Poligini dan Poliandr

PERKAHWINAN DAN FUNGS

14. Poligini dan Poliandr

Perkahwinan bentuk poligmni

mi

merupakan bentuk perkahwin- an yang terdapat di beberapa tempat di dunia. Murdock (1957) telah menunjukkan hampir 70% daripada sampel masyanakat yang dikajinya mengamalkan sistem poligini. Tendapat juga bukti yang cukup bagi mewujudkan latar belakang kebudayaan mereka. Kita telah mendefinisikan poligini sebagai perkahwinan di antara seonang lelaki dengan beberapa orang wanita. Perkahwinan jenis poligini adalah merupakan sebagai institusi perkahwmnan yang secara sosial- nya ditermma oleh masyarakat, kerana meneka tinggal di tempat tinggal yang sama dan mempunyai sistem kerjasama ekonomi serta hubungan seks.

Poligini dalam kebanyakan masyanakat menandakan suatu status senta kekayaan yang tmnggi, kenana pada umumnya hanya mereka yang kaya dan pemimpin yang benharta yang dmjangka mempunyai isteni lebih danipada satu. Namun demikian dalam masyanakat lain di mana wanita adalah faktor penting kepada asas sistem ekonomi, kekayaan mungkmn boleh dicapai dengan mempu- nyai isteri yang banyak.

Masyarakat Siwai,. di Pasifik Selatan, mendapatkan statusnya melalui pemberian harta atau mengadakan kendunm-kendana (Mur- dock 1949). Oleh kerana daging babi mempakan makanan yang paling penting dalam pesta seumpama itu, golongan Siwai meng- hubungkan peinelihanaan babi tadm dengan mantabat. Tambahan lagi babi merupakan binatang kesayangan orang Siwai. Apabila golongan Siwai memanggil babi dengan nama yang dibenikan dan

gembira melihat babinya,

mi

menjadi pentanda bahawa ia cendenung untuk mendapatkan wanita yang ramai sebagai isterinya. Kerana dalam masyarakat Siwai, golongan wanitalah yang mencarikan makanan untuk babi.

mi

bukannya merupakan suatu fenomenon yang dmada-adakan di mana poligami terdapat dalam golongan yang mempunyai babi yang banyak jika dmbandmngkan dengan onang yang mengamalkan monogami. Sebahagian daripada kaum lelakm benkah- win bagi kali yang kedua atau ketiga ialah dengan tujuan untuk membanyakkan lagi bilangan jumlah babi mereka. Di kalangan masyarakat Siwai, mempunyai isteri yang ramai tidak semestinya menunjukkan status tetapi merupakan satu usaha untuk menambah bilanjan babm yang sebaliknya mungkin memberikan kedudukan dan martabat yang tinggi kepada seseorang itu.

Data dad World Ethnografic Sample (Murdock 1957) me- nunjukkan hanya 1% daripada jumlah sampel

mi

yang mengamal- kan sistem poliandri ataupun perkahwinan seorang wanita dengan beberapa orang lelaki yang bersaudara. Poliandri boleh juga melibat- kan meneka yang bukan dan kelompok saudara. Di kalangan masyanakat Tibet dan masyarakat Toda di India meneka mengamal- kan poliandni seumpama in Aturan perkahwinan adalah tidak begitu jelas. Seorang isteni bagi kelompok admk-benadik adalah ditenima sebagai isteri kepada semua kelompok adik-beradik lelaki itu tadi. Dmkatakan juga bahawa adik lelaki yang barn dilahirkan selepas perkahwinan juga menjadi suami golongan in Bagi ma- syarakat Toda, paterniti tidak dikaitkan dengan ayah yang sebenar- nya (bapa biologi), tetapi tinggal dengan ayah yang memelihananya (bapa sosial), yang statusnya ditentukan dengan satu upacana dalarn bulan yang ketujuh seseorang isteri itu mengandung. Pada umumnya keluarga tinggal di tempat tinggal yang sama, tetapi dalam masyana- kat Tibet, setiap suami mempunyai bilik yang tertentu, sekiranya keluarga itu adalah merupakan suatu keluanga yang terkaya. Lelaki itu tadi boleh menentukan bmla ia akan menziarahm msteri yang dikahwininya tadi. Ada dua penjelasan dapat dmberikan kepada sistem poliandni. Pertamanya, dalam masyarakat

mi

tendapat pem- bunuhan bayi penempuan yang menyebabkan kunang bilangan kaum wanita. Kedua, keperluan masyarakat untuk menentukan sesuatu saiz ladang. Di kalangan masyarakat Toda dan Tibet, pembunuhan anak penempuan diamalkan dan poliandni mungkin menupakan

ASAS-ASAS ANTROPOLOGI

penyelesaian masalah kepada kekurangan perempuan jika dibanding- kan dengan golongan lelaki. Di antara orang Tibet pula tanah bagi penduduk adalah begitu kecil dan pembahagian seterusnya tidak boleh dilakukan. Poliandri menjamin hubungan adik-benadik lelaki teruna benkekalan dan dengan demikian tanah yang ada tidak penlu dibahagi-bahagikan lagi.

