنا ک ی ط قف یا
هقطنم رد یدربهار یم لاعف ییارگ
م ه و دشاب هتشاد دناوت مز
ی من نا ه قطنم نید نچ رد د ناوت
( دشاب یلاعف رگشنک
Libman, and Obydenkova, 2018: 158-162
تیدودحم نیا .) ینا مز ا ه
تردق یدربهار تباقر نوچمه ،یطیحم تلاکشم اب هک یم بیکرت هقطنم رد گرزب یاه
،دنو ش
هب باختنا بتارم تردق یاه
ه قطنم یاه ی م دود حم ار یا
ب نارگیزا ب ،مود .د ننک ۀع سوت یار
هقطنم یشزرا ۀریجنز دیاب رظن دروم قطانم رد دوخ یدربهار تلااصتا ن یا هب .دننک داجیا روحم
هقطنم زا رتارف هک انعم ۀ ئارا ا ب ار دو خ یکیمو نوکاوئژ ط باور د یاب ریزگا ن یکیتیلپوئژ ییارگ
مروفتلپ هبناجدنچ یاه ( دنهد هعسوت یلاقتنا و یراجت ۀنایارگ
Söderbaum, 2016
) ه ک ا جنآ زا .
هقطنم یتینما و یداصتقا رصانع مهرد ییارگ
هدش هدینت و یدا صتقا رثؤ م یاهد نویپ دوبن رد ،دنا
یم هتسجرب نارگیزاب یتینما شقن ،یراجت ییارگمه یتینما اب ریزگان هک دوش
رد نآ ریو صت ندرک
هقطنم یریگیپ ،نارگیزاب رگید نهذ مه ییارگ
نآ یارب ار ارگ یم راوشد اه
نک هقطنم ،موس .د ییارگ
لکش دنمزاین لاعف ه نیمز ا ت ت سا د مآراک یکیژولوئدیا لاتئا و یتسود یوگلا هب یهد
یا ه
هورگ اب تباقر و هوقلاب نادحتم اب ییارگمه ( دنک مهارف ار مصاختم یاه
Barbieri, 2019: 432-
یراکمه( یدربهار طباور هک نازیم ره هب .)37
فیعض )یتینما و یداصتقا یاه نارگیزا ب ،دشاب
مشچ کی یارجا و یحارط ییاناوت حرط و یدربهار زادنا
هقطنم ۀدننکارگمه یاه دنهاوخن ار یا
یم رارق هقطنم یکیمونوکاوئژ و یکیتیلپوئژ تلاداعم ۀیشاح رد رتشیب و تشاد .دنریگ
هقطنم ناریا یجراخ تسايس رد ییارگ م ۀصرع هراومه ناریا یملاسا یروهمج یجراخ تسایس هقطنم نایم هلداج
ناهج و ییارگ ییارگ
هقطنم متسیسریز جنپ یگیاسمه رد ناریا .تسا هدوب یای سآ ،ه نایمرواخ ،سراف جیلخ لماش یا
هبش و زاقفق ،یزکرم هژیو هاگیاج ناریا کیژتارتساوئژ تیعقوم .تسا هتفرگ رارق دنه ۀراق
ه ب یا
.تسا هداد ینوماریپ قطانم لوحتم تلاداعم رد روشک نیا نار یا کیژتارتساوئژ تیعقوم هچرگا
،ای سآ ۀرا ق ه س لا صتا رد یدربهار یلپ هب ار نآ و تسا هداد نآ هب یهجوت لباق تردق عبانم
زارفرپ خیرات لوط رد ناریا ،تسا هدرک لیدبت اقیرفآ و اپورا اب تسا هتسناوتن زگره دوخ بیشنو
مه یاهروشک ینلاوط و رادیاپ یداحتا دراو دوخ راوج
تدم مه .دوش هیا سمه هدزناپ اب یراوج
بیسآ تینهذ و دیدهت روصت ،ناریا ینیمزرس یروانهپ و ه نماد یریذ پ
رو شک ن یا یار ب یراد
ه قلح ه ب زین لیئارسا و دحتم تلاایا اب ینمشد ،یملاسا بلاقنا زا سپ .تسا هدرک داجیا یا ه
بیسآ شلاچ و هدوزفا ناریا یاهدیدهت چره ار نار یا یدر بهار یریذپ
هدر ک دید شت رت شیب ه
مت سیسریز زکرم رد نتفرگرارق و ییایفارغج ربج .تسا ه قطنم دد عتم یا ه
ر بج ا ب هار مه یا
یخیرات سراف ینعی ،یگنهرف هعی ش و ندوب
طی حم ک ی رد ندو ب رچلا کوئژ
نم ض ،ضرا عتم
مهارف شقن ندرک مه دوخ ینوماریپ طیحم رد ینیرفآ