15. Persanakan

Raymond Firth (1958) mengatakan sesuatu keluarga itu tidak lengkap sekiranya tiga unsur

mi

tidak wujud bapa, ibu dan anak. Oleh itu keluarga ialah satu unit sosmal yang sehabis kecil bilangan-

nya mengandungi ibu dan bapa serta anak yang tinggal di dalam sebuah rumah yang sama. Keluarga sebagaimana yang kita definism- kan adalah mempakan sebagai suatu institusi sejagat hasil danipada penkahwmnan yang disebut sebagam keluanga asas. Anggota-anggota dalam sesebuah keluanga temtamanya ibu bapa dan anak mereka tinggal bensama-sama di sebuah tempat dan membenikan pengiktinaf- an yang tertentu kepada hubungan timbal balik dan juga oblmgasm yang tertentu terutama sekali dalam aktiviti ekonomi. Seseonang dalam hidupnya adalah dmbesankan dalam suatu keluanga iaitu kelüarga onientasi iaitu keluarga seseorang itu dilahmndan dibesar- kan. Selepas benkahwin seseonang itu akan membentuk keluarganya sendini yang dmsebut sebagai keluarga prokreasi.

Keluarga membenikan keadaan alam sekitar yang sesuai untuk dipelajani oleh anak-anaknya. Namun begitu tiada suatu makhluk yang dapat membenikan segala-galanya kepada anak yang dmlahmn- kan. Kanak-kanak hanus mempelajani sesuatu melalui tahap yang begitu lama dalam kehidupan mereka. Hakikat

mi

disebabkan secana

bmologm

manusia mengambml waktu yang lama untuk sampam ke peningkat kedewasaannya. Keluanga menjaga dan melindungi anak meneka sementana anak mereka mencapai tahap kedewasaan, mem- pelajani tingkah laku kebudayaan, kepercayaan dan nilai yang diperlukan supaya meneka hidup sempunna.

Walaupun kita selalu mendapati masyanakat moden hidup dalam keluarga asas, tetapi ia bukannya kebiasaan yang tendapat dalam semua masyanakat. Sebaliknya keluarga luas sening juga terdapat. Keluarga besan adalah meliputi dua ataupun lebmh golong-

an keluarga yang monogami, poligami, poliandri yang dihubung- kan dengan pertalian darah. Dalam keluanga luas yang biasa tendapat ialah sepasang suami isteni danjuga satu atau lebih danipada anak mereka yang telah berkahwmn tinggal bersanta-sama dengan meneka di mmah yang sama. Dalam keluanga asas tadi ikatan yan~ wujud ialah melalui ibu bapa dengan anak mereka. Walaupun demikian, keluanga luas kadang-kadang mengandungi juga hubung- an melalui anak meneka. Hal

mi

yang membezakannya dengan keluarga gabungan. Keluanga luas mungkin mengandungi beberapa keluanga yang tenmasuk di dalamnya tiga generasi. Faktor ekonomi merupakan suatu fakton penting wujudnya keluarga asas dalam masyanakat moden dan masyarakat mndustni pada han

mi.

Masyara- kat industri sama dengan masyarakat pembum dan masyanakat yang mengumpulkan makanan di mana mereka tidak penlu untuk meng- uruskan harta atau tanah dad satu generasi ke satu generasi yang

akan datang.

16. Perceraian

Semua masyarakat memandang benat terhadap perceraman. Perkahwmnan bukan hanya semata-mata mempakan aktmviti keaga- maan tetapi iajuga mempunyai faktor ekonomi yang penting. Oleh sebab itu atunan percenaian boleh dilakukan atas beberapa alasan yang tertentu bengantung dad suatu masyanakat kepada suatu masyarakat yang lain. Dalam masyarakat Islam seonang yang tidak boleh melahmnkan anak mungkin menjadm alasan yang penting untuk bencerai. Di kalangan masyarakat yang lain pula, perceraian tidak digalakkan selepas seonang suami isted itu mempunyai anak, dan selalunya pasangan

mi

tems dinasihatkan supaya menyesuaikan did meneka dengan masalah yang dihadapi. Dalam masyarakat Melayu yang beragama Islam, penceraian agak mudah dilakukan. Ini menimbulkan beberapa masalah yang tersendini. Walaupun per- cenaian benlaku, namum demikian anak mereka tenus dijaga oleh kaum keluanga mereka sama ada keluanga sebelah ibu atau sebelah bapa bergantung kepada pola perkahwinan dalam masyarakat itu tadi.

ASAS-ASAS ANTROPOLOG!