تیدودحم نامز رظن زا مه ار یدربهار یاه
همه شلات هقطنم راهم یارب نارگیزاب رگید ۀبناج
ه ب نار یا یملاسا یروهمج لاعف ییارگ رو ظنم
هقطنم تردق ۀنزاوم ظفح یلما ک ناو ت و ت یفرظ نار یا ه ب ی گژیو نیا .تسا هدرک داجیا یا
یمن ی یانبم رب ار دوخ یجراخ تسایس دربهار هک دهد ک
« مومع ی ت
» ( د نک می ظنت
Barzegar,
2019: 188
.) هقطنم رد یلصا درکیور هس در کیور :ت سا ییا سانش ل باق نار یا یجراخ تسایس ییارگ
یکیتیلپوئژ یتیوه درکیور و یکیمونوکاوئژ درکیور ،یتینما
ت یولوا ه ب ه جوت ا ب .یند مت و ا ه
یرترب متسیسریز رد ناریا توافتم یاه ،ی برع ۀ نایمرواخ رد یگیا سمه طی حم ف لتخم یاه
بونج یایسآ ،سراف جیلخ مهم ،زاقفق و یزکرم یایسآ و ی
نار یا یملاسا یروهمج شلاچ نیرت
ه قطنم در کیور ه س نیا نیب لداعت داجیا هتشذگ ۀهد راهچ رد یها گن رد .ت سا هدو ب ی یارگ
عماج حور هاگدید زا ،رت لداعت داجیا یگنوگچ ناریا یجراخ تسایس یلصا شلاچ ،یناضمر للها
ژولوئدیا و کیتیلپوئژ درکیور ود نایم هیلا یملاسا بلاقنا زا دعب هک تسا هدوب ی
یر گید یاه
( تسا هدش هدوزفا نآ یراوشد و یگدیچیپ هب
Ramezani, 2004: 552
مادکره ،یبرجت رظن زا .)
هقطنم یاهدرکیور نیا زا ۀرود رد .د نراد یخیرا ت هاگ شخرچ ،نار یا یجرا خ تسایس ییارگ
هب ناریا ،مود یولهپ دوخ یدربهار یاهدنویپ لیلد
رد ی ضقانتم کیژولوئد یا عفا نم ،بر غ ا ب
ه قطنم یلصا نوناک و دوب هدرکن فیرعت دوخ یگیاسمه طیحم جی لخ رد رت شیب نار یا ی یارگ
ی م یور یپ یکیمو نوکاوئژ و یکیتیلپوئژ قطنم کی زا هک دوب زکرمتم سراف ( در ک
Barzegar,
2010: 29
یب یرترب .) ین یبونج زاقفق و یزکرم یایسآ رب یوروش بیقر
یریگیپ یارب یتصرف ز
یمن مهارف ناریا یجراخ تسایس رد یندمت درکیور .درک
یملاسا بلاقنا 1979
لکش رد کیژولوئدیا درکیور ، رد نار یا یجرا خ ت سایس ه ب ی هد
یعی ش یتیو ه ت سایس ر ب ز کرمت ا ب یملاسا بلاقنا تیهام .درک هتسجرب ار ینوماریپ قطانم د یا یا هدروخرب دراو ار ناریا ریزگان ی م ملا سا نا هج رد کیژولوئ
ۀ لخادم ا ب ل باقت .در ک
تردق نیطسلف یاپرید هشقانم ،ملاسا ناهج لئاسم رد یبرغ یاه هورگ زا تیامح ،لیئارسا
یا ه
ملاسا نایرج یهدنامزاس و برع ناهج رد ارگ ه ب ار نار یا ،ی برع ۀ نایمرواخ رد یعی ش یا ه
هقطنم تلاوحت رد لاعف یرگشنک هب هک درک لیدبت یا
ا ب .ت شاد کیژولوئد یا یاهدومن یلکش
تشه گنج زا دعب ،نیا دوجو لمع تلود ،قارع و ناریا ۀلاس
یار ب یناجن سفر یم شاه یارگ
هب ،ناریا یداصتقا یزاسزاب ل یامتم هیا سمه یاهروشک اب لماعت رد یداصتقا درکیور تسبراک
یزکرم یایسآ قطانم ندشزاب و یوروش داحتا یشاپورف ،نآ یپ رد .دش یار ب یبو نج زاقفق و
شقن تردق لاعف ینیرفآ هقطنم یاه
ۀهد رد یا 1990
و یدا صتقا ،یند مت در کیور زا ی بیکرت ،
( در ک حر طم یلامش قطانم ربارب رد ار ناریا یجراخ تسایس رد یتینما
Barzegar, 2003: 13
.)
کی زا ناریا یندمت درکیور ساسا رب وس
هب یگنهرف مج اب دوخ طباور شرتسگ لابند
یروه یا ه
یکیتیلپوئژ درکیور ساسارب ،رگید یوس زا ؛دوب للاقتساون ه ب ی تینما
ه نزاوم رو ظنم رد یزا س
یرترب و عفانم ،هیکرت و هیسور اب تباقر .درک میظنتزاب ار دوخ یجراخ تسایس یاه
هب یریغتم چیه ،دیدج ۀرازه رد شنت دیدشت ۀزادنا
هب ،برغ اب اه حتم تلاایا هژیو
ا کیرمآ د
رد لکش هقطنم هب یهد ،نآ هاگ شخرچ .ت سا هدو بن راذ گریثأت نار یا یجرا خ تسایس ییارگ
دادیور 11 ربماتپس 2001 لاس رد قارع هب اکیرمآ ۀلمح ، 2003
ارع و ناریا یفرعم و هب ق
ناو نع
یکیتیلپو ئژ ۀ لزلز ک ی دننام اهدادیور نیا .تسا شوب جرج تلود یوس زا ترارش روحم ب
ا
یب یاهدیدهت رامش
هب ناریا یبرغ یگیاسمه طیحم رد هک یتینما یرگنزا ب ه ب ،دوب هدروآ دوجو
تیولوا رد یساسا هقطنم یاه
د عب ه ب هرود ن یا زا .د ش ر جنم نار یا یجراخ تسایس ییارگ ،
ه ب و ت فرگ رارق ناریا یجراخ تسایس تیزکرم رد یبرع ۀنایمرواخ یهجو ت نایا ش ترو ص
یکیتیلپوئژ یاهدرکیور م رد ار یتینما
هقطن بلاقنا .درک هتسجرب ناریا لاعف ییارگ د ی برع یاه
ر
لاس 2011 همه یریگرد هاگشخرچ زین کیتیلپوئژ رد ناریا ۀبناج
بو شآ دز ۀ ه نایمرواخ .ت سا
هب ناریا یملاسا یروهمج ناربهر تیآ هژیو
هنماخ للها ۀقطنم زا اهراب یا تاماش
ارع و هب ق ناو نع
« یدربهار قمع »
هدرک دای ناریا دنا
(
Khamanei, 2011
مهم .) شقن نآ یگژیو نیرت لا عف ینیرفآ
لکش رد ناریا هب یهد
ترت ی تاب و ئژ م ظن ه نوگره رارقت سا ا ب هلباقم و دیدپون یتینما ا یکیتیلپ
ز
هقطنم نادحتم و اکیرمآ یوس ب ی برع ۀ نایمرواخ ت یروحم .ت سا لیئار سا ه لمج زا نآ یا
ا
هتسجرب یکیتیلپوئژ یاهدرکیور ندرک تینما
اخ تسایس رد ی هب ناریا یجر
با نتجا رو ط یریذ پان
هقطنم زکرمت هب ،ینوماریپ قطانم رگید رد ناریا ییارگ
ج زا قفق و یز کرم یای سآ هژ یو ار یبو ن
هب .داد شهاک یریگمشچ تروص هلداجم هاگدید ،هتشذگ ۀهد رد هقطنم دوبن ییارچ مهف رد یزیگنا
ت سایس رد د مآراک ییارگ
هت سجرب ناریا یجراخ ه قطنم دو بن .ت سا هد ش
یگیا سمه ت سایس دو بن رد ه شیر ،ی یارگ
هلئسم هقطنم و روحم ( دراد ناریا یجراخ تسایس رد روحم
Azizi and et al. 2020: 158
رتارف .)
تیاور ،یمسر نانخس زا تسایس رد طلسم یاه
ها گیاج ،ی لمع حطس رد ناریا یجراخ یراذگ
هژیو یمن رظن رد ناگیاسمه یارب یا دریگ
هب ناریا یگیاسمه طباور و لباقت حطس زا رثأتم تدش
.تسا هدوب برغ اب لمع حطس رد
ی تا ی
، تلاک شم م ظعا ش خب نار یا
رد شرت سگ ا ب ط باور
اسمه ی ناگ ب ی ش د شاب ه بناجود ه کنآ زا
، لئا سم زا رثأ تم یملا سا یرو همج
رمآ ا ب ی ت ساک
(
Golmohammadi, 2019: 96
) تفا ره . و خ ی ز ی رمآ اب طباور رد ی
اک اپان و ناسون بجوم ی
راد ی
ا طباور رد ی
نار اهروشک اب ی
پ ی نومار ی م ی .دوش
،هنومن یارب دش شهاک
ی د ح مج را جت ط باور ی
ای نار کرت و ی ه هب لد ی ل رحت ی م اه اهراشف و ی رثکادح ی ا ی تلاا دحتم ا کیرمآ .ت سا هدو ب ط باور
زا روشک ود یراجت 10
لاس رد رلاد درایلیم 2016
هب 5،6 رد رلاد درا یلیم لا س
2019 و 3،3
لاس رد رلاد درایلیم 2020
میر حت زا ی شان رت شیب ه ک ت سا هتفای شهاک زا د عب نار یا یا ه
یور ( ت سا ( مارت ت لود ند مآراک
OEC, 2022
.) اربا نب ی ن ه قطنم لا عف ی یارگ زا لقت سم
پی نارش یاه نیب هنایم تردق کی یارب یللملا تردق اب یناوارف تلاکشم هک یا
،دراد ی برغ یاه
راوشد راک ی
.تسا یم شلات یسیئر میهاربا تلود دنچره زا لقت سم یگیا سمه ت سایس دنک
میرحت نیب یاه ( دنک فیرعت اکیرمآ اب هشقانم و یللملا
Amirabdollahian, 2022
ن یا تیعقاو ،)
لاعف شقن نتشاد و یسایس و یداصتقا ییارگمه لیهست یارب ناریا یملاسا یروهمج هک تسا وماریپ قطانم رد هدعاق دنمزاین ،ین
تردق اب دوخ طباور ندرکدنم هب گرزب یاه
دحتم تلاایا هژیو
تردق ،لباقم رد .تسا اکیرمآ هدعاق دنمزاین مه گرزب یاه
.دنت سه نار یا ا ب ط باور ندرکد نم
هب اب هارمه و نزاوتم دیاب هراومه طباور تیمسر
.دشاب ربارب عفانم و قوقح نتخانش
باور دوبن رگید ۀبنج ا ب ه لباقم رد هیا سمه یاهرو شک ها گیاج هب ناگیاسمه اب یدربهار ط
نیب ماظن یاهراشف هب للملا
میرحت هژیو نی نچمه و نار یا یملا سا یرو همج ه یلع بر غ یاه
هنیزه درکیور هدیاف
نآ ۀنایارگ میرحت ناریا اب طباور رد اه
ینو نک طیار ش رد .ت سا طوبرم هدش
ناگیاسمه اب یدربهار لاتئا چیه ناکما
د یدهت زا رو صت ه ک ل یلد ن یا هب رتشیب ،تسین ریذپ
نیب نوناک کی دیدهت زا ناریا روصت .تسا توافتم یلیخ هقطنم و یللملا
هک دراد یتباث رایسب یا
،هتشذگ لاس لهچ رد بامک
ی ش رد و ت ساکیرمآ نار یا د یدهت ینا هج نوناک .تسا هدوب تباث
اب لاتئا لابند هراومه ناریا نآ لباقم یاهد یدهت ل باقم رد دناوتب هک تسا هدوب یگرزب تردق
ه ک ت سا ی عیبط .نیچ و هیسور :تسا هتشاد دزمان ود ناریا .دنک رثؤم تیامح ناریا زا اکیرمآ ط باور ه ب ه جوت ا ب و دراد ن رو ضح اکیرمآ لباقم ناریا یفلاتئا یاهدزمان نایم رد ناگیاسمه یمن ،برغ اب ناریا ناگیاسمه رتشیب یدربهار ه قطنم حط س رد .دنشاب هک دنهاوخ
نار یا ز ین یا
هب هک هدرک فیرعت یتباث دیدهت نوناک هورگ و تسا لیئارسا صخشم روط
ا ب نار یا هک مه ییاه
نآ لیئارسا نیمه روحم ۀرابرد دراد لاتئا اه نار یا هیا سمه یاهروشک ،لباقم رد .تسا یزیتس
هن لب ،دنرادن لیئارسا اب یرادانعم ینمشد اهنت لاس رد هک
هب هتشذگ یاه یوس
یداع ی تح و یزاس
لت اب طباور شرتسگ هدرک تکرح ویوآ
.دنا
هت سه ق فاوت زا ( مارت ت لود جورخ زا دعب ،نیا دوجو اب ( یا
2018 ت سبراک و نار یا )
هقطنم ،ناریا یملاسا یروهمج هیلع یرثکادح راشف تسایس بوچراچ رد ییارگ
« قرش هب هاگن »
اخ تسایس تیولوا هب یو س زا ه ک هاگد ید نیا نارادفرط هاگن زا .تسا هدش لیدبت ناریا یجر
یم لابند دج هب یسیئر تلود ،دوش
مهم نیرت راکوزاس اب هلباقم تسایس یاه ینمشد ی میرحت و
ربارب رد برغ ناریا
، طباور شرتسگ یاهروشک اب
یایسآ قرش ایساروا ،ی ای سآ قر ش بو نج و
تسا تیآ . هنماخ للها مج ربهر ،یا تسا هتفگ ناریا یملاسا یروه
« قرش حیجرت یجراخ تسایس
ت یولوا زا رود ر ب هیا سمه حیجر ت ،بر غ رب ت سام زور ما یا ه
( »
Khamanei, 2017
.) رد
،دنه و هیسور ،نیچ اب یدربهار طباور داجیا رب هولاع ،قرش هب هاگن تسایس بوچراچ ط باور
یجراخ هب دیاب ناریا ناگیاسمه اب طباور میکحت لابند
ه ب ار یز ،د شاب ای ساروا رد هژ یو زو ح
ۀ
ناریا ینوماریپ ریز
یم رارق برغ ذوفن دریگ
موهفم ،نیا دوجو اب . رد قر ش ها گن ید نب
ت سایس
یم ناشن ناریا یجراخ ایوگ دهد
قرش اب هاگن یتسیلایرپما ر بارب رد و تسا داضت رد هطلس ماظن
طلس ماظن برغ ۀ یم رارق یارب ؛دریگ ناریا
زا رتشیب قرش د عب ،د شاب ییا یفارغج یموهفم هکنیا
دراد یتیوه هب .
یم رظن ه ب ها گن تسایس دسر ه کنآ زا شی ب نار یا یجرا خ ت سایس رد قر ش
هشقانم لئاسم زا رثأتم ،دشاب لقتسم یدرکیور تسا برغ اب ناریا زیگنا
(
Sanaei and Karami,
2021: 28-36
.)
یبونج زاقفق رد ناریا یجراخ تسايس ت یاهدنویپ یخیرا
هب ار ناریا هراومه ینلاوط یاهزرم و یگنهرف رد ذو فنرپ رگیزا ب ک ی ناونع
یم یفرعم یبونج زاقفق نی ب ما ظن راتخاس رد یبونج زاقفق کیژتارتساوئژ تیمها .دنک
و ل لملا
هب ر فرپ خیرا ت زا یشخب هب ار هشقانم و گنج هراومه ایساروا لوحتم کیتیلپوئژ هژیو زا
بی شنو
تردق تباقر اه
هقطنم ی نیب و یا یزجت نا مز زا .ت سا هدر ک لید بت ه قطنم ن یا رد ی للملا ۀ
شخب هدمع یاه تاناخ قطانم زا یا
یا ،مهدزو ن نر ق رد نار یا کاخ زا یبونج زاقفق نیشن نار
یب یکیتیلپوئژ یاهدروخرب اریا یسایس ناگبخن .تسا هتشاد هیکرت و هیسور اب ینایاپ
هرود ن یاه
هب فلتخم ج کرد ۀطساو
یخیرات یدربهار قمع زا یعم قفق رد نار یا یگنهرف
ن یا ،یبو نج زا
هقطنم تردق کی ار روشک یم هقطنم نیا رد یعیبط یا
ۀ ماندهع نا مز زا ،ن یا دو جو ا ب .دنناد
( یاچنمکرت 1828
ییا یوپ ر بارب رد یعافد و یشنکاو یتسایس هراومه ناریا ،) یکیتیلپو ئژ یا ه
د .تسا هتفرگ شیپ رد یبونج زاقفق نج زا قفق یا یفارغج رب یوروش داحتا یرترب لوط ر
،یبو
کی زا ناریا کیوشلب زواجت زا وس
دوخ ینیمزرس یگچراپکی هب اه ن
زا رگید یوس زا و دوب نارگ
یم دوخ یلامش یاهزرم قطانم رد یتسینومک یکیژولوئدیا ذوفن یملا سا بلاقنا زا دعب .دیسرت
1979 نومک شرتسگ زا دیدهت تشادرب نیا زین ینم شد ۀ لخادم و مسی
و ما رد یورو ش دو لآ ر
( دوب هدنام یقاب دوخ توق هب ناریا یلخاد
Paul, 2015: 54
.)
هدیچرب و یوروش داحتا یشاپورف شها ک ب جوم یدر س گنج بلصتم یاهراتخاس ندش
تردق یارب یتصرف و دش یلامش یاهزرم رد دیدهت یایسآ یکیتیلپوئژ تلاداعم رد ناریا ییامن
فق و یزکرم نار یا ،مهدجه نرق زا راب نیتسخن یارب ،دعب هب هرود نیا زا .درک مهارف یبونج زاق
هرهب یارب تصرف زا یدنم
داجیا کیژتارتساوئژ یاه هب یوروشاسپ زاقفق رد هدش
ه ب جیردت یو س
هب ا ب .ت شادرب ما گ یبو نج زا قفق و یز کرم یایسآ رد لاعف و لقتسم یاهدرکیور نتفرگراک
طنم ندشزاب دوجو شقن یارب هق
یارب برغ شلات ،هیسور هجوت لباق یرترب ،ناریا لاعف ینیرفآ
یوزنم تسایس و ناریا ندرک یاه
ناپ کرت هب بجوم ،هیکرت ییارگ ه ناطاتحم یدرکیور نتفرگراک
نا مز زا .د ش نار یا یملاسا یروهمج ناربهر یوس زا یبونج زاقفق تلاوحت رد هنایارگلمع و یا ،یوروش داحتا یشاپورف ه قطنم تردق ود اب هسیاقم رد نار
ه نزاوم ت سایس ،ر گید یا یر گ
( ت سا هدر ک لا بند یبونج زاقفق تلاوحت رد ار یرتمک یمجاهت تسایس و رتشیب
Tishehyar
and Bahrami, 2018: 32-36
یروهمج اب طباور ۀعسوت .) لوصا زا یبونج زاقفق للاقتساون یاه
ما ،تسا هدوب ناریا یجراخ تسایس نیداینب هراظن رتشیب ناریا هتشذگ ۀهد هس رد ا
اهداد یور رگ
ییایوپ و نی یعت ش قن و تسا هدوب یبونج زاقفق رد یدربهار یاه هد ننک
لک ش رد یا ه ب ی هد
.تسا هتشادن نآ یکیتیلپوئژ ۀدننکش مظن و یتینما تابیترت یروهمج ضقانتم یهاگ و توافتم تشادرب تردق و یبونج زاقفق یاه
بحاص یاه ذو فن
زا
ده هقطنم راتفر و اه ت سایس رد یتوافتم جیاتن هب ناریا یا
نآ یراذ گ ش قن ه ب تب سن ا ه
و
ۀهد یادتبا رد .تسا هدش رجنم ناریا هاگیاج 1990
یملا سا یرو همج هک دوب نیا بلاغ هاگن ،
هب بلاقنا رودص لابند تلود رتشیب رد ار دیدهت تشادرب نیا .تسا ینوماریپ قطانم هب دوخ
یاه
یغ ینیدر ،هرود ن یا رد تسا دقتعم رتناه نیریش .دوب هدرک داجیا زاقفق بونج و یزکرم یایسآ
نامرآ یدرکیور اب ناریا نویبلاقنا هنیداهن یارب هنایارگ
ت سایس رد کیژولوئد یا ی شیارگ ندرک
ی م شلا ت یبونج زاقفق تلاوحت هب تبسن دوخ یجراخ ( د ندرک
Hunter, 2010: 78
) نی نچ .
هقطنم تسایس هب بلاغ شرگن یهاگن ۀنی شیپ اما .دوب زین نآ یگیاسمه طیحم رگید رد ناریا یا
لمع راتفر و یکیتیلپوئژ قطنم یبونج زاقفق رد ناریا یجراخ تسایس ه قطنم تسایس ۀنایارگ
یا
هزیگنا زا شیب ار نآ یم هتسجرب یکیژولوئدیا یاه
باقت زا یلک تشادرب ،لاح نیا اب .دنک ل
ییارگ
نی ب م ظن ربارب رد ناریا یجراخ تسایس رد نآ ی نیع دو من و در س گنجا سپ لار بیل ی للملا
ه لخادم و یمجاهت یتشادرب تسا هدش بجوم ،هنایمرواخ زا قفق رد نار یا ت سایس زا ه نایارگ
نیا زا .دریگ لکش زین یبونج ر بارب رد یگد نرادزاب در کیور رتشیب یبونج زاقفق یاهروشک ،ور
ناریا هب هتفرگ راک وس و دنا
د نراد رو شک ن یا ا ب نا شطباور شرت سگ ه ب تبسن یدیدش نظء
(
Fallahi, 2018: 428-25
هلخادم یتسایس زگره ناریا دنچره .) شقن یارب هنایارگ
دو خ ی نیرفآ
یر یگرد ه نوگره ،ت سا هدر کن ف یرعت یبو نج زا قفق رد ه قطنم ن یا رد نار هت1
یو س زا
یروهمج ت یهام ا ب زا قفق یاه ی م هت سیرگن یمجا هت
ینا قهد للاجدی س هاگد ید زا .دو ش
ه ب زا قفق رد نار یا ی تینما و یجرا خ ت سایس ،یدا بآزوریف ه ظحلام و عفا نم زا رود
یا ه
1. Engagement
چی ه .ت سا راوت سا یدا صتقا و یکیتیلپو ئژ قطنم رب رتشیب و تسا کیژولوئدیا نا متفگ ها گ
ترب زاقفق رد ناریا یتینما تسایس رب یملاسا کیژولوئدیا و ا هراظتنا لاخرب ؛تسا هتشادن یر
مازلا یاه ناجیابرذآ زا ،هدرک مادقا هیسور و ناتسنمرا اب یدربهار داحتا هب ناریا ،یملاسا نامتفگ
ییادج و یعیش یملا سا بلا قنا رودص یاتسار رد یلمع یمادقا و هدرکن تیامح نچچ نابلط
( تسا هتشادن
Dehghani Firuzabadi, 2010: 2015-17
خرب .) ۀ قلح رد زا قفق ،هنایمرواخ لا
شزرا رودص یارب ناریا یدربهار قمع زاقفق رد یملاسا یروهمج .درادن رارق کیژولوئدیا یاه
هب هراومه تینما یتلود ناونع
یم لمع وج ده و دنک
.درادن یرترب یتینماریغ یاه
تردق ،یوروش داحتا یشاپورف نامز زا هرهب اب یبرغ یاه
ت یفرظ زا یرادرب ا ه
ناد حتم ی
هدنیازف شلات دوخ یلحم یتینما رد یا
هقطنم راتفر ندرک هت شاد یبو نج زا قفق رد نار یا یا
.د نا
اب دحتم تلاایا هب
نتفرگراک
« همه تسایس نار یا نود ب ز یچ
» ه ب رد نار یا ش قن ذ ح لا بند
حرط یاه زنارت یت هدوب یگنهرف یاهراکتبا یتح و یژرنا لاقتنا طوطخ ،ی یثأت رد .تسا
س ر تسای
ناریا ریگارف ه ب بر غ یساره
یریو صت ،ناگیا سمه ا ب نآ یدر بهار ط باور فیع ضت رو ظنم
تینما ه ب ،یزا قفق ناگیاسمه دید رد ناریا یجراخ تسایس زا یمجاهت و هدز یرو همج هژ یو
هدیدان .تسا هدش داجیا ناتسجرگ و ناجیابرذآ اهداد یور رتشیب رد ناریا شقن و عفانم نتفرگ
و
م یاهراکتبا هقطن
هار نوچمه یا یاهرذگ
زنارت یت ا ظن ط باور ۀعسوت ،یژرنا و ی یتا علاطا و یم
یقو قح م یژر نیود ت ،لیئار سا ا ب ناجیابرذآ یروهمج یما ظن ،رز خ یا یرد
و رز خ ندر ک
ده زا ار نار یا رت شیب ه چره ،وتا ن ه ب نت سویپ یار ب ناتسجرگ و ناجیابرذآ یدربهار یاه
هب یبونج زاقفق یدربهار تلاوحت ( ت سا هدر ب هی شاح
Hakim and Valdani, 2016: 44
ا ب .)
تردق روضح یمکت ناریا یملاسا یروهمج هیلع برغ ۀرصاحم ۀریجنز ،زاقفق رد یبرغ یاه
ل
مهان یناگیاسمه ۀرصاحم رد ار ناریا و تسا هدش یم رارق وس
یا ،ناریا هاگن زا .دهد هب ن
یا نعم
ا هیلع یتینما و یماظن ددعتم یاهدیدهت دوجو ا مکاح یسایس ماظن تینما و یلم تینم
.تس
ده یم ار یبونج زاقفق رد ناریا یملاسا یروهمج یلصا عفانم و یلک یاه د نچ رد ناو ت
هقبط نلاک تیولوا هلخادم ،تسخن :درک یدنب
تردق ذوفن شهاک و ندرکن هب ،یجراخ یاه
هژ یو
ا لئاسم هب هجوت اب .لیئارسا و اپورا ۀیداحتا ،وتان ،اکیرمآ ترد ق اب ناری
،ی برغ م صاختم یا ه
هغدغد ده نیا ققحت یم شهاک ار یلامش یاهزرم رد ناریا یتینما یاه
ۀع سوت یار ب و دهد
ی م نار هت ه ب یرت شیب رونام یاضف ،یبونج زاقفق یروهمج هس اب یراکمه دا جیا ،مود .د هد
یروهمج اب یدربهار طباور یبونج زاقفق یاه
ه ب سو یل دا صتقا ط باور ۀع سوت ۀ و ی گنهرف ،ی
یثنخ ،موس .یسایس طباور یب و گنج زا یشان یتینما یاهدیدهت یزاس
یبو نج زا قفق رد یتا بث
هب هرق ۀشقانم هژیو هب غاب
هنزاوم تسایس ۀلیسو یقو قح م یژر نی یعت ،مراهچ .یرگیجنایم و یرگ
هب هک ،مجنپ .ناریا رظن دروم مهس اب بسانتم رزخ یایرد هتسجرب یگزات
،ت سا هدش رت رو ضح
